نگهداری درخت پسته

نگهداری درخت پسته

پسته (Pistaciavera) متعلق به خانواده Anacardiaceae درخت یا درختچه، جوانه ها دارای چندین فلس بیرونی، برگها متناوب و ساده، سه تایی یا پنج تایی هستند. گلها دو پایه بدون گلبرگ یا برهنه اند و به صورت خوشه مرکب جانبی اند. میوه یک شفت خشک به شکل تخم مرغی مورب است.

گفته می شود Pistaciavera بومی سوریه است. سالها است که پسته در مناطقی نظیر کرمان، و رفسنجان و دامغان کشت می شود و پسته کرمان شهرتی جهانی دارد اما چندسالی که بعلت کاهش منابع آبی، پایین رفتن سطح سفره آبهای زیرزمینی و افزایش شوری خاک در مناطقی از خراسان جنوبی و خراسان رضوی نظیر شهرستان تربت جام و دیگر شهرهای استان خراسان رضوی کشت پسته رواج یافته است.

عوامل محدوده کننده

  • آب
  • خاک
  • آفات و بیماریها

آب

کیفیت آب آبیاری و روش آبیاری از نظر تولید محصول حائز اهمیت است کیفیت آب آبیاری بر مبنای صدمات شوری، مقدار سدیم و دیگر مواد که در اثر تداوم آبیاری در خاک تا حد مسمومیت تجمع می یابند، مشخص می گردد. از طریق اندازه گیری هدایت الکتریکی درجه شوری آب بدست می آید که شاخصی از کیفیت آب است و جهت قضاوت درست باید عوامل دیگری از جمله مقدار سدیم آن مورد توجه قرار گیرد.

سدیم آب آبیاری می تواند تاثیر سوء بر تولید محصول داشته باشد. باید توجه داشت که سدیم بر جذب آب برای درختان اثر ندارد بلکه اثر اصلی آن در کاهش نفوذ پذیری خاکهاست و در نتیجه رشد درختان متاثر از میزان آب قابل استفاده خاک می باشد. کاهش نفوذ پذیری خاک را می توان به تشکیل سله، پراکندگی و انتقال رسها به درون خلل و فرج خاک و انبساط رسهای منبسط شونده ربط داد. این پدیده ها در رابطه با بار منفی رسها و ضخامت لایه دوگانه می باشد. آب آبیاری با PH  بالا باعث کاهش جذب عناصر ریز مغزی و بروز کمبود آنها در درختان می گردد.

متاسفانه امروزه بدلیل برداشت بی رویه از سفره های آب زیرزمینی خطر سدیم افزایش یافته و این شاخص از اهمیت ویژه ای برخوردار شده است. بطور کلی در استفاده از آبهای شور و زه آبهای مزارع موارد زیر باید مورد توجه قرار گیرد تا تداوم تولید حاصل شود.

  • انتخاب و اعمال مدیریت صحیح در مزرعه و استفاده از روشهای آبیاری آزمون شده.
  • اضافه نمودن درصدی به حجم آب آبیاری جهت آبشویی املاح از پروفیل خاک که این درصد هرچه آب و یا خاک شورتر باشد به طور طبیعی بیشتر است.

خاک

بر طبق نظریه کارشناسان و شواهد موجود خاک مناطق شرق کشور بیشتر از نوع خاک شور و قلیایی است. مشخصات این گونه خاکها شامل EC (شوری) زیاد (یعنی بیشتر از ۴ دسی زیمنس بر متر) و درصد سدیم تبادلی (ESP) بیش از ۱۵ می باشد. سدیم تبادلی باعث پراکندگی کلوئیدها شده، در نتیجه ساختمان خاک رو به تخریب می گذارد، به طوری که نفوذ آب، تهویه و رشد ریشه در خاک و فراهمی بعضی از عناصر غذایی دچار محدودیت می شود. البته اعمال مدیریت صحیح می تواند کاهش محصول را بدلیل مسمومیت ناشی از شوری و قلیائیت خنثی سازد.

در صورت تغییر کیفیت آب آبیاری باید از مخلوط آب شیرین و آب شور جهت مقابله با افزایش PH خاک و مشکلات نفوذ پذیری و تهویه استفاده نمود « عدم استفاده مستقیم از آب شیرین».

اگر جابجایی چاه صورت گیرد و آب ثانویه شیرین باشد علائمی شبیه گموز دیده می شود که نبایستی با این بیماری اشتباه گرفته شود.

لازم به ذکر است که درختان خشک شده در شرایط شور و قلیا با اصول مدیریت درست دوباره به حالت اولیه باز می گردند ولی درختان خشک شده در اثر بیماری گموز (در حالت حاد) برگشت پذیر نیستند.

خشک شدن درختان در اثر بیماری گموز یا شیره سیاه

خشک شدن درختان در اثر بیماری گموز یا شیره سیاه

اصلاحات خاکهای شور – قلیا

  • افزودن گچ: (سولفات کلسیم Caso4,2H2o ) یا گچ خرد شده بدون تغییر در PH می تواند باعث اصلاح خاک گردد. سرعت حلالیت گچ کارخانجات تولید کودهای فسفاته بیش از گچ معدنی است.

مقدار گچ لازم برای جانشینی سدیم تبادلی نیاز گچی نامیده می شود. چنانچه آب به همراه سولفات کلسیم (گچ) به یک خاک شور قلیا که ذرات آن انتشار نموده و دارای حفرات بسیار کوچکی است اضافه شود، یونهای Ca مشتق شده از سولفات کلسیم جایگزین یونهای سدیم قابل تبادل شده در نتیجه واکنشهای خاک کاهش یافته و کلوئیدهای خاک به دور هم تجمع می یابند و حفره های بزرگتری را می سازند و سرانجام نفوذ پذیری خاک افزایش می یابد و خواص فیزیکی خاک بهبود می یابد. البته بایستی توجه داشت که گچ مقداری از پتاسیم و منیزیم قابل تبادل را از خاک تخلیه می کند و امکان کمبود این عناصر و ایجاد (علائم کمبود در درختان وجود دارد ولی این کمبود در مناطقی مانند کرمان و رفسنجان که Mg در آب آبیاری آنها زیاد می باشد مشکلی ایجاد نخواهد کرد لذا در استفاده از گچ در منطقه مهدی آباد قبلا بایستی از وجود Mg در آب آبیاری مطمئن شد.

  • گوگرد: استفاده از گوگرد کشاورزی نیز جهت اصلاح این خاکها می تواند موثر باشد بهتر است به صورت سوسپانسیون آب و گوگرد و یا به شکل گوگرد دانه ای مصرف گردد. گوگرد در خاکهای مناطق خشک تولید اسید می نماید که این اسید در مجاورت کربنات کلسیم تولید سولفات کلسیم (گچ) می نماید. گچ تولید شده طی مراحل یاد شده در مورد یک باعث اصلاح بافت خاک می شود.
  • گلوکز: استفاده از گلوکز باعث افزایش فعالیت میکروبی خاک و تولید اسیدهای آلی ضعیف در نهایت پایین آوردن PH می شود.
  • دادن کودهای پتاسه بیش از نیاز درخت: به علت روابط آنتاگونیستی که بین سدیم و پتاسیم وجود دارد جذب سدیم را به مقدار زیادی کم کرده و کمبود پتاسیم را تا حد زیادی جبران می کند.

با توجه به زمان خواب پسته و اواخر آبان تا آخر اسفند می توان عملیات اصلاح خاک را با دو تا سه دور آبیاری سنگین نزدیک به هم، همراه با مواد اصلاح کننده که نام برده شد، شروع نمود تا شوری و سدیم اضافی که در طول مدت زمان رشد درختان در یکسال زراعی در سطح خاک و محدوده فعالیت ریشه تجمع نموده است، شسته و از دسترس ریشه ها خارج کرد. و نیز جهت احداث باغ اگر برای دفع املاح زیان آور اقدامی نشود، در اثر آبیاری، املاح در سطح خاک باغ تجمع کرده مشکلات عدیده ای به همراه می آورند.

لذا توصیه می شود در مناطقی مثل کاهه که بعلت کمبود آب و تغییر کیفیت آب آبیاری باغهای انگور تدریجا به باغهای پسته تبدیل می شوند اصلاح بافت خاک از همان ابتدا صورت پذیرد و اطلاعات لازم در این خصوص در اختیار کشاورزان قرار گیرد.

تجربه بارش برف سنگین در سال ۱۳۸۶ و خشکی درختان پسته که در بهار سال بعد رخ داد و بررسی های متعاقب آن نشان داد که: مقدار کم برف و باران و حلالیت بالای املاح و نمکها، آنها را از سطح خاک و پشته ها شسته و تا محدوده ریشه ها پایین برده است. در بسیاری باغات دیده شد که وقتی پس از سبز کردن اولین آبیاری صورت گرفت تنش سدیمی باعث ریزش برگها شد.

بنابراین بایستی پس از بارش و پیش از اتمام دوره خواب درخت اقدام به آبیاری های غرقابی سنگین نمود تا با آبشویی نمکها به اعماق پایین تر رانده شده و از محدوده جذب ریشه دور شوند.

ضمنا در صورت بروز این حوادث می توان خاک دور تنه درختان آسیب دیده را به صورت تشتک برداشته، یکی دوبار موضعی و دستی پای آنها را با آب شیرین غرقاب نمود تا درختان دوباره به وضعیت اولیه خود بر گردند.

گاهی املاح به مقدار زیاد در سطح خاک تجمع می یابند، در این صورت بهتر است قبل از آبشویی، آنها را از سطح خاک جمع آوری و به خارج از باغ انتقال داد. از علائم و نشانه های مسمومیت سدیمی سوختگی (سوختگی در چند مرحله به صورت موجی و متوالی در روی حاشیه های برگ قابل تشخیص است)، خشک شدن حاشیه برگها و تغیر فرم آنها و خشک شدن خوشه ها می باشد.

علائم شوری و قلیائیت بر روی برگ و میوه درخت پسته

علائم شوری و قلیائیت بر روی برگ و میوه درخت پسته

در اثر شکستن شاخه های آسیب دیده در اثر شور و قلیا، ضمن به مشابه رسیدن بوی ترشیدگی، در سطح آن نیز رنگ آبی – بنفش مشاهده می شود.

خشک شدن درخت در اثر عدم رعایت مدیریت صحیح در زمین های شور و قلیائی

خشک شدن درخت در اثر عدم رعایت مدیریت صحیح در زمین های شور و قلیائی

کمبود عناصر

علایم کمبود هر عنصر زمانی خود را نشان می دهد که نیاز درخت در بالاترین سطح خود قرار گرفته باشد مثلا علائم کمبود عناصر پتاسیم و منیزیم در اواسط شروع مرحله مغز رفتن بر روی درختان ظاهر می شود. علایم کمبود روی (ریزبرگی) ممکن است روی چند شاخه ظاهر شود و بقیه شاخه ها در حالت معمولی و طبیعی برگهایشان رشد کند. به هر حال علائم کمبود یا زیاد بود عناصر بدلیل شباهتهایی که با هم دارند ممکن است امر تشخیص را با مشکل مواجه کند.

با توجه به دشواریهای خاکی و آبی در مناطق پسته خیز مانند شوری، قلیائیت، بالا بودن PH خاک و… گاهی دلیل اساسی بروز علایم کمبود، ناشی از فقدان واقعی عناصر در خاک نیست پس شناخت دشوارهای خاکی و آبی منطقه و تعاون و تقابل بین عناصر در این شناخت موثر است. برای بررسی علمی و تشخیص درست از وضعیت تغذیه درختان و داشتن یک برنامه کوددهی صحیح سه روش وجود دارد که می توان از یک یا هر سه این روشها بهره جست.

  • تجزیه گیاهی
  • تجزیه خاک
  • تجزیه آب آبیاری

بیماریها

گموز (انگومک) پسته

بیماری گموز (آنگومک) از مهمترین بیماریهای درختان پسته در منطقه می باشد که هر ساله تعدادی از درختان بر اثر ابتلاء‌ به این بیماری از بین می روند.

عامل بیماری گموز (آنگومک): گونه های مختلف Phytophthra که از بافت گیاه یا خاک جداسازی شده اند.

علائم بیماری گموز (آنگومک): به صورت تغییر رنگ و فساد در پوست قسمتی از ناحیه طوقه ظاهر، غالبا با ترشح قطره های صمغ و شیره های سیاه رنگ در قسمت آلوده است. در حد فاصل پوست و چوب لایه ای از ترشحات چرکی ناشی از حمله ساپروفیت ها که پس از مرگ نسوج به آن حمله می کنند تجمع می یابد.

بیماری در نهایت باعث سبز خشک شدن یک طرف و سپس تمام درخت گردیده، درختان جوان یکباره سبز خشک می شوند.

عامل بیماری در خاکهای سنگین یا زهکشی نامناسب که بوسیله روش غرقابی آبیاری می شوند به سرعت تکثیر و انتشار یافته، قادر است درختان پسته را در سنین مختلف مبتلا کند. انتقال این قارچ خاکزاد (عامل بیماری)  با جابجایی نهال، خاک و آب آلوده صورت می گیرد.

کنار زدن خاک اطراف طوقه درخت تا ناحیه انشعاب ریشه های اصلی و دور نگه داشتن آب از طوقه درخت، برداشتن بافتهای آلوده تا مشاهده بافت سالم و سپس ضد عفونی با محلول بردو یا اکسی کلرور مس باعث طولانی شدن عمر درخت و کاهش امکان انتقال بیماری می شود. ریشه کنی درختان خشک شده، آبیاری جداگانه قسمتهای آلوده، استفاده از کانالهای غیر خاکی و انتقال آب سالم به درختان در کاهش گسترش بیماری موثر است.

انتخاب پایه های مقاوم برای احداث باغهای جدید و جایگزینی در باغهای قدیمی توصیه می شود.

آفات

پسیل

این آفت در اکثر مناطق پسته کاری ایران وجود دارد. سالیانه ۵ تا ۶ نسل داشته، زمستان را به صورت حشرات بالغ می گذراند، که با داشتن طولی بیش از حشرات کامل نسل های تابستانه و تیره بودن رنگ قابل شناسایی اند. حشرات کامل آخرین نسل پاییزه، زمستان را در پناهگاهایی چون زیر پوستک درختان، لابلای علفهای هرزی چون مرغ و سایر گیاهان خانواده گرامینه، شکاف دیوارها و داخل انبارها می گذراند.

تجمع در برخی از پناهگاه ها به اندازه ای است که می توان جمعیت قابل توزینی از حشرات بالغ را جمع آوری نمود. شناخت این مکانها در مناطق مختلف می تواند در تهیه برنامه مدیریت کنترل آن بسیار موثر باشد.

آغاز فعالیت حشره بالغ زمستان گذران برای ایجاد نسل جدید بستگی کامل به شرایط آب و هوایی بویژه درجه حرارت دارد. هرچند تعداد افراد جمعیت زمستان گذران باقیمانده در شروع مجدد فعالیت آفت تاثیر دارد. در سالهایی که زمستان گرم و جمعیت باقیمانده زیاد باشد باید منتظر فعالیت حشرات بالغ زمستانگذران همزمان با تورم جوانه ها بوده و طغیان آفت در فصل رویشی جدید احتمالا قابل پیش بینی است.

به محض تورم جوانه های گل، شاخه و برگ می توان حشرات کامل زمستانگذران را در حال تغذیه روی آنها مشاهده نمود و تخمریزی حشره حول شاخه جوانه ها قابل دیدن است. پوره های نسل اول نیز همزمان با پیدایش خوشه ها و شاخه های تازه از لابه لای فلسهای محافظ جوانه ها قابل رویت اند.

حداکثر جمعیت حشرات زمستانگذران ظاهر شده در باغ را ابتدا می توان روی ارقام حساس ماده و نر درختان پسته مشاهده کرد. ارقامی چون کله قوچی، اکبری و احمد آقایی و نیز ارقام نر حداکثر جمعیت حشرات کامل را به خود جذب نموده و با افزایش شدید جمعیت در نسل بعدی موجب گسترش آلودگی درختان به پسیل می گردند.

کاشت ارقام متفاوت یکی از دلایل عدم موفقیت مدیریت کنترل آفت می باشد یا حتی وجود قطعات مجزا با رقمهای متفاوت پسته در یک باغ نیز مانند همین مورد عمل می کند. نکته مهم اینکه در بازدیدهای بهاره از باغهای پسته به راحتی می توان پی برد که ابتدا برخی درخت ها شدیدا به آفت آلوده و سپس جمعیت ایجاد شده آلودگی را در تمام سطح باغ گسترش می دهد.

درختان نر بدلیل اینکه قبل از درختان ماده شروع به رشد می کنند کانون اولیه آلودگی است. حشرات کامل نسل اول در اواسط اردیبهشت به تعداد کم ظاهر می شوند و تا آخر دهه دوم اردیبهشت ماه جفتگیری و تخمریزی می نمایند.

آغاز چرخه زیستی نسل اول با شروع تخمگذاری حشرات کامل نسل زمستانگذران روی جوانه های متورم شده و برگ صورت می گیرد. طول دوره پوره گی ۲۰ روز و به هنگام طغیان آفت این دوره به ده روز کاهش می یابد. حشرات کامل حاصل از تخم های گذاشته شده روی جوانه ها نسبت به آنهایی که روی برگ تخمگذاری شده اند در ایجاد نسل بعدی موفق تر می باشند. پوره ها حداکثر فعالیت و تغذیه را همزمان با حداکثر برداشت آب و مواد غذایی توسط ریشه ها از زمین شروع می نمایند. نسل اول بدلیل رشد سریع درختان و وجود مواد غذایی کافی خسارتش قابل توجه نیست. اما چنانچه درختان داشت مناسب نداشته و دچار کم آبی و کمبود عناصر مورد نیاز باشند همین نسل آفت می تواند خسارت شدید اختلال در رشد درخت ایجاد کند، بسیاری از خوشه ها و تعدادی از دانه های تلقیح شده خود را از دست داده یا به طور کلی خشک گردند. جمعیت حشرات مفید نظیر پارازیتوئیدها همزمان با رشد مراحل مختلف این نسل است لذا سمپاشیهای بی رویه می تواند دشمنان طبیعی را حذف نماید.

دشمنان طبیعی پسیل شامل انواع مختلف سوسکهای شکارگر، کفشدوزک ها، زنبورهای پارازیتوئید، بعضی از سنها و بالتوریها می باشد.

نسل دوم از نظر ایجاد خسارت مهمترین نسل است.

تغذیه شدید آفت در این مرحله که یک مرحله حساس برای گیاه است می تواند سبب بروز برگ ریزی سپس ریزش شدید دانه های خوشه و جوانه های سال بعد شود.

بسته به شرایط ۵ تا ۶ نسل در سال دارد و تعداد تخم آن در شرایط معمولی ۶۰-۵۰ عدد و در شرایط طغیان به ۴۰۰ عدد می رسد.

در شروع نسلها آلودگی به صورت لکه ای و اغلب روی تک درختها بوده، در نسلهای تابستانه آلودگی از درختان حاشیه باغ بخصوص در ارقام کله قوچی اکبری، احمد آقایی و غیره شروع می شود. حشرات کامل اغلب نسلها، درختان و محیط های نسبتا خشک باغ را برای تخمریزی ترجیح می دهند.

اگر پوشش گیاهی (علفهای هرز) داخل و حاشیه آنها توسط باغدار کاملا معدوم شود خسارت آفت از بهار تا اواخر پاییز حتمی خواهد بود.

خسارت پسیل:

به دو شکل خسارت وارد می کند:

  • تغذیه از شیره گیاهی
  • تولید شکرک

زمانی که جمعیت نسل اول و دوم آفت کم باشد و میزان تولید شکرک کم باشد میزان خسارت آفت کم است اما وقتی سم پاشی شود دشمنان طبیعی از بین رفته و طغیان آفت در دیگر نسلها بوجود می آید.

اگر جمعیت و خسارت زیاد باشد تولید شکرک به حدی است که زیر درختان محدود سایه انداز را می پوشاند با نرسیدن مواد غذایی به برگها و شاخه ها، جوانه ها و برگها زرد شده و در طغیان شدید برگها بدون زرد شدن خشک شده و جوانه ها ریزش می کنند. در این حالت باغ تا سه سال برگشت نمی کند و محصول نداریم بعلاوه اینکه احیاء باغ هزینه و زمان بر است.

در نسلهای اولیه به علت خنکی هوا و زیادی رطوبت قبل از طلوع آفتاب شکرکها در شبنم ایجاد شده روی برگ حل، تعداد زیادی از پوره ها در این محلول قندی غوطه ور شده و روی شاخه های زیری می ریزند در این حالت باغدار به دلیل عدم آگاهی اقدام به سمپاشی مجدد می کند.

پوره سن 5 پسیل

پوره سن ۵ پسیل

خالهای ریز سیاه رنگ روی برگ درختان پسته حاصل از فرو بردن خرطوم پسیل نباید با بسیاری از کمبودها که علائم مشابه ایجاد می کند اشتباه شود.

عوامل موثر در کاهش جمعیت آفت

  • ارقام: کله قوچی، اکبری، احمد آقایی و سفید پسته فوق و ارقام ناشناخته به پسیل حساسند.
  • آبیاری: پسیل خشکی دوست بوده و میزان خسارت در باغهای کم آب بیشتر است.
  • بافت خاک: در اراضی سبک شنی ضعف عمومی موجب حساسیت درخت به پسیل و سایر آفات و بیماریهاست.
  • تغذیه و عناصر مورد نیاز پسته: باید از مصرف ازت بیش از حد اجتناب نمود و نقش حساس پتاسیم در ایجاد مقاومت را در نظر داشت.
  • هرس: ‌فاصله کم درختان و کشت متراکم آنها درختان را شبیه بوته ای متراکم می کند که تاثیر زیادی روی افزایش جمعیت پسیل دارد در نتیجه هرس صحیح لازم است.
  • کنترل علفهای هرز: وجود علفهای هرز بدلیل ایجاد محل امنی برای پارازیتوئیدهای پسیل بسیار مهم است و فقط زمانی کنترل صورت می گیرد که خسارت آنها در رقابت با گیاه اصلی محرز باشد.
  • بادشکن ها و درختان غیر مثمر: که ایجاد پناهگاه برای جمعیت زمستانگذران پارازیتوئیدها و پدیراتورهای پسیل می نمایند.
  • سمپاشی به عنوان آخرین راه حل
  • استفاده از کارتهای زرد: که پیش گیرنده و کاهنده جمعیت آفت می باشد.

سن پسته

این حشرات دو گونه به محصول پسته خسارت می زنند.

  • خسارت مستقیم: که بر اثر تغذیه سن بوجود می آید و اهمیت چندانی ندارد.
  • خسارت غیر مستقیم: تغذیه سن از دانه های پسته و ایجاد نوعی بیماری است که در آن مغز دانه بر اثر تراکم اسپورهای قارچ عامل بیماری به صورت ماده ای ماستی شکل در می آید که باغداران آن را ماسو (مخفف ماستو) می نامند خسارت سن به شکل خسارت بهاره و تابستانه مورد بررسی قرار می گیرد.

در خسارت تابستانه سن از محل خندان شدن خرطوم خود را وارد کرد و تغذیه می کند. روی مغز در محل شکاف پوسته لکه هایی ایجاد می شود و طعم آن تلخ شده و سبب کاهش ارزش اقتصادی محصول می شود.

خسارت بهاره: در خرداد صورت می گیرد. با تغذیه سن از دانه های پسته قارچ عامل بیماری ماسو به جنین منتقل می شود. حشره خرطوم خود را از دو لایه پوست میوه گذرانده و به جنین می رساند. در قسمت پایین و نزدیک دم میوه، در محل فرو بردن خرطوم نقطه سیاهی با هاله ای در اطراف آن شکل می گیرد.

علارغم نکات یاد شده در مورد سن باید بدانیم که میزبان اصلی سنها گیاهان مرتعی نظیر اسفند و گیاهان خانواده Chenopodiaceae می باشند که جزء علفهای هرز باغ محسوب می شوند. وجود سنها همیشه در داخل و حاشیه باغ مسلم است. سنها اغلب اواخر تابستان به محصول خسارت وارد می کنند. حذف شدید علفهای هرز میزبان این سنها موجب افزایش خسارت می شود.

آثار-نیش-زدگی-سن-روی-میوه

بالشتک

در صورتی که تعداد پیله های حاوی تخم زیاد و در سطح باغ پراکنده باشد، اتیون بعلاوه روغن ولک توصیه می شود.

پیله های حاوی تخم بالشتک روی برگها

پیله های حاوی تخم بالشتک روی برگها

منبع : http://atlasmelon.ir