گوجه فرنگی

گوجه فرنگی :

images2

از جمله صیفی‌جاتی است که به دلایل فراوان کشت آن قابل صرفه است. زیرا این محصول در غذاهای مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرد و آنجا که به صورت اصلی وجود ندارد به صورت رب گوجه باعث خوشمزگی غذا می‌شود. به همین دلیل است که در کشت گوجه فرنگی واریته‌هایی در نظر گرفته شده است که دقیقا با شرایط مصرف گوجه فرنگی مطابق است.

گوجه فرنگی ریز در اندازه‌های ۵ تا ۲۰ گرمی و همینطور گوجه فرنگی‌هایی با اوزان تا ۲۵۰ گرم تولید شده است که به خاطر استفاده از تکنیکهای جدید علاوه بر مقاومت بالا در برابر بسیاری از ویروسها و بیماریها استعداد دوام و تازگی را تا مدت طولانی دارا می‌باشد. شایان ذکر است که علاوه بر تنوع شکل و اندازه رنگهای زرد و نارنجی به کمک گوجه فرنگی‌های قرمز آمده است.

انواع کشت گوجه فرنگی

حال که تصمیم گرفته‌اید در گلخانه خود بذر گوجه فرنگی را کشت کنید قبل از هر چیز باید بدانید چه نوع بذری را انتخاب و تهیه نمائید. بذر گوجه فرنگی را بر اساس نحوه مصرف آن می‌توان تقسیم بندی نمود زیرا این میوه را به صورت تازه خوری ، رب ، سس یا کنسرو می‌توان مصرف نمود. به همین منظور اولین تقسیم بندی بر اساس تازه خوری و صنعتی می‌باشد. در حال حاضر در ایران برای کشت گوجه فرنگی در گلخانه تنها از ارقام تازه خوری استفاده می‌شود.

دومین تقسیم بندی بر اساس همرسی استوار است. که به سه دسته همرس ، غیر همرس وبینابین تقسیم می‌شود. معمولا در گلخانه‌های ایران از واریته‌های غیر همرس در برداشتهای طولانی مدت و از واریته بینابین در مناطقی که مدت برداشت کوتاه‌تر است استفاده می‌شود. سومین تقسیم بندی بر اساس وزن میوه است. امروزه برای مصرف تازه خوری گوجه فرنگی از گوجه چری با وزن ۵ تا ۲۰ گرم تا گوجه‌هایی به وزن ۲۵۰ گرم استفاده می‌شود. ناگفته نماند که هر چه وزن گوجه فرنگی سنگین‌تر باشد مدت بیشتری برای رسیدن به باردهی نیاز دارد.

مثلا گوجه چری که حدود ۵ تا ۲۰ گرم است پس از نشاء حدود ۶۰ روز برای برداشت محصول نیاز دارد. به تازگی در بازار تولید واریته‌های دیگری پا نهاده است که کلاستر نام دارد. اصولا چیدن میوه به صورت خوشه‌ای به اصطلاح کلاستر خوانده می‌شود. با پیشرفت تکنولوژی در تولید بذر واریته‌هایی به بازار معرفی شده است که در برابر نماتد یا ویروسهایی که در منطقه‌ای فعال هستند مقاومت داشته و می‌توان با توجه به مشکلات موجود ارقام مورد نظر را انتخاب نمود.

goje2

طول دوره جوانه زنی

طول دوره جوانه زنی تا ظهور برگهای لپه‌ای در سطح خاک معمولا ۶ روز است و از ۴ تا ۶ هفته نشاء آماده انتقال به زمین اصلی است. برای اینکه بذر گوجه فرنگی بتواند به خوبی جوانه زده و رشد نماید تا زمان رشد مطلوب بوته بهتر است آن را در محل خزانه نگهداری نمود که هم در استفاده از امکانات گلخانه بتوان صرفه جویی کرد و هم گیاه بتواند در ابتدا رشد خوبی داشته باشد.

به همین منظور قسمتی از گلخانه را برای گلدانهای نشاء در نظر گرفته و یا محلی را برای خزانه انتخاب می‌کنیم انتخاب گلدان مناسب که حجم ریشه درون آن به خوبی فعالیت کند حائز اهمیت است. دما رطوبت نور فاصله بوته‌ها نقش مهمی در رشد یک گیاه سالم در خزانه را دارد. برای مثال سطحی برابر ۱۰×۱۰ سانتی متر برای هر بوته باید در نظر گرفت. ضمنا باید از محلهایی استفاده کرد که کاملا ضد عفونی شده و آفات و بیماریها در محل نشاء موجود نباشد.

 دمای مناسب

بهترین دما برای جوانه زنی ۳۰ درجه سانتیگراد می‌باشد و بعد از جوانه زنی دما را تا ۲۴ درجه در مواقع روز و ۱۸ درجه در هنگام شب تقلیل می‌دهیم. با توجه به اینکه بیشترین فعالیت ریشه‌ها در عمق ۳۰ سانتیمتری خاک می‌باشد قبل از انتقال نشاء‌های گوجه فرنگی به زمین اصلی باید بسترهای مناسب که تا عمق ۸۰ سانتیمتری قابلیت نفوذ ریشه را داشته باشد محیا نمود.

در این صورت باید علفهای هرز را پیش از انتقال نشاء حذف و پاکسازی نمود و بخصوص از دو گیاه سس و گل جالیز نباید غافل گردید که این دو مشکلات فراوانی را برای گیاه ایجاد می‌نمایند. بهتر است با رویت سس یا گل جالیز آنها را از کنار بوته جدا کرده و پاکسازی نمود آنگاه مواد آلی و کودهای شیمیایی را در اندازه مناسب و با راهنمایی آزمایشگاههای خاک شناسی تدارک دیده و استفاده نمود. بهترین Ph برای گوجه فرنگی ۵٫۵ تا ۶٫۸ می‌باشد.

goje3

 هرس

هرس به منظور ایجاد تعادل بین رشد بوته شاخ و برگ و مقدار ریشه و میوه است. به همین منظور بوته گوجه فرنگی را تا زمانی که به ۳۰ سانتیمتری نرسیده است هرس نمی‌کنیم و اجازه می‌دهیم رشد خود را انجام دهد زمانی که ارتفاع بوته به ۳۰ سانتیمتری رسید اولین هرس را انجام می‌دهیم. این هرس شامل حذف گلها و شاخه‌های فرعی است. پس از انجام این مرحله هرس در تمام طول رشد بوته تمام شاخه‌های فرعی را حذف می‌کنیم و در کشتهای کوتاه مدت بعد از رسیدن بوته به ارتفاع ۳۰ سانتیمتری بوته را به صورت دو شاخه به نخهای مهار می‌بندیم. با انجام این کار دیگر نیازی به پایین کشی بوته نیست. بر اساس تجارب کیفیت و میزان محصول بوته‌ای که پایین کشیده شده است بهتر و بیشتر است.

بدیهی است پس از رسیدن این دو شاخه به ارتفاع مفید گلخانه جوانه انتهایی آن را حذف می‌کنیم تا گلهای موجود در بوته به میوه تبدیل شود. پس از برداشت محصول این بوته‌ها از گلخانه حذف شده و زمین برای کشت بعدی آماده می‌شود. البته کشاورزان با تجربه جهت همسان کردن اندازه میوه‌ها بر اساس بضاعت گیاه و نوع واریته گلها و یا میوه‌های اضافی بر روی خوشه را هرس می‌کنند و به تعداد مشخصی از گلها اجازه می‌دهند تا به میوه برسند. گوجه فرنگی گیاهی است اتوگارد که معمولا قبل از باز شدن گل تلقیح گل صورت گرفته است. به همین دلیل به ندرت می‌توان در شرایط خاص تلقیح خارجی را در آن مشاهده نمود.

تلقیح

در فضای گلخانه هیچ گونه عامل محرکی مانند باد و یا حشرات برای تلقیح وجود ندارد برای رفع این مشکل می‌توان به چند طریق عمل کرد. اول استفاده از زنبورهای مخصوص که عمر آنها فقط یک فصل است و عمل لقاح را باعث می‌گردد. دوم استفاده از ویبراتورهای برقی است که در هر دو یا سه روز یکبار با لرزش خوشه‌ها عمل لقاح را صورت می‌دهد. راه سوم این است که می‌توان در کشت زمستانه از هرمن تلقیح کننده استفاده نمود. و بالاخره راه چهارم این است که با ایجاد شک در سیمهای مهار و یا ضربه مستقیم بر روی گلها باعث گرده افشانی یا در نهایت عمل تلقیح گردیم. نکته حائز اهمیت در عمل تلقیح گلهای بوته گوجه فرنگی دمای موجود در گلخانه می‌باشد که باید بین ۲۰ تا ۲۵ درجه بوده و رطوبت آن نیز کم باشد.

goje4

زمان تلقیح

بهترین زمان برای این کار بین ساعات ۱۱ تا ۲ بعد از ظهر می‌باشد که فضای گلخانه از رطوبت کمتر و دمای بیشتری برخوردار است به همین خاطر امکان تلقیح در دمای ۲۸ تا ۳۰ درجه کاهش می‌یابد و در دمای ۱۳ تا ۱۵ درجه امکان تلقیح وجود ندارد و عدم تلقیح گل ریزش گل را در پی خواهد داشت. به هر حال پس از تلقیح گل میوه بین ۱۸ تا ۳۵ روز زمان لازم دارد تا قابل برداشت باشد. و حالا بوته گوجه فرنگی به زمان ثمر دهی خود رسیده و در این مرحله باید به گونه‌ای برخورد نمود که حداکثر برداشت را کسب کرد.

زمانی که برگهای نزدیک به هر خوشه میوه چیده می‌شود میوه امکان بهتری برای رنگ گیری پیدا می‌کند. نکته قابل ذکر دیگر اینکه بدیهی است ۵۰ درصد خوشه میوه رنگ بگیرد و ۵۰ درصد دیگر از حالت سبز بودن تغییر رنگ داده و رفته رفته قرمز خواهد شد. بنابراین در صورتی که نیمی از خوشه واریته کلاستر به رنگ نهایی در آمده باشد می‌توان ان را چید و به بازار عرضه نمود. چنانچه مسافت مزرعه تا بازار کم باشد و نیمه سبز خوشه فرصت رنگ پذیری نداشته باشد می‌توان از محلی که دمای آن گرمای مناسبی جهت تغییر رنگ گوجه دارد استفاده نمود. در صورتی که واریته‌ها به صورت کلاستر و یا همرس نباشد بهتر است گوجه‌های رسیده را در زمان خاص خود برداشت کرد. مسلما اندازه گوجه فرنگی هر چقدر درشت‌تر باشد زمان تبدیل گل به میوه و رسیدن آن هم طولانی‌تر خواهد بود.

امروزه بسیاری از کشاورزان به خاطر تقاضای مناسب مصرف کننده تمایل زیادی به کشت گوجه‌های چری دارند و این به دلیل میزان باردهی فراوان رنگهای قرمز صورتی و زرد و شکلهای مختلف آن است که باعث قیمت بالای این واریته شده است. زمانی که بوته‌ها به سقف مفید گلخانه می‌رسند لازم است برگهای پائین را هرس نمود و اگر نخها به صورت قرقره‌ای به سیم آویزان است می‌توان با باز کردن ۳۰ تا ۵۰ سانتیمتر از نخ قرقره در یک جهت نخها را روی سیم حرکت داده که این عمل باعث می‌شود ساقه از پائین روی بستر و یا شاسیهای مخصوص قرار گیرد و انتهای بوته در فاصله ۳۰ تا ۵۰ سانتیمتری سقف مفید گلخانه برسد. این روش به کشت دراز مدت مربوط می‌شود.

منبع:   www.daneshnameh.roshd.ir

گوجه فرنگی و خواص آن را بهتر بشناسید

گوجه فرنگی و خواص آن را بهتر بشناسید

یکی از سبزیجاتی که می توان گفت قدمت دیرینه دارد ، گوجه فرنگی است. از هزاران سال قبل انسان ها از این ماده ی غذایی استفاده می کردند. در این مطلب قصد داریم شما را با فواید و همچنین خواص درمانی این گیاه مفید آشنا کنیم.

گوجه فرنگی از هزاران سال پیش وجود داشته است؛ البته در اندازه های کوچک. شاید باور نکنید اما گوجه فرنگی در ابتدا اندازه یک گیلاس بوده و کم کم در اثر پرورش درشت تر شده است. وطن اصلی این گیاه هم آمریکای جنوبی است.

گوجه فرنگی در قرن شانزدهم در کشور پرو به مقدر زیاد کشت می شده است. در قرن هفدهم به انگلستان و هلند راه یافت و چون بسیار گران بوده، فقط مردم ثروتمند می توانستند از آن استفاده کنند. در حال حاضر گوجه فرنگی در تمام مناطق دنیا کشت می شود و تقریبا در تمام فصل های سال وجود دارد. بنابراین همه می توانند گوجه فرنگی را در رژیم غذایی شان قرار داده و از فواید این گیاه پرخاصیت بهره مند شوند.

گوجه فرنگی بسیار مفید، کم کالری و در عین حال خوش طعم است که خوردن آن به عنوان یک گیاه باارزش در رژیم غذایی روزانه یا هفتگی توصیه می شود. این گیاه سرشار از ویتامین های A، B،C، فیبر و مواد معدنی مانند پتاسیم، فسفر، کلسیم و منیزیم است. یک عدد گوجه فرنگی تازه ۲۴کالری انرژی، ۵ گرم پروتئین، یک گرم فیبر، ۶ میلی گرم سدیم، ۱۵ میلی گرم ویتامین C و ۲۹۲ میلی گرم پتاسیم دارد. گوجه فرنگی ها با اینکه شیرین اند دارای کالری پایینی هستند و از پرمصرف ترین گیاهان در دنیا به شمار می روند که به صورت خام، بخارپز، سرخ کرده، پوره و سس مصرف می شوند.

گوجه فرنگی و لیکوپن

گوجه فرنگی مقدار زیادی کاروتنویید دارد که مهم ترین آن لیکوپن است. لیکوپن یک رنگدانه کاروتنوییدی به رنگ قرمز روشن است که مسوول تولید رنگ قرمز در گوجه فرنگی است. گوجه فرنگی، گریپ فروت صورتی، پرتقال قرمز و هندوانه حاوی مقدار زیادی لیکوپن هستند. بررسی ها نشان داده است، مصرف مقادیر زیاد لیکوپن موجب کاهش حملات قلبی و سرطان های پروستات، پستان، ریه، معده، لوزالمعده، روده و دهان می شود. برخی از انواع کاروتنوییدها پس از مصرف می توانند به ویتامین A تبدیل شوند که لیکوپن از این خاصیت مستثنا بوده و دارای خاصیت آنتی اکسیدانی است. پژوهش ها نشان می دهد بسیاری از فواید و خواص میوه ها و سبزی ها مربوط به خاصیت آنتی اکسیدانی آنها است. آنتی اکسیدان ها به ترمیم آسیب هایی که توسط رادیکال های آزاد در بدن ایجاد شده، کمک می کنند. لیکوپن موجود در گوجه فرنگی یک آنتی اکسیدان قوی است که خطر ابتلا به سرطان را کاهش می دهد.

لیکوپن مهم ترین ماده غذایی موجود در گوجه فرنگی است و با خاصیت آنتی اکسیدانی خود قادر است، رادیکال های آزاد اکسیژن را خنثی کرده و به این وسیله از ابتلای افراد به بیماری هایی از قبیل سرطان، پیری زودرس، مشکلات قلبی و عروقی، پوکی استخوان، دیابت و بسیاری از مشکلات و بیماری های دیگر جلوگیری کند. این ماده محلول در چربی است و در نتیجه، مصرف لیکوپن همراه غذاهای حاوی چربی و روغن، قابلیت استفاده بدن از لیکوپن را افزایش می دهد. هر ۱۰۰ گرم گوجه فرنگی، بسته به میزان رسیدگی آن حاوی حدود ۳ تا ۹ میلی گرم لیکوپن است. مصرف روزانه ۳ تا ۴ گوجه فرنگی یا ۱ تا ۲ قاشق رب گوجه فرنگی و همچنین مصرف مقدار متعادل سس گوجه فرنگی مفید است.

حتما شنیده اید که پختن سبزی ها و میوه ها باعث از بین رفتن ویتامین موجود در آنها و کمتر شدن ارزش غذایی شان می شود اما در مورد گوجه فرنگی شرایط متفاوت است. هرچند بخشی از ویتامین C گوجه فرنگی بر اثر پخته شدن از بین می رود اما قابلیت جذب کاروتن های موجود در گوجه فرنگی بر اثر پختن بیشتر می شود. اگر گوجه فرنگی به صورت خام مصرف شود، مقدار زیادی از لیکوپن آن به دلیل هضم نشدن از بدن دفع می شود. عمل پختن، دیواره سلولی گوجه فرنگی را شکسته و باعث می شود لیکوپن در دسترس بدن قرار گیرد و بیشتر جذب شود. لیکوپن رب گوجه فرنگی، سس گوجه فرنگی، کنسرو گوجه فرنگی در مقایسه با گوجه فرنگی خام بیشتر و قابلیت جذب آن هم بیشتر است.

گوجه فرنگی و آهن

مصرف گوجه فرنگی موجب افزایش جذب آهن در مواد غذایی گیاهی می شود. آهن موجود در گیاهان به خوبی جذب بدن نمی شود و وجود ویتامین C موجود در گوجه فرنگی، موجب جذب آهن مواد گیاهی می شود. به همین دلیل توصیه می شود افراد در رژیم غذایی شان از گوجه فرنگی خام و سایر سبزی ها و میوه های حاوی ویتامین C استفاده کنند.

گوجه فرنگی و قلب

مصرف مداوم گوجه فرنگی در پیشگیری از بروز حمله های قلبی موثر است. بررسی ها نشان داده است لیکوپن موجود در گوجه فرنگی از ایجاد کلسترول بد و ایجاد پلاک های چربی در سرخرگ ها جلوگیری کرده و به این ترتیب ار بروز حمله قلبی پیشگیری می کند.

گوجه فرنگی و سرطان

مصرف مداوم گوجه فرنگی، خطر ابتلا به سرطان پروستات را کاهش می دهد. نتایج تحقیقات پژوهشگران ایتالیایی نشان داده مصرف گوجه فرنگی پخته می تواند از بروز سرطان پروستات پیشگیری کند. این پژوهشگران که موفق شدند نقش گوجه فرنگی را در پیشگیری از بروز سرطان پروستات کشف کنند، می گویند: «ما دریافتیم که یک رژیم غذایی غنی از گوجه فرنگی به ویژه گوجه فرنگی که همراه با دانه ها و پوست آن پخته شده باشد، می تواند پیشرفت تومورهای پروستات و عوامل التهابی مرتبط با این فرآیند را کاهش دهد.»

این دانشمندان برای دستیابی به این نتایج، روی موش های آزمایشگاهی اصلاح ژنتیکی شده، مراحل پیشرفت تومور پروستات انسان را شبیه سازی کردند. سپس این موش ها به دو گروه تقسیم شدند. گروه اول به میزان ۱۰ درصد از رژیم غذایی روزانه خود گوجه فرنگی پخته دریافت می کرد و در رژیم غذایی گروه دوم گوجه فرنگی وجود نداشت. نتایج این تحقیقات نشان داد که نمونه های آزمایشگاهی گروه اول ۱۱ تا ۶۷ درصد بیشتر از موش های گروه دوم زنده ماندند و تومور بسیار آهسته و به کندی مراحل تکامل خود را طی کرد. همچنین بیشترین فعالیت آنتی اکسیدانی و کمترین سطح التهاب در آنها مشاهده شد.

گوجه فرنگی و تناسب اندام

گوجه فرنگی به دلیل داشتن فیبر زیاد، مواد قندی کم و کالری کمی که دارد در کنترل وزن موثر است و افرادی که قصد کاهش وزن دارند، می توانند از گوجه فرنگی استفاده کنند. همچنین بررسی ها نشان داده است گوجه فرنگی با ایجاد احساس سیری برای مدت طولانی به کنترل وزن کمک می کند. پیشتر مشخص شده بود که گیاهخواران و افرادی که زیاد میوه و سبزی مصرف می کنند در مقایسه با افرادی که در رژیم غذایی شان زیاد از غذاهای فراوری شده استفاده می کنند، لاغرتر هستند.

اکنون محققان دریافته اند که این موضوع تنها به علت پایین بودن کالری سبزی و میوه ها نیست بلکه لیکوپن موجود در سبزی ها و میوه ها با کاهش هورمون اشتها، به احساس سیری افراد کمک می کند. پژوهشگران انگلیسی با بررسی تاثیر مصرف نان غنی شده با سبزی ها بر ۱۷ زن ۱۸ تا ۳۵ ساله دارای وزن طبیعی، دریافتند بین افرادی که نان های غنی شده با پنیر خامه ای، هویج و گوجه فرنگی مصرف کردند، آنهایی که نان دارای گوجه فرنگی مصرف کردند، بیشتر احساس سیری می کردند.

گوجه فرنگی و پوست

مصرف گوجه فرنگی پخته توانایی بدن در مقابله با پرتوهای ماورای بنفش خورشید را افزایش داده و مانند ضد آفتاب از پوست محافظت می کند. افرادی که دچار سوختگی های پوستی می شوند، می توانند با مصرف گوجه فرنگی پخته، توانایی بدن را در ترمیم این سوختگی ها افزایش دهند. همچنین استفاده از گوجه فرنگی می تواند در ایجاد طراوت پوست موثر باشد و از چین وچروک های زود هنگام پوست جلوگیری کند. بررسی ها نشان می دهد آنتی اکسیدان موثر در گوجه فرنگی به نام لیکوپن به صورت خام سخت تر جذب شده و مورد استفاده بدن قرار می گیرد وعمل پختن جذب این ماده را در بدن ساده تر می کند.

گوجه فرنگی و جراحی

آنتی اکسیدان موجود در گوجه فرنگی از بروز دردهای پس از جراحی های شکمی جلوگیری می کند. لیکوپن که رنگ قرمز گوجه فرنگی از آن است، از ترشح دسته ای از پروتئین ها که در تشکیل بافت های غیرطبیعی و چسبنده داخل شکم نقش دارند، جلوگیری می کند. تحقیقات نشان می دهد رژیم غذایی که درآن گوجه فرنگی یا محصولات تهیه شده از آن به مقدار زیادی گنجانده شده باشد، راهی مطلوب برای کنترل تشکیل این بافت های شکمی است. زمانی که این بافت ها داخل شکم تشکیل می شوند بیشتر سبب اتصال غیرطبیعی دو ارگان یا بخش هایی از آنها به یکدیگر خواهند شد. این بافت ها باعث یک سری دردهای شکمی و حتی انسداد روده و مثانه و در زنان نیز سبب نازایی می شوند. آنتی اکسیدان گوجه فرنگی حتی در سس گوجه فرنگی هم به میزان فراوانی وجود دارد. این آنتی اکسیدان اثرات خوبی هم در پیشگیری از بروز بیماری های قلبی عروقی و برخی از انواع سرطان دارد.

توصیه های بهداشتی درباره رب گوجه فرنگی

می دانید که برای تهیه رب نسبت به تهیه آب گوجه فرنگی حرارت بیشتری لازم است. هنگام پخت این فرآورده گوجه می جوشد، آب آن کشیده می شود و به نوعی عصاره تبدیل می شود. چون حرارت بالا می رود میزان ویتامین C و اسید فولیک در رب گوجه بسیار کم است اما از نظر لیکوپن که یک ترکیب رنگی موجود در گوجه است هیچ تغییری به وجود نمی آید و حتی با دادن حرارت و تغلیظ، میزان آن در رب افزایش هم پیدا می کند. اما بستگی دارد هدف از مصرف گوجه چه باشد، اگر هدف جذب ویتامین C است چه بهتر که از آب گوجه یا گوجه تازه استفاده کنیم اما اگر برای دریافت لیکوپن و پیشگیری از بیماری هایی مانند سرطان و ناراحتی های قلبی عروقی گوجه مصرف می شود، بهتر است از رب آن استفاده کنیم. آمار نشان می دهد در جوامعی که از رب یا سس گوجه بیشتری استفاده می شود مردم کمتر به بیماری های قلبی عروقی و سرطان مبتلا می شوند.

بسیاری از خانم ها، گوجه را تهیه کرده، می شویند، پوست می کنند و حرارت می دهند تا آب گوجه گرفته شود بعد آن را فریز می کنند یا در یخچال می گذارند و در بسیاری غذاها به جای رب مورد استفاده قرار می دهند. در این میان باید گفت نکته مهم، بحث پاستوریزه کردن است. بهداشت باید در مرحله کنسرو کردن، بسته بندی و نگهداری به طور کامل رعایت شود، یعنی ظرف پاستوریزه شود و توجه داشته باشند که هنگام پاستوریزه کردن هوا وارد ظرف نشود و خلاء را با کمی روغن زیتون پوشش دهند. رب خانگی نیز به خوبی رب صنعتی بوده و همان خواص را دارد ولی اگر این مراحل به خوبی رعایت نشود امکان آلودگی ثانویه نیز وجود دارد. در رب های صنعتی به دلیل وجود نگهدارنده ها این آلودگی وجود ندارد. نکته دیگر اینکه بسیاری از افراد نگران تاثیر افزودنی های رب های صنعتی بر سلامت شان هستند. باید به این نکته اشاره کرد که این افزودنی ها در حد مجاز بوده و هیچ مشکل خاصی ایجاد نمی کنند.

یکی از سوال های رایج درباره نگهداری از رب این است که آیا می توان رب گوجه فرنگی را بعد از باز کردن در کنسرو داخل قوطی نگهداری کرد یا حتما باید آن را به یک ظرف شیشه ای منتقل کنیم؟ جواب سوال کاملا ساده و روشن است. اگر قصد دارید محتوی تمام کنسروها و کمپوت ها و نه تنها رب گوجه فرنگی را بعد از باز کردن در آن برای مدت طولانی استفاده کنید، لازم است آن را به ظرف دیگری که بهتر است شیشه ای باشد، منتقل کنید. برخی افراد فکر می کنند دلیل این انتقال، پیشگیری از کپک زدن آن ماده غذایی است در حالی که در درجه اول این موضوع اهمیت پیدا می کند که بعد از باز کردن احتمال بروز واکنش بین یک ماده غذایی به ویژه اسیدی مانند رب با دیواره فلزی جداره داخلی قوطی بسیار بالا می رود و اگر دقت کرده باشید مثلا اگر آناناس در قوطی بماند بعد از مدتی رنگ آب آن متمایل به خاکستری می شود. به همین علت توصیه می شود بعد از باز کردن قوطی کنسرو، محتوای آن را به ظرف دیگری منتقل کنید.

مساله دیگر اینکه وقتی در یک کنسرو یا کمپوت را باز می کنید، بستن محکم در، دیگر امکان پذیر نیست در حالی که منتقل کردن به ظرف دیگر این امکان را فراهم می کند و بستن محکم در ظرف جلوی ورود آلودگی به مواد غذایی را می گیرد. از جمله دلایل اصلی کپک زدن رب که هم در قوطی و هم در ظروف شیشه ای رخ می دهد ورود همین آلودگی ها داخل ماده غذایی است. از این رو، رعایت مسایل بهداشتی به عنوان نمونه استفاده از یک قاشق خشک و تمیز هنگام برداشتن رب از داخل ظرف می تواند از آلوده شدن ماده غذایی و در نتیجه کپک زدن آن پیشگیری کند. البته محلی که رب را در یخچال قرار می دهیم و دمای متفاوت طبقات چندان تاثیری بر کپک زدن آن ندارد اما معمولا بهترین مکان برای نگهداری رب طبقه های بالایی در یخچال است.

ارزش غذایی گوجه فرنگی

گوجه فرنگی تازه ای که در اوایل پاییز به بازار می آید و ما آن را در سالاد یا با پنیر استفاده می کنیم، آب فراوانی داشته و از نظر موادمعدنی و ویتامین ها به ویژه ویتامین C بسیار غنی است، به طوری که طبق پژوهش های انستیتوی تحقیقات تغذیه و صنایع غذایی ایران ۹۴ درصد آب دارد و در ۱۰۰ گرم از آن ۱۴ میلی گرم کلسیم، ۱/۸ میلی گرم آهن، ۳ میلی گرم سدیم، ۲۴۴ میلی گرم پتاسیم، ۲۷ میلی گرم فسفر و ۲۴ میلی گرم ویتامین C موجود است. از گوجه فرنگی تازه، گوجه فرنگی خشک شده به صورت ورقه ورقه، رب تهیه شده در آفتاب و در آتش و کنسرو آماده رب گوجه تهیه می شود. در کنار این فرآورده های شناخته شده آب گوجه فرنگی نیز چند سالی است که در دسترس است.

در کل، آب گوجه فرنگی از جمله فرآورده های باارزش این سبزی بوده که آب بسیار بالایی (۶/۹۳درصد) داشته و از نظر ویتامین ها و مواد معدنی بسیار ارزشمند است، به طوری که در ۱۰۰ گرم از آب گوجه به صورت خشک ۲۲۷ میلی گرم پتاسیم، ۲۰۰ میلی گرم سدیم، ۰/۹ میلی گرم آهن، ۱۸ میلی گرم فسفر، ۷ میلی گرم کلسیم، ۱۶ میلی گرم ویتامین C، ۰/۸ میلی گرم نیاسین، ۰/۳۰ میلی گرم ریبوفلاوین و ۰/۵ میلی گرم ویتامینB۱ وجود دارد و توصیه می شود به جای هرگونه نوشابه های قندی و گازدار، افراد از آب گوجه فرنگی استفاده کنند. بسیاری از افراد هستند که حتی به جای آب، آب گوجه فرنگی می خورند و نیازهای بدن خود را به کمک آن برطرف می کنند.

ریختن آن روی سالاد به جای سس هم بسیار توصیه می شود. برای درست کردن آب گوجه فرنگی کافی است آن را در مخلوط کن ریخته و صاف کنید. فراموش نکنید که آب این سبزی را هم مانند سایر مایعات طبیعی می توان تا سه روز در یخچال نگهداری کرد، البته در ظرفی که در آن محکم بسته شده و با این نوشیدنی پر شده باشد و جایی برای هوا باقی نماند. خوشبختانه به تازگی آب گوجه فرنگی آماده هم وارد بازار شده که اگر ۱۰۰ درصد طبیعی باشد و روی آن علامت استاندارد درج شده باشد و عبارت بدون رنگ، نگهدارنده و افزودنی دیده شود، قابل اعتماد و مصرف خواهد بود.

منبع: hidoctor.ir

تاماریلو گوجه فرنگی درختی

تاماریلو گوجه فرنگی درختی:
مقدمه :
— “تاماریلو” از جمله میوه های مناطق نیمه گرمسیری است که در ارتفاعات ۱۰-۵ هزار فوت کوه های “آند” در دمای بالاتر از ۵۰ درجه فارنهایت به مرحله گلدهی می رسد. “تاماریلو” در ایالات متحده در ایالت های کالیفرنیا و فلوریدا با دماهای بالا پرورش می یابد. این گیاه قادر به بقاء در مناطقی با یخبندان های نادر و گذرا نیز می باشد. بذور “تاماریلو” توسط وزارت کشاورزی ایالات متحده (USDA) در سال ۱۹۱۳ میلادی از آرژانتین وارد آمریکا گردید و اولین گیاهان طی سال ۱۹۱۵ میلادی در کالیفرنیا پرورش یافتند. تولید تجاری این محصول در سال های ۱۹۳۰ میلادی ضمن دوره رکود اقتصادی بزرگ (great depression) یعنی زمانیکه میوه ها به شدت کمیاب و گران شدند ، آغاز گردید ولیکن تقاضا در ضمن جنگ جهانی دوّم فزونی یافت و به افزایش قابل توجه تولید انجامید. امروزه تقاضای جهانی برای این محصول بسیار زیاد است زیرا دارای ارزش غذایی و طعم منحصر بفردی می باشد و مصارف عدیده خوراکی از قبیل تهیّه غذای صبحانه تا تدارک انواع دسرها را دارد. “تاماریلو” درختچه یا درختی ظریف و شکننده با ریشه های کم عمق و ارتفاع ۱۸-۱۰ فوت است که دارای برگ های همیشه سبز قلبی شکل بطول ۱۳-۴ اینچ می باشد. این گیاه دارای گل های خودگشن (self-pollinate) بطول ۱-۵/۰ اینچ است که بفرم خوشه (claster) در نزدیک انتهای شاخه ها ظاهر می گردند. گل های معطر “تاماریلو” به رنگ های صورتی کمرنگ تا بنفش کمرنگ می باشند. خوشه های آویزان “تاماریلو” شامل ۱۲-۳ عدد میوه هستند که شباهت بسیار زیادی به میوه های گوجه فرنگی دارند. میوه های “تاماریلو” تخم مرغی شکل با پوست صاف هستند امّا در دو انتها اندکی باریک شده اند. رنگ داخل میوه های “تاماریلو” از ارغوانی تیره تا قرمز خونی ، زرد نارنجی و زرد متمایل به قرمز متفاوت است. پوست میوه “تاماریلو” نسبتاً سفت و مزه تلخ ناخوشایندی دارد امّا بخش های داخلی از مزه ترش و شیرین مشابه کیوی و “passion fruit” بهره مندند .

۱۲
مشخصات گیاهشناسی :
— گوجه فرنگی درختی با اسامی مصطلحی نظیر: “Tamarillo” ، “Garden tomato” ، “Tree tomato” ، “Tamamoro” ، “Tamatar” ، “Tomate de arbol” ، “Terong belanda” ، “Dutch eggplant” و نام علمی “Solanum betaceum” در حقیقت درختی شبه بوته ای از گیاهان گلدار متعلق به خانواده بادمجانیان (Solanaceae) یا تاجریزی (nightshade) است. جنس “سولانوم” شامل ۲۰۰۰-۱۵۰۰ گونه گیاهی می باشد و ۳ گونه که نزدیکترین خویشاوندی را با این گیاه دارند عبارت از : سیب زمینی ، گوجه فرنگی و بادمجان هستند. این گیاه برای تولید میوه های خوراکی تخم مرغی شکل در کشورهای :آرژانتین، برزیل، کلمبیا، ونزوئلا، روآندا ، آفریقای جنوبی ، هند ، هنگ کنگ ، چین ، ایالات متحده آمریکا ، استرالیا ، نیوزیلند ، مالزی ، پورتریکو ، پرتغال و فیلیپین پرورش می یابد امّا بجز نیوزیلند غالباً در باغچه های کم وسعت کشت می شود. “تاماریلو” از جمله گیاهان نیمه گرمسیری (sub-tropical) محسوب می شود که بخوبی در اقالیم گرم رشد می یابد. عمده مناطق پرورش “تاماریلو” در نیوزیلند شامل مناطق ساحلی بویژه در کرانه های شمالی آن است که دارای خاک های سبک و حاصلخیز بوده و احتمال بروز یخبندان ها بسیار کم می باشد. در نیوزیلند حدود ۲ هزار تن میوه “تاماریلو” از سطحی معادل ۲۰۰ هکتار اراضی کشاورزی حاصل می گردند که عمدتاً به کشورهای ایالات متحده آمریکا ، ژاپن و اتحادیه اروپا صادر می شوند. اولین بازارهای بین المللی فروش میوه “تاماریلو” در سال ۱۹۹۶ میلادی در استرالیا تأسیس شد درحالیکه تولید گسترده این میوه از دهه ۱۹۷۰ میلادی آغاز شده بود. کاشت گیاه “تاماریلو” در اراضی پست مناطق گرمسیری بندرت به میوه دهی می انجامد و میوه های احتمالی نیز بسیار ریز می باشند .
۲۲
— “تاماریلو” درختی سریع الرشد است که ارتفاعش به بیش از ۵ متر می رسد. حداکثر باردهی “تاماریلو” پس از ۴ سالگی رُخ می دهد درحالیکه تا ۱۲ سالگی به میوه دهی اقتصادی می پردازد. این گیاه معمولاً بفرم تک تنه با شاخه های جانبی شکل می گیرد آنچنانکه گل ها و میوه ها از شاخه های جانبی آویزان می شوند.ریشه های “تاماریلو” نسبتاً سطحی و کم وسعت هستند و گستردگی چندانی ندارند بنابراین گیاه را در مواجهه با تنش خشکی و وزش باد آسیب پذیر می سازند.برگ های “تاماریلو” نسبتاً بزرگ ، ساده و چندساله با بوی تند و زننده هستند.گل هایش غالباً به رنگ صورتی کمرنگ می باشند که در قالب خوشه های ۵۰-۱۰ تائی ظاهر می گردند و نهایتاً به ۶-۱ میوه می انجامند.
۳۱
“تاماریلو” گیاهی خودگشن است و بدون دگرلقاحی می تواند به میوه دهی نائل آید ولیکن گل های خوشبویش می توانند به جذب حشرات بپردازند و بنظر می رسد که دگرگشنی موجب بهبود میوه دهی می شود. میوه ها همواره متصل به دمگل و کاسه گل (calyx) باقی می مانند. تولید ارقام دورگه یا هیبرید “تاماریلو” با بسیاری از گیاهان خانواده “سولاناسه” امکان پذیر است ولیکن میوه های حاصله عقیم و نامطبوع می باشند .
واریته های تاماریلو :
۱) واریته قرمز (Red) :
میوه های واریته قرمز را می توان بصورت های خام ، پخته و یا در تزئین سایر غذاها بکار گرفت. پوست میوه های این واریته به رنگ قرمز تند است و رنگدانه های قرمز پُر رنگ در اطراف بذور در درون میوه تجمع می یابند بطوریکه ظاهری ضربدیده را در میوه های برش خورده تجلی می سازند. میوه ها سرشار از آنتی اکسیدان ها ، ویتامین ها ، عناصر معدنی و طعم های دلنشین هستند لذا می توانند در تهیّه نوشیدنی ، غذاهای حاضری (اسنیک) ، وعده های غذایی اصلی و انواع دسرها بکار گرفته شوند.
۴۱
۲) واریته کهربائی (amber) :
واریته کهربائی شیرین ترین میوه های “تاماریلو” را تولید می کند. این میوه ها کوچکترین اندازه را در میان سایر واریته های گوجه فرنگی درختی دارند درحالیکه از طعم متوسطی برخوردارند. پوست میوه به رنگ طلائی با گرایشی اندک به سرخی کمرنگ است که جذابیتی ویژه به سفره های غذا می بخشد. میوه های آنرا معمولاً به دو نیم تقسیم نموده و محتویاتش را با قاشق خارج می سازند و برای تهیّه دسرهای متنوع بکار می برند. از این میوه ها همچنین برای تزئین نان شیرین (pancake) و بستنی استفاده می شود .
۵۱
۳) واریته طلائی (gold) :
واریته طلائی “تاماریلو” از نظر شیرینی حدواسط دو نوع پیشین است. آنها انتخابی خارق العاده برای مواقعی هستند که در جستجوی ایجاد تنوّع و تغییر در اجزاء منوی غذایی و یا تهیّه یک چاشنی تازه می باشید. میوه های تازه و نسبتاً درشت “تاماریلو” طلائی از بهترین اجزاء دستورالعمل های غذایی بویژه سُس ها ، ترشی ها و چاشنی ها هستند که قادرند موجب شعف و رضایتمندی مهمانان و مشتریان گردند (۳).
ارزش غذایی میوه تاماریلو :
— میوه های “تاماریلو” تخم مرغی شکل به طول ۱۰-۴ سانتیمتر و به رنگ های زرد ، نارنجی ، قرمز تا ارغوانی دیده می شوند که اغلب با نوارهای طولی تیره ای مزیّن شده اند. میوه های قرمز رنگ از ترشی (acetous) بیشتری برخوردارند درحالیکه میوه های زرد و نارنجی شیرین ترند. گوشت میوه “تاماریلو” بافت سفتی دارد و حاوی دانه های بیشتر و بزرگتری نسبت به گوجه فرنگی های معمولی می باشند. این میوه ها سرشار از انواع ویتامین ها و عنصر آهن هستند امّا کالری کمی در حدود ۴۰ کالری به ازای هر میوه تولید می کنند که برای رژیم های غذایی کم کالری توصیه می گردند.
۸۱
الف) دارای مقدار چربی اندکی است لذا انرژی کمی تولید می کند.— میوه “تاماریلو” سرشار از ویتامین ها ، عناصر معدنی و آنتی اکسیدان ها است چنانکه آنرا بخوبی می توان با سایر میوه ها و سبزیجات مرسوم قیاس نمود. یک گزارش تحقیقی در رابطه با ترکیبات موجود در میوه “تاماریلو” نشان می دهد که :
ب ) کربوهیدرات های کمی دارد و آنها اصولاً بحالت فیبر موجودند.
پ ) سرشار از پتاسیم ولی از نظر سدیم فقیرند لذا برای رژیم های غذایی لاغری مطلوبند.
ت ) حاوی بسیاری از عناصر غذایی میکرو از جمله مس و منگنز است که برای سلامتی انسان مهم هستند.
ث ) منبع مناسبی از فیبر محسوب می شوند.
ج ) مخزن شایسته ای از ویتامین های A ، B6 و C می باشد گواینکه به مقدار جزئی از ویتامین E و تیامین بهره مندند (۳).
کاربردهای غذایی میوه تاماریلو :
— ارقام زرد رنگ میوه “تاماریلو” مزه شیرین تری دارند چنانکه از نظر مزه مشابه انبه و زردآلو تلقی می گردند. ارقام قرمز رنگ “تاماریلو” با گستردگی بیشتری در جهان پرورش می یابند. ارقام قرمز و ارغوانی “تاماریلو” در اولویت واردات توسط کشورهای اروپایی قرار دارند. آنها با وجود مزه ترش تری که دارند، از محبوبیت بیشتری توسط مشتریان برخوردار هستند. این میوه ها نسبتاً ترش مزه (tart) هستند و مزه ثانویه بیشتری در دهان باقی می گذارند. گیاه “تاماریلو” در نیمکره شمالی اغلب بوفور در ماه های جولای تا نوامبر (حدود ۶ ماه) در دسترس قرار دارند. میوه های زودرس نسبتاً شیرین ترند و طعم گس و قابض (astringent) کمتری ایجاد می کنند. این میوه باوجودیکه در ایالت کالیفرنیا بعمل می آید امّا اکثر میوه هایی که در سوپرمارکت های آمریکا عرضه می شوند، از نیوزیلند وارد می گردند. مهمترین کاربردهای غذایی میوه گوجه فرنگی درختی بقرار زیر هستند :
الف) میوه های “تاماریلو” در بسیاری موارد تبدیل به کمپوت می شوند.
ب ) در کلمبیا ، اکوادور ، پاناما و بخش هایی از اندونزی نظیر سوماترا اقدام به اختلاط گوشت میوه “تاماریلو” با آب و شکر می کنند و عصاره ای گوارا فراهم می سازند.
پ ) گیاه “تاماریلو” را در کشور نپال غالباً در تپه ماهورها کشت می کنند و از میوه های زرد رنگش جهت تهیّه ترشی و چاشنی غذایی تند (chutney) استفاده می کنند و همچنین بجای گوجه فرنگی در تهیّه ادویه “کاری” (curry) مصرف می شود.
ت ) میوه “تاماریلو” را که در اکوادور با نام “Tomate de arbol” می شناسند، با فلفل قرمز (chili) مخلوط نموده و سُس تند فراهم می سازند که در تدارک غذاهای سنتی منطقه “آند” کاربرد دارد.
ث ) گوشت میوه “تاماریلو” مزه ای تند با درجاتی از شیرینی دارد و آنرا می توان با میوه هایی نظیر : کیوی ، گوجه فرنگی ، گواوا و “پاسیون فروت” مقایسه نمود. پوست میوه گوجه فرنگی درختی و گوشت متصل به آن (peel) مزه ای تلخ دارند بنابراین معمولاً بصورت خام مصرف نمی گردند.
ج ) میوه های “تاماریلو” سرشار از “پکتین” (pectin) هستند لذا از ویژگی مطلوبی جهت تهیّه انواع مرباها و کنسروها (preserves) برخوردارند درحالیکه اگر بخوبی تیمار نشوند، بزودی اکسیده شده و رنگ آنها زائل می گردد. اصولاً ارقام زرد رنگ از خصوصیات صنعتی بهتری برخوردارند (۴).
چ ) از مهمترین شیوه های مصرف میوه “تاماریلو” بصورت خام این است که ابتدا آنرا به دو نیم تقسیم نموده سپس بخش داخلی میوه را با قاشق خارج می سازند آنگاه مقداری شکر به پالپ حاصله می افزایند و بعنوان صبحانه مصرف می کنند. پالپ مزبور را همچنین می توان همراه با بستنی وانیلی سرو نمود. آنها را با پوره سیب و یا کیک پنیر نیز میل می کنند. پالپ میوه “تاماریلو” حاوی بذور ، گوشت آبدار لزج با مزۀ ترش و شیرین است.
ح ) میوه های “تاماریلو” را نظیر گوجه فرنگی با حرارت بسیار کم به مدت ۱۵-۱۰ دقیقه کباب می کنند و با انواع ادویه ها نظیر نمک و فلفل تناول می نمایند.
خ ) از میوه “تاماریلو” در تهیّه ساندویچ و سوپ و یا همراه با کباب بهره می جویند.
د ) قطعات میوه “تاماریلو” را با تکه های پنیر مخلوط نموده و بعنوان غذای حاضری بر سر سفره می آورند.
۷۲
شرایط پرورش تاماریلو :
— مدیریت پرورش باغات “تاماریلو” می تواند به تولید میوه هایی با کیفیت و کمیت بالاتر منتهی گردد. جنبه های مهم این مدیریت با موارد زیر مرتبط هستند :
الف) فراهم ساختن نیازهای غذایی گیاه
ب ) نظاره گری و کنترل آفات و بیماریها
پ ) انجام هرس صحیح و بموقع (۲).
— مهمترین شرایط مورد نیاز برای پرورش درختان “تاماریلو” عبارتند از :
۱) خاک و اقلیم :
“تاماریلو” اقالیم نیمه گرمسیری با بارندگی سالانه ۴۰۰۰-۶۰۰ میلیمتر و میانگین حرارتی ۲۰-۱۵ درجه سانتیگراد را ترجیح می دهد. گوجه فرنگی درختی در مواجهه با تنش خشکی و سرمای کمتر از ۲- درجه سانتیگراد حساساست. میوه دهی این گیاه متأثر از دمای شبانه می باشد. “تاماریلو” اقلیم مدیترانه ای را نظیر درختان مرکبات می پسندد. این گیاه بخوبی در خاک های سبک ، عمیق و حاصلخیز رشد می کند. خاک بستر این گیاه باید بنحو مناسب زهکش گردد زیرا “تاماریلو” تحمل وضعیت غرقابی را ندارد. گیاه مزبور در خاک هایی با PH حدود ۵/۸-۵ با میانگین ۶ بخوبی رشد می یابد (۴).
۲) روش های ازدیاد :
ازدیاد (propagation) گیاه “تاماریلو” از طرق زیر امکان پذیر است :
الف- بذور (seeds)
ب – قلمه ها (cuttings)
پ – کشت بافت (tissue culture)
دانهال های (seedlings) “تاماریلو” قبل از شاخه دهی ابتدا بصورت قائم تا ارتفاع ۸/۱-۵/۱ متر رشد می کنند. تکثیر “تاماریلو” در محیط های حفاظت شده با بذور بسیار آسان است. در باغاتی که ارقام مختلفی غرس شده اند، امکان دگرلقاحی بوجود می آید لذا ارقام مخلوط از طریق کاشتن این بذور حاصل خواهند شد. دانهال ها را در قلمستان ها به دلیل حساسیت به سرما مادامیکه به ارتفاع ۵/۱-۱ متر برسند، نگهداری می کنند. درختانی که از طریق قلمه ها حاصل می گردند، زودتر به مرحله شاخه دهی می رسند لذا حالت بوته ای می یابند و برای محوطه های بی حفاظ (exposed site) مناسب ترند. گیاهانی که از قلمه ها حاصل می آیند، باید در قلمستان ها تا رسیدن به ارتفاع ۱-۵/۰ متر نگهداری و حفاظت گردند (۴،۳).
گیاه “تاماریلو” سریعاً رشد می کند و بعد از ۲-۵/۱ سال به میوه دهی می پردازد. این گیاه نسبت به طول روز (daylength) حساس نیست. میوه های “تاماریلو” همزمان نمی رسند مگر اینکه درخت تحت هرس صحیح قرار گیرد. هر درخت “تاماریلو” بیش از ۲۰ کیلوگرم میوه در سال می دهد و عملکرد سالانه باغ را به ۱۷-۱۵ تن در هکتار می رساند. هر اصله درخت بالغ در خاک های حاصلخیز می تواند میوه های مورد نیاز یک خانواده معمولی را برای ۳ ماه تأمین نماید بنابراین برای تأمین نیازهای سالانه هر خانواده به ۴ اصله از این درختان نیاز می باشد. “تاماریلو” برای کاشت بصورت گلدانی در شرایط درون خانگی نیز مناسب است. این گیاه اگرچه از این طریق به ضروریات رشد سریع یعنی نور ، آب و رطوبت نسبی دست خواهد یافت ولیکن برگ های بزرگش در محیط های کوچک و محدود با چالش مواجه خواهند بود .

اف اس پی مارکت
۰

تاماریلو گوجه فرنگی درختی ۲

۳) کاشت تاماریلو :
“تاماریلو” گیاهی به مراتب سازگار است و بسادگی پرورش می یابد ولیکن برخی استراتژی های مدیریتی می توانند به استقرار و بهبود عملکردش کمک نمایند. فاصله کاشت درختان “تاماریلو” به سیستم پرورش بستگی دارد. در نیوزیلند که تولید آن مبتنی بر مکانیزاسیون است، اقدام به کاشت ردیف های منفرد (single row) با فواصل گیاهی ۵/۱-۱ متر میکنند و فواصل بین ردیف ها را ۵-۵/۴ متر انتخاب می نمایند. در مناطق پرورش سنتی “تاماریلو” نظیر منطقه کوه های “آند” مبادرت به احداث باغ هایی با تراکم بیشتر می کنند لذا فواصل بین گیاهان را ۵/۱-۲/۱ متر قرار می دهند. تراکم کاشت می تواند بعنوان یک استراتژی برای محافظت گیاه در مقابله با باد انتخاب شود. در خاک هایی که زهکشی مناسبی ندارند، به کاشت گیاه بر روی پشته ها اقدام می کنند
۴) هرس گیاه تاماریلو :
هرس کردن (pruning) می تواند به کنترل اندازه میوه ها ، اندازه گیاه ، تاریخ برداشت و تسهیل در عملیات برداشت منتهی گردد آنچنانکه قطع بخش انتهایی گیاه به تولید شاخه های جانبی می انجامد و گیاه را در ارتفاع مناسب نگه می دارد. زمانیکه درخت “تاماریلو” به شکل و اندازه دلخواه دست یافت آنگاه هرس کاهش می یابد و منحصر به حذف بخش های قدیمی ، خشکیده و شاخه هایی می گردد که میوه دهی آنها خاتمه یافته اند. بعلاوه شاخه هایی حذف می گردند که در صورت باقی ماندن بر روی درخت باعث تولید میوه های ریز خواهند شد.
هرس متوسط به تولید میوه های متوسط و هرس سنگین به تولید میوه های درشت می انجامد. در ضمن هرس به حذف ساقه های جوان قاعده ای (basal shoot) اقدام می کنند. زمانیکه “تاماریلو” در گلخانه ها پرورش می یابد آنگاه با اجرای هرس می توان از رشد سبزینگی مازاد جلوگیری بعمل آورد. زمانیکه گیاه به ارتفاع ۵/۱-۱ متر دست یافت آنگاه بهتر است ریشه های یک طرف گیاه را قطع کرد و آنرا بحالت ۴۵ درجه در مسیر تابش خورشید ظهرگاهی متمایل ساخت. این موضوع اجازه می دهد تا شاخه های میوه دهنده بجای رشد بطرف بالا فقط بموازات تنه اصلی رشد یابند .
— باید توجه داشت که میوه های “تاماریلو” بر روی شاخه هایی که در فصل رشد جاری ظاهر گردیده اند، هویدا می گردند لذا هرس می تواند به ایجاد تعادل در تولید محصول و اندازه میوه ها کمک نماید. گواینکه بیشترین راندمان محصول از درختان هرس نشده حاصل می آید امّا چنین میوه هایی همواره ریزتر هستند. بمرور بر میزان میوه هایی که هر ساله بر شاخه های جوانتر گیاه ظاهر می شوند، افزوده می گردد ولیکن شاخه های قدیمی در حدواسط تنه گیاه و شاخه های جدید بدون هیچگونه میوه دهی باقی می مانند. شاخه های قدیمی بسیار ترُد و ضعیف هستند لذا ممکن است براحتی بشکنند و بدینطریق موجب کاهش عملکرد گردند. در هنگام هرس به حذف بخش های قدیمی ، خشک و بیمار گیاه می پردازند. برای ترغیب گیاه “تاماریلو” به رشد جدید باید به حذف شاخه های جانبی که از چارچوب خارج شده اند، مبادرت ورزید. شدت هرس نسبت به زمان اجرا اهمیت بیشتری در کنترل عملکرد و اندازه میوه ها دارد. هرس غالباً پس از برداشت میوه ها در پائیز یعنی از اواخر آگوست تا اوایل دسامبر صورت می پذیرد. هرس دیرهنگام موجب بلوغ دیرتر میوه ها می شود و ممکن است سبب تولید میوه های کوچک تر گردد ولیکن خسارت وارده با عرضه میوه های گرانتر در پایان فصل رشد جبران خواهد شد .
۵) مالچ پاشی و ایجاد پناهگاه :
بخاطر اینکه گیاه “تاماریلو” نسبت به بروز تنش خشکی حساس است بنابراین مالچ پاشی (mulching) می تواند به حفظ رطوبت در خاک محیط گسترش ریشه ها کمک نماید. مالچ پاشی قادر است بعنوان یک استراتژی در جهت کاهش رشد علف های هرز نیز بکار آید زیرا از روش هایی نظیر شخم زدن به دلیل ریشه های سطحی و حساس گیاه نمی توان بهره گرفت .
حفاظت از گیاه “تاماریلو” در مقابله با باد ضرورت دارد زیرا ریشه های کم عمق گیاه قادر به تدارک استحکام کافی نیستند. شاخه های جانبی نیز بسیار ترُد و شکننده هستند و در مقابل وزن میوه ها خواهند شکست.
۶) آبیاری گیاه تاماریلو :
برای نیل به تولید باثبات و مقبول نیازمند آبیاری و کوددهی کافی می باشد. سیستم ریشه دهی ضعیف ضرورت انجام آبیاری مکرر را یادآور می گردد زیرا تنش خشکی به کاهش رشد گیاه ، کوچکی میوه ها و نهایتاً اُفت عملکرد منتهی خواهد شد (۴). گیاه “تاماریلو” تحمل چندانی به شرایط خشکی ندارد و کمبود رطوبت خاک موجب کاهش رشد گیاه و تأخیر گلدهی می گردد. این گیاه نیازمند آب کافی در طی ماههای گرم تابستان است. آبیاری بهتر است دقیقاً در ناحیه گسترش ریشه ها صورت پذیرد زیرا سیستم ریشه ای “تاماریلو” کم عمق و کم وسعت است. فواصل آبیاری باغ های “تاماریلو” بستگی به ظرفیت نگهداری آب در خاک و موقع سال دارد.
۷) کوددهی گیاه تاماریلو :
همچنانکه خاک های سبک و زهکش دار برای رشد بهینه گیاه “تاماریلو” مناسبند ولیکن بسادگی دچار آبشویی مواد غذایی می گردند و از این نظر از حاصلخیزی کافی برخوردار نیستند لذا همواره توصیه می گردد که نسبت به آزمایش خاک مکان های پرورش “تاماریلو” اقدام ورزند و بر اساس نتایج حاصله به تقویت خاک مبادرت نمایند. گیاه “تاماریلو” نیاز وافری به نیتروژن ، فسفر ، پتاسیم و منزیم دارد و مناسب ترین PH برای رشد آن در محدوده ۶ می باشد. گیاه “تاماریلو” واکنش بسیار خوبی نسبت به کودهای آلی حیوانی بویژه کود ماکیان بروز می دهد. معمولاً توصیه می شود که هر ساله بویژه در بهار نسبت به کاربرد کودهای فسفره و پتاسه اقدام گردد ولیکن کودهای ازته را در سراسر طول سال بصورت تقسیط بکار می گیرند. سایر منابع کودهای آلی نظیر: کمپوست ها و کود سبز با استفاده از لگوم هایی مثل شبدر و ماشک در فضای بین ردیف های درختان می توانند مفید واقع گردند .
برای جبران کمبود عناصر غذایی توصیه می گردد که از مقدار ۱۷۰ کیلوگرم نیتروژن ، ۴۵ کیلوگرم فسفر و ۱۹۰-۱۳۰ کیلوگرم پتاسیم برای سیستم های کشاورزی متراکم بهره گیرند. از کودهای فسفره و پتاسه معمولاً در ابتدای فصل رشد استفاده می کنند درحالیکه مصرف کودهای ازته بصورت اقساطی در طول سال انجام می گیرد .
۸) مدیریت بیماریها و آفات :
درخت “تاماریلو” همانند گیاهانی نظیر گوجه فرنگی در مقابل هجوم بسیاری از آفات مقاوم است. همچنانکه احتمال خطر در سیستم های پرورش متراکم (intensive) کاهش می یابد ولیکن باید به کنترل برخی آفات اصلی بمنظور کاهش خسارات مبادرت ورزند. برای کنترل آفات “تاماریلو” می توان از شیوه های مرسوم سایر گیاهان خانواده “سولاناسه” بهره گرفت .
شته ها از طریق مکیدن شیره گیاهی قادر به ایجاد خسارات جدی به گیاه “تاماریلو” نیستند امّا می توانند ناقل بسیاری از بیماریهای ویروسی باشند. مگس سفید به مکیدن شیره گیاهی می پردازد ولی بیشتر خسارات را بواسطه تراوش قطرات شیره پرورده از محل مکیدنش بر سطح برگ ها و میوه ها بعمل می آورد زیرا موجب شیوع قارچ ساپروفیت دوده (sooty mould) می گردید و بدینگونه از بازارپسندی میوه ها کاسته می شود. لارو حشرات برگخوار به تغذیه از بخش های سبزینگی گیاه می پردازند امّا به دلیل جایگزینی قسمت های آسیب دیده با شاخه های جدید نمی توانند خسارت جدی به گیاه وارد سازند .
بیماریهای باکتریایی و قارچی نظیر : سفیدک پودری (powdery mildew) و لکه برگی (leaf spot) به برگ ها آسیب می رسانند و سوختگی باکتریایی (bacterial blast) باعث خسارت برگ ها و نوساقه ها می شود.
بیماری های ویروسی با حمله به گیاه “توماریلو” موجب لکه دار شدن (mottling) سطح میوه ها می شوند. تاکنون ۴ بیماری ویروسی مهم ذیل بر گیاه “تاماریلو” شناخته شده اند:
۱- ویروس موزائیک خیار یا “CMV” (Cucumber Mosaic Virus)
۲- ویروس موزائیک تاماریلو یا “TmMV” (Tamarillo Mosaic Virus)
۳- ویروس موزائیک اربیس یا “AMV” (Arabis Mosaic Virus)
۴- موزائیک اکوبای سیب زمینی یا “PAMV” (Potato Acuba mosaic)
جملگی بیماریهای ویروسی موجب کاهش عملکرد و خالدار شدن میوه ها می شوند امّا تأثیر چندانی بر کیفیت محصول ندارند. علائم بیماریهای ویروسی بر درختان جوان و ناسالم شدید می باشند و علائم زمانی شدیدتر خواهند شد که گیاه “تاماریلو” تحت هجوم همزمان چندین ویروس واقع گردد
«جدول۳) مشخصات آفات و بیماریهای تاماریلو

۸۱

پرورش گیاه تاماریلو :— رعایت اعمالی نظیر : بهداشت زراعی ، هرس بموقع ، سوزاندن گیاهان بیمار و مدیریت بهینه آفات و بیماریها می توانند به کاهش خسارات عوامل پارازیتی بر محصول بینجامند. در کنترل آفات و بیماریها باید به اسپری آفتکش ها و قارچکش ها در زمان مناسب پرداخت درحالیکه بیماری های ویروسی را از این طریق نمی توان کنترل نمود. کنترل علف های هرز نیز اهمیت وافری دارد بویژه اینکه برخی علف های هرز نظیر : گندمک (chickweed) و تاجریزی رونده (deadly nightshade) می توانند زیستگاه بسیاری از آفات گیاهی باشند. بعلاوه علف های هرز بواسطه رقابتی که با گیاه “تاماریلو” بویژه در دوره جوانی گیاه برای کسب : آب ، عناصر غذایی ، فضا و نور بعمل می آورند ، بسیار خسارتزا می باشند .
— امروزه پرورش “تاماریلو” بعنوان یک گیاه خانگی پذیرفته شده است زیرا دارای ریشه های کم عمقی می باشد که گیاه را در برابر وزش بادها و شرایط اقلیمی خشن آسیب پذیر می سازند. “تاماریلو” گیاهی وسوسه انگیز و اغواگر است لذا از پرورش این گیاه بسیار مسرور خواهید شد. پرورش “تاماریلو” در سطح تجاری دارای فواید زیر است :
۱) نگهداری آسان میوه ها
۲) فصل برداشت طولانی
۳) امکان توسعه سریع
۴) نیاز کم به نیروی انسانی .
— “تاماریلو” اقالیم نیمه گرمسیری را ترجیح می دهد و از گرمای زیاد و یخبندان بیزار است بطوریکه دماهای زیر صفر احتمالاً به نوساقه ها (shoots) و سرشاخه هایش آسیب می رسانند. محل استقرار گیاه “تاماریلو” باید بخوبی زهکش شود تا از مرطوب ماندن دائمی ریشه ها جلوگیری گردد. این گیاه خاک های سبک با قابلیت زهکشی مناسب را می پسندد زیرا بهیچوجه متحمل شرایط رطوبتی اشباع نیست و سریعاً از پا در می آید. آبیاری مازاد در طی ماههای تابستان باعث خفگی ریشه های عمیق تر گیاه می گردد و آنرا نسبت به تنش های خشکی احتمالی حساس و آسیب پذیر می سازد. ایجاد بادشکن و پناهگاه در مناطقی که در معرض وزش باد قرار دارند، ضروری است .
— شرکت “Freshmax limited” بزرگترین تولید کننده میوه “تاماریلو” در نیوزیلند است که آنها را به ۲۵ کشور در ۴ قاره جهان توزیع می نماید آنچنانکه آنرا با نام “Rose apple” در لندن و “Australian citrus” در کانادا معرفی نموده است. این گیاه را در نیوزیلند ضمن ماههای مه تا نوامبر کشت کشت می کنند و درختان “تاماریلو” پس از حدود ۲ سال به بار می نشینند. میوه های برداشت شده را بلافاصله در پاکت های تک لایه بسته بندی می کنند و در کارتن ها قرار می دهند تا به سراسر دنیا بویژه لوس آنجلس و کالیفرنیا صادر گردند و متعاقباً از طریق سوپر مارکت ها بدست علاقمندان برسند (۵).
— برای راهنمایی بیشتر می توانید از طریق ایمیل info@tamarillo.com با انجمن پرورش دهندگان “تاماریلو” (Tamarillo Growers Association) در نیوزیلند تماس یابید تا یک کپی از راهنمای پرورش (handbook) آنرا برایگان دریافت دارید. راهنمای پرورش “تاماریلو” شامل مطالب زیر می باشد :
الف) پرورش نهال تاماریلو
ب ) احداث باغ و عملیات داشت
پ ) مدیریت آفات و بیماریها
ت ) مسائل اقتصادی تولید و فروش
ث ) ساختار صنایع مربوطه (۳).
— تعاونی تولیدکنندگان “تاماریلو” در کشور نیوزیلند با ۱۲۰ عضو به اعطای کمک های زیر برای اعضاء می پردازد :
۱) راهنمایی کشاورزان به افزایش کیفیت تولیدات ، حمل و نقل ، خرده فروشی و صادرات
۲) انجام فعالیت هایی در جهت بالابردن تقاضای داخلی و خارجی
۳) ترغیب کشاورزان به همکاری های بیشتر
۴) تلاش برای افزایش تولید و پژوهش
۵) مساعدت کشاورزان برای افزایش سرمایه گذاری (۳).
برداشت محصول تاماریلو :
— رنگ پوست و گوشت میوه بهترین شاخصه بلوغ و رسیدگی محصول “تاماریلو” هستند امّا شاخصه های دیگری نظیر : سفتی ، مقدار عصاره ، میزان مواد محلول یا “SSC” (soluble solids content) نیز مطرح می باشند. برای انواعی که پوست قرمز تیره ای دارند، ضمن تغییر رنگ پوست میوه از سبز به ارغوانی و سرانجام قرمزی بهتر است که اینگونه میوه ها را در مرحله ارغوانی تیره برداشت نمایند. در صورتیکه میوه های “تاماریلو” در مرحله سبز برداشت شوند، دارای : عصاره ، طعم و مواد محلول کمتری خواهند بود و رنگ مطلوبی برای بازارپسندی نخواهند داشت (۱).
— رسیدگی میوه های “تاماریلو” بصورت همزمان صورت نمی پذیرد لذا محصول در چندین دفعه برداشت می شود. “تاماریلو” در مناطقی با تغییرات کم سالانه می تواند در سراسر سال به گلدهی و میوه دهی بپردازد امّا میوه ها در مناطقی با فصول مشخص نظیر نیوزیلند در پائیز می رسند البته پیشرس کردن میوه های نارس با استفاده از اتیلن در اتاق های مسدود امکان پذیر است ولیکن اندکی از کیفیت میوه ها کاسته می شود. شاخه های جانبی و ترُد گیاه ممکن است در اثر وزن میوه ها بشکنند لذا با برداشت برخی میوه های نارس می توان از شکستن شاخه ها جلوگیری نمود(۴).
— میوه های نارس را در دمای معمولی برای مدت ۲۰ روز انبار می کنند. غوطه ورسازی میوه های نارس در آب سرد می تواند بر توانایی انبارداری آنها برای ۱۰-۶ هفته بیفزاید (۴).
— تاکنون استاندارد مشخصی برای درجه بندی میوه های “تاماریلو” وضع نشده است. امروزه آنها را در ۵-۴ گروه تقسیم بندی می کنند سپس در جعبه ها بسته بندی و در کارتن ها قرار می دهند. معمولاً میوه های “تاماریلو” را قبل از بسته بندی در شرایط خنک قرار می دهند تا بر ماندگاری انباری آنها افزوده شود ولیکن تاکنون دستورالعمل استانداردی برای این موضوع تدوین نکرده اند (۱).
فیزیولوژی پس از برداشت تاماریلو :
— میوه های “تاماریلو” را می توان به مدت ۸-۴ هفته در دمای ۵-۳ درجه سانتیگراد و رطوبت نسبی ۹۵ درصد انبار نمود. در صورتیکه میوه های “تاماریلو” در دمای ۳ درجه سانتیگراد نگهداری شوند، دچار سرمازدگی می گردند و افزایش دمای انبار به بیش از ۵ درجه سانتیگراد نیز موجب هجوم قارچ ها به دمگل و کاسبرگ های میوه می شود و آنها را می پوسانند. انبارکردن میوه های “تاماریلو” در دمای ۷ درجه سانتیگراد در قیاس با دمای صفر درجه سانتیگراد بدین نتایج منتهی شد که میزان رنگبری میوه ها در صفر درجه سانتیگراد و میزان فساد و نرم شدن بافت میوه ها در ۷ درجه سانتیگراد بیشتر می گردند. میوه های “تاماریلو” باید در تمام مدت عرضه به بازار در شرایط خشک و خنک نگهداری شوند (۱).
— میوه های “تاماریلو” نسبت به سرمای کمتر از ۳ درجه سانتیگراد در طی انبارداری حساس هستند. علائم خسارت سرمازدگی شامل ظهور فرورفتگی ها و تاول های آبسوخته قهوه ای رنگ بر سطح پوست میوه، کاسبرگ ها و دمگل می باشند. بیرنگ شدن پوست میوه ها نیز پس از ۱۵ روز انبارداری در دمای صفر درجه سانتیگراد بروز می یابد (۱).
— تولید اتیلن بمقدار جزئی (کمتر از ۱/۰ میکرولیتر به ازای هر کیلوگرم میوه در ساعت) تا مرحله ظهور پیری توسط میوه ها انجام می گیرد. میوه های سبز و گاهاً رسیده هایش نسبت به اتیلن از طریق افزایش تنفس واکنش نشان می دهند و به توسعه رنگ قرمز می پردازند. البته توسعه رنگ قرمز در میوه های سبز و نارس نسبتاً کمتر خواهد بود و چنین میوه هایی از نسبت مواد محلول (SSC) به اسیدیته کل (TA) کمتری برخوردار می شوند (۱).
— سرعت تنفس میوه های “تاماریلو” در دمای ۲۰-۱۸ درجه سانتیگراد معادل ۲۰-۱۰ میکرولیتر دی اکسید کربن به ازای هر کیلوگرم میوه در ساعت است و در چنین شرایطی به تولید ۲۱۹۶-۱۰۹۸ کیلوکالری گرما به ازای هر تن میوه در روز می پردازد (۱).
— پوسیدگی و فساد مهمترین خسارت پس از برداشت میوه های “تاماریلو” محسوب می گردند. چنین خساراتی غالباً در اثر پوسیدگی تلخ (bitter rot) با عاملیت قارچ های “Colletotrichum acutatum” و “Colletotrichum gloeosporioides” حادث می گردند. این قارچ ها معمولاً به میوه های روی درخت هجوم می برند امّا پوسیدگی زمانی وقوع می یابد که میوه ها به مرحله رسیدگی کامل برسند و یا برای چندین هفته انبار گردند. تیمار میوه ها پس از برداشت با قارچکش های مناسب می تواند به کنترل بیماری های قارچی انباری کمک نماید. کنترل پوسیدگی میوه ها می تواند باعث ماندگاری انباری آنها به مدت ۱۲-۱۰ هفته در دمای ۵/۳ درجه سانتیگراد شود (۱).

چشم انداز آینده تاماریلو :
— پژوهش های بیشتر و دستاوردهای اصلاح نباتی می توانند موجب بهبود مدیریت باغ ها ، کیفیت میوه ها و تیمارهای پس از برداشت “تاماریلو” گردند. درک بهتر فیزیولوژی گیاهی ، نیازهای غذایی و همچنین مکانیزم میوه دهی گیاه “تاماریلو” می توانند به بهبود سیستم های پرورش این گیاه بینجامند.
برخی از اهداف اصلاحی گیاه “تاماریلو” عبارتند از :
الف) شکستن دوره دورمانسی بذور
ب ) افزایش شیرینی میوه ها
پ ) بالابردن میزان عملکرد
ت ) حذف ذرات ریز سدیم و کلسیم که گاهاً در پوست میوه برخی ارقام وجود دارند و برای کاربردهای صنعتی ایجاد اشکال می نمایند (۴).
منابع و مآخذ :
۱) Cantwell , marita – ۱۹۹۸ – Tamarillo – Department of Vegetable Crops , University of California , Davis , CA.
۲) Rangahau , mana.kai – ۲۰۱۲ – Managing Tamarillos – Crop & Food Research ; http://www.panui.org.nz
۳) T.C – ۲۰۰۸ – Tamarillo ; fruit for life from New Zealand – http://www.tamarillo.com
۴) Wikipedia – ۲۰۱۴ – Tamarillo – http://en.wikipedia.org
۵) wikispaces – ۲۰۱۴ – Tamarillo –http://botanycenter.providence.wikispaces.net/Tamarillo
۶) http://farsilookup.com
اف اس پی مارکت

مینوز برگ گوجه فرنگی

مقدمه:
هنوز از بخشنامه هشدارآمیز وزارت جهاد کشاورزی در مرداد ماه 1388 دو سالی نگذشته پای آفت قرنطینه ­ای بید برگخوار گوجه فرنگی به کشور ما باز شد و اولین آثار خسارت وحشتناک این آفت در غرب و جنوب کشور بروز یافته است. سال گذشته جمعیت هایی از این آفت به صورت پراکنده در مناطقی از کشور ما رویت شد، ولی در سال جاری سطح خسارت مینوز برگ گوجه فرنگی افزایش پیدا کرده است و در سطح وسیعی از مزارع گوجه فرنگی و سیب زمینی استان های کرمانشاه، کردستان، ایلام، خوزستان و بوشهر ایجاد خسارت نموده است.
طبق گفته مدیر حفظ نباتات استان کرمانشاه شهرستان های قصر شیرین، سرپل ذهاب، دالاهو، کنگاور، روانسر و صحنه از جمله مناطقی هستند، که خسارت این آفت در آنها مشاهده شده است. به گفته مهندس صفوی امسال 16 تن عامل کنترل بیولوژیک Bt در بین کشاورزان توزیع می شود تا علیه لاروها استفاده شود.
وی همچنین ضمن اشاره به برخی روش های فیزیکی مقابله با آفت مذکور مانند تله نوری، شخم عمیق محصول آلوده به این آفت را در کاهش جمعیت نسل بعدی آفت موثر خواند.


مدیر حفظ نباتات استان بوشهر با اشاره به حضور پراکنده شب پره مزبور در سطح 1000 هکتار از مزارع گوجه فرنگی استان از خریداری هفت هزار فرمون این شب پره و نیز دو هزار تله برای مهار طغیان این آفت خبر داده است.
آنچه در ادامه خواهید خواند، مختصری از زیست شناسی، نحوه خسارت، شناسایی و روشهای مبارزه با طغیان این آفت است. امید است این نوشته راهی باشد به سوی بررسی بیشتر مسایل مربوط به مینوز برگ گوجه فرنگی و آگاهی بیشتر در مورد نحوه مقابله با خسارت آن.
قبل از هر چیز پرسش هایی در مورد شب پره مینوز برگ گوجه فرنگی مطرح است. در مورد این آفت آنچه بیشتر از هر چیز دیگر مورد تاکید قرار دارد، استفاده از روش های فیزیکی یا کنترل بیولوژیک برای مقابله با آفت است. چرا در مورد شب پره مینوز برگ گوجه فرنگی تا این حد روی چنین روش هایی تاکید می شود؟ آیا در مورد مبارزه شیمیایی کارامد نیست؟ آیا استفاده از روش های فیزیکی مانند تله های فرمونی برای مقابله با این آفت کافی است؟ آیا روش های غیرشیمیایی از قاطعیت کافی برای مقابله با این تهدید شوم برخوردار هستند؟ به نظر می رسد که استفاده از مجموعه ای از روش های شیمیایی، فیزیکی و …. در قالب برنامه های مدیریت تلفیقی می تواند در کنترل این آفت کلیدی موثر باشد. در ذیل به برخی از مهمترین ویژگی های مرفولوژی، زیست شناسی و نیز مهمترین راهکارهای کنترل این شب پره در کشورهای دیگر اشاره می شود.
این بید که با نام علمیMeyrick (Lepidoptera:Gelechiidae) Tuta absoluta در منابع علمی شناخته می شود، یکی از آفات مهم گوجه فرنگی و سیب زمینی در دنیا به شمار می آید، که در کشورهای امریکای جنوبی و حاشیه مدیترانه انتشار دارد. قدرت تکثیر بالای این آفت آن را به یکی از مقاومترین حشرات به آفت­کش­ها بدل کرده است. هر حشره ماده ممکن است تا 300 تخم بگذارد و بدین ترتیب 10-12 نسل سالانه تولید کند. بر روی گوجه فرنگی این آفت به کلیه قسمتهای گیاه حمله می کند، هرچند لاروها جوانه های انتهایی، برگچه های نازک، گلها و میوه های سبز را برای تغذیه ترجیح می دهند. خسارت این آفت گاه صد در صد گیاه را نابود می کند. در حالی­که به نظر می رسد منشا اولیه این آفت امریکای لاتین بوده است ولی امروزه دامنه پراکنش جغرافیایی آن به اروپا، خاورمیانه و ایران نیز رسیده است و با توجه به قدرت خسارتزایی به سرعت در نقش یکی از آفات کلیدی ظاهر گشته است.

همان طور که اشاره شد، قدرت تولید مثل بالا و دوره زندگی کوتاه توانایی مقاومت نسبت به آفت کش ها را در این حشره افزایش داده است. بروز مقاومت به ویژه در صورت عدم تناوب در مصرف حشره کش ها دیده می شود. در حال حاضر وجود جمعیت های مقاوم در کشورهای امریکای لاتین گزارش شده اند، این مناطق برای دهه های متوالی در معرض مصرف مکرر و نادرست آفت کش های شیمیایی قرار داشته اند و به همین علت فشار انتخابی سموم منجر به رشد و گسترش جمعیتهای مقاوم به گروههای مختلف حشره کش ها گشته است. از آن جا که احتمال دارد، موج جدید گسترش آفت به کشورهای اروپایی و خاورمیانه از جمعیت های امریکای لاتین آغاز شده باشد، بنابراین احتمال وجود مقاومت در جمعیت های مینوز برگ گوجه فرنگی منطقه خاورمیانه و ایران زیاد است. با توجه به این، در درجه نخست ارزیابی کارآیی حشره کش ها بر روی جمعیت های این آفت در مناطق جغرافیایی مختلف اهمیت دارد. پس از این آزمایش های مقدماتی می توان برای کاربرد حشره کش ها در برنامه مدیریت تلفیقی و یا مدیریت مقاومت این آفت توصیه ارائه کرد.

نحوه خسارت:
این آفت در تمام مراحل رشدی بوته های گوجه فرنگی به آنها خسارت می زند و در تمام سنین لاروی احتمال خسارت به سبب تغذیه این حشره وجود دارد. تشخیص خسارت مینوز گوجه فرنگی روی گیاه معمولا آسان است، در روی برگها، لاروها از بافت مزوفیل تغذیه می کنند و مسیر تغذیه آنها به صورت لکه های نامنظم در می آید، فضولات سیاه لاروها درون دالان ها قابل مشاهده است. این لکه ها ممکن است بعدا نکروزه شوند. همچنین لاروها ممکن است، تونل هایی در ساقه ایجاد نمایند، که نمو کلی گیاهان را تغییر دهند. میوه ها به مجرد ظهور روی بوته ها در معرض هجوم این آفت قرار می گیرند. دالان های ناشی از این آفت درون میوه، ممکن است محل ورود عوامل بیماری زای ثانویه باشد، که موجب فساد و پوسیدگی میوه می شود. خسارت ناشی از این حشره به محصول گوجه فرنگی از نظر کمی و کیفی چشمگیر است و چنانچه مورد کنترل قرار نگیرد به 100% محصول می رسد.
روی سیب زمینی فقط قسمت های هوایی گیاه مورد حمله قرار می گیرد و لاروها به غده سیب زمینی خسارتی وارد نمی کنند.

زیست شناسی
T. absoluta از گروه میکرو لپیدوپترا است و پروانه های بالغ به رنگ قهوه ای نقره ای با طول 5-7 میلیمتر دیده می شوند. کل دوره زندگی در 24 تا 40 روز (به استثنا ماه های زمستان که دوره زندگی بیشتر از 60 روز طول می کشد) تکمیل می گردد. حداقل دمای مورد نیاز برای فعالیت زیستی این آفت 9 درجه سانتیگراد است. پس از جفت گیری، حشرات ماده تخم های کوچکی به رنگ زرد کرمی با طول 0.35 میلیمتر می گذارند. لاروهایی که از این تخم ها خارج می شوند، به رنگ های زرد روشن یا سبز دیده می شوند و 0.5 میلیمتر طول دارند. به مجرد تکمیل دوره لاروی، یک نوار سبز تیره مشخص در سطح پشتی لاروها تا کپسول سر بروز می یابد. در دوره زندگی این حشره 4 سن لاروی مشاهده می شود. لاروها تا زمانی که غذا در دسترس داشته باشند، به دیاپوز نمی روند. تشکیل شفیره در خاک، روی سطح برگ یا درون دالان های لاروی صورت می گیرد. اگر شفیره در داخل خاک تشکیل نشود، معمولا یک پیله ابریشمی روی آن را می پوشاند. زمستان گذرانی به شکل تخم، شفیره یا پروانه های بالغ بسته به شرایط محیطی مشاهده می شود.
راه های کنترل بید مینوز گوجه فرنگی
مدیریت پایدار و کارآمد این آفت بر پایه تلفیق روشهای پیشگیری به همراه روش های کنترل شیمیایی و غیر شیمیایی استوار است.

روش های فیزیکی و زراعی شامل:
– رعایت تناوب زراعی
– استفاده از نشاء های عاری از آفت
– کاربرد تله های زرد چسبنده پیش از نشاء
– پایش آفت با استفاده از تله های فرمونی دلتا
– شخم عمیق خاک در فاصله دو فصل کاشت و پوشاندن خاک با مالچ پلاستیکی یا انجام سولاریزیشن
– رعایت فاصله زمانی 6 هفته ای برای نشاء مجدد در زمین آلوده به آفت
– درزبندی گلخانه با توری های با کیفیت بالا (9× 6 سانتی متر مربع)
– بازرسی منظم محصول برای شناسایی نخستین علایم خسارت
– استفاده از تله آب و روغن (به تعداد 20-40 تله/هکتار)برای تله گذاری به طور انبوه
– جمع آوری و نابودی محصولات و زواید گیاهان آلوده به آفت
– کنترل علف های هرز (به ویژه علف های هرز خانواده بادمجانیان) برای پیشگیری از ازدیاد جمعیت آفت روی میزبان های گیاهی جایگزین
روشهای کنترل بیولوژیک آفت شب پره مینوز برگ گوجه فرنگی شامل:
-استقرار جمعیت های عوامل کنترل بیولوژیک مانند سن شکارگر Nesidiocoris tenuis، Pseudapanteles dignus ، Trichogramma pretiosumدر مناطق انتشار آفت
-استفاده از قارچ بیمارگر Metarhizium anisopliae و باکتری Bacillus thuringiensis

در مطالعات به نقش زنبور تریکوگرامای T. pretiosum اشاره شده است، که از توانایی پارازیته کردن تخم های این آفت برخوردار است. نرخ پارازیتیسم تخم های این شب پره توسط پارازیتویید مذکور 28% گزارش شده است.
همچنین در منابع وجود زنبوری از خانواده Braconidae موسوم به P. dignus به عنوان پارازیتوئد لاروهای مینوز گوجه فرنگی مورد اشاره قرار گرفته است، که از میزان توانایی 30% در پارازیتیسم لاروهای آفت برخوردار می باشد.
علاوه بر این فعالیت قارچ M. anisopliae روی تخم های این آفت بررسی شده است، که امید بخش ذکر شده است.
باکتری B. thuringiensis به عنوان بیمارگر لاروهای مینوز برگ گوجه فرنگی نام برده می شود.

تله های فرمونی
از جمله وسایلی که در رابطه با مدیریت تلفیقی این آفت کاربرد دارد، تله های فرمونی است. با کاربرد تله فرمونی امکان پایش و آگاهی از طغیان احتمالی آفت وجود دارد و هم می توان تراکم و انبوهی آن را تخمین زد. در این نوع تله ها فرمون جنسی ماده برای جلب شب پره های نر استفاده می شود. شب پره های نر به محض ورود به داخل تله در اثر تماس با سطح چسبنده داخل آن به دام می افتند و شکار می شوند.

کاربرد تله فرمونی در شکار انبوه شب پره مینوز گوجه فرنگی هم رضایت بخش گزارش شده است. طبق گزارش های موجود، هر تله به طور میانگین در شب 1200 شب پره نر را به دام می اندازد. تله فرمونی قبل از ظهور نسل اول باید مورد استفاده قرار بگیرد و کاربرد آن تا پایان فصل ادامه یابد، تا موثر واقع گردد.
دو نوع تله برای این آفت قابل کاربرد است. تله قیفی و دلتا. در صورت تراکم بالای جمعیت آفت و یا وجود غبار در هوا (که اکثر استان های غربی و جنوبی ایران با آن مواجه هستند) تله قیفی نسبت به تله دلتا کارآیی بهتری از خود نشان می دهد.
شایان ذکر است، در هر هکتار 1تا 2 تله لازم است، تله نزدیک به بالاترین نقطه گیاه و تقریبا در ارتفاع یک متری از سطح زمین نصب می شود.

کنترل شیمیایی
آنچه درباره کنترل شیمیایی شب پره مینوز برگ گوجه فرنگی باید دانست:

– کاربرد آستانه تحمل محلی و منطقه ای برای شروع کاربرد حشره کش ها
– انتخاب حشره کش ها بر اساس کارآیی محلی و عملکرد انتخابی
– تناوب کاربرد حشره کش ها بر اساس نحوه تاثیر
-استفاده صرف از حشره کش های ثبت شده برای T.absoluta
– رعایت نکات مندرج بر روی برچسب سم
– البته شایان ذکر است که، مبارزه شیمیایی با این حشره به سبب وجود لاروها درون دالان های داخل گیاه دشوار است و موفقیت کنترل شیمیایی در گرو استفاده صحیح از حشره کش های مناسب در بازه زمانی یک فصل کشت است. بر اساس گزارش های موجود آفت کش ایندوکساکارب و نیز کلرپیریفوس طلایی از جمله سموم موثر بر روی این آفت می باشند. البته به دلیل نکاتی که درباره قدرت بالای این شب پره در مقاومت نسبت به سموم ذکر شد، باید به هنگام کاربرد حشره کش ها حتما اصول مدیریت مقاومت مد نظر قرار گیرد.

مدیریت مقاومت
همان طور که اشاره شد، مقاومت نسبت به حشره کش های مختلف در جمعیت های شب پره مینوز برگ گوجه فرنگی با شدت زیادی دیده می شود. در امریکای لاتین مقاومت شدید و گسترده ای در جمعیت های مزرعه ای این آفت نسبت به ارگانوفسفره ها (از گروه 1B)، پایرتروئیدهای مصنوعی (از گروه 3)، بنزوئیل اوره (از گروه 15) گزارش شده است. اگرچه، احتمالا مقاومت نسبت به گروه های جدید آفت کش نیز گسترش پیدا کرده است، زیرا جمعیت های مقاوم امریکای لاتین به سوی اروپا، شمال افریقا و خاورمیانه مهاجرت کرده اند. بنابراین انچه در درجه اول اهمیت قرار دارد، تهیه پروفایل (نقشه) حساسیت جمعیت های مختلف آفت T. absoluta از سوی کارشناسان محلی می باشد، تا امکان توصیه محلی و بومی برای مصرف سموم در مبارزه با این آفت عملی گردد.
به طور کلی بهترین توصیه برای کارآیی آفت کش های موجود، بر تلفیق تمامی ابزارهای ممکن در مدیریت این آفت تاکید دارد و کاربرد حشره کش ها تنها در صورت لزوم بر اساس آستانه تحمل و با رعایت تناوب در مصرف انواع مختلف سموم شیمیایی (بر اساس نحوه تاثیر) مجاز می باشد.
در توضیح رعایت تناوب در مصرف حشره کش ها باید گفت، در این رویکرد از تکرار سمپاشی با یک گروه از حشره کش ها علیه جمعیت های متوالی یک آفت خودداری می شود. نمایه ای برای این منظور موسوم به پنجره های تیمار حشره کش A treatment windows Mo مورد استفاده قرار می گیرد.
در زیر یک پنجره تیمار که برای یک دوره 30 روزه، بر اساس حداقل دوره زندگی یک نسل از T. absoluta تعریف شده، نشان داده شده است.
پس از آنکه اولین پنجره گروه بندی 30 روزه تکمیل شد، چنانچه کاربرد مجدد حشره کش براساس آستانه تحمل مورد نیاز باشد، یک گروه متفاوت و موثر می بایست برای کاربرد در 30 روز بعدی انتخاب شود (پنجره گروه بندی دوم). به همین ترتیب، یک پنجره گروه بندی سوم بر اساس گروه متفاوت دیگری به کار می رود و…
برنامه پیشنهادی در جستجوی کاهش بروز مقاومت نسبت به یک گروه سم از طریق اطمینان نسبت به عدم کاربرد مجدد حشره کش های مربوط به آن گروه شیمیایی به مدت حداقل 60 روز پس از اتمام پنجره حاصل می آید. این دوره زمانی براساس احتمال دوره زندگی طولانی تر آفت در طول فصل زراعی پیش بینی می شود.
این استراتژی به حداقل سه گروه شیمیایی از حشره کش ها نیاز دارد، اما به طور تئوری گروه های شیمیایی بیشتری هم که به طور محلی و ثبت شده علیه T. absoluta موثر هستند، به این جدول قابل اضافه شدن هستند.

120-150 روز

90-120 روز

60-90 روز

30-60 روز

0-30 روز

عدم کاربرد حشره کش گروه آ

حشره کش گروه آ

عدم کاربرد حشره کش گروه آ

حشره کش گروه آ

حشره کش گروه ب

عدم کاربرد حشره کش گروه ب

حشره کش گروه ب

عدم کاربرد حشره کش گروه ب

عدم کاربرد حشره کش گروه پ

حشره کش گروه پ

عدم کاربرد حشره کش گروه پ

در پایان و در جمع بندی مطالب مندرج در این مقاله باید چنین گفت، در درجه نخست تدوین یک برنامه مدیریتی برای پیشگیری، پایش و کنترل آفات مزارع و گلخانه های گوجه فرنگی حیاتی است. در چارچوب این برنامه، پیشگیری از ورود آفت مینوز برگ گوجه فرنگی به مزرعه یا گلخانه از اهمیت بسزایی برخوردار است. کاربرد روش های فیزیکی و زراعی که پیشتر اشاره شد، احتمال بروز جمعیت طغیانی آفت را کاهش می دهد. همچنین راه اندازی یک برنامه کنترل بیولوژیک با توجه به پتانسیل منطقه مورد حمله آفت ضروری است، هرچند احتمال موفقیت این برنامه هم بیشتر از 30% نخواهد بود، بنابراین اساسی ترین و مطمئن ترین روش برای کنترل جمعیت شب پره مینوز برگ گوجه فرنگی در صورت ظهور در منطقه، کاربرد بهینه و منطقی آفت کش ها است. بر اساس گزارش ها حشره کش ایندوکساکارب برای کنترل این حشره موثر گزارش شده است. پیشنهاد می شود، آفت کش مذکور با رعایت تناوب به کار رود و برای جلوگیری از بروز پدیده مقاومت در جمعیت شب پره از جدول شماتیک شماره یک استفاده شود. کاربرد آفت کش های دیگر علیه این حشره باید پس از انجام آزمون های تعیین حساسیت صورت گیرد و در صورت گزارش مقاومت در جمعیت یک منطقه از برنامه کنترل شیمیایی آن منطقه حذف گردد.

منابع:
– ناشناس، شب پره مينوز/ آفتي كه به جان مزارع گوجه فرنگي افتاده است. خبرگزاری ایرنا، 16/5/1390
– سروش، م. ج.، کلانتر هرمزی، ف. و رجبی، م.ظ.، 1389. مینوز برگ گوجه فرنگی Tomato leafminer Tuta absoluta (Meyrick, 1917) (Insecta: Lepidoptera: Gelechiidae)

-Anonymus, ?. The Tomato Leafminer, Tuta absoluta. Recommendations for Sustainable and Effective Resistance Management.

-Anonymus, 2005. Data sheets on quarantine pests Fiches informatives sur les organismes de quarantaine, Tuta absoluta. Bulletin OEPP/EPPO,35, 434–435.
-http://www.koppert.com/print/pests/butterfly-and-moth/tuta-absoluta

چگونه در خانه گوجه فرنگی پرورش دهیم

چگونه در خانه گوجه فرنگی پرورش دهیم

چگونه در خانه گوجه فرنگی پرورش دهیم دیدن به بار نشستن بوته ای که به دست خودتان از یک بذر پرورش داده اید بسیار لذت بخش است. اگر شما هم چنین عقیده و علاقه به گوجه فرنگی دارید بعد از خواندن این چگونه دست به کار شوید و بعد از مدت کوتاهی از نوش جان کردن گوجه فرنگی های پرورشی خودتان لذت ببرید.

مواد مورد نیاز پرورش گوجه فرنگی در خانه

بذر یا نشاء گوجه فرنگی
خاک
گلدان
کود مایع

در صورتی که بذر گوجه فرنگی داشته باشید، برای پرورش نشاء خاک باغچه یا گلدان را شیار دهید و بذر را بریزید و به اندازه دو برابر حجم بذر روی آن ها خاک بپاشید.

هر روز به بذرها آب دهید. با آبپاش آبیاری کنید تا بذرها جابجا نشوند.
کاشتن بذر در عمق بیشتر، دو ایراد دارد، اول اینکه امکان خفگی بذر وجود دارد و دیگری دیرتر سبز شدن بذرهاست.

بعد از جوانه زدن بذرها، صبر کنید تا قد آن ها به ۵ تا ۱۰ سانتی متر برسد. این جوانه های بلند شده نشاء هستند.
نشاء ها را با ریشه به آرامی از خاک بیرون آورید و هر نشاء را در یک گلدان بکارید.

اگر بخواهید آن ها را در باغچه بکاری بهتر است فاصله هر نشاء تقریبا بین ۴۰ تا ۶۰ سانتی متر باشد.
اگر به اندازه کافی جا ندارید سعی کنید تعداد زیادی نشاء تولید نکنید؛ که مجبور شوید آن ها را در مساحت کمی جا دهید.

بهتر است خاک کمی سبک باشد که آبیاری به خوبی انجام شود.
مثلا می توانید مخلوطی از کوکو پیت و خاک باغچه را استفاده کنید.

به این گیاه دست نزنید تا به ارتفاع ۳۰ سانتی متر برسد. سپس اگر پاجوش داشت جدا کنید. کمی که بلندتر شد برگ های پائینی را هرس کنید و ساقه را به کمک یک طناب نازک ببندید و سر دیگه طناب را به بالا وصل کنید تا بوته بتواند دور این طناب بالا رفته و روی زمین نیافتد.

گوجه فرنگی نیاز به خاک همیشه مرطوب دارد ؛ اما نه خیس!
نکته دیگر در مورد آبیاری اینکه گوجه فرنگی دوست ندارد از غروب به بعد آبیاری شود. پس در طول روز آبیاری را انجام بدهید. و در فصول گرم سال به آب بیشتری نیاز دارد.

هر دو هفته یک بار هم می توانید از کودهای مایع استفاده کنید.
سه عنصر اصلی برای گوجه فرنگی، فسفر، پتاسیم و ازت است.

هر وقت گیاهان گل داد شاخه را کمی تکان دهید تا گرده ها پخش شوند؛ به این ترتیب قدرت باروری گیاه را بالا می برید.

how grow tomatoes home garden cultivation tomatoes growing essay peapers news چگونه در خانه گوجه فرنگی پرورش دهیم

برخی اطلاعات کلی در مورد گوجه فرنگی

ارقام خوب گوجه فرنگی
کلاستر ، چری (گیلاسی )، کالیبرا ، کنزو ، باربارا
بهترین PH خاک برای کشت گوجه فرنگی ۵/۵ تا ۸/۶
متوسط جوانه‌ زنی بذر گوجه فرنگی : ۶-۴ روز
بهترین درجه حرارت برای جوانه‌ زنی : ۳۰-۲۵ سانتیگراد
درجه حرارت مناسب برای رشد و گلد هی گوجه فرنگی در روز ۲۵-۲۱ درجه سانتیگراد و در شب ۱۹-۱۷ درجه سانتیگراد است.

how cultivate tomatoes home cultivation tomatoes growing essay peapers news چگونه در خانه گوجه فرنگی پرورش دهیم

How to Grow Tomatoes at Home Garden چگونه گوجه فرنکی را در باغچه خانه کشت نماییم.