اهمیت گرده افشانی در باغات پسته ایران (pollination)

اهمیت گرده افشانی در باغات پسته ایران (pollination)

نوشته: محمد جمالیزاده-کارشناسی ارشد بیماری شناسی گیاهی

عضو انجمن پسته ایران

Email: mojamalizadeh@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

Pollination یا گرده افشانی مناسب و در پی آن تلقیح یا fertilization (دانه های گرده با مادگی) یک حلقه مفقوده افزایش عملکرد کمی و کیفی در باغات پسته ایران است. اهمیت گرده افشانی صحیح و خوب در یک باغ پسته موضوعی است که خیلی از افراد دید صحیحی در مورد آن ندارند! وقتی حرف از درختان نر و ماده در پسته می شود منظور این است که درختان پسته درختانی دوپایه یا diseuse هستند. پایه نر روی درخت نر و پایه ماده روی درخت ماده! بحثها در مورد گرده افشانی پسته بسیار زیاد است و در طبیعت هم منشا حیات برای جاندارن تلقیح دو جنس ماده و نر با هم است! تلقیح مناسب جنس ماده و نر است که منجر به تشکیل یک جاندار جدید می شود. پیچیدگی های گرده افشانی در درختان از جمله بسیار زیاد است و خیلی جوانب پوشیده در مورد گرده افشانی در درختان پسته وجود دارد. تحقیقات در مورد گرده افشانی درختان پسته بیشتر مرهون محققین پسته در ترکیه است! چون ترکها از مساله گرده افشانی نامناسب در باغات پسته خوشان مانند ما رنج می برند. مساله گرده افشانی موردی است در کشورهایی که پسته را علمی کاشت نکرده اند (ایران، سوریه، اردن، ترکیه و حتی یونان) وجود دارد. مساله گرده افشانی درختان پسته در استرالیا و آمریکا کاملا مساله ای حل شده است!! به ازای هر ۵ تا ۸ درخت ماده در آمریکا ۱ درخت نر وجود دارد!! نرهایی که قدرت تولید گرده فوق العاده بالایی دارند و همزمانی یا Overlap کامل و مناسب بین باز شدن درختان نر و ماده در آمریکا و استرالیا وجود دارد!! یعنی آنها با کار و تحقیق روی درختان نر به واریته هایی از درختان نر رسیده اند که قدرت باروری خوبی روی درختان ماده داشته باشند و الزاما این نرها و ماده ها از یک واریته و یک جنس نیستند!! در ایران برخی افراد ساده اندیش فکر می کنند که با اضافه کردن درختان نر موجود در باغات خود می توانند به گرده افشانی کمک کنند و راندمان آن را بالا ببرند!! این که ما درختان نر را در بین درختان فندقی خود زیاد کنیم و گسترش بدهیم در حقیقت یک اشتباه است. چون واریته فندقی جزو ضعیف ترین واریته ها از نظر قدرت گرده افشانی و تلقیح است و یکی از دلایل کاهش عملکردها در باغات پسته فندقی گرده افشانی و تلقیح ضعیف در باغات پسته ایران است. کلا توسعه و گسترش واریته فندقی یک جنایت بسیار بزرگ باغبانی در استانهایی مانند کرمان بوده است!! در مورد تقریبا همه واریته های موجود پسته در ایران ما مشکل گرده افشانی را در باغات پسته داریم!! ما هنوز نتوانسته ایم یک واریته درخت نر خوب را به کشاورزان معرفی کنیم بدلیل ضعف تحقیقات!! بنابراین افرادی که بدنبال اضافه کردن درختان نر در باغات پسته خود هستند کاملا اشتباه فکر می کنند!! خود نرها در واریته های مختلف دارای خصوصیات مرفولوژیکی و فیزیولوژیکی مختلفی هستند!! گرده افشانی در باغات پسته و تولید گرده در درختان پسته و کاهش راندمان عملکرد گرده افشانی در باغات پسته یک امر بسیار مهم و اساسی است. یکی از علل اساسی ریزش میوه ها، میوه های پوک و کاهش کیفیت و کمیت دانه های پسته همین گرده افشانی نامناسب یا عدم گرده افشانی است. وقتی فیلم ها و عکس های خوشه های پسته در باغات کالیفرنیا را می بینیم یکی از علل وجود ۷۰ دانه و حتی بالاتر در خوشه این است که آمریکاییها مساله گرده افشانی را حل کرده اند!! در بسیاری از موارد حتی در درختان فندقی می بینیم که استعداد افزایش تعداد دانه ها در خوشه ها وجود دارد اما متاسفانه تعداد دانه ها در خوشه بسیار کمتر از حد انتظار است و این در حالی است که می شود با افزایش راندمان گرده افشانی تعداد دانه ها در خوشه ها را بالا برد!! اما نه به حدی که در درختان پسته آمریکا وجود دارد چون گرده های فراوان خوشه های ماده ای را می خواهد که ظرفیت تلقیح خوبی هم داشته باشند!! در مقاله ای که چند وقت پیش در ژورنال انجمن پسته بقلم من بچاپ رسیده بود من واریته های نر و ماده برتر توصیه شده به کشاورزان توسط محققین پسته دانشکده Davis کالیفرنیا اشاره کردم! یکی از خصوصیات بسیار مهم درختان نر تولید دانه گرده بمقدار فراوان و در زمان مناسب است. متاسفانه ما در ایران بقول دکتر نعمت احمدی نگاهمان همیشه به آسمان و ذات باریتعالی است که البته چیز خوبی است اما پس تلاش و زحمت و تحقیق خودمان چه!! باد نقش اساسی در تلقیح درختان پسته دارد و اساسا تلقیح و گرده افشانی در درختان پسته بر دوش باد است و کشاورزانی که از وزش باد در اوایل بهار گله می کنند در حقیقت ناشکری می کنند و نمی دانند که اگر باد نبود گرده افشانی و تولید میوه ای در درختان پسته انجام نمی شد. هستند متخصصین به اصطلاح کاربلد (فیلسوف) که کمترین دانشی در مورد درختان پسته ندارند ولی توصیه می کنند و پول و وقت و انرژی کشاورز را به باد می دهند! یکی از این توصیه ها سم پاشی نکردن در دوره گلدهی در درختان پسته است و وقتی که علت را جویا می شویم ایندست فیلسوفها می فرمایند که گرده افشانی در درختان پسته مختل می شود چون زنبورهای عسلی که در گرده افشانی درختان پسته نقش دارند کشته می شوند و این در حالی است که مساله انتقال دانه گرده توسط حشرات در درختان پسته کارآیی چندانی ندارد و همانطور که گفتم نقش اصلی بر عهده باد است!! ممکن است دانه گرده ای از کیلومترها آنطرف تر روی درختان ماده بنشیند و خوشه های ماده را بارور کند. مساله تلقیح و مکانیزم و دوره زمانی و نحوه تلقیح گامت نر (دانه گرده) با گامت ماده در درختان و نباتات یک پدیده بسیار جالب است و وقتی در قضایا ریز می شویم پی به بزرگی و عظمت باریتعالی می بریم!! عدم همپوشانی زمانی میان درختان نر و ماده، دانه های گرده ناسالم و بسیاری از مسایل دیگر در گرده افشانی باغات پسته وجود دارد که من قبلا در همین وبلاگ اشارات و مقالات مفصل تری در مورد آنها نوشته ام!! بنظر می رسد راه حل مشکل گرده افشانی در باغات پسته ایران با وضعیت و درختانی که ما داریم گرده افشانی مصنوعی باشد!! گرده افشانی مصنوعی درختان پسته دارای شرایط و پروتوکل های خاصی است و برای هر باغ و مزرعه ای نمی شود گرده افشانی مصنوعی را توصیه کرد!! مهمترین مساله در گرده افشانی مصنوعی در سطح وسیع تولید انبوه دانه های گرده سالم و دارای قابلیت باروری بالاست که ترکها در ترکیه این کار را انجام داده اند!! گرده افشانی مصنوعی در باغات پسته بروش سنتی زمانبر و خارج از حوصله کشاورزان است ولی استفاده از ماشین های گرده افشان می تواند در این امر بما بسیار کمک کند!! زمان گرده افشانی و تکرار یا عدم تکرار گرده افشانی و بسیاری از جزییات دیگر در مورد گرده افشانی مصنوعی و حتی طبیعی وجود دارد. حتی در مورد گرده افشانی مصنوعی باغات پسته می تواند دولت پیشقدم باشد و بودجه و امکانات لازم را مهیا کند ولی نه!! اگر گرده افشانی مانند سایر کارها باشد بهتر است انجام نشود!! در مورد مالکانی که برای درختان پسته خود هزینه می کنند گرده افشانی مصنوعی مسلما می تواند منجر به افزایش کارآیی شود. خواهشا در مورد گرده افشانی مصنوعی فقط نظر بدهید تجریبات خود را با دیگر خوانندگان به اشتراک بگذارید در قسمت نظرها و سوال نپرسید چون بنده پاسخگو نیستم! به امید فردایی بهتر برای صنعت پسته ایران!!

گرده افشانی

عوامل پایین بودن تولید در درختان میوه را بشناسید: (گرده افشانی)
گرده افشانی مقدمه عمل لقاح و تولید میوه در درختان است. اگر در یک واریته دانه گرده از پرچمهای همان درخت یا درختی از همان واریته , باعث بارور شدن مادگی شود واریته را خود بارور در غیر این صورت یعنی حالتی که مادگی توسط دانه گرده یک واریته دیگر تلقیح شود واریته را دگر بارور گویند. در این حالت اگر کل سطح باغ از واریته یا رقم کشت شده باشد امکان بدست آوردن محصول مناسب امکان پذیر نمی باشد. عدم تلقیح مناسب یکی از عوامل کاهش تولید در باغات میوه در ایران است. که بسیاری از باغداران با آن آشنا نمی باشند. گونه یا واریته ای که دانه های گرده مناسب برای تلقیح واریته مورد نظر ما باشد را ارقام گرده زا یا pollenizer گویند.

گرده-افشانی

گرده افشانی در درخت سیب: انواع سیب خود نابارورند و باید با انواع دیگر کاشته شوند تا حاصل خوبی به دست آید معمولا موقع کشت نهال بین هر سه دریف درخت از یک نوع یک دریف از نوع دیگر می کارند بعضی از متخصصین باغبانی را عقیده بر این است که اگر ۳ یا ۴ واریته مختلف باین نحو در هم کاشته شوند بهتر است. چرا که بعضی از ورایته سیب ممکن است دانه های گرده عقیمی داشته باشندو یا اینکه دو واریته کاشته شده هم زمان به گل ننشینند در این صورت کاشت این ارقام موثر واقع نخواهد شد
گرده افشانی درختان گلابی: اغلب وایته های گلابی خود بارور نیستند البته میوه می دهند لکن از نظر تجارتی ارزشی ندارند برخی از واریته ها خود بارورند اگر با نوع دیگر کاشته شوند میزان محصول آنها افزایش قابل ملاحظه ای پیدا می کند بنابراین گلابی باید مخلوط کشت شود.
گرده افشانی هلو و زردآلو : اکثر واریته های هلو و زردالو خود بارورند و اگر در یک باغ یک دست کاشت شوند می توانند محصول خوبی بدهند.
گرده افشانی در گیلاس : تمام واریته های گیلاس خود نابارورند و احتیاج به واریته دیگری برای محصول دهی دارند و آلبالو بر عکس خودبارور است و بارورکنند خوبی برای گیلاس های دیررس است. زیرا آلبالو بعد از انوع گیلاس زودرس به گل می نشیند. بنابراین درختان گیلاس را می توان با درختان آلبالو مخلوط کاشت .
گرده افشانی آلو : بعضی از واریته های آلو خود نابارورند و برخی خود بارورند مثلا آلوی قطره طلا یک واریته ژاپنی است که باید همراه با واریته های دیگر برای باروری کاشته شود بنابراین بهتر است این درخت را نیز مخلوط کشت.
گرده افشانی بادام و گردو : اکثر واریته های گردو خود بارور و اکثر واریته های بادام دگر بارور می باشند. لذا در کاشت باغات بادام استفاده از چند رقم ضرور است.
http://javadetezadi.persianblog.ir
نویسنده: جواد اعتضادی جمع

عدم کارآیی مناسب درختان نر پسته در باورسازی گلهای ماده-بررسی کلی-آخرین دستاوردها

درختان پسته درختانی دوپایه یا dioecious هستند. درختان دوپایه درختانی هستند که گلهای نر روی یک درخت یا پایه و گلهای ماده روی پایه یا درخت جداگانه قرار دارند. بعبارت ساده تر در پسته درختان نر و ماده جدا هستند. گرده افشانی یا Pollination در تولید موثر و افزایش محصول پسته بسیار مهم است. متعاقب پدیده Pollination پدیده تلقیح یا fertilization اتفاق افتاده تا جنین یا بذر حاصل شود. یکی از نکات بسیار مهم در تولید موثر و گرده افشانی موثر تعداد درختان نر نسبت به درختان ماده است. بصورت استاندارد باید به ازای هر 8 و در برخی منابع 11 درخت ماده 1 درخت نر وجود داشته باشد اما باید توجه داشت این نظریه زمانی بصورت کامل قابل قبول است که گرده افشانی موثری توسط درختان نر انجام شود. بعبارت بهتر در شرایطی که درختان نر چندین هفته زودتر از درختان ماده شروع به فعالیت می کنند و وقتی که بیشتر عملیات تولید گرده صورت گرفت و تقریبا گرده افشانی توسط درختان نر انجام شد درختان ماده شروع به تولید گلهای ماده می کنند افزایش دادن درختان نر کار بیهوده ای ارزیابی می شود. بهر روی با این شرایط دلیلی نیست که بخواهیم میزان یا تعداد درختان نر را افزایش بدهیم و به حد استاندارد برسانیم. کشاورزان و باغدارن کهنه کار پسته در استان کرمان از سالها پیش درختان نر را می بریدند و در هر هکتار فقط چند درخت نر می گذاشتند. این کار در شرایط فعلی کاری بسیار منطقی بنظر می رسد. درختان نری که عمل خود را بدرستی انجام نمی دهند و در واقع هم زمانی میان شکوفایی گلهای نر و گلهای ماده در باغ وجود ندارد پس دلیلی نیست بخواهیم درختان نر را بیخود در باغ افزایش بدهیم. درختانی که هیچ ثمری تولید نمی کنند. اگر بتوانیم مشکل گرده افشانی و عدم همزمانی گلهای نر و ماده در درختان پسته را حل کنیم بلاشک تولید ممکن است حداقل به دو برابر تولید فعلی در باغات پسته ایران برسد. یصورت قطعی یکی از دلایل مهم کاهش تولید پسته در ایران پرفکت نبودن عملیات Pollination و fertilization در درختان پسته است. درختان ماده ما در شرایط باغات پسته استان کرمان مشکل خاصی ندارند مشکل ما مربوط می شود به درختان نر باغات پسته که گرده خوبی ندارند و گرده را زمانی آزاد می کنند که هنوز گل ماده ای باز نشده است. سوال اینجاست که خصوصیات یک درخت نر ایده آل در پسته چیست؟ یک درخت نر خوب باید این شرایط را داشته باشد. 1-از نظر رشد و شادابی و ظاهری قوی و سالم بنظر برسد. 2-دوره تولید گرده آن هر چه بیشتر مقارن با بازشدن گلهای ماده درختان ماده مجاور باشد. بعبارت بهتر هر چه همپوشانی یا overlap زمانی بیشتری بین درختان نر با درختان ماده وجود داشته باشند (از نظر تولید گل و گرده) تولید محصول بیشتر خواهد بود. بدترین و بی مصرف ترین درختان نر درختانی هستند که از نظر زمانی زودتر به گل می نشینند و موثر ترین درختان نر درختانی هستند که با تاخیر بیشتری از نظر زمانی ظاهر می شوند. متاسفانه بیشتر درختان نر ما در شرایط فعلی باغات پسته ایران بی مصرف هستند و دلیل زیادی برای افزایش درختان نر در باغ نیست مگر اینکه تمهیدی علمی و ریشه ای اندیشیده شود. 3-تعداد خوشه های نر درخت نر هر چه بیشتر باشد درخت در تولید گرده بیشتر موثرتر عمل خواهد کرد. 4-برخلاف تصور بسیاری از کشاورزان هر چه اندازه خوشه های نر بزرگتر باشد و دانه های گرده بزرگتر باشند شانس تلقیح آنها افزایش پیدا می کند. 5-هر چه تعداد دانه های گرده در یک خوشه نر بیشتر باشد مسلما شانس تلقیح با گلهای ماده بیشتر خواهد بود. 6- هر چه قدرت جوانه زنی یا ژرمینیشن یا germination در یک دانه گرده بیشتر باشد تولید بیشتر خواهد بود. صرف تولید یا افزایش تعداد گرده ها شرط مهمی است اما مهمتر از آن قدرت جوانه زنی دانه های گرده هنگام تلقیح گلهای نر درختان پسته است. 7-هر چه قدرت زنده ماندن viability یا گذران شرایط محیطی سخت مثلا سرما یا گرما یا فاکتورهای فیزیکی در یک دانه گرده بیشتر باشد دانه گرده با کیفیت تر خواهد بود. 8- درخت نر خوب درختی است که هر سال گرده تولید کند و ما خوشه های آن را ببیینیم. متاسفانه بسیاری از درختان نر در باغات پسته مانند درختان ماده دارای سال On و Off هستند. مشکل اصلی باغات پسته که تقریبا در درختان میوه دیگر نادر است و وجود ندارد این است که درختان نر خیلی زودتر از موعد مقرر تولید گرده را آغاز می کنند و متاسفانه بسیاری از گرده های تولید شده در هوا معلق می مانند بدون اینکه گل ماده آماده لقاح وجود داشته باشد تا بتوانند آن را تلقیح کنند. بهترین و بالاترین عملکرد در تلقیح زمانی حاصل می شود که بیشترین اورلپ گلهای ماده و نر از نظر زمانی وجود داشته باشد ما باید مشکل را حل کنیم بعبارت ساده تر اگر بتوانیم همزمانی کامل میان تولید گرده و تولید تخمک در گلهای ماده ایجاد کنیم مشکل حل می شود . برای حل این معضل دو روش اصلی وجود دارد. اول گرده افشانی مصنوعی یعنی گرده های سالم و رسیده از نظر فیزیولوژیکی را بتوانیم روی درختان ماده آماده تلقیح بپاشیم (با روش های مختلف مثلا گرده افشان های الکترواستاتیک). دومین و مناسبترین روش این است که بتوانیم در درختان نر شرایطی ایجاد کنیم که تولید گرده در آنها بتعویق بیفتد یا حتی می توانیم تا آنجا پیش رویم که تولید گرده توسط درختان نر از نظر بازه زمانی مورد نظر ما کاملا تحت کنترل و فرمان ما باشد. مواد شیمیایی مختلفی روی درختان نر بصورت پیلوت تست شده اند تا بتوانند تولید گرده را در درختان نر به تعویق بیاندازند. مسلما اسپری کرده این مواد شیمیایی خاص که قیمت چندانی هم ندارند در این قضیه بسیار کمک کننده هستند. مواد شیمیایی مختلفی با دوزها یا غلظت های متفاوتی روی درختان نر پسته تست شده اند و تا حد زیادی نتایج جالب و رضایت بخش بوده است. پیدا کردن غلظت مناسب ایندسته از مواد شیمیایی برای پاشش روی درختان نر در مناطق جغرافیایی مختلف مستلزم صرف بودجه تحقیقاتی مکفی و کارشناسان متبحر و باسواد است. بطور قطع در شرایط فعلی در کشور ایران چنین تحقیقات سودمندی بلاتکلیف هستند چون تحقیقات کشاورزی در ایران ول معطل است. به امید فردایی بهتر برای صنعت پسته ایران.

نوشته: مهندس محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی-عضو انجمن پسته ایران

گرده افشانی مصنوعی در باغات پسته

گیاه پسته گیاهی دو پایه یا dioecious است. گیاهان دو پایه گیاهانی هستند که گل های نر و ماده روی دو پایه مختلف قرار دارند بعبارت ساده تر گلهای نر روی درختان نر و گلهای ماده روی درختان ماده قرار دارند. گرده افشانی عبارت است از عملیاتی که دانه های گرده روی گلهای ماده قرار یک گیاه قرار می گیرند و تلقیح گامت ماده توسط گامت نر موجب لقاح و نهایتا تولید میوه می شود. در گیاهان دوپایه مانند پسته عملیات گرده افشانی (pollination) در ایجاد محصول و تولید میوه بسیار مهم و حیاتی است. معمولا در درختان پسته درختان نر در بهار زودتر به ثمر می نشینند. مطالعات مشخص کرده که گلهای ماده در پسته به تدریج باز می شوند و بنابراین گلهای ماده ای که زودتر به ثمر می نشینند شانس بیشتری برای تلقیح با دانه های گرده دارند و متاسفانه در بسیاری از موارد یا صحیح تر بسیاری از گلهای ماده ای که دیرتر از همه باز می شوند شانس تلقیح پیدا نمی کنند چون در این بازه زمانی گرده ای در هوا وجود ندارد و درختان نر تولید گرده را متوقف کرده اند. علاوه بر عدم هماهنگی فعالیت درختان نر و ماده در پسته در بهار برای تلقیح و باروری معضل دیگر در پدیده گرده افشانی کم بودن درختان نر نسبت به درختان ماده است. البته در California توجه در خوری به تعداد درختان نر شده است و تعداد درختان نر در حد نرمال است. قرار گرفن درختان نر در بین درختان ماده در پسته از نظر مطلوب بودن گرده افشانی فرمول خاص خود را دارد که در کشورهای پیشرو از نظر صنعت پسته بویژه ایالات متحده بخوبی رعایت شده است. معمولا استاندارد تعداد درختان نر و ماده نسبت 1 به 8 تا 1 به 14 ارزیابی شده است که متاسفانه در پسته کاری های کرمان اصلا چنین نسبتی وجود ندارد و تعداد درختان نر بسیار کم گزارش شده است که علل مختلفی دارد. در ارتباط با مشکل اول یعنی عدم همزمانی فعالیت درختان نر و ماده و در نتیجه پایین آمدن راندمان تلقیح یا fertilization مطالعات و کوشش های زیادی بمنظور همزمان سازی یا بعبارت صحیح تر رفع محدودیت عدم همزمانی در دنیا انجام شده است که متاسفانه هیچ کدامشان در ایران (بزرگترین صادر کننده پسته در دنیا) صورت نپذیرفته! و این جای تاسف و شگفتی است. یکی از راههای جالب و مفید فایده استفاده از گرده افشانی مصنوعی در درختان پسته بوده است. گرده افشانی مصنوعی موجب افزایش باوری و تلقیح گلهای ماده در پسته می شود. استفاده از گرده افشانی مصنوعی در درختان پسته بخصوص در کشور ترکیه رواج پیدا کرده است. گرده افشانی مصنوعی موجب می شود تقریبا هیچ گل سالم ماده ای در باغ بدون تلقیح باقی نماند و این بسیار سودمند است. مطالعات نشان داده استفاده از گرده افشانی مصنوعی موجب افزایش تعداد خوشه ها، افزایش تعداد دانه در خوشه و کاهش پوکی در پسته می شود تحقیقات مشخص کرده که اساسا گرده افشانی پسته به کمک باد صورت می گیرد و در بازه زمانی گلدهی هر باد بیشتر بوزد در نتیجه میزان تلقیح گلهای ماده در پسته بیشتر خواهد شد. گرده افشانی الکترواستاتیکی یکی از روشهایی است که جدیدا معرفی شده است و سابقه زیادی ندارد. استفاده از گرده افشانی الکترواستاتیکی (Electrostatic pollination) در بسیاری از باغات میوه از جمله سیب، بادام، فندق، زیتون و اخیرا در باغات پسته California کارآیی خودش را نشان داده است. بصورت خلاصه دستگاه گرده افشانی الکترواستاتیکی دستگاهی است که دارای نازلهایی دارای بار الکتریکی است و دانه های گرده را در هنگام خروج از نازل باردار می کند و بار ایجاد شده از نظر الکتریکی با بار الکتریکی موجود در گلهای ماده کاملا متضاد است و بنابراین دانه گرده کاملا روی گلهای ماده قرار می گیرد و بنابراین 100 درصد تلقیح انجام می شود اگر مشکل دیگری وجود نداشته باشد. استفاده از گرده افشانی الکترواستاتیکی مورد اقبال باغدارای پسته در California قرار گرفته و سال به سال بر میزان استفاده از آن در باغات پسته افزوده می شود. نحوه گرده افشانی الکترواستاتیکی جالب است ابتدا دانه های گرده توسط دستگاه مخصوص یا بصورت دستی از روی گلهای ماده درختان پسته جمع آورری می شوند و طی یک پروسه نسبتا ساده می توان آنها را در محل مناسب قرار داد و هر زمان که لازم بود از آنها استفاده کرد. جمع آوری و نگهداری صحیح و استاندارد دانه های گرده را می تواند آنها را تا چندین سال قابل استفاده کند. قبل از استفاده گرده ها در گرده افشانی الکترواستاتیکی ابتدا گرده ها با یک آزمون مخصوص تست می شوند تا از قدرت باوری آنها اطمینان لازم فرآهم شود. قرار دادن دانه های گرده در داخل دستگاه و پاشش آنها توسط گرده پاش الکترواستاتیکی در زمان مناسب موجب تلقیح گلهای ماده خواهد شد. همانطور که قبلا اشاره شد گرده افشانی طبیعی درختان پسته توسط باد دارای محدودیت های مختلفی است که ممکن است گاها راندمان fertilization را پایین بیاورد. فاصله مناسب انتقال دانه های گرده از درختان نر به درختان ماده توسط باد حدودا 20 متر برآورد شده است که این فاصله در پسته کاری های استان کرمان یک رویاست و گاها فاصله درختان نر و ماده به صدها متر می رسد که نتیجتا گرده افشانی مناسبی صورت نمی گیرد. چنین پروژه هایی که باعث افزایش عملکرد تولید پسته می شوند باید مد نظر مسولین باشند. به امید روزهای بهتر برای صنعت پسته ایران.

نوشته: مهندس محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی

گرده افشانی دستی در درختان پسته

درختان پسته درختانی دوپایه هستند بدین معنی که گلهای نر روی یک درخت و گلهای ماده روی درختان ماده قرار دارند. بر خلاف نظر و تصور بسیاری حشرات نقش چندانی در گرده افشانی در درختان پسته ندارند و اساسا گرده افشانی در درختان پسته توسط باد انجام می شود. بنابراین عدم سم پاشی در دوره گلدهی بمنظور کم اثر بودن روی حشرات گرده افشان بیشتر به جک می ماند تا واقعیت!! در واقع درختان پسته داری گل های ناقص هستند. یا imperfect flower. گل ناقص به گلی گفته می شود که فاقد یکی از اجرا اصلی گل باشد. اجزای اصلی یک گل عبارتند از کاسبرگ، گلبرگ، مادگی و…در واقع درختان پسته فاقد گلبرگ یا petal هستند!! گلبرگها یک مزیت عمده برای گلها محسوب می شود و آن مزیت این است که حشرات گرده افشان با فعالیتی که روی گلبرگها دارند موجب انتقال دانه های گرده از درختان نر به درختان ماده می شوند. بنابراین نقش حشرات در گرده افشانی درختان پسته بسیار جزیی است و در عوض باد این بار را بدوش می کشد. در واقع در بسیاری از باغات پسته پدیده گرده افشانی به علل مختلف از جمله عدم همپوشانی درختان نر با ماده دارای راندمان مناسبی نیست و در واقع یکی از علت های پوکی بالا در درختان پسته عدم گرده افشانی مناسب است. در بیش از 170 مقاله ای که تا کنون در این وبلاگ به علاقه مندان عرضه شده است چندین مقاله به اهمیت گرده افشانی و مشکلات آن در باغات پسته ایران پرداخته شده است که خوانندگان می توانند به آنها مراجعه کنند. یکی از تحقیقات مهم و کاربردی در باغات پسته ایران می تواند افزایش راندمان گرده افشانی با متدهای مختلف از جمله دستگاههای گرده پاش باشد که متاسفانه مانند بسیاری از تحقیقات دیگر ول معطل مانده است!! بسیاری از کشاورزان و باغداران این سوال را می پرسند که با شرایط فعلی آسانترین راه گرده افشانی مصنوعی در باغات پسته چیست؟ آیا می شود با توجه به کم بودن تعداد درختان نر و از همه مهمتر عدم همپوشانی درختان نر با درختان ماده آیا روشی است که بتوان راندمان گرده افشانی را بالا برد!! حتما چنین راهی وجود دارد و متدهای مختلفی وجود دارد و تست شده و جواب آن نیز قابل قبول بوده است. بهر روی استفاده از گرده افشان های الکترواستاتیک در ایران بعلت نبود تکنولوژی آن میسر نیست اما می توان بصورت دستی گرده افشانی را در سطوح محدود انجام داد. گرده افشانی مصنوعی در باغات پسته به سه بخش کلی تقسیم بندی می شود 1-جمع آوری دانه های گرده: البته جمع آوری دانه های گرده و قرار دادن آنها در شرایط استاندارد دارای پروتوکل خاصی است و دیمی نمی توان گرده های را از روی درختان ماده جمع آوری کرد و ضمنا از همه درختان نر نیز نمی توان گرده گرفت. جمع آوری دانه های گرده از روی درختان نر دارای فن و فوت خاصی است که متاسفانه در این نوشتار قابل بیان نیست!! 2-ذخیره سازی دانه های گرده و اطمینان از زنده مانده و قابلیت باروری دانه های گرده: که این مرحله نیز دارای ریزه کاریهای خاص خود است و باید بر اساس پروتوکل عمل کرد 3- مرحله آخر پاشش دانه های جمع آوری شده روی کلاله یا استیگمای درختان ماده است که شاید مهمترین و حساسترین مرحله باشد. همانطور که اشاره شد بارها باید این مراحل بر اساس متدهای خاص باشد و نمی شود سرخود به چنین کاری اقدام کرد چون راندمان کار را پایین می آورد!! بهر روی گرده افشانی دستی مصنوعی می تواند تا حد زیادی کمک کننده باشد. برخی از مواد با درصدهای خاص اگر به گرده های جمع آوری شده اضافه شوند نتایج مثبت تری نسبت به کاربرد منفرد دانه های گرده دارد. مطالعات نشان داده که گرده افشانی مصنوعی اثر سویی روی بازدهی محصول ندارد و موجب تداخل در گرده افشانی طبیعی نخواهد شد و دارای اثرات سو نسبت به عدم گرده افشانی مصنوعی نیست!! کار روی گرده افشانی مصنوعی درختان پسته در ایران دارای اهمیت بسیار زیادی است و امیدواریم کار بیشتری روی آن انجام شود. به امید فردایی بهتر برای صنعت پسته ایران.

نوشته: مهندس محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی-عضو انجمن پسته ایران

اثرات گرده افشاني تكميلي بر روي توليد مطلوب محصول و كيفيت ميوه در پسته

 اثرات گرده افشاني با استفاده از  گرده افشاني  الكترواستاتيك به مدت سه سال انجام شد. ميزان محصول و كيفيت ميوه مورد بررسي قرار گرفت (درصد خنداني).بكار بردن مقدار كمتر گرده (5/1 گرم در يك بار كاربرد در سال 1996، 5/0 گرم در دوبار كاربرد در سال 1997) باعث افزايش  ميزان محصول نسبت به گرده افشاني آزاد و يا گرده افشاني  تكميلي با استفاده از مقدار زيادتر گرده (5/1 گرم در چهار بار كاربرد در سال 1996 و يا 1 گرم در دوبار كاربرد در سال 1997) گرديد.

   يك گرم گرده در دوبار كاربرد در سال 1998 باعث كاهش ميزان محصول در مقايسه با  گرده افشاني آزاد يا گرده افشاني غيرالكترواستاتيكي  گرديد. جوانه زني گرده روي كلاله در گرده افشاني  آزاد بيشترين  مقدار بود. اين نتايج حاكي از آن است كه مقدار بيش از حد گرده بر روي كلاله در گرده افشاني تكميلي نه تنها باعث كاهش محصول مي شود، بلكه افزايش رقابت بين دانه هاي گرده را سبب مي شود. درصد خنداني بطور معني داري  تنها يك بار در سال 1996 افزايش يافت.

   هنگامي كه گرده افشاني يك  عامل محدودكننده توليد است ،گرده افشاني الكترواستاتيكي  پسته مي تواند ميزان محصول و حتي كيفيت  ميوه را افزايش دهد. بهرحال  اگر گرده افشاني يك عامل محدود كننده توليد نباشد ،گرده افشاني الكترواستاتيكي ممكن است حتي محصول را كاهش دهد.

مقدمه:

   گرده افشاني ناكافي يكي از فاكتورهاي موثر و مهم  بر كاهش ميزان محصول در خيلي از گونه هاي باغي و زراعي مي باشد.    سه مرحله مهم در گرده افشاني تكميلي، جمع آوري گرده،انبار گرده و پخش گرده بر روي كلاله هاي پذيرا مي باشد. در 35 سال گذشته، نيروي الكترواستاتيكي در برخي تكنولوژي ها به منظور بخش  ذرات خشك در نقاشي و صنعت استفاده شده است (نقاشي منازل و كپي اسناد). براي آزمايشات گرده افشاني از يك دستگاه  آزادكننده و پخش كننده گرده كه براي گرده افشاني  الكترواستاتيكي  طراحي شده بود، استفاده شد. اين دستگاه قبلاً براي گياهاني مانند خرما، بادام، پسته و گيلاس مورد استفاده قرار گرفته بود.

  مواد و روشها:

   آزمايشات در كاليفرنيا بر روي رقم پسته كرمان انجام شد. دانه گرده پسته جمع آوري  و انبار شد و آزمايش جوانه زني گرده قبل از استفاده انجام شد. به دليل اينكه منبع گرده بر روي خصوصيات  ميوه و بذر تاثير دارد، از گرده خالص  رقم پيترز استفاده شد. گرده افشاني در دو طرف درختان در ساعات اوليه صبح انجام شد. ميزان محصول  هر درخت بطور جداگانه وزن شد و درصد خنداني ميوه بعنوان يكي از فاكتورهاي كيفي مورد اندازه گيري قرار گرفت.

   پنج گروه چهار تايي درخت ( تيمار) بطور تصادفي انتخاب گرديد و يك گروه چهارتايي درخت بدون تيمار بعنوان شاهد در نظر گرفته شد. به منظور مطالعه اثرات تيمارهاي  گرده افشاني بر روي راندمان گرده افشاني و جوانه زني گرده روي كلاله، سه خوشه گل در هر تيمار توسط پاكتهاي كاغذي پوشانده شدند و سه خوشه گل بدون پاكت نيز بعنوان شاهد در نظر گرفته شدند. گلها روز بعد از آخرين تيمار گرده افشاني به منظور مطالعه درصد جوانه زني  گرده روي كلاله جمع آوري شدند.

 نتايج:

   در سال 1996 تمامي تيمارهاي گرده افشاني الكترواستاتيكي به اضافه گرده افشاني آزاد بطور معني داري ميزان محصول زيادتري در مقايسه با گرده افشاني آزاد توليد كردند. 29% افزايش در تيمار گرده افشاني  در تمام طول گلدهي، 41% افزايش در تيمار ابتداي   زمان گلدهي، 19% در اواسط زمان گلدهي و 20% در آواخر  زمان گلدهي. همانطور كه ملاحظه مي شود تيمار گرده افشاني الكترواستاتيكي  در اوايل شكوفايي گلها، بيشترين ميزان محصول را توليد كرد و نيز بطور معني داري (14 درصد) بيشتر از تيمار گرده افشاني غير الكترواستاتيكي بود.درآزمايشات اول سال 1997، گرده افشاني الكترواستاتيكي به اضافه گرده افشاني آزاد بطور معني داري ميزان محصول را تحت تاثير قرار داد. بيشترين  ميزان محصول با كاربرد 5/0 گرم گرده براي درخت با افزايش معني دار 17% نسبت به شاهد بدست آمد. جوانه زني گرده روي كلاله در تيمار 5/0 گرم گرده براي هر درخت كمترين مقدار نسبت به تمامي تيمارهاي بدون پوشاندن گلها بود. جوانه زني گرده روي كلاله در 1 گرم گرده براي هر درخت از خوشه هاي پوشانده شده 3/5 برابر بيشتر از جوانه زني  در تيمار 5/0 گرم گرده براي هر درخت بود.

   در آزمايشات دوم سال 1997، گرده افشاني غيرالكترواستاتيكي  باعث افزايش محصول شد. اين افزايش نسبت به شاهد (10 درصد) معني دار نبود. و در آزمايش اول سال 1998 گرده افشاني الكترواستاتيكي  تاثير معني داري  در ميزان محصول نداشت. و در آزمايش دوم سال 1998 گرده افشاني الكترواستاتيكي باعث كاهش ميزان محصول بطور معني دار نسبت به تيمارهاي گرده افشاني غيرالكترواستاتيكي و شاهد گرديد.

 بحث:

   تمامي تيمارهاي گرده افشاني الكترواستاتيكي  در سال 1996 بطور معني داري در افزايش  محصول موثر بودند. اين نتايج پيشنهاد مي كند كه ممكن است گرده افشاني بعنوان يك فاكتور  محدودكننده در توليد محصول  پسته باشد. گرده افشاني اضافي در اوايل دوره شكوفايي گلهاي نسبت به تيمارهاي ديگر بسيار موثر است. بنابراين اگر گرده افشاني فاكتور محدودكننده توليد باشد، بهترين زمان گرده افشاني اضافي هنگامي است كه بيشترين گلهاي جوان در خوشه وجود داشته باشد. ميزان جوانه زني گرده روي كلاله رابطه معكوسي با ميزان محصول داشت. تيمار 5/0 گرم گرده براي هر درخت بيشترين ميزان محصول را توليد كرد ، در حاليكه كمترين ميزان جوانه زني گرده روي كلاله را داشت. افزايش زياد گرده روي كلاله ممكن است در برخي حالات  باعث ايجاد رقابت بين دانه هاي گرده روي كلاله شده و باروري گل ماده را كاهش دهد.

گیاه شناسی پسته

گیاه شناسی پسته

•درخت پسته اهلی متعلق به تیره سماق است جنس pistacia vera دارای 11 گونه است که همگی آنها از خود تربانتین یا سقز ترشح می کنند.
•درخت پسته دارای برگهای مرکب شانه ای است و هر برگ یک جوانه جانبی را در بر می گیرد اکثر جوانه های جانبی به گل اذین اولیه مبدل میشوند و یک محور اصلی را تشکیل می دهند که در سال بعد خوشه های پسته را تولید میکنند بنابراین خوشه های پسته به صورت جانبی بر روی شاخه یکساله ظاهر می شوند.
•از نظر گیاه شناسی میوه پسته در ردیف میوه های شفت طبقه بندی می شود.

 

درخت پسته دو پایه است یعنی برای تولید میوه به وجود هر دو پایه نر و ماده نیاز می باشد.
درخت پسته برگ ریز است بدین معنا که در پاییز خزان نموده و زمستان را در خواب می گذراند.
گلها فاقد گلبرگ و غده های شهد ساز هستند ودر گرده افشانی حشرات نقشی ندارند و گرده گل توسط باد پراکنده میشود.
درخت پسته عادت به رشد عمودی دارد به نحوی که رشد سریع جوانه انتهایی از رشد جوانه جانبی در درختان مسن تر جلوگیری میکند این خصوصیت بر نحوه تربیت نهالهای جوان و هرس درختان بالغ و جوان سازی درختان مسن تاثیر زیادی دارد.

 

مشخصات گل نر

•درخت نر در فروردین ماه حدود 5 تا 7 روز زود تر از درخت ماده به گل می نشیند که گلهای آن به صورت خوشه ای بوده و هر خوشه  توده ای از گلهای متراکم می باشد
•گلها بدون گلبرگ و کاسبرگ حقیقی هستند هر گل نر مشتمل بر 5 پرچم بیضی شکل با میله کوتاه سبز رنگ است  

 

گل نر قبل از گرده افشانی:

 Picture8

Picture9

Picture10

 مشخصات گل ماده

 •گل ماده همانند گل نر خوشه ای میباشد با این تفاوت که شکل قرار گرفتن گلها بر روی خوشه به صورت منفرد و با فاصله از یکدیگر است 

•گلهای ماده ابتدا به رنگ سبز هستند که این رنگ را تا دو روز حفظ می کنند اگر در این فاصله دانه های گرده به آنها نرسد و عمل لقاح انجام نگیرد رنگ کلاله سه شاخه ای ان به قرمز مایل به قهوه ای تغییر میکند سپس کلاله خشک شده و می ریزد
•در صورت تلقیح خوشه های گل ماده شروع به رشد کرده و دانه های ان به تدریج بزرگ می شوند.
 
Picture12
 
 شکل فوق:جوانه نوک تیز فوقانی(جوانه رویشی)،جوانه های جانبی(جوانه زایشی)
 
 
گل ماده
 
Picture13
 
دانه های پسته بعد از مرحله تلقیح:
Picture14
 
 
دانه های پسته بعد از مرحله تلقیح(تلقیح شده و تلقیح نشده)
 
Picture16
 
 
مهمترین ارقام پسته

 •مهمترین ارقام پسته در ایران عبارتند از :

•اکبری – کله قوچی – احمد اقایی – اوحدی – بادامی زرند – ممتاز – خنجری دامغان – عباسعلی– شاه پسند – سفید پسته نوق  – چروك – پسته قرمزو دانشمندی (خراسان رضوی )  – کله بزی و کال خندان (قزوین)و …
 
•ارقام پسته فندقی – اکبری – کله قوچی – احمد اقایی ازنظر تجاری از مهمترین ارقام می باشند .
 
 
 
نحوه شناسایی ارقام  

مقایسه رقم فندقی و کله قوچی :

• شاخه ها در رقم فندقی نازکتر و طویل تر از رقم کله قوچی می باشند
•تعداد شاخه جانبی ایجاد شده در واحد طول شاخه نسبت به رقم کله قوچی کمتر می باشد 
•در شرایط مساوی فاصله میانگره ها در رقم فندقی بیشتر از کله قوچی می باشد
•اندازه جوانه های گل در رقم کله قوچی بزرگتر می باشد

 

مقایسه رقم فندقی و کله قوچی :

•طول برگ در رقم فندقی طویل تر می باشد
•رنگ برگ در رقم فندقی تیره تر از کله قوچی می باشد
•طول خوشه میوه در رقم فندقی بلند تر است ولی انشعابات کمتر دارد 
•رشد مغز و رسیدن محصول در رقم فندقی زود تر از کله قوچی می باشد
•گلدهی در رقم کله قوچی زود تر از فندقی صورت می گیرد.
 
رقم فندقی:
Picture21

 رقم کله قوچی:

Picture23

 

مقایسه رقم احمد آقایی و اکبری :

جوانه گل در رقم احمد اقایی کوچکتر و کروی تر از جوانه های رقم اکبری می باشد

•طول و عرض برگ  و طول دمبرگ در رقم احمد آقایی کمتر از اکبری می باشد
•طول خوشه در هر دو رقم یکسان بوده ولی عرض خوشه در رقم احمد آقایی بیشتر است
•گلدهی در رقم احمد آقایی زود تر از اکبری می باشد
 
رقم احمدآقایی:
Picture25
 
رقم اکبری:
Picture29

 

عوامل موثر بر تولید در باغات پسته

1- نوع رقم
2-کیفیت و کمیت آب آبیاری
3- تغذیه درختان
4- کیفیت خاک
5- سن درخت
6- آفات و بیماری ها
7- هرس
8- علفهای هرز
9-عوامل محیطی
 
 
عوامل محیطی

در تولید محصول پسته عوامل محیطی مانند: دمای محیط ،باد ، باران ، سیل ، زلزله و تگرگ تاثیر زیادی دارند.عوامل محیطی موثر بر تولید پسته ، تحت پوشش بیمه  می باشند.

 

انواع بیمه و عوامل تحت پوشش 

 الف :بیمه عمومی:

    سیل , زلزله,تگرگ ,طوفان ,سرمای   بهاره, بارانهای بی موقع در زمان تلقیح ،گرمازدگي در زمان گلدهي

ب : بیمه تکمیلی :

    عوامل خطر بیمه عمومی + عدم تامین نیاز سرمایی , گرما زدگی میوه , نوسانات دمایی

 

 

طوفان

  •   زمانی که سرعت باد بیش از50 کیلومتر در ساعت باشد طوفان نامیده میشود

ويژگيهاي باد

الف) ارتفاع باد

ب) جهت باد

ج) كيفيت باد

د) سرعت باد                   

علائم خسارت طوفان روی محصول پسته

  • ریزش گل ، برگها و خوشه ها
  • شکسته شدن شاخه وپارگی برگ درختان و سائیدگی پوست
  • کاهش میزان گرده افشانی به علت خشک شدن سطح کلاله
  • برخورد ذرات شن به گلها و میوه ها
  • در صورت صدمه زیاد به برگ و شاخه ها موجب تحریک و رشد جوانه های زایشی سال جاری وتبدیل آنها به رویشی
  • خروج شیره گیاهی از تنه در اثر تنشهای حاصل از طوفان

خسارت طوفان بر روی شاخه ها:

Picture39

خسارت طوفان(چروکیدگی و پارگی برگها)

Picture41

عدم تلقیح و تنکی در اثر طوفان:

Picture43

خسارت طوفان بر روی برگ و میوه:

Picture45

خسارت طوفان بعلت برخورد ذرات شدید شن:

Picture46

حرکت شنهای روان بر اثر طوفان:

Picture48

 

 

باران

-بارش باران در زمان گلدهي، رشد ميوه، زمان رسيدن و برداشت محصول مشكل ساز مي باشد. اين مشكلات از طريق افزايش رطوبت نسبي محيط باغ، شستشوي كلاله و ايجاد محيط مساعد رشد عوامل قارچي مي باشد.

-الف) بارش باران باعث شسته شدن درختان گرده زا شده و مانع پراكنش دانه گرده توليد شده ميگردد همچنين با توجه به اينكه پراكنش دانه گرده در پسته با باد صورت مي گيرد باران ميتواند باعث سقوط دانه هاي گرده شود.

-ب) باران باعث جذب رطوبت و تورم دانه گرده شده و آن را نابود سازد.

-ج) باران باعث خيس شدن سطح كلاله مادگي و كاهش درصد تلقيح می گردد.

 

خسارت بارانهای بی موقع در زمان تلقیح

به طور کلی باران در زمان گلدهی به دليل عدم تلقیح گلها موجب ریزش گلها و تنكي خوشه ها را موجب مي شود .

خسارت های بارانهای بی موقع در زمان تلقیح:

Picture59

Picture64

 

تگرگ

منظور از تگرگ دانه های منجمد و متبلور آب است که معمولا“ با جریان باد شدید موجب خسارت می شود یا به عبارتی( بارش دانه های یخ به ابعاد مختلف بین 5تا50 میلیمترحداکثر به مدت 20 دقیقه را تگرگ نامند)

خسارت تگرگ

  •  اندازه دانه هاي تگرگ ، شدت بارش، مدت بارش ، زمان بارش و مرحله رشد گياه از جمله عواملي هستند كه بر روي شدت خسارت تگرگ موثر مي باشند

علائم خسارت تگرگ

  • بارش تگرگ در زمان گلدهی موجب عدم گرده افشانی و تنکی خوشه میشود
  •  پارگی وسوراخ شدن پهنک برگ
  •  شکستن شاخه های سال جاری
  •  ریزش جوانه ها و خوشه های پسته
  •  ریزش برگ ها
  •  ضرب خوردگی و ریزش دانه ها
  •  ایجاد زخم روی پوست شاخه ها و تنه
  • ایجاد شکاف بر روی میوه ها و ایجاد نقاط سیاه رنگ روی میوه

ریزش برگ و خوشه بر اثر تگرگ:

Picture78

شکستن سرشاخه بر اثر تگرگ:

 

Picture79

ریزش برگ و خوشه بر اثر تگرگ:

Picture82

 

عدم تامین نياز سرمايي

درختان پسته خزان دار هستند و همانند ساير درختان ميوه خزان دار برگهايشان در طول فصل پاييز ريزش كرده و وارد يكي از مراحل نموي خود كه اصطلاحاً “ركود” ناميده ميشود مي گردند. با پيشرفت فصل سرما درختان وارد مرحله بعدي كه اصطلاحاً ” استراحت” ناميده مي شود مي گردند. در طول فصل استراحت آنها قادر به رشد نيستند حتي اگر شرايط محيطي براي رشد درخت مناسب باشد.

جهت توسعه و تكميل رشد جوانه ها و خروج ازمرحله استراحت درختان مذكور، بايستي مدت زمان معيني در معرض دماهاي پايين قرار گيرند تا بعد از آن شكوفايي طبيعي جوانه ها و رشد آنها ، با مهيا شدن شرايط مناسب اتفاق افتد.

جهت تامین نیاز سرمایی دما و مدت سرما مورد بحث می باشد

به طور کلی  حداقل زمان لازم براي سرمادهي يك رقم در طي فصل ركود كه موجب از سر گيري رشد طبيعي آن در فصل رويش مي شود اصطلاحاً “نياز سرمايي” آن رقم ناميده مي شود . 

دماي موثر جهت رفع نياز سرمايي بين 0 تا 7 درجه سانتيگراد گزارش شده است. دماهاي پايين تر از 0 يا بالاتر از 7 درجه سانتيگراد بي تاثير مي باشد و حتي دماي روزانه بالاتر از 15.5درجه سانتيگراد در طول مدت سرمادهي ممكن است اثر منفي بر مجموع دماهاي دريافت شده داشته باشند

نياز سرمايي درخت پسته بين 700 تا 1100 گزارش شده است چنانچه به دلايلي نظير زمستانهاي گرم يا دوره هاي گرم غير معمول در زمستان، نياز سرمايي درخت برطرف نشود رشد و نمو درخت با مشكل روبرو خواهد شد

عوامل موثر بر نیاز سرمایی:

  • 1- عوامل ژنتیکی (گونه ها و ارقام مختلف نیاز سرمایی متفاوت دارند )
  • 2- نوع جوانه (جوانه های گل نسبت به جوانه های رویشی نیاز سرمایی کمتری دارند )
  • 3- عرض جغرافیایی و ارتفاع از سطح دریا (700تا 2500 متری )
  • 4- پایه
  • 5- نور (وجود سایه یا هوای مه آلود باعث تسریع در شکستن رکود جوانه ها می شود )
  • 6- تغذیه (طولانی شدن دوره رشد و طویل شدن شاخه ها باعث بیشتر شدن نیاز سرمایی می شود)

 

علائم عدم تامین نياز سرمايي درختان

  • 1- تاخير در برگدهي                    
  • 2- تاخير در گلدهي
  • 3- برگدهي و گلدهي  نامنظم         
  •  4- مرگ شاخه ها
  • 5- كاهش كيفيت و كميت محصول  
  •  6- كاهش رشد ميانگره اي
  • 7- ريزش گل و ميوه            
  •  8- كاهش برگدهي  و برگچه ها
  • 9 عدم تشكيل جوانه گل در سال بعد         
  •  10- و…….

 تفاوت در زمان شکوفایی گل بر اثر عدم تامین نیازسرمایی:

Picture95

ناهماهنگی در گلدهی:

Picture101

ریزش گل و عدم تشکیل میوه بر اثر عدم تامین نیاز سرمایی:

Picture103

رشد غیرطبیعی خوشه بر اثر عدم تامین نیاز سرمایی:

Picture114

 

نوسانات دمایی

نوسانات دمایی به اختلاف دمای شدید درطول دوره های  رشد درختان گفته میشود و خسارتهای زیر را ایجاد مینماید.

1- ریزش گلهای نر و ماده و در نهایت عدم تلقیح گلها

2- ترک خوردن و ریزش دانه ها

3- بد شکلی و داسی شکل شدن دانه ها

4- افزایش پوکی دانه ها

عدم تلقیح و تنکی در اثر نوسانات دمایی:

Picture116

Picture119

بدشکلی و داسی شدن دانه ها بر اثر نوسانات دمایی:

 

Picture121

Picture122

ترک خوردن و خشک شدن دانه ای پسته بر اثر نوسانات دمایی:

عدم رشد جوانه های زایشی بر اثر نوسانات دمایی:

Picture132

 

خسارت هاي گرما

گرماي زودرس بهاره یا گرمای زمان تلقیح:

در دماي 15/5تا 21/1درجه ، گرده افشاني ،لقاح و تشكيل ميوه بخوبي صورت مي گيرد. دماي بالاتر از 27درجه باعث خشكيدگي سطح كلاله و از بين رفتن كيسه جنيني ميشود.

نحوه خسارت گرما زدگي در درختان پسته

خشكيدگي خوشه هاي گل نر وماده، كاهش كمي محصول

    • افزايش رشد رويشي  و عدم تشكيل جوانه گل
    • ريزش جوانه هاي گل قبل از شكوفائي
    • افزايش درصد پوكي محصول
    • ريزش خوشه ميوه سالم در رقم كله قوچي

 گرمازدگی در زمان تلقیح:

Picture154

Picture155

تنکی خوشه در اثر گرمازدگی در زمان تلقیح:

Picture157

 

گرما زدگي ميوه

گرما زدگي  در بسياري از موارد خسارتهاي کمي زيادي را در پي داشته است. افزايش شديد دما در زمان رشد سريع مغز ميوه (منظور دماي بالاي 40درجه سانتيگراد) باعث از بين رفتن ميوه و سقط جنين آن مي شود که در نهايت در زمان برداشت ميزان  درصد پوکي محصول افزايش مي يابد.

ميزان درصد خسارت حاصله از اين عامل خطر بسته به نوع و ميزان تغذيه ، مديريت آبياري ، رقم و بافت خاک متفاوت خواهد بود.

در گرمازدگي ميوه پسته ، پوست ميوه سياه شده و مي سوزد که اين حالت از اواسط خرداد ماه تا اواخر مرداد ماه مي تواند اتفاق بيافتد.

علائم خسارت گرمازدگي ميوه ها  به قرار زير مي باشد:

•ريزش ميوه خوشه ها

•سقط جنين و پوک شدن ميوه ها

•سوختگي برگهاي تازه روئيده

•شدت تابش نور خورشيد و افزايش دما بيشتر از حد تحمل گياه در زمان رشد سريع مغز سبب ايجاد عارضه آفتاب سوختگي روي ميوه مي گردد. جنين اكثر ميوه هايي كه دچار آفتاب سوختگي مي شوند، سقط شده و اين ميوه ها بصورت پوك و نيمه مغز در زمان برداشت مشاهده مي گردند.

 

خسارت آفتاب سوختگی:

Picture165

Picture166

 

سرماي بهاره:

در چند سال اخير بيشترين خسارت باغات پسته مربوط به اين گروه بود.  اين نوع خسارت در اوايل بهار و پس از بيدار شدن درخت بدليل وجود سرماي ديررس بهاره صورت مي گيرد.  مقدارخسارت با توجه به میزان سرما و مدت زمان سرما  متفاوت و به شرح زير است.

  • این نوع سرما همراه با بادهای سرد و ابری است و محلی نمی باشد . و با کاهش شدید دما همراه است . و به دلیل وسعت زیاد ، کنترل ومبارزه با آن مشکل میباشد .
  • یخبندان های انتقالی هنگامی  رخ می دهند که توده هوای سرد به یک ناحیه وارد شود تا جایگزین هوای گرمی شود که قبلا در آن ناحیه وجود داشته است
  • شرایط وجود این سرما معمولا شامل آسمان ابری ، باد ملایم تا شدید ، عدم وجود وارونگی دمایی و رطوبت نسبی پایین است  

سرمای تشعشعی

این سرما محلی است و به واسطه از دست رفتن حرارت ذخیره شده در زمین بر اثر تشعشع به وجود می آید

سرمای تشعشعی در هوای کاملا آرام ، بدون باد و ابر و در ساعات نزدیک طلوع آفتاب اتفاق می افتد و در صورتی که از روش مناسبی استفاده شود می توان از خسارت آن جلوگیری نمود

در شبی که سرمای تشعشعی اتفاق می افتد عواملی مانند باد ،رطوبت و وجود ابر که مانع از تشعشعات موج بلند می شوند ، باعث کاهش و یا عدم یخبندان می گردند.

 

خسارت سرما

از بين رفتن سلولها بدليل پاره شدن غشاء سلولي در اثر يخ زدگي ونهايتاً‌ سياه شدن قسمتي يا كل بافت رويشي را موجب می شود وخسارت از سمت بافتهاي جوان به سمت بافتهاي قديمي تر توسعه مي يابد يعني ابتدا نوك و حاشيه برگها صدمه مي بيند و در صورت افزايش سرما تمام سطح حالت لهيدگي پيدا مي كند

علائم خسارت سرما

1- خشك شدن و ريزش جوانه هاي گل

2- عقيم شدن گرده ها

3- از بين رفتن كيسه جنيني وسياه شدن تخمدان و ساير بافتهاي گل بدليل مرگ سلولها در اثر يخ زدگي

4- سياه شدن تمامي خوشه گل بدليل مرگ سلولها در اثر يخ زدگي

5- خسارت در جوانه هاي رويشي، برگها و شاخه ها

6-  پژمردگي ، سياه شدن وخشكيدگي سر شاخه ها

7- تحريك رشد رويشي جوانه هاي حانبي

8- سقط جنين ميوه و بالا رفتن درصد پوکی

 

علائم خسارت سرما:

Picture182

Picture183

 

خشکیدگی و ریزش خوشه در اثر سرما:

Picture189

 

سيل

  • منظور از سيل آن خسا رتي ا ست که موجب شستن خاک ، ا نتقال نمک واملا ح و موا د شيميايي ورسوب گذاري به داخل باغ ميشود وهم چنين باعث ايست آبي، خوابانيدن وکندن  درخت خواهد شد ، که در نتيجه کا هش محصول را موجب مي گرد د.  چنانچه جريان سيل منابع و  وسايل . کانا لهاي آبرسا ني را ا ز بين ببرد بطوريکه در اثر عدم آبياري به مو قع ا فت محصول ايجاد شود ا ين مورد هم مانند خطر سيل قلمداد ميگردد.

Picture200

Picture204

 

آثار خسارت شوری بر اثر سیل:

Picture206

 

خسارت زلزله

  • کنده شدن درختان
  •  تخریب قنوات و چاههای تامین آب
  •  صدمه به کانال های آب رسانی
  •  رانش زمین و جدا شدن ریشه های درختان

منبع : http://mrbabaee.blogfa.com