آزمایش تعیین مقدار فسفر قابل جذب

اندازه گیری فسفر قابل جذب به روش اولسن Olsen

هدف :

 تعیین مقدار فسفر یک نمونه خاکی در یک منطقه که نشان دهنده مقدار فسفر آن منطقه است ، که در بررسی ها و تحقیقات جانبی برای افزایش حاصلخیزی خاک آن منطقه یکی از اطلاعات کلیدی و مهم است .

مقدمه :

* فسفر یکی از عناصر اولیه خاک محسوب می شود که در خاک و گیاه نقشهای عمده ای همچون توسعه ریشه ، رشد بذر ، رسیدگی یکنواخت گیاه و . . . دارد .

* فسفر در خاک به دو گروه معدنی و آلی تقسیم می شود .

* حلالیت بسیار کم کانیهای فسفات باعث جذب محکم آن بر روی سطوح ذرات خاک می شود .

* به دلیل غلظت پایین فسفر در محلول خاک میزان بسیار کم از فسفر همراه با آب زهکشی از خاک خارج می شود .

* فسفر غذای مناسب جلبک ها است و باعث رشد بیش از حد جلبک ها می شود که خود افزایش جلبکها منجر به کم شدن نور دریافتی از خورشید و اکسیژن در آب می شود که باعث مرگ و میر ماهی می شود که در کل باعث آلودگی می شود

* در این آزمایش از دستگاه اسپکترو فتومتر استفاده می کنیم که بر اساس نور سنجی کار می کند و عدد مربوط به درصد نور جذب شده یا درصد نور عبور داده شده هر محلول را بر روی نمایشگر نمایان می کند .

وسایل مورد نیاز :

پیپت مدرج – ارلن مایر ۲۵۰ و ۱۲۵ میلی لیتری – شیکر – کاغذ صافی

مواد شیمیایی مورد نیاز :

بی کربنات سدیم ۰٫۵ نرمال – آب مقطر – اسید سولفوریک – اسید اسکوربیک پتاسیم آنتیمونی تارتارات – کربن اکتیو –پتاسیم دی هیدروژن فسفات– نمونه خاک

 

دستور کار :

۱- عصاره گیری :

 ۵ gr خاک را توزین کرده و در یک ارلن ۲۵۰ ml می ریزیم و به آن ۱۰۰ ml محلول عصاره گیر بی کربنات سدیم ۰٫۵ نرمال با  pH=8.5 اضافه می کنیم و به مدت ۳۰ دقیقه شیکر می کنیم . بعد از اتمام شیکر بلافاصله با کاغذ صافی آن را صاف می کنیم و اگر عصاره رنگی بود به آن ۰٫۱ gr کربن اکتیو اضافه می کنیم و دوباره  ۳۰ دقیقه شیکر می کنیم و پس از شیکر مجدداً صافی می کنیم .

* در کنار تهیه عصاره یک بلانک ( شاهد ) هم تهیه می کنیم که فقط خاک را در خود ندارد .

۲- تهیه محلول استاندارد : 

۱-۲ . تهیه محلول استاندارد ۵۰۰ppm فسفر را به این طریق تهیه می کنیم که مقدار ۱٫۰۹۸۴ گرم پتاسیم دی هیدروژن فسفات را در ۵۰۰ml آب مقطر حل می- کنیم .

۲-۲ . تهیه محلول ۲۰ ppm فسفر را به این صورت که ۴۰ ml از محلول ۵۰۰ppm فسفر را با محلول عصاره گیر ( بیکربنات سدیم ) به حجم یک لیتر می رسانیم .

۳-۲ . برای تهیه سری استانداردها به این شیوه عمل می کنیم که از محلول ۲۰ppm فسفر برای تهیه محلولهای ۰٫۴ ، ۰٫۶ ، ۰٫۸ ، ۱ ، ۱٫۲ و ۱٫۴ ppm فسفر ، با استفاده از معادله C1.V1= C2.V2 مقدار لازم را شناسایی می کنیم که به ترتیب ۲۰، ۳۰ ، ۴۰ ، ۵۰ ، ۶۰ و ۷۰ میلی لیتر مورد نیاز است که با بیکربنات سدیم به حجم یک لیتر می رسانیم و برای تهیه محلول استاندارد صفر از بیکربنات سدیم استفاده می کنیم .

۳- تهیه داروی مخلوط ( محلول مخلوط )

برای تهیه داروی مخلوط به ترتیب زیر از مواد برداشته و در یک ارلن ریخته و به آرامی بهم می زنیم تا یکنواخت شود .

۱-               ml 50 اسید سولفوریک ۴ مول

۲-               ml 15 آمونیوم مولیبدات

۳-               ml 30 اسید اسکوربیک

۴-               ml 5 پتاسیم آنتیمونی تارتارات

۵-               ml 200 آب مقطر

۴- از هر محلول استاندارد و عصاره و بلانک ml 25 برداشته و هر کدام را در یک ارلن مایر ml125 ریخته و ml 25 از داروی مخلوط به هر کدام اضافه می- کنیم .

۵- تمام ارلن ها را به مدت ۱۵ دقیقه شیکر می کنیم و بعد کنار می گذاریم تا بعد از صرف ۱ تا ۲ ساعت رنگ محلول درون ارلن ها آبی شود .

۶– بعد از دیدن رنگ آبی کامل ، اول استانداردها را با دستگاه اسپکترو فتومتر روی طول موج nm 880  یا nm  ۸۲۰  قرائت می کنیم که با داشتن اعداد بدست آمده می توانیم یک منحنی استاندارد ( مرجع ) رسم کنیم .

و بعد عدد عصاره و بلانک را با دستگاه قرائت کرده و با تطبیق دادن با منحنی استاندارد غلظت فسفر ( ppm ) هر کدام را مشخص می کنیم .

۷- با داشتن داده های بدست آمده از آزمایش و قرار دادن در معادله زیر می توانیم مقدار فسفر را حساب کنیم .

                                                               × ( a – b ) = ppm (P)

a = ppm (P)  در نمونه عصاره

b = ppm (P)  در بلانک

V = محلول عصاره گیری اضافه شده

S = وزن نمونه خاک توزین شده

نقش کودها در تغذیه پسته

ازت

ازت  نقش اصلی ازت در گیاه ساخت پروتئینهای گیاهی بوده که نقشی ساختاری و کلیدی می باشد رشد و باردهی درختان پسته به میزان زیادی به ازت بستگی دارد و کمبود آن رشد ، باروری و تولید محصول را محدود می سازد .

 بطورکلی نیاز گیاه پسته به ازت ، 600 گرم ازت خالص به ازای هردرخت در سال پر محصول بوده و براساس درصد ازت کودهای ازته ، میزان مصرف هر یک از کودها قابل محاسبه می باشد .

کود اوره

 کود اوره با داشتن 46 درصد ازت د ربین کودهای ازته معمولی دارای بیشترین درصد ازت می باشد اما بعلت تبدیل آن به گاز آمونیاک و تصاعد آن در صورتیکه کود اوره در سطح خاک داده شود و همچنین تشکیل یون بی کربنات در اثر تجزیه اوره که در جذب و ایفای نقش سایر عناصر بویژه عنصر آهن ایجاد مشکل می کند ، کود مناسبی جهت مناطق پسته کاری که بی کربنات آب آبیاری وخاک آنها بالا می باشد ، نیست .

کود نیترات آمونیم

 کود نیترات آمونیم حاوی 35 درصد ازت که هر دو شکل آمونیم و نیترات را دارا می باشد . نیترات حاصل از تجزیه نیترات آمونیم سریعا توسط گیاه قابل جذب می باشد اما در آبیاریهای سنگین بعلت حلالیت بالا و حرکت سریع ، نیترات در اعماق خاک حرکت کرده و از دسترس گیاه خارج می شود در نتیجه در خاکهای شنی و سبک بدلیل شستشوی نیترات و در خاکهای شور بدلیل ضریب شوری بالای نیترات آمونیم این کود توصیه نمی شود .

کود سولفات آمونیم

 کود سولفات آمونیم حاوی 20 درصد ازت و 24 درصد گوگرد می باشد . یون آمونیم حاصل از تجزیه سولفات آمونیم ، ممکن است مقداری از آن بین لایه های کانیهای رسی تثبیت گردد و همچنین بعلت بار مثبت درگیر واکنشهای تبادلی گردد . یون سولفات مستقیما قابل جذب توسط گیاه بوده بعلاوه موجب کاهش موضعی PH شده و خاصیت اصلاح کنندگی دارد بنابراین کود سولفات آمونیم در خاکهای سبک و شنی بعلت قابلیت شستشوی کم سولفات آمونیم که جذب ذرات خاک می گردد و در خاکهای قلیایی با PH بالا بعلت خاصیت اصلاح کنندگی بنیان سولفات موجود در این کود توصیه می گردد .

 

 بطورکلی اگر کود ازته مصرفی در باغات پسته در 3 نوبت

اواخر اسفند یا اوایل فروردین ،

10 تیر لغایت 31تیر ،

و اواخر مرداد

مصرف شوند بازدهی بالاتری می توانند داشته باشند در حالت عادی با توجه به نیاز 600 گرم ازت خالص به ازای هر درخت مقدار 300 کیلوگرم در هکتار سولفات آمونیم در اواخر اسفند و 350 کیلوگرم در هکتار نیترات آمونیم در 10 تیر لغایت 31 تیر ( هنگام پرشدن مغز پسته ) و 300 کیلوگرم در هکتار سولفات آمونیم در اواخر مرداد ماه می تواند جهت باغات پسته بارور و برای درختان بزرگتر از 20 سال مصرف شود .

 علائم کمبود ازت  کمبود ازت موجب زردی برگها ، کاهش رشد تاج درخت ، کوچکی برگها ، باریک ماندن شاخه های تازه رشد کرده و کاهش رشد قطری شاخه ها ، قرمزشدن پوست درخت و رگبرگها و دمبرگها ، ریزش زودتر از معمول برگها در پائیز و کم مغز شدن و سبکی دانه ها می شود .

 حد بحرانی ازت درخاک PPm –   2000 PPm و1000 حد بحرانی آن در برگ پسته 2.5 – 2 درصد ماده خشک می باشد .

 بایستی توجه نمود هنگامی که کود ازته جلوی آب و در سطح خاک مصرف شده ، ارتفاع آب آبیاری بیشتر از 10 سانتی متر نبوده و از آبیاری سنگین اجتناب شود .

 

فسفــر 

 فسفــر  قابلیت دسترسی به فسفر خاک توسط گیاه بیش از آنکه به مقدار آن در خاک بستگی داشته باشد به PH و شرایط خاک بستگی دارد . PH کمی اسیدی تا خنثی بهترین PH برای قابلیت دسترسی به فسفر می باشد . درخاکهای قلیایی تشکیل فسفاتهای کلسیم که حلالیت بسیار کم داشته و تبدیل آنها به فرمهای محلول نیز کند صورت می گیرد ، موجب کاهش قابلیت دسترسی به فسفر توسط گیاه می شود . فسفر از جمله عناصری است که در خاک بسیار کند حرکت کرده و توسط ذرات خاک تثبیت می گردد . در نتیجه کودهای فسفره بایستی در نزدیکی ریشه مصرف شده و از مخلوط کردن این کود با خاک به جهت جلوگیری از تثبیت و غیرفعال شدن آن بایستی جلوگیری نمود .

 حد بحرانی فسفر در خاک15 PPm و در برگ پسته  0.14 درصد ماده خشک می باشد .

 ازجمله علائم کمبود فسفر ، ارغوانی شدن برگ سرشاخه ها ، باریک شدن شاخه ها ، برهنه شدن درخت ، دیرباز شدن جوانه ها و تیره شدن رنگ برگهای پیر می باشد .

 

پتــاسیــم 

 پتــاسیــم  نقش پتاسیم در گیاه بیشتر کاتالیزوری بوده و کمبود آن مقاومت گیاه را در برابر آفات و بیماریهاکاهش می دهد . پتاسیم موجب تسهیل نفوذ آب در سلولهای گیاهی و سبب کنترل عمل باز و بسته شدن روزنه های برگ در هنگام تبخیر و تعرق می شود .

 جذب پتاسیم در سال پرمحصول ( ON ) حدود 6 برابر سال کم محصول ( Off ) بوده و بیش از 90 درصد کل جذب سالیانه پتاسیم در طی دوره پرشدن مغز اتفاق می افتد . درختان پسته پتاسیم زیادی جذب می نمایند بطوریکه جذب سالیانه پتاسیم توسط درخت پسته به جذب ازت و نیتروژن که پرمصرف ترین عنصر غذایی است نزدیک می باشد .

 حد بحرانی پتاسیم قابل جذب درخاک 300 PPm و دربرگ 2 – 1.5 درصد ماده خشک می باشد .

 مصرف پتاسیم موجب افزایش درصد خندانی و کاهش پوکی دانه های پسته نیز می گردد.

 درصورت کمبود این عنصر در گیاه پسته حاشیه برگها به سمت بالا پیچیده همچنین برگهایی که کمبود پتاسیم دارند ، حاشیه سوختگی قهوه ای را نشان می دهند .

 برای کوددهی به باغات فاقد پتاسیم درخاکهای با بافت سنگین و رسی می بایستی مقادیر زیادی از کودهای پتاسه درون شیار کودی مصرف شود در غیر اینصورت درختان پاسخ مناسبی به دریافت کود نخواهند داد ( حداقل 3 کیلوگرم سولفات پتاسیم به ازای هر درخت بارده و بزرگ ) در اراضی سبک و شنی مقدار مصرف کودهای پتاسه می تواند کمتر در نظرگرفته شود .

 از آنجایی که 90 درصد جذب پتاسیم توسط درخت پسته در طی دوره پرشدن مغز اتفاق می افتد ، محلولپاشی با کودهای حاوی درصد بالای پتاسیم و همچنین کاربرد کودهای پتاسه محلول در آب همراه با آب آبیاری ، در طی این دوره زمانی به بهبود کیفیت محصول و افزایش عملکرد محصول کمک شایان توجهی می نماید .

 

گـــوگـــرد

 گـــوگـــرد  گوگرد بصورت یون سولفات در محلول خاک وجود داشته و بعلت داشتن بارمنفی جذب ذرات خاک نمی شود ، اکسید و احیاء گوگرد درخاک بیولوژیکی بوده و میکرو ارگانیسمهای خاک می توانند گوگرد را به بون سولفات تبدیل و قابل استفاده برای گیاه نمایند .

 اضافه کردن گوگرد به خاک علاوه بر تامین نیاز غذایی گیاه ، از نظر خواص اصلاحی و تاثیری که روی PH خاک دارد مفید می باشد . برای موثر بودن مصرف گوگرد بایستی شرایط از نظر تهویه رطوبت فراهم باشد تا میکرو ارگانیسمهای خاک بتوانند گوگرد را به سولفات تبدیل نمایند و این امر موجب کاهش موضعی PH گردد . علائم کمبود گوگرد مشابه علائم کمبود ازت بوده و شامل زردی برگهای جوان ، کاهش رشد گیاه و نازکی شاخه ها می باشد .

 حد بحرانی گوگرد در خاک 15 PPm  و در برگ پسته 0.3 درصد ماده خشک می باشد .

 مقدار 1 – 50 تن گوگرد ترجیحا میکرونیزه در هر هکتار مخلوط با کودحیوانی در چالکودها جهت باغات پسته قابل توصیه می باشد .

 

کلسیـــم

 کلسیـــم  درخاکهای مناطق خشک و نیمه خشک ، کلسیم نسبت به سایر عناصر غذایی به مقدار بیشتری در محلول خاک وجود دارد اما فقط وجود آن در خاک و بافتهای گیاه و برگ ، دلیل براینکه محدودیتی از نظر آن وجود ندارد نیست و باید مطمئن شد که آیا عنصر مذکور در گیاه از تحرک مناسبی برخوردار بوده و آیا قادر به انجام وظیفه خود می باشد یا خیر . بنابراین مشکل اصلی کمبود کلسیم ، جذب آن از طریق خاک نبوده بلکه انتقال آن در داخل گیاه است که موجب بروز عوارض ناشی از کمبود کلسیم بخصوص در میوه ها که بیشتر از بقیه اندامهای گیاه به کلسیم نیاز دارند ، می شود .

 از جمله عوارض کمبود کلسیم در درختان پسته عارضه لکه پوست استخوانی در دانه های پسته می باشد که با 3 نوبت محلولپاشی با کودهای حاوی کلسیم در اوایل فصل رشد ( اواخر فروردین تا اواخر اردیبهشت ) با فاصله 15 – 10 روزه می توان از شدت عارضه تا مقدار بسیار زیادی کاست .

 حد بحرانی کلسیم در برگ پسته حدود 2 درصد ماده خشک گیاهی است . در خاک میزان کلسیم در ارتباط با منیزیم و سدیم سنجیده می شود و نسبت جذب سدیم ( SAR ) کمتر از 15 و نسبت کلسیم به منیزیم بیش از یک در خاک می تواند نشاندهنده وضعیت نسبتا مناسب کلسیم در خاک باشد .

 در درختان پسته مبتلا به کمبود کلسیم ، برگهای جوان و نزدیک انتهای شاخه به شکل چروکیده و کج در آمده و نوک برگها و حاشیه آنها بطرف بالا و یا پائین لوله می شود . کمبود کلسیم در درختان پسته بیشتر کیفی بوده و در نتیجه اثرات متقابل با عناصر دیگر یا عدم انتقال مناسب در گیاه اتفاق می افتد درصورت نیاز می توان از 200 – 100 تن گچ خام در هکتار جهت اصلاح خاک و رفع نیاز گیاه به کلسیم استفاده نمود .

 

منیـــــزیـــــم

 منیـــــزیـــــم  منیزیم بصورت یون منیزیم از محلول خاک جذب شده و درخاکهای مناطق خشک و نیمه خشک به مقدار زیادی بصورت جذب سطحی ذرات خاک وجود دارد . درنتیجه در این خاکها بیشتر با مسئله زیاد بود و مسمومیت این عنصر روبرو هستیم تا کمبود و کمبود احتمالی آن نیز بیشتر ممکن است در خاکهای شنی اتفاق بیفتد .

 حدبحرانی منیزیم در خاک PPm 15 و دربرگ پسته 60 درصد ماده خشک گیاهی می باشد .

 کمبود آن موجب ظهور رنگ زرد و کلروز بین رگبرگی در برگهای مسن و پیر گیاه می شود . درصورت کمبود مصرف 400 کیلوگرم سولفات منیزیم در هکتار در چالکود و در صورت مسمومیت مصرف گچ و پتاسیم در مقادیر زیاد توصیه می گردد .

 

آهــــــن

 آهــــــن  آهن یکی از عناصر ضروری برای رشد تمامی گیاهان است . درصورت کمبود آن کلروفیل به مقدار کافی در سلولهای برگ تولید نمی شود . زردی برگ ناشی از آهک ، شکل خاصی از کمبود آهن در گیاه است که بخش وسیعی از کشور ما را فراگرفته است .

 آبیاری بیش از حد ، مصرف بی رویه و نامتعادل کودهای شیمیایی ، کمبود مواد آلی و فشرده شدن خاک و زیادی بی کربنات در محلول خاک از جمله عوامل موثر در کاهش جذب آهن توسط گیاه می باشد .

 درصورت کمبود آهن ، کلروفیل به مقدار کافی در سلولهای برگ تولید نشده ، ابتدا فاصله بین رگبرگها زرد شده و باشدت یافتن کمبود ، تمامی سطح برگ زرد می شود . بدلیل آنکه آهن در گیاه متحرک نمی باشد این علائم ابتدا در برگهای جوان و قسمتهای فوقانی گیاه ظاهر شده و با پیشرفت کمبود تمامی گیاه را در بر می گیرد .

 حد بحرانی آهن در خاکPPm 10 – 7 و در برگ پسته PPm  100می باشد .

 جهت مصرف خاکی آهن بایستی حتما از کودهایی با بنیان کلات EDDHA نظیر سکوسترین آهن استفاده نمود جهت محلولپاشی از کودهای آهن با بنیان کلات EDTA نیز می توان استفاده نمود .

 

روی

 روی  مقدار روی در محلول خاک بسیار ناچیز بوده و هرچه PH خاک بیشتر شود از مقدار روی قابل جذب گیاه کاسته می شود بنابراین در خاکهای با PH قلیایی که خاص خاکهای آهکی است کمبود روی شایع و گسترده می باشد .

 استفاده زیاد از کودهای فسفره در خاکهایی که مقدار روی قابل استفاده کمی دارند ، موجب بروز کمبود تحمیلی روی در گیاه می شود .

 روی در بسیاری از سیستمهای آنزیمی گیاه نقش کاتالیزوری فعال کننده و یا ساختمانی داشته و در ساخته شدن و تجزیه پروتئینها در گیاه نیز دخیل است . یکی از بارزترین نقشهای روی در ساخت اسید آمینه تریپتوفان بعنوان پیش نیاز ساخت هورمون اکسین است که در رشد طولی شاخه ها موثر می باشد . همچنین روی در مرحله گرده افشانی و جوانه زدن دانه های گرده نقش اصلی را ایفاء نموده و موجب تسریع در رشد لوله گرده شده و در نتیجه امکان لقاح و تشکیل میوه را افزایش می دهد . از جمله علائم کمبود روی ، تاخیر در باز شدن جوانه های رویشی و زایشی حتی تا مدت یک ماه ، تشکیل دانه های کوچکتر و قرمزتر از دانه های سالم ، ریزبرگی ، کم برگی ، کوچک شدن میان گره های سرشاخه و روزت می باشد .

 حد بحرانی روی در خاک PPm 2و در برگ پسته PPm  30می باشد .

 مصرف خاکی سولفات روی در چالکود به همراه کود حیوانی به میزان حداقل 250 گرم به ازای هردرخت در باغات دچار کمبود همچنین محلولپاشی سولفات روی پس از برداشت و اواخر اسفند هنگام تورم جوانه ها و در اردیبهشت ماه در باغات پسته توصیه می گردد .

 

منگنـــــز 

 منگنـــــز  یون دوظرفیتی منگنز در مجموع محلولترین فرم آن و قابل جذب برای گیاه می باشد نقش عمده منگنز در گیاه مشارکت در سیستمهای ترکیبی است منگنز در تولید کلروفیل نقش اساسی داشته و متابولیسم ازت و واکنشهای آبی فتوسنتز نیز از منگنزتاثیر می گیرند . منگنز و آهن بر روی یکدیگر دارای اثر متقابل می باشند.

 حدبحرانی منگنز در خاک PPm 8و در برگ پسته PPm 50است .

 بعلت تحرک کم منگنز در گیاه علائم کمبود نخست در بافتهای جوان مشاهده می شوند . علائم کمبود شبیه علائم کمبود آهن بوده با این تفاوت که در کمبود منگنز قسمتی از حاشیه برگ سبز باقی می ماند . نکته حائز اهمیت و قابل اشاره در ارتباط با نقش عنصر منگنز در گیاه پسته ، تحقیقی است که نشان داده مهمترین عنصر غذایی که در تفاوت بین باغات با عملکرد بالا با باغات با عملکرد پائین ایفای نقش می کند ، عنصر منگنز می باشد .

 

مـس

 مـس  نقش مس در گیاه بیشتر در فعالیتهای آنزیمی گیاه خصوصا فعال کردن آنزیمهای اکسیداز می باشد . قابلیت دسترسی به مس برای گیاه نظیر اغلب ریزمغذیها به PH خاک بستگی داشته و با افزایش PH از قابلیت جذب آن کاسته می شود همچنین در خاکهای آلی نیز مس اغلب به فرم کمپلکسهای آلی بسیار پایدار وجود داشته و با پیوند بسیار سختی بین مولکولهای آلی جای می گیرد در نتیجه قابلیت جذب آن برای گیاه کم شده و نمی تواند بوسیله گیاه مورد استفاده قرارگیرد در نتیجه برخلاف تمامی عناصر غذایی ریزمغذی بایستی حتی المقدور با کودهای حیوانی و دامی مخلوط نگردد . مس با فسفر و آهن و روی اثر متقابل دارد .

 حدبحرانی مس در خاک PPm  1و در برگ پسته PPm 10می باشد.

 علائم کمبود مس در گیاه پسته بصورت سوختگی برگهای نزدیک به نوک سرشاخه ها ، قلبی شکل شدن برگهای نورس و عصایی شکل شدن شاخه های بالائی درخت و تابیدن آنها به سمت پائین می باشد .

 

بـــر 

 بـــر  یکی از منابع اصلی بر خاک ، آب آبیاری و بر موجود در آن می باشد اما لزوما آبهای شور دارای بر زیاد نیستند . بر در فعالیتهای زایشی ، گرده افشانی ، تقسیم سلولی بافتهای مریستمی ، ترمیم بافتهای آوندی ، متابولیسم کربوهیدراتها و انتقال آنها نقش ایفاء می نماید . درخاکهای دارای بافت سبک ، بر در اثر بارندگی و یا آبیاری شسته شده و از دسترس گیاه خارج می گردد همچنین در PH بالاتر از هشت و درخاکهای آهکی میزان جذب بر به میزان زیادی کاهش می یابد که این امر بعلت واکنش متقابل بین کلسیم و بر می باشد .

 حدبحرانی بر در خاک PPm 1و در برگ پسته PPm 250می باشد .

 از علائم کمبود بر در گیاه پسته ، پیچیده شدن حاشیه برگها ، تغییر شکل برگ بصورت فنجانی ، پوکی محصول و عدم خوشه بندی مناسب را می توان نام برد درصورت کمبود محلولپاشی اسیدبوریک در پائیز پس از برداشت و یا اواخر اسفند هنگام تورم جوانه ها توصیه می گردد .

مطلب 32. ارزیابی ظرفیت جذب عناصر نیتروژن˛ فسفر و پتاسیم و رشد ریشه در درخت پسته

مطلب 32. ترجمه خلاصه مقاله ” ارزیابی ظرفیت جذب عناصر نیتروژن˛ فسفر و پتاسیم و رشد ریشه در درخت پسته دارای تناوب باردهی”

Assessment of nitrogen, phosphorus, and potassium uptake capacity and root growth in mature alternate-bearing pistachio (Pistacia vera) trees

R. C. ROSECRANCE, S. A. WEINBAUM and P. H. BROWN

Pomology Department, University of California Davis, Davis, CA 95616, USA

Summary We examined interrelationships between crop load, nitrogen (N), phosphorus (P), and potassium (K) uptake, and root growth in mature, alternate-bearing pistachio (Pistacia vera L.) trees. Pistachio trees bear heavy (on-year) and light (off-year) fruit crops in alternate years. Uptake and partitioning of N, P, and K among tree parts were determined during (a) spring flush (mid-March to late May), (b) nut fill (late May to early September), and (c) postharvest–leaf senescence (late September to early December). Nutrient uptake occurred primarily during nut fill in both on-year and off-year trees. In on-year trees, N and K uptake increased by 35 and 112 respectively, during nut fill compared with off-year trees. During this period, nutrients were allocated largely to embryo development in on-year trees and to storage in perennial tissues in off-year trees. Nutrient uptake was negligible between harvest and leaf senescence. Although root growth was reduced during nut fill in on-year trees compared with off-year trees, there was no relationship between root growth and the uptake of N, P or K from the soil. Our data support the hypothesis that sink demand regulates the uptake and distribution of N, P, and K in pistachio trees.

Keywords: crop yield, nutrient use efficiency, sink demand

خلاصه : (در این تحقیق)رابطه متقابل بین میزان محصول˛ جذب عناصر نیتروژن ˛ فسفر و پتاسیم و رشد ریشه در درخت پسته بارده دارای تناوب باردهی مورد آزمایش قرار گرفته است. درخت پسته در سالهای متناوب در سال آور محصول زیاد و در سال نیاور محصول سبکی تولید می کند. جذب و تقسیم بندی عناصر نیتروژن˛ فسفر و پتاسیم در اجزای درخت در طی مراحل رشد بهاره˛ پر کردن مغز و پس از برداشت (پیری برگ) تعیین شده است. جذب عناصر اصولا در طی پر شدن مغز هم در سال آور و هم در سال نیاور (بی بار) رخ می دهد. در سال آور جذب  نیتروژن و پتاسیم به ترتیب به مقدار 35 و 112 درصد افزایش (در طی پر شدن مغز) در مقایسه با درختان نیاور دارد. در طی این دوره در درختان آور عناصر به مقدار زیادی به توسعه جنین و در درختان نیاور (بی بار) به ذخیره در بافت های دائمی اختصاص یافته می شود. جذب عناصر در زمان مابین برداشت و پیری برگ ناچیز می باشد. اگرچه رشد ریشه در طی پر شدن مغز در درختان آور نسبت به درختان نیاور (بی بار) کاهش داشته است˛ رابطه ای بین رشد ریشه و جذب عناصر ازت˛ فسفر و پتاسیم از خاک وجود نداشت. داده های ما موید این فرضیه است که تقاضای محل مصرف˛ جذب و توزیع عناصر ازت˛ فسفر و پتاسیم را در درخت پسته تنظیم می کند.

 ترجمه

م.حیدری

کود مرغی بهتر را بشناسیم

کود مرغی بهتر را بشناسیم

در سالهای اخیر در اغلب کشورهای دنیا به علت حجم عظیم تولید کود مرغ و مشکلات و مسائل زیست محیطی آن در مورد مصارف مختلف کود مرغ مورد بررسی و تحقیقات فراوانی انجام شده است.نتایج حاصله ثابت کرده است که نه تنها کود مرغی ماده بی ارزشی و مزاحمی نیست بلکه چنانچه به خوبی از آن استفاده شود ماده بسیار با ارزشی با مصارف  مختلف می باشد.قسمتی از کود مرغ امروزه در دنیا در تغذیه دام و ماهی به کار می رود و قسمت جزئی از آن نیز در تعداد معدودی از کشورها مانند هندوستان و چین و برخی از کشورهای افریقائی جهت تولید بیوگاز برای مصارف خانگی و در برخی از کشورهای پیشرفته از جمله انگلستان برای سوخت نیروگاههای تولید برق مدرن به کار میرود ولی به طور کلی بیش از 90 درصد از این کود برای مصارف کشاورزی مورد استفاده قرار می گیرد.

ترکیب شیمیایی و مواد غذائی کود خشک شده مرغ طبق منابع موجود به قرار زیر می باشد:

 

مواد غذائی کود بستر جوجه کشی کود مرغ تخمگذار در قفس
درصد پروتئین حقیقی 16.7 11.3
درصد پروتئین خام 31.3 28
درصد ضریب هضمی(در دام) 23.3 14.4
درصد اسید اوریک(NPN) 8.5 6.3
درصد فیبر خام 16.8 12.7
انرژی قابل هضم در نشخوارکنندگان 2440 1893
درصد خاکستر 15 28
درصد کلسیم 2.4 8.8
درصد فسفر 1.8 2.5
درصد منیزیم 0.44 0.64
درصد پتاسیم 1.78 2.33
آهن(قسمت در میلیون) 451 150
منگنز(قسمت در میلیون) 225 406
روی(قسمت در میلیون) 235 463

کود مرغی دارای مقادیر قابل توجهی متیون،لیزین و سیستئین می باشد.

ارزش کود مرغ بستگی تامی با نوع و ترکیب غذائی و نوع نگهداری مرغ و نوع ماده ای که برای بستر مرغ مورد استفاده قرار می گیرد دارد.طبق بررسی و تحقیقاتی که در دانشگاه havana صورت گرفت نشان میدهد اگر کود مرغی حاوی 50 درصد آب باشد در هر تن حاوی 20 کیلوگرم ازت،13 کیلوگرم پتاسیم،25 کیلوگرم فسفر و 42 کیلوگرم آهک و منیزیم است.

بر اساس مقایسه ای که در اروپا بین کود مرغ و کود گاو و کود خوک انجام گرفته نشان می دهد اگر کود مرغ  فرآوری شود ارزش آن به مراتب بیشتر از کودهای دیگر است جدول زیر نسبت ترکیب این کودها را در ترکیب 1000 گالن کود نشان می دهد.

 

نوع کود ازت فسفات پتاس
کود مرغی 68 49.5 32.4
کود گاو 21.2 8.9 26.5

بر اساس بررسی های انجام شده در دپارتمان علوم دانشکده کشاورزی دانشگاه IOWA   آمریکا بر روی ترکیبات کو مرغ  نشان می دهد هر تن کود تر 17.6 کیلوگرم مواد نیترونی و 26 کیلوگرم فسفات به صورت p2o5   و 32 کیلوگرم پتاسیم به صورت k2p به طور خالص وجود دارد(علت بالا بودن املاح معدنی در کود مرغ دفع تام ادرار و مدفوع است در حالی که کود دام منحصراٌ از مدفوع تشکیل شده است).

در کود خشک شده این مقادیر به 31 کیلوگرم مواد نیتروژنی،69 کیلوگرم مواد فسفاتی و 44 کیلوگرم مواد پتاسیمی افزایش می یابد.چنانچه کود مرغ فرآیند شود می توان از آن برای بارور نمودن زمین به جای کود شیمیایی استفاده نمود.

مقدار تولید کود مرغ:

بر اساس آمار منتشر شده در آمریکا در سال 1998 هر 1000 جوجه گوشتی تا وزن 1820 گرم(تقریباٌ بین سن شش هفتگی)مقدار 3.2 تن کود و هر 1000 مرغ تخمگذار تا 60 هفتگی 15 تن کود خالص تولید می کنند.

بر اساس آمار تولید در ایران در سال 1389 تعداد نیمچه گوشتی تولید شده در حدود یک میلیارد و مرغ تخمگذار پرورش داده شده در حدود 60 میلیون قطعه بوده است با توجه به ارقام ذکر شده در فوق می توان کود تولید شده در سال مذبور را به میزان 3.500.000 تن برآورد کرد که استفاده صحیح از آن می تواند از نظر اقتصادی برای مرغداران و همچنین کشاورزان رقم چشمگیری باشد.

انواع کود مرغ:

کود مرغ بسته به پرورش دارای انواع زیر می باشد:

کود بستر جوجه های گوشتی:

این کود دارای پروتئین بالا بوده و حاوی 30-18 درصد اسید اوریک،17-12 درصد آمونیاک،4-2 درصد کراتین و دیگر ترکیبات ازته می باشد و انرژی آن نیز بالاتر از انواع دیگر کودهای مرغی می باشد.به طور کلی ارزش کیفیت این نوع کود مرغی بستگی به نوع موادی که برای بستر به کار می رود و همچنین مدیریت کود در طول دوره پرورش دارد مثل خاک،سنگریزه و آهک موجود در کف سالن یا محل ذخیره کود نیز تحت تإثیر قابل ملاحظه ای روی درصد خاکستر کود مرغی خواهد داشت.

کود نیمچه های تخمگذار یا مادر:

این کود از پرورش نیمچه های جانشین شونده تخمگذار یا مادر به دست می آید.ارزش این کود ها که حاوی فضولات و بستر هستند کمتر از کود جوجه های گوشتی است زیرا در پرورش نیمچه ها از مقدار بیشتر مواد بستر استفاده می شود همچنین غذای این مرحله پرنده حاوی انرژی و پروتئین خام کمتر و الیاف بیشتر از غذای جوجه های گوشتی است.

کود مرغهای تخمگذار یا مادر در روش بستر:

این نوع کود از لانه هائی که در آن مرغ تخمگذار و یا مادرهای گوشتی یا تخمگذار در روی بستر نگهداری می شوند جمع آوری می گردد و نسبت بستر به فضولات در آن کمتر از کود جوجه های گوشتی است از این رو الیاف خام آن کمتر می باشد.به طور کلی ترکیبات آن حاوی 16-22 درصد پروتئین،کلسیم آن در حدود 6 درصد فسفر در مقایسه با کلسیم کم و در حدود 2.4-1.8 می باشد.

فضولات یا کود سیستم قفس:

کود طیوری که در قفس نگهداری می شوند خالص و بدون بستر می باشد از این رو ارزش آن بیشتر بوده و برای استفاده در تغذیه دام ها به کار برده می شود.

در این مورد بایستی نکات زیر رعایت شود:

کود به طور تازه جمع آوری شود.

از گله هایی که دارو در آ«ها به منظور پیشگیری یا معالجه استفاده می شود تهیه نشده باشد.

توسط حرارت(کود خشک کن)رطوبت آن کمتر از 15 درصد کاهش یافته باشد.

حاوی مواد خارجی مثل سنگ،شیشه،میخ و سیم و غیره نباشد.

از نظر مواد غذائی مانند پروتئین،چربی،الیاف خام و کلسیم و فسفر ترکیب شیمیائی آن در آزمایشگاه اندازه گیری شده باشد.

 

 

روش های فرآوری کود مرغی:

هرچه فضولات و کود تولید شده زودتر جمع آوری شود مقدار کمتری از مواد آلی مانند پروتئین خام و دیگر مواد غذائی پر ارزش تلف خواهد شد.رطوبت و حرارت زیاد مهمترین عوامل در تجزیه کود هستند و هرچه رطوبت و حرارت بیشتر باشد مقدار بیشتری از ازت آلی(اسید اوریک و اوره)به ازت معدنی تبدیل می شود.از این رو برای استفاده باید آن را عمل آورد به طوری که اسید اوریک به کربنات آمونیوم که از نظر باروری زمین اهمیت دارد تبدیل شود.

برای عمل آوری و ذخیره کود از روش های زیر استفاده می شود:

1-روش روي هم انباشتن(دپو كردن):

بعد از پايان مرحله پرورش كود ها را در روش بستر و يا در روش قفس از لانه خارج كرده و در زميني خارج از مرغداري و در فضاي سر پوشيده روي هم دپو كرده و يا در گودالي سيماني ذخيره مي كنند.بسته به مدتي كه در محل ذخيره مي شود واكنش هاي شيميايي بر اثر فعاليت ميكرو ارگانيسم هاي هوازي و غير هوازي در كود به وجود مي آيد كه نتيجه آن تغييراتي در تركيب شيميائي كود مرغ و از دست دادن مقداري ازت عالي مي شود.معمولا كود دپو شده را هر چند روز يك بار بايد مرتب زير ورو كرد و به هم زد.اين گونه كود در كشاورزي مصرف دارد.

2-خشك كردن كود:

امروزه خشك كردن كود پس از جمع آوري در اغلب كشور ها متداول است اين وسيله سبب كاهش حجم فضولات و كود تا ميزان 20-30 درصد حجم اوليه مي گردد از اين رو ذخيره ان احتياج به فضاي كمتري دارد و حمل ونقل آن ارزانتر از كود معمولي و همچنين از تكثير لارو و حشرات در داخل كود جلوگيري به عمل مي آيد.خشك كردن كود ممكن است به دو روش طبيعي و يا مكانيكي صورت پذيرد كه در روش طبيعي از اشعه آفتاب استفاده مي گردد و مقدار زيادب از رطوبت كود را كاهش مي دهد و در روش ديگر از كود خشك كن هاي مكانيكي استفاده مي شود كه امروزه در كشور هاي پيشرفته مرسوم است كه در اين روش حجم فضولات به ميزان 20-30 درصد حجم اوليه مي گردد كه استفاده از اين روش مستلزم سرمايه گذاري اوليه براي خريد دستگاه هاي لازم و سوخت و هزينه هاي جاري مي باشد.

تجهيزات مختلفي براي خشك كردن مكانيكي كود در بازار وجود دارد كه طي آن كو مرغ پس از خشك شدن تبديل به پلت يا بلوك شده و در اختيار مصرف كنندگا قرار مي گيرد.

3-سيلو كردن كود مرغ(ensiling):

برخي از كشور ها فضولات مرغ را همراه با ضايعات كشاورزي،علوفه و ديگر مواد خشبي سيلو مي نمايند مشروط بر اينكه براي فرآوري مفيد رطوبت مناسب 40-65٪ و كربوهيدرات هاي محلول كافي نيز موجود باشد.بر اساس تحقيقات كازول سيلو كردن كود مرغي در رطوبت 40 درصد موجب توليد اسيد لاكتيك كافي و كاهش ph و حفظ مواد غذائي كود مرغي شده است در حالي كه سيلو با رطوبت 22 درصد باعث كاهش اسيد اوريك و افزايش آمونياك مي گردد.

براي سيلو كردن كود مرغي مي توان از توأم كردن آن با كاه يا پوسته برنج يا ذرت علوفه اي استفاده نمود.سيلو كردن مدفوع به عنوان يك روش عمل آوري مناسب مورد قبول قرار كرفته است و از آن در مزارع بزرگ وكوچك و بيشتر براي خوراك دام استفاده مي گردد.

در ايران مي توان از روش دپو كردن و يا خشك كردن طبيعي و يا مكانيكي براي آماده كردن كود مرغي به سهولت استفاده نمود.

 انواع استفاده از کود مرغ:

استفاده از کود مرغ در کشاورزی:قسمت اعظم کود حیوانی از جمله کود مرغ امروزه در دنیا و ایران به مصرف کشاورزی می رسد.امتیاز و خواص کود مرغی در کشاورزی عبارتند از:

تا‌مین مقدار زیادی از عناصر غذائی مورد استفاده گیاه مثل نیتروژن(N)فسفر(P)و پتاسیم و غیره به خاک زراعتی.

تشکیل هوموس در خاک که باعث اصلاح خاک سطحی و اصلاح شرایط فیزیکی زمین یا بافت سنگین و سبک می شود که نتیجه آن تهویه خاک،افزايش قدرت رويش بذر و درخت و افزايش ظرفيت نگهداري آب در زمين و بالاخره افزايش فعاليت ميكروارگانيسم هاي مفيد در خاك مي باشد.

بنابراين با مصرف متناسب كود مرغي در كشاورزي كيفيت خاك از نظر فيزيكي و شيميائي افزايش يافته و در اين صورت احتياج به استفاده از حداقل كود شيميائي است و اين امر از نظر اقتصادي نيز كاملا مقرون به صرفه است(با توجه به اينكه هر ۱۰۰۰ قطعه جوجه كبابي در طي ۸ هفته ۲ تا ۲.۵ تن كود توليد مي كنند)

بر اساس هر تن كود تر ۶/۱۷ كيلوگرم مواد نيتروژني و ۲۶ كيلوگرم فسفات به صورت P2O2 و ۳۲ كيلوگرم پتاسيم به طور خالص وجود داشته است.در كود خشك شده اين مقادير به ۳۱ كيلوگرم مواد نيتروژني و ۶۹ كيلوگرم مواد فسفاتي و ۴۴ كيلوگرم مواد پتاسيمي افزايش مي يابد.با اضافه نمودن كودهايي مانند سوپر فسفات که باعث باقي ماندن گوگرد در آن و همچنین پودر آهك جهت جلو گيري از ايجاد بوي نامطبوع ارزش اقتصادي آن را بالا برد.

استفاده از اين كود علاوه بر اينكه سبب مي شود اولين محصول به خوبي يرداشت شود مقدار يك دوم تا دو سوم كود پس از خرمن در زمين باقي مانده و محصولات بعدي كه كاشته مي شوند مورد استفاده قرار گيرد.(طبق برآورد كارشناسان كشاورزي در هندوستان يك تن كود بستر مساوي ۱۶ كيلو كود شيميائي فسفات آمونيوم و ۱۵۰ كيلوگرم سوپرفسفات و ۵۰ كيلوگرم سولفات پتاسيم مي باشد)

بر اساس آمار موجود در حال حاضر در ايران در حدود ۵/۳ نيليون تن كود مرغي توليد مي شود كه قسمتي از آن در باغات پسته جنوب مانند كرمان و رفسنجان مورد استفاده قرار مي گيرد و بقيه در محل مرغداري باقي مانده و دچار كپك زدگي شده و دور ريخته مي شود.حال آنكه مي توان از كود مرغ توليدي در كشور براي ۸/۱ ميليون هكتار كشت حبوبات مانند ذرت‏،گندم و برنج و چغندر و درختان مثمر از جمله پسته استفاده نمود.

به طور كلي استفاده صحيح از كود مرغي فرآوردي شده داراي مزاياي زير است:

۱)استفاده بهينه از كود مرغ به عنوان يك ماده با ارزش جهت استفاده در كشاورزي

۲)جلوگيري از آلودگي محيط زيست ناشي از مقادير عظيم كود مرغ در كشور

۳)كمك بسزا به مرغداران براي تهيه بازار جديد جهت فروش كود مرغ و حل يكي از مشكلات مرغداري كشور

۴)جلوگيري از ورود مقادير قابل توجهي كود شيميائي از خارج كشور در نتيجه صرفه جوئي ارزي.

۵)كمك به حفظ و زنده ماندن زمين هاي كشاورزي براي نسل بعد.