مدیریت عنصر نیتروژن(N) در باغات پسته

مدیریت عنصر نیتروژن(N) در باغات پسته

نوشته: محمد جمالیزاده-کارشناسی ارشد بیماری شناسی گیاهی

عضو انجمن پسته ایران

Email: mojamalizadeh@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

نیتروژن N اصلی ترین و کلیدی ترین عنصر در تغذیه نباتات و در درختان پسته شمرده می شود. نیتروژن N عنصری بسیار سرنوشت ساز در درختان پسته است و تقریبا بدلیل برداشت فوق العاده بالای نیتروژن توسط ریشه ها در درختان پسته کمبود این  عنصر در تمامی باغات پسته بخصوص در باغات پرسابقه یک امر طبیعی و نرمال است. عنصر نیتروژن در نباتات معادل با عنصر اکسیژن O2 در جانداران است. همه جانداران پرسلولی برای ادامه حیات نیازمند دریافت اکسیژن O2 هستند. و اگر اکسیژن  به جاندارای نرسد جاندار بطور قطع دچار مشکل و حتی مرگ خواهد شد و این مساله و نیاز در مورد عنصر نیتروژن و نباتات و درختان پسته هم صدق می کند!! نیترژن N جزو عناصر پرمصرف یا ماکرو محسوب می شود و برداشت سالانه آن توسط درختان فوق العاده بالاست. برای جبران کمبود نیتروژن از کودهای نیتروژنه مانند اوره و سولفات آمونیوم و… استفاده می شود. از طرف دیگر درصدی از نیتروژن نیز از طریق کاربرد کودهای دامی مختلف در درختان پسته جبران می شود. مدیریت صحیح عنصر نیتروژن N در درختان پسته عبارتست از در دسترس بودن عنصر نیتروژن بمقدار کافی در درختان پسته بخصوص در دوره های زمانی بحرانی. محلولپاشی عنصر نیتروژن نیز یکی از راههای مدیریت مناسب نیتروژن در درختان پسته است. اگر چه محلولپاشی کود اوره در درختان پسته از سوی برخی از کارشناسان توصیه می شود ولی شخصا این کار را بدلایل مختلف صحیح نمی دانم. ۳ برحه مهم از نظر کاربرد کودهای نیتروژنه در درختان پسته وجود دارد. برحه اول در هنگام استارت درختان و شروع فصل رشد در بهار، برحه دوم در طول فصل رشد و برحه سوم در دوره پس از برداشت. معمولا در دو برحه اول توجه کافی از سوی کشاورزان مبذول می شود اما در مورد برحه سوم یعنی دوره بعد از برداشت در بسیاری از موارد سستی و سهل انگاری از طرف بسیاری از کشاورزان وجود دارد. دادن کودهای نیتروژنه در دوره بعد از برداشت از زمان چیدن محصول تا زمانی که برگها در حال فروریختن هستند را شامل می شود بهتر آن است بلافاصله در بعد از برداشت از کودهای نیتروژنه قبل از آبیاری استفاده شود و هر چه زمان بگذرد راندمان کار کاهش پیدا خواهد کرد!! نیتروژن معدنی بخصوص فرمهای نیترات و آمونیوم در خاک بسیار فرار و ناپایدار هستند و در مدت زمان کمی ممکن است از دسترس ریشه خارج شوند. اخیرا کودهایی که بعنوان کودهای نیتروژنه آهسته رهش در بازار مصرف وجود دارند می توانند از معظل سریع از دسترس خارج شدن نیتروژن بکاهند و موجب شوند عنصر نیتروژن در مدتهای بیشتری در خاک پایدار باشد (کودهای اوره با پوشش گوگردی). یکی دیگر از مشکلات کودهای اوره و کودهای آمونیومی این است که قدرت تبخیر زیادی دارند و می توانند از سطح خاک سریعا تبخیر شوند و بنابراین توصیه این است که این کودهای کمی قبل از آبیاری و درست قبل از آبیاری به خاک اضافه شوند و در هوای گرم و داغ تابستان بمصرف نرسند. همانطور که بارها اشاره شده است بهتر است آبیاری در فصل تابستان سبک و در فصل زمستان سنگین باشد. یکی از دلایل مهمی که وجود دارد این است که اگر آبیاری سنگین در فصل تابستان در باغات پسته انجام شود مقدار هدررفت کودهای نیتروژنه از جمله اوره و سولفات آمونیوم بالا خواهد بود بنابراین بهتر آن است که در فصل تابستان و دادن کودهای ازته مانند اوره و سولفات آمونیوم آبیاری سنگین نباشد و این در حالی است که بسیاری از کشاورزان بر این عقیده غلط هستند که دادن کودهای نیتروژنه در فصل تابستان باید حتما آبیاری سنگین انجام شود چون احتمال سوختگی و آسیب در درختان وجود دارد!!. بهتر است در دادن کودهای شیمیایی ازته بخصوص در فصل تابستان زیاده روی انجام نشود چون علاوه بر هدررفت کود احتمال سوختن و آسیب هم در درختان وجود دارد. مطالعات نشان داده که در صورت دادن کودهای ازته زیاد و آبیاری سنگین در فصل تابستان نتنها هدررفت کودهای ازته را خواهیم داشت بلکه بیشتر نیتروژنی که در خاک آزاد می شود مصروف علفهای هرز خواهد شد و هدر خواهد رفت. مطالعات نشان میدهد که هدررفت کودهای نیتروژنه بدلیل خواص ذاتی ایندسته از کودها در خاک بسیار بالاست و در بهترین حالت ممکن تنها ۵۰ درصد از کودهای ازته ای که بخاک داده می شود بمصرف درختان و جذب ریشه ها می شود. زیاده روی در مصرف کودهای ازته و عدم مدیریت آن نتنها از نظر اقتصادی موجب ضرر و زیان است بلکه موجب رها شدن درصد بالایی از مواد سمی نیتراته در خاک و اکوسیستم طبیعی باغات پسته خواهد شد. یکی از دلایل مهم استفاده از کودهای دامی این است که اگر چه راندمان عملکرد نیتروژن در ایندسته از کودها پایین است اما بهیچ وجه آلودگی های شیمیایی در خاک و آب ایجاد نمی کنند (کودهای دامی با کیفیت). کودهای نیتروژنه بسیار سریع الجذب هستند و همانطور که سریع جذب می شوند بهمان صورت هم اثرات خود را روی درختان نشان می دهند این اثرات شامل رشد شاخه و برگها و افزایش حجم شاخ و برگ (کانوپی) و پر رنگ شدن و شادابی برگها خواهد بود. بنظر می رسد اینکه ما فقط کودهای شیمیایی نیتروژنه را در ۳ بازه زمانی خاص و بمقدار زیادی به درختان پسته بدهیم راندمان چندانی نخواهد داشت. بهترین مدیریت در مورد کودهای شیمیایی نیتروژنه این است که در هر نوبت آبیاری مقدار کمی از کودهای نیتروژنه به درختان داده شود. انتخاب کود نیتروژنه در باغ های مختلف و بر اساس شدت کمبود و شوری آب و خاک و سن درختان و… بر اساس نظر کارشناس برآورد می شود و نمی شود خودسرانه به مصرف کودهای ازته شیمیایی پرداخت. در دوره های زمانی حساس بخصوص در دوره پر شدن مغز باید مقدار مصرف کودهای ازته بیشتر از برحه های عادی باشد. یکی از اشتباهات کشاورزان مصرف خودسرانه و بمقدار زیاد از کودهای نیتروژنه بخصوص در درختان مریض است و هر چه درخت سالم تر و قوی تر باشد باید مقدار مصرف کودهای ازته را افزایش داد و در درختان ضعیف بهتر آن است که مقدار دادن کودهای ازته قوی بخصوص اوره کمتر باشد چون موجب ایجاد فشار مضاعف بر درختان مریض خواهد شد. یکی از بازه های مهم در مورد مصرف کودهای ازته در درختان پسته در هنگام استارت درختان در اوایل فصل بهار است. بنظر می رسد که دادن کودهای شیمیایی تنها مانند سولفات آمونیوم واوره در فصل استارت درختان در اویل بهار نسبت به دادن کودهای شیمیایی ازته بهمراه کودهای دامی کارآیی کمتری خواهد داشت و گاها درختان را دچار تنش خواهد کرد. بهترین توصیه برای دادن کودهای ازته شیمیایی در هنگام استارت درختان در بهار اختلاط آنها با کودهای دامی با کیفیت باشد. این همان کاری است که بسیاری از کشاورزان از قدیم الایام انجام می داده اند. در زمین هایی که سفت و شور هستند دادن کودهای ازته در هنگام استارت درختان در فصل بهار اگر چه ممکن است تا حدی موثر باشد اما با دوره آبیاری طولانی مدت درختان درختان را دچار تنش خواهد کرد. البته این یک قانون کلی نیست و ممکن است در برخی از موارد ناصحیح باشد اما در بسیاری از موارد صدق می کند. از طرف دیگر مطالعات نشان داده که دادن کودهای ازته قوی و بمقدار زیاد در هنگام استارت درختان در بهار ممکن است موجب ریزش زیاد گلها در درختان پسته و کاهش محصول شود. یک اشتباه دیگر کشاورزان افزودن کودهای حاوی عناصر میکرو مانند آهن روی مس و منگنز و …بهمراه برخی از انواع کودهای دامی از جمله کودهای گاوی است. تجربیات نشان داده که کودهای گاوی اثرات مطلوبی روی جذب عناصر میکرو در اوایل بهار و هنگام استارت درختان پسته ندارد (کاربرد در خاک). در بخش دوم به مطالب جالبتری در مورد مصرف کودهای ازته در باغات پسته خواهیم پرداخت.

مطلب 32. ارزیابی ظرفیت جذب عناصر نیتروژن˛ فسفر و پتاسیم و رشد ریشه در درخت پسته

مطلب 32. ترجمه خلاصه مقاله ” ارزیابی ظرفیت جذب عناصر نیتروژن˛ فسفر و پتاسیم و رشد ریشه در درخت پسته دارای تناوب باردهی”

Assessment of nitrogen, phosphorus, and potassium uptake capacity and root growth in mature alternate-bearing pistachio (Pistacia vera) trees

R. C. ROSECRANCE, S. A. WEINBAUM and P. H. BROWN

Pomology Department, University of California Davis, Davis, CA 95616, USA

Summary We examined interrelationships between crop load, nitrogen (N), phosphorus (P), and potassium (K) uptake, and root growth in mature, alternate-bearing pistachio (Pistacia vera L.) trees. Pistachio trees bear heavy (on-year) and light (off-year) fruit crops in alternate years. Uptake and partitioning of N, P, and K among tree parts were determined during (a) spring flush (mid-March to late May), (b) nut fill (late May to early September), and (c) postharvest–leaf senescence (late September to early December). Nutrient uptake occurred primarily during nut fill in both on-year and off-year trees. In on-year trees, N and K uptake increased by 35 and 112 respectively, during nut fill compared with off-year trees. During this period, nutrients were allocated largely to embryo development in on-year trees and to storage in perennial tissues in off-year trees. Nutrient uptake was negligible between harvest and leaf senescence. Although root growth was reduced during nut fill in on-year trees compared with off-year trees, there was no relationship between root growth and the uptake of N, P or K from the soil. Our data support the hypothesis that sink demand regulates the uptake and distribution of N, P, and K in pistachio trees.

Keywords: crop yield, nutrient use efficiency, sink demand

خلاصه : (در این تحقیق)رابطه متقابل بین میزان محصول˛ جذب عناصر نیتروژن ˛ فسفر و پتاسیم و رشد ریشه در درخت پسته بارده دارای تناوب باردهی مورد آزمایش قرار گرفته است. درخت پسته در سالهای متناوب در سال آور محصول زیاد و در سال نیاور محصول سبکی تولید می کند. جذب و تقسیم بندی عناصر نیتروژن˛ فسفر و پتاسیم در اجزای درخت در طی مراحل رشد بهاره˛ پر کردن مغز و پس از برداشت (پیری برگ) تعیین شده است. جذب عناصر اصولا در طی پر شدن مغز هم در سال آور و هم در سال نیاور (بی بار) رخ می دهد. در سال آور جذب  نیتروژن و پتاسیم به ترتیب به مقدار 35 و 112 درصد افزایش (در طی پر شدن مغز) در مقایسه با درختان نیاور دارد. در طی این دوره در درختان آور عناصر به مقدار زیادی به توسعه جنین و در درختان نیاور (بی بار) به ذخیره در بافت های دائمی اختصاص یافته می شود. جذب عناصر در زمان مابین برداشت و پیری برگ ناچیز می باشد. اگرچه رشد ریشه در طی پر شدن مغز در درختان آور نسبت به درختان نیاور (بی بار) کاهش داشته است˛ رابطه ای بین رشد ریشه و جذب عناصر ازت˛ فسفر و پتاسیم از خاک وجود نداشت. داده های ما موید این فرضیه است که تقاضای محل مصرف˛ جذب و توزیع عناصر ازت˛ فسفر و پتاسیم را در درخت پسته تنظیم می کند.

 ترجمه

م.حیدری

ترکیب بهترین کود ازته در باغات پسته

ترکیب بهترین کود ازته در باغات پسته

کودهای اوره و سولفات آمونیوم بعنوان پرمصرف ترین کودهای نیتروژنه در باغات پسته در ایران محسوب می شوند. بصورت معمول برای کود دهی نیتروژنه یا کود اوره مورد استفاده قرار می گیرد یا کود سولفات آمونیوم و ترکیب اوره با سولفات آمونیوم در مناطق پسته خیز بمنظور تامین ازت مرسوم نیست. تحقیقات اخیر نشان داده که بهتر است کود سولفات آمونیوم و اوره بصورت توامان با هم مصرف شوند.

کود اوره دارای 46 درصد نیتروژن در ترکیب خود است و کود سولفات آمونیوم نیز حدود 21 درصد ازت در ترکیب خود دارد. هر کدام از این کودهای دارای مزایا و معایب خاص خود هستند. اوره در خاکهای قلیایی شدید استان کرمان می تواند دردسر ساز باشد و موجب افزایش بیشتر قلیایت خاک و همچنین مسمومیت به شوری شود در صورتی که سولفات آمونیوم برای زمین های قلیایی شرایط خاکی باغات پسته مناسبتر است اما عیب بزرگ سولفات آمونیوم هزینه هنگفت اقتصادی آن است چون تقریبا نزدیک به نصف میزان ازت اوره را دارد بنابراین از نظر اقتصادی مقرون بصرفه نیست. راه حل مناسب برای کوددهی اقتصادی و موثرتر نیتروژنه ترکیب کردن سولفات آمونیوم با اوره است به یک نسبت مشخص. یعنی میزان اوره آنقدر بالا نباشد که مضر برای خاک باشد و همچنین می توان با مصرف کمتر سولفات آمونیوم از نظر اقتصادی بهتر عمل کرد.

تحقیقات اخیر مشخص کرده اند که علاوه بر بصرفه بودن ترکیب توامان اوره و سولفات آمونیوم برای کوددهی نیتروژنه اضافه شدن و مخلوط شدن سولفات آمونیوم با کود اوره راندمان جذب ازت (N) را بطور قابل ملاحظه ای بالا خواهد برد. کود اوره در خاک تولید گاز NH3 می کند و این ترکیب برای خاک ترکیب مفیدی محسوب می شود و گاها در بسیاری از نقاط کشاورزی در دنیا بصورت مصنوعی و بصورت گازی شکل NH3  را به خاک اینجکت یا تزریق می کنند. یکی از مشکلات اوره در خاک تبخیر یا هدررفت سریع گاز NH3 متصاعد شده از خاک است این مساله در تابستان و در اوج گرما اهمیت بیشتری می یابد. زمانی که سولفات آمونیوم با اوره بصورت توامان استفاده شوند پرت یا بخار شدن NH3 از خاک بسیار کمتر خواهد بود و این یعنی حاصلخیزی بیشتر خاک و ماندن بیشتر NH3 در خاک که علاوه بر ریشه ها و درختان، موجودات خاکزی ریز و درشت نیز می توانند از NH3 استفاده کنند که این هم بسیار سودمند خواهد بود. علاوه بر اینکه مخلوط کردن اوره و سولفات آمونیوم می تواند  در جهت کاهش میزان مصرف اوره بسیار موثر باشد.

کاربرد سولفات آمونیوم 2 تا 4 هفته قبل از کاربرد اوره در pH برابر 2/8 میزان مصرف اوره را به نصف کاهش داده است و این بدلیل کاهش یافتن قابل ملاحظه تبخیر NH3 از خاک بوده است (Kumar and Aggarwal 1988 (Goos and Cruz, 1999. همانطور که قبلا گفته شد ترکیب اوره با سولفات آمونیوم می تواند بسیار کارساز باشد و میزان تبخیر NH3 از خاک را کاهش دهد مطالعات بسیاری این مساله را تایید می کند ((Lara-Cabezas et al., 1992, 1997; Vitti et al., 2002. مطالعات نشان داده اند که هر چند مقدار سولفات آمونیوم در ترکیب با اوره بیشتر باشد میزان تبخیر NH3 از خاک کمتر خواهد بود (Cantarella et al., 2003).

تحقیقات بسیار جالبی در مورد ترکیب اوره با سولفات آمونیوم وجود دارد و نتایج بسیار جالب بوده است بعنوان مثال هنگامی که اوره با سولفات آمونیوم ترکیب شود ردیابی نیتروژن نشان دار شده (N15) مشخص کرد که در حضور سولفات آمونیوم میزان جذب نیتروژن مربوط به اوره 38 درصد افزایش نشان داد و این درحالی است که میزان N جذب شده از سولفات آمونیوم در حضور اوره 14 درصد کاهش نشان داد (Watson , 1988).  مکانیسم دقیق افزایش قابل توجه جذب ازت در شرایط اختلاط سولفات آمونیوم و اوره بصورت کامل روشن نیست. در مورد میزان اختلاط سولفات آمونیوم و اوره یا درصد اختلاط مطالعات مختلف نتایج تقریبا مشابهی داشته اند مثلا توصیه 50 درصد اوره+50 درصد سولفات آمونیوم یا 40 درصد سولفات آمونیوم و 60 درصد اوره، 65 درصد اوره و 35 درصد سولفات آمونیوم (Vitti et al., 2002). یکی دیگر از مزایای اختلاط سولفات آمونیوم با اوره نسبت به اضافه کردن اوره بصورت تنها بمنظور تامین ازت وجود مقدار قابل توجهی گوگرد (ُS) در ترکیب کود سولفات آمونیوم است که می تواند بمصرف درختان برسد و این در حالی است که اوره فاقد عنصر گوگرد در ترکیب خود است.

نوشته مهندس محمد جمالیزاده

کود مرغی بهتر را بشناسیم

کود مرغی بهتر را بشناسیم

در سالهای اخیر در اغلب کشورهای دنیا به علت حجم عظیم تولید کود مرغ و مشکلات و مسائل زیست محیطی آن در مورد مصارف مختلف کود مرغ مورد بررسی و تحقیقات فراوانی انجام شده است.نتایج حاصله ثابت کرده است که نه تنها کود مرغی ماده بی ارزشی و مزاحمی نیست بلکه چنانچه به خوبی از آن استفاده شود ماده بسیار با ارزشی با مصارف  مختلف می باشد.قسمتی از کود مرغ امروزه در دنیا در تغذیه دام و ماهی به کار می رود و قسمت جزئی از آن نیز در تعداد معدودی از کشورها مانند هندوستان و چین و برخی از کشورهای افریقائی جهت تولید بیوگاز برای مصارف خانگی و در برخی از کشورهای پیشرفته از جمله انگلستان برای سوخت نیروگاههای تولید برق مدرن به کار میرود ولی به طور کلی بیش از 90 درصد از این کود برای مصارف کشاورزی مورد استفاده قرار می گیرد.

ترکیب شیمیایی و مواد غذائی کود خشک شده مرغ طبق منابع موجود به قرار زیر می باشد:

 

مواد غذائی کود بستر جوجه کشی کود مرغ تخمگذار در قفس
درصد پروتئین حقیقی 16.7 11.3
درصد پروتئین خام 31.3 28
درصد ضریب هضمی(در دام) 23.3 14.4
درصد اسید اوریک(NPN) 8.5 6.3
درصد فیبر خام 16.8 12.7
انرژی قابل هضم در نشخوارکنندگان 2440 1893
درصد خاکستر 15 28
درصد کلسیم 2.4 8.8
درصد فسفر 1.8 2.5
درصد منیزیم 0.44 0.64
درصد پتاسیم 1.78 2.33
آهن(قسمت در میلیون) 451 150
منگنز(قسمت در میلیون) 225 406
روی(قسمت در میلیون) 235 463

کود مرغی دارای مقادیر قابل توجهی متیون،لیزین و سیستئین می باشد.

ارزش کود مرغ بستگی تامی با نوع و ترکیب غذائی و نوع نگهداری مرغ و نوع ماده ای که برای بستر مرغ مورد استفاده قرار می گیرد دارد.طبق بررسی و تحقیقاتی که در دانشگاه havana صورت گرفت نشان میدهد اگر کود مرغی حاوی 50 درصد آب باشد در هر تن حاوی 20 کیلوگرم ازت،13 کیلوگرم پتاسیم،25 کیلوگرم فسفر و 42 کیلوگرم آهک و منیزیم است.

بر اساس مقایسه ای که در اروپا بین کود مرغ و کود گاو و کود خوک انجام گرفته نشان می دهد اگر کود مرغ  فرآوری شود ارزش آن به مراتب بیشتر از کودهای دیگر است جدول زیر نسبت ترکیب این کودها را در ترکیب 1000 گالن کود نشان می دهد.

 

نوع کود ازت فسفات پتاس
کود مرغی 68 49.5 32.4
کود گاو 21.2 8.9 26.5

بر اساس بررسی های انجام شده در دپارتمان علوم دانشکده کشاورزی دانشگاه IOWA   آمریکا بر روی ترکیبات کو مرغ  نشان می دهد هر تن کود تر 17.6 کیلوگرم مواد نیترونی و 26 کیلوگرم فسفات به صورت p2o5   و 32 کیلوگرم پتاسیم به صورت k2p به طور خالص وجود دارد(علت بالا بودن املاح معدنی در کود مرغ دفع تام ادرار و مدفوع است در حالی که کود دام منحصراٌ از مدفوع تشکیل شده است).

در کود خشک شده این مقادیر به 31 کیلوگرم مواد نیتروژنی،69 کیلوگرم مواد فسفاتی و 44 کیلوگرم مواد پتاسیمی افزایش می یابد.چنانچه کود مرغ فرآیند شود می توان از آن برای بارور نمودن زمین به جای کود شیمیایی استفاده نمود.

مقدار تولید کود مرغ:

بر اساس آمار منتشر شده در آمریکا در سال 1998 هر 1000 جوجه گوشتی تا وزن 1820 گرم(تقریباٌ بین سن شش هفتگی)مقدار 3.2 تن کود و هر 1000 مرغ تخمگذار تا 60 هفتگی 15 تن کود خالص تولید می کنند.

بر اساس آمار تولید در ایران در سال 1389 تعداد نیمچه گوشتی تولید شده در حدود یک میلیارد و مرغ تخمگذار پرورش داده شده در حدود 60 میلیون قطعه بوده است با توجه به ارقام ذکر شده در فوق می توان کود تولید شده در سال مذبور را به میزان 3.500.000 تن برآورد کرد که استفاده صحیح از آن می تواند از نظر اقتصادی برای مرغداران و همچنین کشاورزان رقم چشمگیری باشد.

انواع کود مرغ:

کود مرغ بسته به پرورش دارای انواع زیر می باشد:

کود بستر جوجه های گوشتی:

این کود دارای پروتئین بالا بوده و حاوی 30-18 درصد اسید اوریک،17-12 درصد آمونیاک،4-2 درصد کراتین و دیگر ترکیبات ازته می باشد و انرژی آن نیز بالاتر از انواع دیگر کودهای مرغی می باشد.به طور کلی ارزش کیفیت این نوع کود مرغی بستگی به نوع موادی که برای بستر به کار می رود و همچنین مدیریت کود در طول دوره پرورش دارد مثل خاک،سنگریزه و آهک موجود در کف سالن یا محل ذخیره کود نیز تحت تإثیر قابل ملاحظه ای روی درصد خاکستر کود مرغی خواهد داشت.

کود نیمچه های تخمگذار یا مادر:

این کود از پرورش نیمچه های جانشین شونده تخمگذار یا مادر به دست می آید.ارزش این کود ها که حاوی فضولات و بستر هستند کمتر از کود جوجه های گوشتی است زیرا در پرورش نیمچه ها از مقدار بیشتر مواد بستر استفاده می شود همچنین غذای این مرحله پرنده حاوی انرژی و پروتئین خام کمتر و الیاف بیشتر از غذای جوجه های گوشتی است.

کود مرغهای تخمگذار یا مادر در روش بستر:

این نوع کود از لانه هائی که در آن مرغ تخمگذار و یا مادرهای گوشتی یا تخمگذار در روی بستر نگهداری می شوند جمع آوری می گردد و نسبت بستر به فضولات در آن کمتر از کود جوجه های گوشتی است از این رو الیاف خام آن کمتر می باشد.به طور کلی ترکیبات آن حاوی 16-22 درصد پروتئین،کلسیم آن در حدود 6 درصد فسفر در مقایسه با کلسیم کم و در حدود 2.4-1.8 می باشد.

فضولات یا کود سیستم قفس:

کود طیوری که در قفس نگهداری می شوند خالص و بدون بستر می باشد از این رو ارزش آن بیشتر بوده و برای استفاده در تغذیه دام ها به کار برده می شود.

در این مورد بایستی نکات زیر رعایت شود:

کود به طور تازه جمع آوری شود.

از گله هایی که دارو در آ«ها به منظور پیشگیری یا معالجه استفاده می شود تهیه نشده باشد.

توسط حرارت(کود خشک کن)رطوبت آن کمتر از 15 درصد کاهش یافته باشد.

حاوی مواد خارجی مثل سنگ،شیشه،میخ و سیم و غیره نباشد.

از نظر مواد غذائی مانند پروتئین،چربی،الیاف خام و کلسیم و فسفر ترکیب شیمیائی آن در آزمایشگاه اندازه گیری شده باشد.

 

 

روش های فرآوری کود مرغی:

هرچه فضولات و کود تولید شده زودتر جمع آوری شود مقدار کمتری از مواد آلی مانند پروتئین خام و دیگر مواد غذائی پر ارزش تلف خواهد شد.رطوبت و حرارت زیاد مهمترین عوامل در تجزیه کود هستند و هرچه رطوبت و حرارت بیشتر باشد مقدار بیشتری از ازت آلی(اسید اوریک و اوره)به ازت معدنی تبدیل می شود.از این رو برای استفاده باید آن را عمل آورد به طوری که اسید اوریک به کربنات آمونیوم که از نظر باروری زمین اهمیت دارد تبدیل شود.

برای عمل آوری و ذخیره کود از روش های زیر استفاده می شود:

1-روش روي هم انباشتن(دپو كردن):

بعد از پايان مرحله پرورش كود ها را در روش بستر و يا در روش قفس از لانه خارج كرده و در زميني خارج از مرغداري و در فضاي سر پوشيده روي هم دپو كرده و يا در گودالي سيماني ذخيره مي كنند.بسته به مدتي كه در محل ذخيره مي شود واكنش هاي شيميايي بر اثر فعاليت ميكرو ارگانيسم هاي هوازي و غير هوازي در كود به وجود مي آيد كه نتيجه آن تغييراتي در تركيب شيميائي كود مرغ و از دست دادن مقداري ازت عالي مي شود.معمولا كود دپو شده را هر چند روز يك بار بايد مرتب زير ورو كرد و به هم زد.اين گونه كود در كشاورزي مصرف دارد.

2-خشك كردن كود:

امروزه خشك كردن كود پس از جمع آوري در اغلب كشور ها متداول است اين وسيله سبب كاهش حجم فضولات و كود تا ميزان 20-30 درصد حجم اوليه مي گردد از اين رو ذخيره ان احتياج به فضاي كمتري دارد و حمل ونقل آن ارزانتر از كود معمولي و همچنين از تكثير لارو و حشرات در داخل كود جلوگيري به عمل مي آيد.خشك كردن كود ممكن است به دو روش طبيعي و يا مكانيكي صورت پذيرد كه در روش طبيعي از اشعه آفتاب استفاده مي گردد و مقدار زيادب از رطوبت كود را كاهش مي دهد و در روش ديگر از كود خشك كن هاي مكانيكي استفاده مي شود كه امروزه در كشور هاي پيشرفته مرسوم است كه در اين روش حجم فضولات به ميزان 20-30 درصد حجم اوليه مي گردد كه استفاده از اين روش مستلزم سرمايه گذاري اوليه براي خريد دستگاه هاي لازم و سوخت و هزينه هاي جاري مي باشد.

تجهيزات مختلفي براي خشك كردن مكانيكي كود در بازار وجود دارد كه طي آن كو مرغ پس از خشك شدن تبديل به پلت يا بلوك شده و در اختيار مصرف كنندگا قرار مي گيرد.

3-سيلو كردن كود مرغ(ensiling):

برخي از كشور ها فضولات مرغ را همراه با ضايعات كشاورزي،علوفه و ديگر مواد خشبي سيلو مي نمايند مشروط بر اينكه براي فرآوري مفيد رطوبت مناسب 40-65٪ و كربوهيدرات هاي محلول كافي نيز موجود باشد.بر اساس تحقيقات كازول سيلو كردن كود مرغي در رطوبت 40 درصد موجب توليد اسيد لاكتيك كافي و كاهش ph و حفظ مواد غذائي كود مرغي شده است در حالي كه سيلو با رطوبت 22 درصد باعث كاهش اسيد اوريك و افزايش آمونياك مي گردد.

براي سيلو كردن كود مرغي مي توان از توأم كردن آن با كاه يا پوسته برنج يا ذرت علوفه اي استفاده نمود.سيلو كردن مدفوع به عنوان يك روش عمل آوري مناسب مورد قبول قرار كرفته است و از آن در مزارع بزرگ وكوچك و بيشتر براي خوراك دام استفاده مي گردد.

در ايران مي توان از روش دپو كردن و يا خشك كردن طبيعي و يا مكانيكي براي آماده كردن كود مرغي به سهولت استفاده نمود.

 انواع استفاده از کود مرغ:

استفاده از کود مرغ در کشاورزی:قسمت اعظم کود حیوانی از جمله کود مرغ امروزه در دنیا و ایران به مصرف کشاورزی می رسد.امتیاز و خواص کود مرغی در کشاورزی عبارتند از:

تا‌مین مقدار زیادی از عناصر غذائی مورد استفاده گیاه مثل نیتروژن(N)فسفر(P)و پتاسیم و غیره به خاک زراعتی.

تشکیل هوموس در خاک که باعث اصلاح خاک سطحی و اصلاح شرایط فیزیکی زمین یا بافت سنگین و سبک می شود که نتیجه آن تهویه خاک،افزايش قدرت رويش بذر و درخت و افزايش ظرفيت نگهداري آب در زمين و بالاخره افزايش فعاليت ميكروارگانيسم هاي مفيد در خاك مي باشد.

بنابراين با مصرف متناسب كود مرغي در كشاورزي كيفيت خاك از نظر فيزيكي و شيميائي افزايش يافته و در اين صورت احتياج به استفاده از حداقل كود شيميائي است و اين امر از نظر اقتصادي نيز كاملا مقرون به صرفه است(با توجه به اينكه هر ۱۰۰۰ قطعه جوجه كبابي در طي ۸ هفته ۲ تا ۲.۵ تن كود توليد مي كنند)

بر اساس هر تن كود تر ۶/۱۷ كيلوگرم مواد نيتروژني و ۲۶ كيلوگرم فسفات به صورت P2O2 و ۳۲ كيلوگرم پتاسيم به طور خالص وجود داشته است.در كود خشك شده اين مقادير به ۳۱ كيلوگرم مواد نيتروژني و ۶۹ كيلوگرم مواد فسفاتي و ۴۴ كيلوگرم مواد پتاسيمي افزايش مي يابد.با اضافه نمودن كودهايي مانند سوپر فسفات که باعث باقي ماندن گوگرد در آن و همچنین پودر آهك جهت جلو گيري از ايجاد بوي نامطبوع ارزش اقتصادي آن را بالا برد.

استفاده از اين كود علاوه بر اينكه سبب مي شود اولين محصول به خوبي يرداشت شود مقدار يك دوم تا دو سوم كود پس از خرمن در زمين باقي مانده و محصولات بعدي كه كاشته مي شوند مورد استفاده قرار گيرد.(طبق برآورد كارشناسان كشاورزي در هندوستان يك تن كود بستر مساوي ۱۶ كيلو كود شيميائي فسفات آمونيوم و ۱۵۰ كيلوگرم سوپرفسفات و ۵۰ كيلوگرم سولفات پتاسيم مي باشد)

بر اساس آمار موجود در حال حاضر در ايران در حدود ۵/۳ نيليون تن كود مرغي توليد مي شود كه قسمتي از آن در باغات پسته جنوب مانند كرمان و رفسنجان مورد استفاده قرار مي گيرد و بقيه در محل مرغداري باقي مانده و دچار كپك زدگي شده و دور ريخته مي شود.حال آنكه مي توان از كود مرغ توليدي در كشور براي ۸/۱ ميليون هكتار كشت حبوبات مانند ذرت‏،گندم و برنج و چغندر و درختان مثمر از جمله پسته استفاده نمود.

به طور كلي استفاده صحيح از كود مرغي فرآوردي شده داراي مزاياي زير است:

۱)استفاده بهينه از كود مرغ به عنوان يك ماده با ارزش جهت استفاده در كشاورزي

۲)جلوگيري از آلودگي محيط زيست ناشي از مقادير عظيم كود مرغ در كشور

۳)كمك بسزا به مرغداران براي تهيه بازار جديد جهت فروش كود مرغ و حل يكي از مشكلات مرغداري كشور

۴)جلوگيري از ورود مقادير قابل توجهي كود شيميائي از خارج كشور در نتيجه صرفه جوئي ارزي.

۵)كمك به حفظ و زنده ماندن زمين هاي كشاورزي براي نسل بعد.