آموزش کامل دیمکاری گیاهان

دیمکاری(درجه حرارت وخاک)

– درجه حرارت :

اپتیمم : درجه حرارتی است که گیاه می تواند در آن به خوبی رشد کند .

در دماهای خیلی بالا در کار آنزیم ها اخلال ایجاد می شود و ممکن است باعث از بین رفتن گیاه شود . در دماهای خیلی پایین هم امکان یخ زدگی و سرما زدگی گیاه وجود دارد .

در مناطق خشک و نیمه خشک نوسانات دمایی شب و روز بالاست .

باد “Wind” : خصوصیات باد چه از نظر کیفی ( اندازه ذرات حمل شده ، رطوبت و درجه حرارت ) و چه از نظر کمی ( شدت ، سرعت و جهت ) می تواند روی رشد گیاه تاثیر بگذارد .

باد بطور کلی دو اثر دارد :

۱-     تاثیرات مکانیکی : شکستن شاخ و برگ ، ورس ، مدفون کردن بذور ، خارج کردن ریشه ی گیاهان و … .

۲-   تاثیرات فیزیولوژیکی : افزایش تبخیر و تعرق ( چون باد باعث جابجایی رطوبت هوا از اطراف گیاه شده و اختلاف پتانسیل را درگیاه افزایش می دهد ، همچنین باعث انتقال افقی انرژی شده و تبخیرو تعرق را افزایش می دهد .) ، بادزدگی ( اگر باد ، گرم و کم رطوبت باشد و در مراحل حساس گیاه ( گرده افشانی و پر شدن دانه ) بوزد باعث باد زدگی گیاه می شود ( دانه ها پوک و چروکیده می شوند ) ) .

مدیریت مناسب این دو عامل متضمن موفقیت در دیمکاری است .

خاک منطقه تحت تاثیر سنگ مادر ، عوامل فیزیولوژیکی و شرایط آب و هوایی است . برای تعیین مناسب بودن خاک برای دیمکاری باید خاک کلاسه بندی شود که این عمل بر اساس پارامترهای مختلف انجام می شود . این پارامترها عبارتند از :

– بافت خاک – عمق خاک – شیب زمین – تیپ منطقه – نفوذ پذیری سطح الارض – نفوذ پذیری تحت الارض – میزان سنگ و سنگریزه در سطح و تحت الارض – شوری و قلیایی بودن خاک .

بر اساس این نه پارامتر ، خاک مناطق مختلف به ۸ کلاس تقسیم شده است :

کلاس ۱ : خاک هایی که محدودیت های خیلی کمی دارند و پتانسیل تولید در آنها خیلی بالاست . براحتی قابل دیمکاری هستند ولی چون پتانسیل بالایی دارند بهتر است که به کشت آبی اختصاص پیدا کنند .

کلاس ۲ : این خاک ها محدودیت متوسطی دارند ولی با رعایت یک سری اصول می توانیم اغلب محصولات زراعی را در آن ها بصورت دیم کشت کنیم .

کلاس ۳ : محدودیت این خاک ها زیاد است ولی با رعایت دقیق اصول فنی می توانیم اقدام به دیمکاری نماییم .

کلاس ۴ : این خاک ها محدودیت خیلی زیادی دارند و مناسب دیمکاری نیستند ولی در صورت اجبار می توانیم با رعایت دقیق اصول فنی ، برخی از محصولات را به صورت دیم کشت کنیم .

کلاس ۵ : این خاک ها محدودیت خیلی خیلی زیادی دارند و مناسب دیمکاری نیستند و برای مرتع و جنگلداری مناسبند .

کلاس ۶ : این خاک ها محدودیت بیشتری از گروه قبلی دارند ولی می توانیم در این خاک ها هم مرتعداری و جنگلداری داشته باشیم .

کلاس ۷ : در این خاک ها مرتعداری و جنگلداری هم امکان پذیر نیست .

کلاس ۸ : این خاک ها فقط برای آبخیزداری استفاده می شوند .

با توجه به این تقسیم بندی ها خاک های کلاس های ۱و۲ و۳ مناسب دیمکاری ، ۴ و۵ و۶ مناسب مرتع و جنگل و ۷ و۸ برای آبخیزداری مناسبند .

(آمایش سرزمین : تعیین تکلیف برای کاربری زمین توسط ویژگی های اکولوژیکی اعمال شده در منطقه )

کلاسه بندی بر اساس پارامترهای دخیل در آن :

۱- بافت خاک : درصد نسبی اجزای تشکیل دهنده ی خاک است . بافت خاک می تواند در ظرفیت آبگیری ، CEC ، نفوذپذیری ، مویینگی و … نقش داشته باشد . به عنوان مثال خاک های سنگین ، CEC بالا ، نفوذ پذیری کم ، خاصیت مویینگی و ظرفیت آبگیری بالایی دارند .

بطور مطلق نمی توان گفت چه بافتی برای دیمکاری مناسب است چون نوع بافت مناسب دیمکاری به عوامل مختلفی بستگی دارد مثل : میزان و پراکنش بارندگی ، عمق خاک ، شیب ، درجه حرارت و … .

اگر بارندگی ها پراکنش مناسبی داشته باشند خاک سبک مناسبتر است چون در صورت سنگین بودن خاک آب قبل از نفوذ در خاک تبخیر می شود ؛ همچنین جذب آب در خاک سبک برای ریشه ی گیاه راحت تر است ، چون آب در خاک سبک دارای پتانسیل بیشتری است .  اگر بارندگی ها سنگین و با تعداد کم باشد ، خاک سنگینتر مناسب است چون در صورت سبکی خاک قسمت اعظم بارندگی ها از دسترس ریشه خارج شده و املاح را هم با خود شسته و به اعماق می برد . اگر بارندگی ها سنگین و زیاد باشد خاک سبک مناسبتر است چون در خاک سنگین خطر ایجاد روان آب و فرسایش وجود دارد .

هرچه عمق خاک کمتر باشد بافت سنگین مناسبتر است چون می تواند آب بیشتری در خود ذخیره نماید .

هرچه شیب زمین کمتر باشد بافت سبک مناسبتر است چون خطر روان آب و فرسایش کمتر است .

هرچه درجه حرارت بیشتر باشد بافت سبک مناسبتر است چون در خاک های سنگین به علت خاصیت مویینگی بیشتر ، رطوبت اعماق به سمت بالا آمده و تبخیر بیشتر است .

به طور کلی بر اساس اندازه ی ذرات ، خاک به صورت زیر کلاسه بندی می شود :

الف ) خاک های خیلی درشت ( اندازه ی ذرات بین ۲/۰ تا ۲ میلی متر و در کلاس های ۴ تا ۶ طبقه بندی می شوند .)

ب) خاک های درشت ( اندازه ی ذرات بین ۲/۰ تا ۰۵/۰ میلی متر و در کلاس ۳ طبقه بندی می شوند مثل خاک لومی – شنی درشت )

ج)  خاک های سبک ( اندازه ی ذرات بین ۰۵/۰ تا ۰۲/۰ میلی متر و در کلاس ۲ طبقه بندی می شوند مثل خاک لومی – شنی )

د) خاک های متوسط ( اندازه ی ذرات بین ۰۲/۰ تا ۰۰۲/۰ میلی متر و در کلاس ۱ طبقه بندی می شوند مثل خاک های لومی و لومی – سیلتی )

هـ) خاک های سنگین ( اندازه ی ذرات کمتر از ۰۰۲/۰ میلی متر و در کلاس ۱ طبقه بندی می شوند مثل خاک لومی – رسی )

 ۲- عمق خاک : ارتفاع خاک از سطح تا یک لایه ی محدود کننده ( محل نفوذ ریشه ) ( معمولا تا ۲ متر )

اگر بارندگی مناسب باشد ولی خاک عمق کافی نداشته باشد ممکن است در دیمکاری موفق نباشیم . مثلا اگر خاکی دارای عمق ۱۰۰ سانتیمتر باشد و درصد رطوبت حجمی خاک ۱۵% باشد و ۲۰۰ میلی متر هم بارندگی داشته باشیم ، خاک می تواند ۱۵۰ میلی متر آب را نگهداری کند .

mm 150= cm 15= 15/0 × cm 100

بر اساس عمق خاک کلاسه بندی به صورت زیر است :

– خاک های با عمق بیشتر از ۱۲۰ سانتیمتر در کلاس ۱ جای دارند .

– خاک های با عمق بین ۸۰ – ۱۲۰ سانتیمتر در کلاس ۲ جای دارند .

– خاک های با عمق بین ۵۰ – ۸۰ سانتیمتر در کلاس ۳ جای دارند .

– خاک های با عمق بین ۲۵ – ۵۰ سانتیمتر در کلاس ۴ جای دارند .

– خاک های با عمق بین ۱۰ – ۲۵ سانتیمتر در کلاس ۵ جای دارند .

– خاک های با عمق کمتر از ۱۰ سانتیمتر در کلاس ۶ جای دارند.

عمق مناسب خاک تحت تاثیر پراکنش بارندگی است . اگر بارندگی ها پراکنش مناسبی داشته باشند حساسیت نسبت به عمق خاک کم می شود .

بطور کلی حداقل عمق خاک برای دیمکاری حدود ۵۰ سانتیمتر است .

۳- شیب زمین : شیب بر روی عواملی چون فرسایش ، روان آب ، نفوذپذیری و … موثر است .

بر اساس شیب زمین کلاسه بندی خاک ها بصورت زیر است :

– شیب ۰ تا ۲% در کلاس ۱ – شیب ۲ تا ۵% در کلاس ۲ – شیب ۵ تا ۸% در کلاس ۳

– شیب ۸ تا ۱۲% در کلاس ۴ – شیب ۱۲ تا ۲۵% در کلاس ۵ – شیب ۲۵ تا ۷۵% در کلاس ۶

حداکثر شیب مجاز برای دیمکاری ۸% است . البته اگر اجبار داشته باشیم می توانیم تا شیب ۱۲ % را هم با اعمال یک سری مدیریت های خاص دیمکاری انجام دهیم ( مثل تراس بندی )

شیب زمین تحت تاثیر یک سری عوامل است :

در صورت سنگین بودن خاک شیب مجاز کمتر می شود چون خطر ایجاد روان آب است .

در صورت سبک بودن خاک تا ۱۰% هم مجاز می شود .

۴- نفوذ پذیری سطح الارض : بطور کلی در بحث ورود آب به خاک عوامل سطح الارض و تحت الارض مطرح می شود .

منظور از سطح الارض عمق ۰ تا ۲۰ سانتیمتری است و عمق بیشتر از ۲۰ سانتیمتر تحت الارض نامیده می شود .

در دیمکاری نیاز به نفوذ پذیری سطح الارض داریم چون با بحث روان آب و نفوذ پذیری در دیمکاری مواجه هستیم .  خاک های سنگین ، شخم نخورده و قلیا ، نفوذپذیری سطحی پایین دارند .

 بر اساس سرعت نفوذ آب در خاک کلاس بندی خاک به صورت زیر است :

سرعت نفوذ بیشتر از ۲ سانتیمتر در ساعت در کلاس ۱

سرعت نفوذ بین ۱ تا ۲ سانتیمتر در ساعت در کلاس ۲

سرعت نفوذ بین ۵/۰ تا ۱ سانتیمتر در ساعت در کلاس ۳

سرعت نفوذ کمتر از ۵/۰ سانتیمتر در ساعت در کلاس ۴

۵- نفوذ پذیری تحت الارض “Percolation” : بطور کلی نفوذپذیری تحت الارض باید پایین باشد تا بتواند رطوبت را حفظ کند اگر نفوذپذیری تحت الارض خیلی کم باشد مشکلات آب ایستادگی و تهویه بوجود می آید . پس بنابراین نفوذ پذیری تحت الارض متوسط مناسب است . خاک های بافت سبک نفوذپذیری تحت الارض زیادی دارند که مشکل ازدست رفتن آب و آبشویی در این خاک ها وجود دارد. بنابراین یک بافت دارای خاک سنگین با ساختمان مناسب دارای نفوذپذیری تحت الارض متوسط است مناسب برای دیمکاری است .

 بطور کلی بر اساس میزان نفوذپذیری تحت الارض کلاسه بندی خاک بصورت زیر است :

خاک های با میزان نفوذ پذیری تحت الارض بین ۱/۰ تا ۶ سانتیمتر در ساعت در کلاس ۱ جای می گیرند.

خاک های با میزان نفوذ پذیری تحت الارض کمتر از ۱/۰ و بیشتر از ۶ تا ۲۵ سانتیمتر در ساعت در کلاس ۲ جای می گیرند .

خاک های با میزان نفوذ پذیری تحت الارض بیشتر از ۲۵ سانتیمتر در ساعت در کلاس ۳ جای می گیرند.

” خاکی که نفوذپذیری سطحی آن بالا و نفوذپذیری عمقی آن متوسط باشد برای دیمکاری مناسب است . “

۶- وجود سنگ و سنگریزه : وجود سنگ و سنگریزه به علت موارد زیر از عوامل محدود کننده ی دیمکاری است :

– اختلال در کار ماشین آلات – محدود نمودن رشد ریشه – کاهش میزان ذخیره ی رطوبت خاک

به عنوان مثال اگر خاکی دارای عمق ۷۰ سانتیمتر و رطوبت حجمی ۱۵ % باشد ، ۱۰۵ میلیمتر آب در خود نگه می دارد . اگر همین خاک ۵۰% سنگ و سنگریزه داشته باشد عمق خاک نصف شده و فقط ۵/۵۲ میلیمتر آب می تواند در خود نگه دارد که برای دیمکاری اصلا مناسب نیست .

بر اساس درصد سنگ و سنگریزه کلاسه بندی خاک بصورت زیر است :

خاک های با میزان ۱۵% سنگ و سنگریزه در کلاس ۱ جای می گیرند .

خاک های با میزان بین ۱۵ تا ۳۵% سنگ و سنگریزه در کلاس ۲ جای می گیرند .

خاک های با میزان بین ۳۵ تا ۷۰% سنگ و سنگریزه در کلاس ۳ جای می گیرند .

خاک های با میزان بیش از ۷۰% سنگ و سنگریزه در کلاس ۴ جای می گیرند .

کود سرک ازته در غلات دیم

کود سرک ازته در غلات دیم

شرایط آب و هوایی حاکم بر زراعت غلات دیم از سالی به سال دیگر متفاوت است و در برخی از سالها مزارع دچار تنش شدید خشکی و در برخی از سالها دچار تنشهای ناشی از پربارانی می شوند.

بر اساس تجربیات به دست آمده از سال زراعی ۸۸-۸۷ (خشکسالی) و سال زراعی ۸۹-۸۸ (ترسالی)، کشاورزانی که کود سرک ازته مصرف نموده اند، چه در سالهای خشک و چه در سالهای پرباران دچار خسارتهایی از قبیل چروکیدگی دانه و خوابیدگی شدید مزارع شدند.

مصرف کود ازته در سالهای خشک نیاز آبی مزارع را بسیار افزایش می دهد و اندک باران موجود، جوابگوی نیازهای حیاتی گیاه نمی باشد و به این ترتیب خسارت تنش خشکی به طور نسبی در مزارعی که کود سرک ازته مصرف نمودند بیشتر می باشد.

در سالهای پرباران مصرف کود ازته در مزارعی که ارقام حساس به خوابیدگی مانند ارقام زراعی گندم سرداری و آذر-۲ و جو محلی کشت می شوند، موجب تُردتر شدن بافت گیاهی و حساسیت شدیدتر به خوابیدگی و بیماریهای قارچی مانند زنگ غلات، سپتوریا و … می گردد. با توجه به یافته های تحقیقاتی در معاونت موسسه تحقیقات کشاورزی دیم در صورتی که مقدار بارندگی در پاییز و زمستان برابر ۳۰۰ میلی متر بود، به کشاورزان دیم کار غلات تو صیه می شود ۲۰ کیلوگرم ازت خالص در هکتار ( ۴۴ کیلو گرم کود اوره) مصرف نمایند.

در سال زراعی ۸۸-۸۷ مقدار بارندگی در اکثر مناطق استان کرمانشاه تا خرداد ماه کمتر از ۳۰۰ میلیمتر بود ولی با این وجود درصد بالایی از کشاورزان دیم کار غلات اقدام به مصرف ۴۶ تا ۶۹ ازت خالص در هکتار به ترتیب برابر ۱۰۰ تا ۱۵۰ کیلوگرم کود اوره در هکتار نمودند و دچار خسارت بسیار شدید شدند. با توجه به مقدار بارندگی در این سال زراعی، کشاورزان با تجربه ای که کود سرک ازته مصرف ننمودند به عملکردی برابر۸۰۰ تا ۱۲۰۰ کیلوگرم در هکتار رسیدند. اما در مزارعی که کود سرک ازته مصرف شده بود عملکرد دانه در هکتار بین ۲۵۰ تا ۴۰۰ کیلو گرم بود.

در سال زراعی پرباران ۸۹-۸۸ که در بسیار از مناطق در استان کرمانشاه مقدار بارندگی تا آخر زمستان ۳۰۰ میلی متر و بیشتر بود بر اساس توصیه معاونت موسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشاورزان می توانستند تقریباً ۴۴ کیلو گرم (برابر ۲۰ کیلو ازت خالص در هکتار مصرف نمایند) اما بسیاری از کشاورزان بیش از حد کود سرک ازته مصرف نمودند و مزارعشان دچار خوابیدگی شدید، حساسیت بیشتر به بیماریهای قارچی و حتی سرمای دیر رس بهاره شد.

ضمناً در این سال زراعی پرباران در مزارعی که کود سرک بیش از حد مصرف کرده بودند علاوه بر مشکلات فوق مزارع دچار بادزدگی شدید شدند. حتی وزن  دانه در مزارعی که اصلاً کود سرک در آنها استفاده نشده بود، نسبت به مزارعی که در آنها بر اساس توصیه معاونت موسسه دیم  ۲۰ کیلو گرم در هکتار ازت خالص به صورت سرک مصرف شده بود، بیشتر بود.

بنا بر این چنین به نظر می رسد که مصرف کود سرک در شرایط زراعت غلات دیم تاثیر مثبت چندانی نداشته باشد و فقط موجب افزایش هزینه تولید و خسارت قابل توجه به مزارع در شرایط دیم می گردد.

بر اساس این مشاهدات در مزارع کشاورزان در سالهای مختلف، ضرورت مصرف کود ازته در زراعت غلات دیم چندان واضح و مشخص نیست. در سال زراعی جاری ( ۸۹-۸۸) از تعدادی از کشاورزان در مناطق مختلف استان کرمانشاه که معمولا کود سرک مصرف می کنند، خواسته شد که در قسمتی از مزرعه به عنوان تیمار شاهد کود سرک مصرف ننمایند. بعد از رسیدن محصول از کشاورزان خواسته شد که نظر خود را در رابطه با دو تیمار کودی ارائه نمایند.

بر اساس نظر اکثر قریب به اتفاق کشاورزان که این طرح بسیار ساده را در شرایط مزارعشان اجرا کرده بودند، تیمار کود سرک ازته یا اختلاف معنی داری ایجاد نکرده بود یا به محصول خسارت کم تا شدیدی وارد کرده بود.

بنا بر این به کشاورزان عزیز که معمولاً کود سرک ازته در مزارعشان استفاده می کنند، توصیه می شود که این طرح ساده را به مدت سه سال در مزارع خود اجرا نمایند تا عملاً به تاثیر مثبت یا منفی کود سرک ازته پی ببرند.

برای این کار فقط باید در قسمت کوچکی از مزارع (برابر ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ متر مربع)، که از نظر حاصلخیری مشابه بقیه مزرعه است، کود سرک مصرف ننمایند و بقیه مزرعه را به طور معمول کود پاشی نمایند. در زمان برداشت کشاورزان با بررسی عملکرد دانه و وزن دانه این دو تیمار مختلف می توانند تشخیص دهند که مصرف کود سرک موثر بوده است یا نه و پس از اجرای این طرح بسیار ساده و مفید در مزارعشان به مدت سه سال، برای مصرف یا عدم مصرف کود سرک، بر اساس تجربیات و نتایج بدست آمده تصمیم بگیرند.

اجرای این طرح و نتیجه گیری از آن برای کشاورزان بسیار ساده است ولی بهتر است که کارشناسان مراکز تحقیقاتی و یا کارشناسان شرکتهای خدمات کشاورزی و یا شرکتهای فنی مشاوره ای کشاورزی با کشاورزان در اجرای دقیقتر و علمی تر این کار مشارکت نمایند و از این دو تیمار برای برآورد عملکرد نمونه برداری نمایند و داده های به دست آمده با مشارکت کارشناسان و کشاورزان مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد و بر این اساس برای مصرف یا عدم مصرف کود سرک در آینده تصمصم گیری گردد.

بر اساس شواهد موجود بسیاری از کشاورزان دیمکار غلات با دردسر فراوان و هزینه بالا کود سرک ازته را تهیه می نمایند به امید این که با مصرف آن عملکرد در واحد سطح افزایش یابد اما متاسفانه در موارد زیادی مصرف کود سرک ازته نتیجه منفی داشته است و کشاورزان علاوه بر تحمل هزینه تهیه و مصرف کود، دچار خسارت شدید شده اند.

با مشارکت کشاورزان و کارشناسان در اجرای این طرح و طرحهای مشابه در مورد دیگر مسایل به زراعی در زراعت دیم می توان به نتایج ارزنده ای رسید و بر اساس این نتایج می توان توانِ تولید زراعت غلات دیم و در آمد کشاورزان را به طور قابل توجهی افزایش داد و جلوی مصرف بی رویه برخی از نهاده های شیمیایی مانند کود ازته را که سلامت محیط زیست و انسانها را به خطر می اندازد گرفت.

اجرای پروژهای تحقیقاتی با مشارکت کشاورزان در مناطق هدف در مزارع کشاورزان از راهکارهای مهم برای حل مشکلات عمده بخش کشاورزی است

 

آموزش کشت دیم گیاه گندم

کشت دیم گندم

گندم از اولین گیاهانی است که به وسیله انسان زراعت شده است و مهم ترین گیاه زراعتی بشمار می رود. زیرا زراعت آن در مناطق مختلف و شرایط آب و هوایی متفاوت صورت گرفته و غذای اصلی اغلب مردم جهان را تشکیل می دهد. در ایران نیز تولید و سطح زیر کشت این گیاه از اهمیت ویژه ای برخودار است. عواملی نظیر هزینه های پایین ، در آمد نسبتاً زیاد ، استفاده از کاه آن جهت تغذیه دام و … باعث شده است که این محصول روز به روز بیشتر مورد توجه کشاورزان قرار گیرد .

عملیات کشاورزی و از جمله زراعت گندم به چهار دسته خاک ورزی، کاشت، داشت و برداشت محضول تقسیم می شوند. زمین بایر و ناصاف را قبل از خاک ورزی باید پاک سازی و تسطیح نمود. منظور از پاک سازی، درآوردن کنده های درخت، جمع آوری سنگ و ریگ و از این قبیل است. هدف تسطیح ، صاف نمودن مزرعه و درآوردن شیبی مناسب برای آبیاری است. برای کشت دیم، نیاز چندانی به تسطیح نیست مگر اینکه ناصافی های زمین بسیار شدید باشد.

خاک ورزی

تعریف

خاک ورزی به معنی آندسته عملیات مکانیکی است که برای به هم زدن خاک ، به منظور پرورش گیاهان زراعی انجام می گیرد. هدف های صحیح خاک ورزی عبارت است از ۱- ایجاد محیطی مناسب جهت جوانه زدن بذر و رشد و نمو ریشه. ۲- کنترل علف های هرز رقیب. ۳-کنترل فرسایش خاک. ۴- کنترل رطوبت خاک (اجتناب از رطوبت زیاد خاک و تقلیل صدمات وارده بر گیاه در دوره کمبود رطوبت) ۵- بهبود بخشیدن به شرایط فیزیکی خاک.

روشهای خاک ورزی

عملیات خاک ورزی دارای عناوین مختلفی می باشد که اغلب با یکدیگر اشتباه می شوند.بسیاری از عناوین دارای تعریف دقیق نبوده و اغلب دارای معانی مختلف در نقاط مختلف هستند. بعضی از مهمترین روشها عبارتند از : خاک ورزی مرسوم، شخم – کشت، شخم و کشت، کم ورزی یا خاک ورزی کم، خاک ورزی – کشت، خاک ورزی پوشش دار، دیسک – کشت، کشت بدون خاک ورزی، خاک ورزی نواری و خاک ورزی حفاظتی.

به دلیل آنکه بیشتر از دو روش خاک ورزی مرسوم (سنتی ) و خاک ورزی حفاظتی یرای زراعت استفاده می شود لذا از پرداختن به دیگر روش ها خودداری می کنیم.

خاک ورزی مرسوم (سنتی)

در این نوع خاک ورزی با استفاده از گاو آهن برگردان دار خاک را زیر و رو کرده و سپس با استفاده از دیسک کلوخه ها را خرد می کنند و در بعضی موارد با استفاده از غلتک و ماله سطح زمین را صاف می کنند.

استفاده از گاوآهن برگردان دار برای خاک ورزی باعث ایجاد مشکلات زیر می گردد :

کلوخه ای شدن خاک ، نیاز به دقت و انرژی زیاد ، هزینه بالا  ، تخریب ساختمان خاک ، به هم زدن تسطیح زمین  ، نیاز به مصرف بیشتر آب  ، افزایش میزان فرسایش بادی و آبی  ، کاهش مواد آلی خاک و آلودگی هوا ناشی از سوزاندن بقایای گیاهی ، ایجاد لایه سخت در کفه شخم

خاک ورزی حفاظتی

خاک ورزی حفاظتی یک نوع روش خاک ورزی برای کشت محصولات ردیفی است که علاوه بر حفاظت خاک، با تولید محصول نیز در ارتباط است. خاک ورزی حفاظتی بر روی شیب های کم تا حدود ۲ درصد اعمال می شود تا شستشوی لایه ای را کاهش دهد.

در واقع افزایش بی‌رویه جمعیت و بهره‌برداری غیراصولی از خاک سبب بروز مشکلات عدیده زیست محیطی برای انسان شده است. چنانکه حدود ۳۵۰ میلیون هکتار از اراضی جهان در اثر اجرای عملیات خاک‌ورزی شدید و نامناسب دچار فرسایش و تخریب شده است.
به موازات مسئله فرسایش، کاهش ماده آلی خاک که در اثر عوامل مختلفی رخ می‌دهد، به مشکل  دیگر کشاورزی تبدیل شده است. میزان ماده آلی در اکثر نواحی کشور زیر یک درصد بوده و این امر می‌تواند پیامدهای منفی قابل توجهی برای کشاورزی به بارآورد.
در این میان شخم با استفاده از گاو‌آهن برگردان‌دار نقش زیادی در کاهش ماده آلی خاک و میزان فرسایش داشته و این امر سبب می‌شود جرم مخصوص ظاهری خاک افزایش یافته و نفوذ‌پذیری و تهویه آن کاهش یابد.
خاک‌ورزی حفاظتی به مجموعه‌ای از تکنیک‌ها شامل نگهداری بقایای گیاهی در سطح خاک، تناوب زراعی، کاربرد کود سبز، کنترل عبور و مرور وسائل و ماشین‌های کشاورزی و استفاده از بسترها یا پشته‌های عریض گفته می‌شود. وقتی ترکیبی از این تکنیک‌ها به کار برده می‌شود، صرفه‌جویی در وقت و انرژی و تقویت منابع آب و خاک را سبب می‌شود.
حفظ پوشش گیاهی روی سطح خاک، ساده‌ترین روش کنترل فرسایش آبی و بادی است. با مدیریت صحیح، بقایای گیاهی بیشتری روی سطح نگه داشته می‌شود، این امر موجب کاهش رواناب، تلفات رسوبی و آلودگی هوا شده و سطح خاک را در برابر فرسایش بادی محافظت می‌کند. عملیات خاک ورزی حفاظتی، به خاطر افزایش رطوبت ذخیره شده در خاک که تقریبا همیشه بحرانی‌ترین عامل در تولید محصولات است قابلیت افزایش عملکرد محصول را نیز داراست.
ناگفته نماند نگهداری بخشی از بقایای گیاهی در سطح خاک مشخصه‌ای است که خاک ورزی حفاظتی را از روشهای سنتی و متداول متمایز می‌کند و همه سیستم‌های خاک ورزی حفاظتی حداقل مقدار معینی از پوشش بقایای گیاهی (حداقل ۳۰ درصد بقایای) را در سطح مزرعه شامل می‌شود.
بنابراین روشهای خاک‌ورزی حفاظتی، روشهای خاک‌ورزی مرسوم و سایر سیستم‌های برگردان ورزی شدید را شامل نمی‌شود، اگر چه در شرایط استثنایی برگردان کردن خاک می‌تواند حداقل عملیات مورد نیاز باشد.

با توجه به توضیحات فوق، روشهای مختلف خاک‌ورزی حفاظتی وجود دارد که انتخاب و کاربرد هر یک از آنها به عوامل مختلفی از قبیل: اقلیم، میزان بارندگی، بافت خاک، میزان منابع آب قابل دسترس، نوع محصول و تناوب زراعی، تراکم خاک و عمق آب زیرزمینی بستگی دارد.
به منظور انتخاب مناسب‌ترین روش خاک‌ورزی در هر منطقه باید روشهای مختلف خاک ورزی حفاظتی که هر یک نیاز به ماشین‌ها و ادوات کشاورزی ویژه‌ای دارند به همراه روش خاک ‌ورزی مرسوم هر منطقه اجرایی شند و مورد ارزیابی و مقایسه قرار گیرند.

 به دلیل استفاده از روشهای خاک‌ورزی حفاظتی ماشین‌های خاک‌ورزی مختلفی از قبیل انواع خطی کارهای بی‌خاک‌ورزی، انواع دیسک، انواع گاو‌آهن قلمی(چیزل) و پنجه غازی، چیزل پکر و بعضی از انواع کمبینات‌ها در هر یک از انواع خاک ورزی حفاظتی مورد استفاده قرار می گیرند.

مزایای خاکورزی حفاظتی نسبت به خاکورزی سنتی :
۱٫ افزایش جذب و نگهداری رطوبت خاک ۲٫ افزایش مقدار مواد آلی و حاصلخیزی خاک  ۳٫ کاهش دمای سطح خاک و کاهش تبخیر ۴٫  افزایش حفاظت از سطح خاک با استفاده از بقایای محصولات۵٫  کاهش هزینه ها در واحد سطح ۶٫ کاهش تراکم خاک از طریق کاهش عبور و مرور ادوات.

ما در اینجا بر آنیم تا به یکی از روش های خاک ورزی حفاظتی بپردازیم که با استفاده از گاو آهن قلمی (چیزل)انجام می شود.

گاو آهن چیزل (قلمی یا شفره ای) :

این گاو آهن به هیچ وجه خاک را برگردان نمی کند بلکه خاک را پس از نفوذ در آن فقط خرد می کند. ، این گاو آهن ممکن است سوار، نیمه سوار یا دنباله بند باشد. گاو آهن های برگرداندار و بشقابی و به خصوص اولی به سبب زیر و رو کردن خاک باعث از دست رفتن رطوبت خاک می شوند . گاو آهن قلمی به این دلیل که خاک را واژگون ننموده ولی لایه روی خاک را خرد می نماید، در حفظ رطوبت بسیار مؤثر بوده و لذا برای مناطق دیم توصیه می شود.

ساختمان چیزل

گاو اهنهای چیزل امروزی از دو قسمت مهم شاسی و شاخه ها تشکیل می شود. هر شاخه به نوبه خود متشکل از یک ساقه و یک تیغه است. هر گاو آهن چیزل دارای دو یا سه ردیف شاخه است، معمولاً انواع سوار کوچک دو ردیف و انواع سوار بزرگ و کششی دارای سه ردیف شاخه هستند. شاخه های ردیف های مختلف،به طور زیکزاک (به صورتی که روبروی هم قرار نداشته باشند) به شاسی متصل می شوند، تا خاشاک بدون مانع از بین انها عبور کند. شاخه ها طوری به شاسی متصل می شوند که فاصله بین آنها از یکدیگر حدود ۳۰ سانتیمتر باشد. ارتفاع شاسی از سطح زمین حدود ۷۰ تا ۸۰ سانتیمتر و فاصله بین تیرک ها (فاصله بین ردیف های شاخه ها) بین ۸۰ تا ۱۰۰ سانتیمتراست.

انواع مختلفی از تیغه ها در چیزل استفاده می شود که متداولترین انها تیغه ی چیزل(قلمی) است .

اساس کار گاوآهن چیزل شکستن و خرد کردن خاک است نه زیر و رو کردن ان. لذا بهترین کار را در خاک های خشک و سخت انجام م دهد. چنانچه خاک بیش از حد مرطوب باشد جای ساقه های گاو آهن چیزل در خاک باقی مانده و هیچ نوع عمل خرد شدن و نرم شدن خاک انجام نمی گیرد و باعث ایجاد کلوخه های بزرگ بر روی زمین می شود که شکستن انها با هر نوع عملیات خاک ورزی بعدی غیر ممکن خواهد بود.

کاشت گندم

تاریخ کاشت :در مورد کشت گندم تاریخ کاشت دقیقی را نمی توان ارائه داد به طور کلی تاریخ کاشت در هر منطقه در مورد گندم پاییزه طوری انتخاب شود که گندم قبل از فرا رسیدن سرمای زمستان و دوره یخبندان از رشد مناسبی برخوردار شده باشد و ذخیره غذایی در گیاه کفاف گذراندن دوره زمستان را داشته باشد. این تاریخ ممکن است از اوایل شهریور تا اواسط مهر در مناطق مختلف متغیر باشد.

عمق کاشت : عمق کاشت مناسب برای انواع خاک ها متفائت است به طور کلی عمق مناسب کاشت را دو تا سه برابر طول قطر بذر در نظر می گیرند که در مورد گندم تقریباً ۳ تا ۷ سانتیمتر مناسب است. البته در خاک های سبک و شنی چون سطح خاک زود خشک می شود بهتر است در عمق بیشتری کاشته شود ولی باید در نظر داشت عمق زیاد کاشت باعث ناهماهنگی در جوانه زنی و به وجود آمدن بوته های ضعیف می گردد.

دمای مناسب : دمای مناسب برای جوانه زنی بذر گندم ۲۰ تا ۲۵ درجه سانتیگراد است. البته این بدان معنا نیست که در دما های بالاتر و پایین تر بذر قدرت جوانه زنی ندارد بلکه در این دما بالاترین سرعت جوانه زتنی وجود دارد. کما اینکه در دماهای کمی بالتر و پایین تر هم بذر قادر به جوانه زنی خواهد بود.

بستر بدر مناسب : با استفاده از عملیات خاک ورزی حفاظتی (گاو آهن چیزل) بستر بذر را آماده کرده و با استفاده از ردیف کار یا خطی کار غلات کشت را انجام داد.در مورد کودپاشی سرک باید گفت اگر دستگاه ردیف کار دارای دو مخزن بذر و کود باشد عمل کود دهی سرک را همززمان با کشت بذر انجام می دهین در غیر این صورت به صورت دستپاش عمل کوددهی را انجام می دهیم.

کودپاشی  : در حالت معمول توصیه می شود مقدار ۱۰۰ کیلوگرم کود فسفاته و مقدار ۱۰۰ تا ۱۵۰ کیلوگرم کود اوره و مقدار ۱۰۰ کیلو کود پتاسه به صورت پایه به خاک داده شود ولی با آزمون خاک با توجه به بافت و وضعیت خاک مزرعه و پتانسیل مورد انتظار تولید محصول می توان توصیه عملی مصرف کودهای شیمیایی پایه ازته و فسفاته و پتاسه را مشخص نمود .
عمق کود شیمیایی در خاک مزرعه :: کود فسفاته به علت تقریبا غیرمتحرک بودن در خاک لازم است در منطقه ریشه گیاه قرار گیرد لذا با توجه به این که غالب ریشه های گندم تا عمق ۲۰ سانتیمتری عمق خاک نفوذ میکند پراکنش کود لازم است از حدود ۸ سانتیمتری از سطح خاک قرار گیرد در صورتی که بذر کاری و کودکاری با یک دستگاه انجام پذیرد . عمق بذر ۳ تا ۵ سانتیمتری و عمق کود در ۳ تا ۵ سانتیمتری پایین تر در اطراف بذر می تواند انجام پذیرد که در این حالت ضمن استفاده بهتر از مقدار مصرف آن کاسته می شود.مقدار توصیه شده کود فسفاته را در خاکهای سنگین در ۳ مرحله می توان مصرف نمود.۳/۱ به صورت پایه (خاک کاربرد) – ۳/۱ به صورت سرک در مرحله پنجه دهی گندم- ۳/۱ به صورت سرک دوم در مرحله ساقه رفتن و حدودا نزدیکی ظهور خوشه و در خاکهای سبک توصیه می شود. ۴/۱ اوره فسفاته را به صورت پایه و ۴/۱ در حدود پنجه زنی و ۴/۱ در مرحله تشکیل ساقه و ۴/۱ در مرحله ظهور خوشه مصرف شود. ازت از عوامل اصلی در افزایش پروتئین گندم است و افزایش پروتئین گندم کیفیت نانوایی آن را افزایش می دهد . زمان مصرف کود ازته در تعیین مقدار پروتئین گندم حائز اهمیت است.اگر کود ازته قبل از گلدهی جذب گیاه شود بیشتر محصول را افزایش می دهد تا درصد پروتئین آن و اگر کود ازته بعد از گلدهی جذب گیاه شود بیشتر درصد پروتئین و در واقع یعنی کیفیت محصول را افزایش می دهد. بنابراین دادن کود ازته بعد از گلدهی کیفیت محصول و درصد پروتئین را افزایش می دهد که این کار را می توان با محلول پاشی کود اوره نیز انجام داد. در مورد کودهای پتاسه گزارشهای نتایج حاصل از تجزیه خاک در آزمایشگاهها دلالت بر کمبود شدید پتاسیم در اکثر خاکهای زراعی دارد . و با توجه به نیاز گندم به کود پتاسه ه مقدار آن در حد نیاز گیاه به کود ازته است رفع کمبود آن را با افزودن کودهای پتاسه همراه کودهای پایه ضروری می سازد نقش پتاسیم در بهبود کیفی محصول و افزایش عملکرد و محافظت گیاه در برابر عوامل نامساعد محیطی امر مسلم و ثابت شده ای است.
اثر پتاسیم بر روی محصول گندم

تحمل گیاه به شوری رابیشتر می کند ،مقاومت گیاه را در برابر کم آبی افزایش می دهد ،مقاومت گیاه را در برابر آفات و بیماری ها زیاد می کند ، راندمان آب آبیاری و کودهای ازته را بالا می برد ، عمل فتوسنتز را زیاد می کند ، تنش رطوبتی را کاهش می دهد.

کارآیی تعرق گیاه در شرایط تنش آبی را به دلیل افزایش تعداد و قطر دسته های آوندی افزایش می دهد.
زمان و روش مصرف کودهای میکرو(عناصر کم مصرف) :: عناصر کم مصرف با وجود نیاز خیلی کمی که گیاه به آنها دارد اهمیت زیادی برای گیاه دارند . مهمترین این عناصر عبارتند از روی- آهن- مس و منگنز می باشد . این عناصر به صورت کودی غالبا به صورت سولفات روی- سولفات آهن – سولفات مس و سولفات منگنز در دسترس می باشند که بایستی با توجه به نتایج آزمایش خاک قبل از کاشت به صورت پایه به مزرعه داده شود در غیر این صرت می توان با محلول پاشی کود میکرو با غلظت ۳ تا ۶ در هزار بسته به نوع آن در مراحل پنجه دهی یا اوائل ساقه رفتن تا گلدهی اقدام به پاشش در مزرعه نمود.

منبع:crop.blogsky.com

تعریف کشت دیم

تعریف کشت دیم
 
 
کشت دیم اشاره به آن مناطقی از کشاورزی دارد که متوسط نیاز آبی گیاهان زراعی از طریق باران تامین شود بطوریکه پتانسیل عملکرد گیاهان زراعی تا کمتر از ۴۰ درصد پتانسیل کامل آنها در شرایط عدم کمبود آب محدود گردد. بر این اساس، ۲۵ درصد تولید غله در دنیا در شرایط دیم صورت می گیرد. برخی روش ها به افزایش عرضه آب به گیاه زراعی از طریق بهبود بازده ذخیره آب در دوره های آیش ، کاهش روان آب در طول رشد گیاه زراعی ، یا افزایش حجم گسترش ریشه جهت آب بیشتر کمک می کنند. بهر حال اغلب تولید محصول در این مناطق در واقع بعلل تراکم نامطلوب بوته ها ، حاصلخیزی پائین خاک ، حمله بیماریهای گیاهی ، زمان کاشت نامناسب ،آب ماندگی و رقابت علف های هرز و غیره محدود می باشد. با این وجود ، کمبود آب مهمترین محدود کننده تولید در شرایط دیم می باشد.
 
 

در کشور های در حال توسعه ، در مناطق دیم کاری فقر زیاد و هم چنین ضعف شدید خاک زراعی در اثر چرای بی رویه دام ها ، و فرسایش مشاهده می شود. بعلت غالبیت کشت دیم و تلفیق فعالیت های کشاورزی و دامداری در مناطق معتدل و هم چنین نیمه گرمسیری استرالیا ، زراعت دیم همیشه مزیت نسبی خوبی را در تحقیقداشته است. بهر حال تحقیق روی عوامل اصلی موثر بر پایداری تولید دیم در کشورهای در حال توسعه نظیر تنزل ساختاری و فرسایش خاک ، اسیدی شدن خاک ،شوری در مناطق خشک ، تنوع محدود گیاهان زراعی و مقاومت به علفکش ها در حال انجام و مطالعه می باشد.

راهکارهای کلیدی ایجاد ارقام مقاوم به تنش های خشکی را می توان با سایر رهیافت ها مانند بهبود حاصلخیزی خاک ، استقرار بهتر بوته ها و کنترل خوب علف های هرز توأم نمود.در شرایط زراعت دیم ، زمان کاشت به موقع و مدیریت حاصلخیزی خاک اهمیت بیشتری دارند. حفظ حاصلخیزی خاک می تواند پایداری تولید را بهبود ببخشد.حفظ پوشش مواد گیاهی روی سطح خاک که اغلب به عنوان شخم حفاظتی شناخته می شود، بهترین نمونه از فن آوری کاهش جریان آب باران روی سطح زمین می باشد. و با این روش آب بیشتری برای گیاهان زراعی تامین می شود و فرسایش آبی خاک زراعی کاهش می یابد.کاربرد روش خاک ورزی حفاظتی چند مانع دارد و این موانع شامل نیاز به سرمایه گذاری ، تامین ماشین آلات جدید خاک ورزی و بذر کاری و کاربرد علفکش ها جهت کنترل علف های هرز برای حفظ بقایای گیاهان زراعی و علوفه ای می باشد. اغلب نسبت به کاهش خاک ورزی مقاومت فرهنگی وجود دارد. بهر حال ، فواید آن بقدری زیاد می باشد که انجام تحقیقات دریافتن روش هایی پیرامون رفع این موانع از اولویت زیادی برخوردارست.خسارت وارده به سیستم ریشه گیاهان زراعی در اثر حمله نماتدها و بیماریهای خاکزی در اراضی مناطق خشک مخصوصا” در شرایط تک کشتی مستمر غلات شدید می باشد.

راهکارمهم دیگر جهت کاهش خسارت این عوامل زیان آور به سیستم ریشه کشت گیاهان زراعی غیر میزبان مانند خردل یا کلزا می باشد. این تغییر سیستم کشت که پذیرش آن برای کشاورزان مشکل بود در استرالیا جنوبی بسیار موفقیت آمیز بوده است. و انجام تحقیق مشابه جهت یافتن تناوب زراعی مناسب در کشورهای در حال توسعه بسیار خوب است.در کشورهای در حال توسعه ، دام ها معمولا” بخشی از سیستم های کشاورزی دیم هستند و دام ها به مدت چند هفته از گیاهان زراعی ، ضایعات گیاهان زراعی ، کاه و کلش گیاهان زراعی ، آیش های پر علف و مرتع حاشیه مزارع مجاور تغذیه می کنند. لی فارمینگ ( همانند استرالیا ) وجود ندارد و تعداد کمی مرتع

برای این منظور وجود دارد. دامها همیشه در آغل بسر می برند. کود حیوانی آنها برای چرخه عناصر غذایی خاک مهم است. اما بجز در مزارع نزدیک به آغل ها ، این کود حیوانی کافی و کار آمد نیست.

در مناطق خشک از دام ها در آمد قابل توجهی بدست می آید و می توان در تحقیقات یافتن گیاهان علوفه ای لگومینوزه را جهت کشت دیم در اراضی خشک گنجاند. در شرایط کمبود عمومی آب برای اجرای کشت مخلوط گیاهان یکساله و درختان گاهی آزادی عمل وجود دارد و گاهی آزادی عمل وجود ندارد.

جمع آوری روان آب ها در مکان های محدود جهت آبیاری اراضی خشک در بسیاری از کشور های در حال توسعه مهم می باشد. هر چند رهیافت آبیاری تکمیلی می تواند راندمان مصرف آب در گیاهان دانه ای را افزایش دهد، اما برای استفاده از آب گران بندرت توجیه اقتصادی وجود دارد. بطور بدیهی با کشت گیاهان زراعی با ارزش نظیر تولید محصولات باغبانی خارج ازفصل در آمد بهتری بدست خواهد آمد.

شرایط انتخاب بذر گیاهان مناطق خشک

شرایط انتخاب بذر گیاهان مناطق خشک :

جوانه زدن با حداقل رطوبت که صفتی اشت که خاص دیمکاری است و در کشت آبی صفتی به حساب نمی آید. سرعت جوانه زنی و پنجه زنی بالا که برای هر دو مهم است ولی برای دیم مهمتر است. 

قو نامیه که بالا باشد مثل کشت آبی خلوص بذر و یا پاکی بذر .

خلوص یعنی یک رقم باشد از نظر ژنتیکی و پاکی بذر یعنی کاه و کلش و علف هرز نداشته باشد.

جوانه زدن با حداقل رطوبت که صفتی اشت که خاص دیمکاری است و در کشت آبی صفتی به حساب نمی آید. سرعت جوانه زنی و پنجه زنی بالا که برای هر دو مهم است ولی برای دیم مهمتر است.

مقاومت به سرما که برای هردو کشت مهم است. بلندی طول کولئوپتیل که فقط خاص دیم است و برای شرایط آبی صفتی نیست و هرچقدر طول بلند باشد بهتر است. سرعت بالا در تولید ساقه که برای هردو مناسب است ولی برای دیم مهمتر است.

زودرسی و یک زمانی در رسیدگی که برای دیم مناسب است. پابلند بودن که فقط خاص دیم است و در شرایط آبی ارقام پاکوتاه کشت می شود.

کمی تعداد گل که برای دیم مناسب است و تحقیقات نشان دادند که گل و اجزاء آن در مصرف آب سهم بسیار بالایی دارند بطوری که اگر تعداد گل افزایش یابد ضمن اینکه مقداری رطوبت هدر می رود در نهایت بخشی از گلها در اثر کمی رطوبت عقیم شده و از بین می روند.

مقاومت به آفات و امراض و خشکی که برای هردو شرایط مناسب است. بیشترین رشد در اوائل سال که برای شرایط دیم مناسب است و بالا بودن عملکرد که برای هردو مناسب است.

ریشک دار بودن که فقط خاص دیم است  که تعرق در آن کم است چون هم روزنه کمی دارد و هم پوشیده از سیلیس است و سهم بالایی در پر شدن دانه دارد ، کلروفیل در واحد سطح زیاد دارد.

همه چیز درباره گندم

خصوصیات گیاه گندم
گندم ، گل آذین سنبله‌ای دارد. از هر گره آن معمولا یک سنبلچه متشکل از دو گلوم و سه گلچه بوجود می‌آید. گاهی تعداد گلچه‌ها به ۹ هم می‌رسد. دانه گندم بین دو پوشش قاشق مانند به نامهای پوشک بیرونی (لما) و پوشک درونی (پائولا) قرار گرفته است. برگهای گندم مانند برگهای سایر غلات (به جز ذرت و ارزن) ، نازک و کم عرض بوده و زبانه‌های کوچکی دارند.
میوه گندم
میوه گندم با توجه به گونه آن ، ۳ تا ۱۰ میلیمتر طول و ۳ تا ۵ میلیمتر هم قطر دارد و شامل بخشهای زیر است.

گیاهک: یا رویان که تقریبا ۵/۲ درصد وزن دانه را تشکیل می‌دهد و سرشار از پروتئین و چربی است که این بخش را معمولا در تهیه آرد گندم جدا می‌کنند.

سبوس: همان پوسته دانه است و تقریبا ۱۴ درصد از وزن دانه را تشکیل می‌دهد. سبوس را هم همچون گیاهک در مرحله آرد سازی از دانه جدا می‌کنند و معمولا برای خوراک دام مورد استفاده قرار می‌گیرد.

آندوسپرم: حاوی مواد نشاسته‌ای دانه گندم است و تقریبا ۸۳ تا ۸۷ درصد از کل دانه را شامل می‌شود. آندوسپرم دارای دانه‌های نشاسته‌ای و مواد پروتئینی می‌باشد که دانه‌های نشاسته آن بوسیله گلوتن که یکی از پروتئینهای موجود در دانه است، بهم چسبیده‌اند. میزان گلوتن موجود در دانه بر حسب نوع و نژاد گندم تفاوت می‌کند.

همین میزان گلوتن گندم است که مرغوبیت آن را تعیین می‌نماید. گندمهای قرمز سخت بهاره و پاییزه گلوتن بیشتری دارند و به همین دلیل ، ارزش تهیه نان از آنها بیشتر است. چون خمیر حاصل از آردی که از لحاظ گلوتن غنی است، به دلیل داشتن حالت کشدار ، قادر است که گازهای ناشی از تخمیر را بیشتر در خود نگهدارد و برای همین ، خمیر بهتر ورآمده و حجمش بیشتر می‌گردد.

آب و هوای مناسب برای رشد گندم
شرایط ایده‌آل برای رشد گندم ، آب و هوای خنک در دوره رشد رویشی ، آب و هوای معتدل در دوران تشکیل دانه و آب و هوای گرم و خشک در زمان برداشت محصول می‌باشد. بنابراین در مناطقی که زمستانهای سخت دارند، کشت گندم با مشکلاتی از قبیل سرما‌زدگی زمستانی مواجه می‌شود. البته باید بدانیم که گندم در برابر خشکی مقاومت چندانی ندارد و نمی‌تواند به مدت طولانی ، خشکی و کم آبی را تحمل نماید. اما قادر است خود را با شرایط خشک تا حدی تطبیق داده و با تشکیل یاخته‌های کوچکتر که در نهایت سبب تشکیل برگهای کوچک شده و در نتیجه روزنه‌ها کوچکتر می‌شود، سطح تعریق را کاهش دهد و از اثرات سوء کم آبی تا حدی محفوظ بماند.
انواع گندم
معمولا گندمها را به دو دسته کلی گندم بهاره و گندم پاییزه تقسیم بندی می‌کنند. این دو نوع علاوه بر آن که دانه‌هایشان از نظر رنگ ، بافت ، شکل و … باهم فرق دارد شرایط رشد و نمو آنها نیز باهم تفاوت می‌کند. این دو نوع گندم را در دو زمان مختلف در سال کشت می‌نمایند. دانه گندم ، دارای شیاری است که در طول دانه قرار می‌گیرد. عمق این شیار در گندمهای پاییزه زیاد و در گندمهای بهاره کم است. طرفین این شیار در گندمهای بهاره گرد و در گندمهای پاییزه گوشه‌دار می‌باشد.
گندم بهاره
در اوایل بهار کاشته می‌شود. پس از جوانه زدن ، گیاه جوان در بهار و اوایل تابستان رشد نموده و محصول آن را تا اواخر تابستان برداشت می‌کنند. گندم بهاره را معمولا در نواحیی کشت می‌کنند که گندم پاییزه نمی‌تواند در برابر سرمای سخت زمستانی آن مناطق ، مقاومت نماید. البته میزان محصول‌دهی گندم پاییزه از بهاره بیشتر است. معمولا پس از تهیه بذر و زمانی که دمای خاک به یک درجه سانتیگراد بالای صفر رسید، گندم بهاره را می‌کارند.

اگر شرایط آب و هوایی اجازه دهد می‌توان گندم را زودتر هم کاشت تا دوره رشد آن طولانی‌تر شده و میزان محصول دهی آن بیشتر شود. گندم بهاره برای آن که به مرحله گلدهی برسد، باید به مدت طولانی در معرض هوای سرد قرار گیرد. اگر گندم پاییزه را در بهار بکارند، چون دوره سرما را پشت سر نمی‌گذارد، نمی‌تواند گل آذین خوبی تشکیل دهد.

گندم پاییزه
این نوع گندم در نیم کره شمالی ، در فصل پاییز موقعی که دمای خاک از ۱۳ درجه سانتیگراد کمتر باشد کشت می شود. ابتدا بذر گندم پاییزه جوانه می‌زند. سپس در فصل زمستان ، گیاه به صورت گیاه جوان کوچکی باقی می‌ماند و با آغاز فصل بهار ، مجددا رشد و نمو خود را آغاز می‌کند. معمولا در یکی از ماههای خرداد ، تیر یا نهایتا مرداد ، دانه می‌رسد و آماده برداشت می‌شود. گندمهای پاییزه به نسبت گندمهای بهاره ریشه‌های عمیق‌تر و پرپشت‌تری دارند که تا ۲۰۰ سانتیمتر در خاک نفوذ می‌کنند. این امر ناشی از آن است که گندمهای پاییزه فصل رشد طولانی‌تری دارند.
شرایط مناسب برای رشد گندم
خاک شنی و رسی عمیق با زهکشی خوب ، برای رشد گندم مناسب است. اصولا میزان عملکرد گندم در شرایط دیم (آبیاری با باران) ، در خاکهای ریز بافت بیشتر است. چون این قبیل خاکها قادرند آب را بهتر و به مدت طولانی‌تر در خود نگهدارند. اما در شرایط آبی (که کشاورز خود گیاه را آبیاری می‌کند) ، معمولا گندم زیاد تحت تأثیر بافت خاک خود قرار نمی‌گیرد. گندم هم مانند سایر گیاهان نمی‌تواند در خاک خشک جوانه بزند.

گندم بهاره به دلیل ذخیره شدن رطوبت زمستانی در خاک ، همواره رطوبت مورد نیاز خود را دارد. اما رطوبت خاک گندمهای پاییزه معمولا فرایند جوانه‌زنی را با مشکل مواجه می‌نماید. اگر برای جوانه زنی یا رشد اولیه جوانه ، خاک رطوبت کافی نداشته باشد بذرها ممکن است بپوسند یا در معرض صدمات ناشی از سرما قرار گیرند.
آفات و بیماریهای گیاه گندم
زنگ گندم
زنگ گندم را ، قارچی به نام Puccinia ایجاد می‌کند. مهم ترین بیماری گندم به شمار می‌رود که شامل زنگ ساقه ، زنگ برگ ، زنگ خطی و زنگ نواری می‌شود. شرایط محیطی مساعد برای ایجاد این نوع آفت ، آب و هوای گرم تا گرم مرطوب می‌باشد. تشکیل حفره‌های قرمز یا سیاه که حاوی اسپورهای تولید مثل در سطح ساقه ، برگ ، غلاف و … از علائم این بیماری می‌باشند. این قارچها از کارآیی گیاه در مصرف آب می‌کاهند، بافتهای گیاه را تخریب می‌کنند و تعداد دانه‌های موجود در سنبله را مانند زمانی که گیاه به کمبود آب دچار شده، کاهش می‌دهند.

سیاهک گندم
سیاهک گندم یکی از بیماریهای قارچی گندم است که می‌تواند به صورت سیاهک آشکار ، سیاهک برگ ، سیاهک پنهان معمولی و … ظاهر گردد. سیاهک پنهان ، مهم‌ترین و رایج‌ترین و در عین حال ، مخرب‌ترین نوع سیاهک است که خسارت زیادی مخصوصا به گندم پاییزه وارد می‌آورد.
پوسیدگی جوانه و ریشه
بیماریهایی هستند که قارچها آنها را بوجود می‌آورند. این بیماریها هم خسارات زیادی را به محصول گندم وارد می کنند. در گذشته ، ضدعفونی نمودن بذر با ترکیبات جیوه‌ای تا حدی از این بیماریها جلوگیری می‌نمود. اما امروزه اغلب از کاربامات و هگزا کلرو بنزن برای نابودی این بیماریها استفاده می‌کنند.
زمان برداشت محصول
زمان برداشت گندم تحت تأثیر عواملی از جمله بارندگی ، رطوبت نسبی ، دمای هوا و همچنین رسیدن دانه قرار می‌گیرد. برداشت گندم در ایران از اوایل بهار (در مناطق گرمسیری) آغاز شده و تا اواخر تابستان (در مناطق سردسیری) ادامه دارد. امروزه در سراسر جهان از وسایل مکانیکی خاصی برای برداشت گندم استفاده می‌نمایند، ولی هنوز هم گندم به طریق سنتی که کند و پر هزینه است، برداشت می‌شود. در روش سنتی ، بوته‌های گندم را از فاصله چند سانتی سطح خاک ، درو نموده و به صورت دسته‌های کوچک درمی‌آورند. سپس این دسته‌ها را به خرمنگاه منتقل نموده و طی مراحل خاصی می‌کوبند. زمان صحیح برداشت گندم ، وقتی است که رطوبت دانه بین ۱۴ تا ۱۶ درصد باشد.

موارد مصرف گندم مواد مغذی آن
برخلاف سایر غلات ، گندم را می‌توان از طرق مختلف از جمله در تهیه نان ، بیسکویت ، شیرینی ، کیک ، اسپاگتی ، ماکارونی و… مورد مصرف قرار داد. از گندم در صنایع کاغذ سازی، چسب سازی و همچنین در تهیه پودرهای لباسشویی هم استفاده می‌گردد. از سبوس و کاه آن نیز به عنوان خوراک دام استفاده می‌کنند. انواع مختلف گندم برای مصارف مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرند. مثلا گندمهای نرم بهاره یا پاییزه برای مصرف در صنایع بیسکویت سازی ، شیرینی‌پزی و کیک‌پزی مناسبند. در حالی که از گندمهای سخت پاییزه و بهاره در نانوایی استفاده بیشتری دارند.
http://daneshnameh.roshd.ir

زنبور ساقه خوار گندم سیکل زندگی و مبارزه

زنبور ساقه خوار گندم
Wheat stem sawfly
مقدمه
با توجه به اهمیتی که محصول گندم برای کشور ما دارد، بررسی حشرات زیان آور آن از جمله زنبورساقه خوار گندم کاملاً ضروری بوده و شناخت عواملی مثل تراکم بوته که در کاهش یا افزایش آلودگی و خسارت تاثیر دارند از اهمیت ویژه ای برخوردار است.
معرفی آفت
زنبور ساقه خوار گندم با نام علمی ( Cephus pygmaeus ) یکی از آفات مهم غلات است که دربرخی از سالها می تواند خسارات قابل توجهی وارد کند، این زنبور را تقریباً در همه نواحی گندم خیزکشور می توان یافت. لارو این زنبور به ساقه گندم، جو و چاودار و دور از چشم و توجه زارع حمله
کرده و تنها در مرحله آخر است که صدمه و خسارت آن جلب نظر می نماید. حشره کامل زنبور ساقه۸ میلیمتر می باشد. رنگ عمومی بدن سیاه می باشد. ساقه خوار گندم زنبور کوچک و باریکی است که طول آن۲۱ میلی مترو رنگ آن براق است به استثنای لبه ران، ساق و پنجه که به رنگ زرد می باشد. سر حشره بزرگ و عریضتر از سینه است. قطعات دهان زرد رنگ و شاخک ها سیاه و بلند و از ۱۲ بند تشکیل شده است. شکم زنبور سیاه ودارای نوارهای عرضی زرد رنگ می باشد. لارو این زنبور vermiform بدون پا، کمی خمیده، سفید۲۳ میلیمتر طول دارد. سر آن گرد و زرد رنگ است. زنبور ساقه خوار – رنگ و در موقع رشد کامل ۲۴گندم در اروپا، شوروی سابق، نواحی مدیترانه، افریقای شمالی و آمریکای شمالی، عراق، ترکیه،سوریه، لبنان، مصر و فلسطین شیوع دارد و در ایران بیشتر در اطراف تهران بالاخص ورامین، استانهای مرکزی، فارس و شمالی وجود دارد. خسارت این زنبور مربوط به لارو آن است که پس از خروج ازتخم داخل ساقه گندم یا جو شده و از بافت داخلی ساقه تغذیه می کند. لاروها وقتی که به ناحیه طوقه گندم می رسند، طوقه را جویده و مانع رسیدن شیره گیاه به خوشه شده و موجب می شوند که ساقه وخوشه گندم خشک گردند و گاهی خوشه های صدمه دیده سفید رنگ و خشک شوند و دانه ها پوک و سبک می گردند. موقعی که لارو از داخل ساقه تغذیه می نماید و آنرا پوک می کند، بوته گندم باوزش ملایم ترین بادی روی زمین می خوابد و در واقع در مزرعه یک نوع ورس مشاهده می شود.
۲
۱۲
زیست شناسی
یک نسل در سال داشته و زمستان را به صورت لارو در داخل پیله در درون طوقه گندم و جو به حالت دیاپوز سپری می کند. از اواخر اسفند یا اوایل فروردین در صورت متناسب بودن شرایط محیطی مخصوصاً رطوبت خاک لاروها در همان محل تبدیل به شفیره شده و حشرات کامل از اواخر فروردین
ماه در مزارع غلات ظاهر می شوند. در صورتی که شرایط مساعد نباشد لاروها به همان صورت تا بهار سال بعد باقی می ماند برخی ۲ نسل را در ۱ سال طی می کنند اگر رطوبت خاک کافی نباشد. تخم ها پس از مدت۱۵ – ۱۰ روز تفریخ میشوند و لارو کوچکی از آن خارج می شود و از نسوج نرم و لطیف داخل ساقه تغذیه می نماید و دالان باریکی بسمت پائین حفر می کند و از بندهای فوقانی ساقه عبور کرده و بسمت ریشه می رود. دوره فعال و تغذیه لاروی ۲۰-۲۵روز طول می کشد. حشرات کامل بعد از تغذیه از نوش گلها بویژه گلهای ازمک و خردل وحشی، جفت گیری و حشره ماده با تخم ریزی و بصورت انفرادی در داخل ساقه گندم تخم ریزی می نماید. در هنگام تخم گذاری معمولا گندم در مرحله ساقه رفتن و در مزارع زود کاشت در حال خوشه رفتن است. به طور کلی مزارع زود کاشت و ارقام زود رس ترجیح داده می شوند.موقعی که گندم نزدیک رسیدن و زرد شدن می گردد لارو مزبور رشد خود را تمام می کند و در دوره لاروی تقریباً تمام نسوج داخلی ساقه را از بین برده و بجای آن مقداری گرد سفید رنگ که شبیه خاک اره است باقی می گذارد. در این موقع لارو به انتهای ساقه و کمی پائین تر از سطح خاک می رسد و در آنجا مستقر می گردد ولی قبل از استراحت داخل ساقه گندم را حلقه وار می جود و طوقه را بدون اینکه سوراخ کند کاملاً نازک و شکننده می کند، به طوریکه با کوچکترین بادی ساقه از همین ناحیه قطع می گردد. ضمناً برای حفظ خود از عوامل جوی بالای محفظه خود را با مقداری خاک اره مسدود می کند و در داخل آن پیله نازکی به رنگ قهوه ای تنیده و تا بهار سال بعد در آنجا باقی می ماند. اگربارندگیهای فصلی فراوان و میزان رطوبت در سلولهای شفیرگی کافی نباشد، لاروهای زنبور دیاپوزخود را ادامه داده و تا سال بعد و حتی چند سال دیگر تبدیل به شفیره و حشره کامل نمی شوند و بدین سبب عامل رطوبت نقش موثری در دوره زندگی این زنبور ایفا می نماید. احتمال می رود یکی از علل عدم گسترش این آفت در ایران و پائین بودن میزان خسارت آن در بعضی از مناطق یا سالها مربوط به کمبود رطوبت باشد.
۶

                                                 ۸

کنترل :
– شخم عمیق یا سطحی و زیر و رو کردن کلشهای آلوده .
– سوزاندن بقایای گیاهی .
– برقرار نمودن تناوب زراعی و عدم کاشت گندم و جو و چاودار حداقل برای مدت دو سال .
– تغییر تاریخ کشت چون این حشره بیشتر گندمهای زمستانه و زودرس را مورد حمله قرار می دهد. باکشت ارقام دیررس می توان از میزان خسارت آفت کاست .
-رقم گندم آزادی و رقم جو و الفجر نسبت به این آفت تا حدودی مقاومند.
-کود و تقویت گندم باعث دوام و ایستادگی ساقه می شود و قدرت تحمل گندم را در مقابل آفت رازیاد می کند .
– در کشورهای دیگر استفاده از ارقام مقاوم گندم در مدیریت کنترل این آفت متداول است. در کشورما نیز بررسی هایی در این خصوص صورت گرفته است و لاین ها و ارقام مقاومی نیز معرفی گردیده اند.

۳
۴

                                                          ۵

منابع:
– بهداد، ابراهیم. ۲۰۸۲ . حشره شناسی مقدماتی و آفات مهم گیاهی ایران، اصفهان، نشر یادبود.
– غدیری، ولی اله. و صفائی، نسیم. ۱۳۸۰٫ تاثیر تراکم بوته در میزان آلودگی گندم به زنبور ساقه خوار غلات. نهال و بذر ۲۹۳-۲۸۶
– صحر اگرد، احمد، ۱۳۸۵٫ بررسی بیواکولوژی زنبور ساقه خوار گندم. پایان نامه فوق لیسانس،گیاهپزشکی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تهران.
– دواچی، عباس، ۱۳۴۳ . حشرات زیان آور ایران. ملخها و سایر حشرات زیان آور غلات،نشریه شماره ۲۱۱، دانشگاه تهران.
نگارش و تنظیم:
۱ ویدا میرزاپور- کارشناس ارشد ترویج و آموزش کشاورزی
۲ محمدرضا نوری – کارشناس ارشد زراعت
اف اس پی مارکت

عوارض ونشانه های سرمازدگی در گندم پائیزه

گندم های پائیزه اصولاً مقاوم به سرما هستند وقادرند تا۲۰-درجه را هم تحمل نمایند اما تداوم سرما واینکه گیاه در چه مرحله از زندگی خود قرار دارد در روند این مقاومت ویا برعکس میزان خسارت وارده متفاوت است . بعنوان مثال گندم در مرحله ای که بذر هنوز آب جذب نکرده وفعالیت آنزیمی در داخل بذر شروع نشده است به سرما ودماهای پائین حساسیت نداشته وبخوبی تحمل میکند ولی با جذب آب وجوانه زنی  به سرما حساستر میشود وپس از جوانه زنی واستقراردرخاک مقاومتش افزایش می یابد ودر دوران پنجه زنی تقریباً مقاومت خوبی در مقابل دماهای پائین دارد.گندم در مرحله زایشی به دماهای پائین حساس است باید به این نکته  دقت کرد که سرماهای ناگهانی ونوسانات دمایی در ایجاد تنش سرمایی بسیار نقش داشته وبسته به اینکه گندم در چه فازی از زندگی خود قرار دارد میتواندمیزان خسارات وارده حداقل یا حداکثر باشد.

778213 

درسرماهای شدید وناگهانی پاره شدن غشا ونشت پذیری آنها صورت میگیرد ولی در سرماهای طولانی وملایم کاهش فتوسنتز وکاهش تنفس هوازی نسبت به بی هوازی و کاهش ATP وتجمع مواد سمی اتفاق می افتد.باید درنظر گرفت که آثار وعلایم سرمازدگی بطور آنی کمتر قابل رویت است ومعمولاً با گذر زمان وعبور از یک فاز به فاز دیگر قابل مشاهده است براین اساس به کارشناسان ارزیاب خسارت صندوق بیمه محصولات کشاورزی توصیه میکنم بازدید وبررسی های  خودرا طی سه مرحله از مزرعه  بعمل آورند تا کاملا دقیق بتوانند ارزیابی نمایند. در اینجا جهت آشنایی شما عزیزان  بطوراختصار به علائم تشخیص سرمازدگی در مزرعه گندم اشاره میکنم:

  1.  درزمان پنجه دهی کاهش دما تا حدود۴/۵-سانتیگراد باعث ایجاد کلروز برگه وسوختگی انتهای برگها و کچلی در مزرعه میشود تداوم این خسارت بر کاهش عملکرد  قابل ملاحظه است
  2. درمرحله ساقه رفتن کاهش دما تا۱/۵-موجب مرگ نقاط رشد وزردی ولکه لکه شدن برگها میشود ادامه این روند موجب کاهش عملکرد بطور چشمگیر میشود
  3. در دوران آبستنی کاهش دما به مرز۲/۵- آسیب به قسمتهای پائینی ساقه  وارد کرده وبیرنگی برگها وعقیمی را بدنبال خواهد داشت  واین خسارت میتواند عملکرد محصول را شدیداً کاهش دهد.
  4. در مرحله گلدهی کاهش دما تا۱/۵-درجه موجب عقیمی گلچه ها وسفید ی ریشکها وسنبله وآسیب دیدگی قسمتهای پائینی گیاه  را منجر شود این خسارت میتواند عملکرد را تا حد زیادی کاهش دهد
  5. درمرحله شیری بروز سرما تا ۲/۵-درجه باعث سفیدی ریشک ها وسنبله ها وآسیب به قسمت های پائینی گیاه  وبی رنگی برگ وبذور چروکیده میشود وکاهش  قابل توجه عملکرد را بدنبال دارد.
  6. درمرحله خمیری وقوع سرما تا۲/۵-درجه باعث چروکیدگی دانه ها وکم  رنگ شدن دانه وافت قوه نامیه میشود وکاهش عملکرد را بدنبال خواهد داشت.

نکته مهم اینست که برای ایجاد خسارت در هریک از مراحل فوق وجود حداقل دوروز متوالی دمای  لازم جهت ایجاد خسارت بر جو منطقه حاکم باشد.

منبع :    http://www.crop20.blogfa.com