گموز (انگومک)

گموز (انگومک)

یکی از مهمترین بیماری های خاکزاد است که درختان پسته مناطق پسته خیز کشور راتهدید می کند. عامل این بیماری قارچی میکروسکوپی است که در محل تماس بیشتر آب یا رطوبت با تنه درخت در زیر پوست آن ساکن شده و شروع به اضمحلال بافت های تنه درخت می کند. این بیماری اغلب در باغ هایی که خاک آنها دارای بافت سنگین (رسی) یا نیمه سنگی است بیشتر مشاهده می شود.عامل این بیماری باعث خشکیدگی درختان در باغ های پسته که ظاهرا بدون هیچ دلیلی و در حالی که برگ هایش سبز خشک شده اند در مدت نسبتا کوتاهی رخ می دهد ، می شود. چنین اتفاقی می تواند برای درختان مجاور این درختان و یا در ردیف های دیگر همان باغ رخ دهد.

این بیماری درخت رادر تمام سنین تهدید می کند و خشک شدن درخت ، بسته به سن درخت و مقاومت درخت در برابر بیماری متفاوت است درختان جوان نسبت به درختان مسن آسیب پذیری بیشتری در برابر این بیماری دارند. باغاتی که طوقه آنها زیر خاک قرار دارد و همچنین آّ هنگام آبیاری به طوقه آنها راه پیدا می کند بیشتر در معرض این بیماری قرار دارند.

چندین گونه از قارچ فتیوفتورا Phytophthora spp
?علائم بیماری

۱٫کاهش پوشش برگی

۲٫ ضعف و زوال درختان

۳٫ سبز خشکیدگی درختان

۴٫ تغییر رنگ و فساد در پوست و قسمتی از چوب ناحیه طوقه همراه ترشحقطره های صمغ سیاه
کنترل بیماری

مبارزه غیر شیمیایی :

۱٫کنار زدن خاک اطراف طوقه درخت تا ناحیه انشعاب ریشه های اصلی

۲٫ جلوگیری از تماس آب با طوقه درختان

۳٫ اصلاح بافت و سبک تر کردن بافت خاک باغات آلوده

مبارزه شیمیایی :

۱٫برداشتن بافت های آلوده تا مشاهده بافت های سالم و ضدعفونی با مخلوط بردو یا قارچ کش اکسی کلرورمس بانسبت ۱۰ در هزار

۲٫پاشیدن محلول فوزتیل آلومینیوم روی شاخ و برگ درختان آلوده با دوز ۳ در هزار از نیمه اردیبهشت تا نیمه خرداد سه مرتبه با فاصله ده روز

?پاشش قارچ کش آلیت بایر یا پریویکور انرژی بهترین راه مبارزه با گموز برای پسته است

لیست نماتد کش های پرکاربرد در ایران

نماتدكشها :

– نماتد كش نماكور ( فن آميفوس ) گرانول ۱۰% ساخت باير براي نماتد زخم ريشه چاي و

مولد گره ريشه پسته به مقدار ۵ تا ۱۵ گرم در هر متر مربع.

– نماتد كش راگبي ( كادوسافوس ) گرانول ۱۰% ساخت FMC براي كنترل نماتد ريشه به

مقدار ۵ تا ۱۵ گرم در هر متر مربع.

– سم پیش رویشی ماریگلد

Meloidogyne javanica نماتد کش ارگانیک

vxtxw7ti2m86ida1o2lh

Meloidogyne javanica نماتد مولد گره ريشه دامنه وسيعي از محصولات شامل سبزيجات،گياهان زراعي و باغي، درختان ميوه و علفهاي هرز را آلوده مي كند. تاكنون حدود ۲۰۰۰ گونه گياهي به عنوان ميزبان اين نماتد شناخته شده است . اين نماتد انگل داخلي ساكن مي باشد كه با ورود لارو سن دوم نماتد به داخل بافت ريشه باعث توليد سلوله اي مي شود. مشخص ترين علايم (Giant cell) غول آسا بيماري تشكيل و ظهور گال هايي در سطح ريشه گياه (Xu et al. 2001, Pedrosa et al. مي باشد , ۱۹۹۶ به دليل مشكل بودن مبارزه با اين .Jepson 1987)نماتد، محققين به دنبال دستيابي به راه هاي مناسب تري هستند، زيرا استفاده از سموم شيميايي به خصوص افزودن آنها به خاك داراي مخاطرات زيست محيطي قابل توجهي مي باشد، به همين علت در سا ل هاي اخير تاكيد زيادي روي مبارزه بيولوژيك M. javanica با نماتدها از جمله در مبارزه با نماتد استفاده از ميكروارگا نيسمها بخصوص آنهايي كه باعث القاي مقاومت در گياه مي شو ند، از اهميت ويژه اي برخورداراست كه از آن جمله مي توان به قارچ اشاره كرد. اين قارچ Trichoderma harzianum اثرات كنترلي خوبي روي نماتدها نشان داده است .
اين قارچ با مكانيسم هاي مختلف از جمله پارازيته نمودن مستقيم تخم و لاروهاي نماتد و القاي مقاومت در گياه ميزبان باعث كنترل بيماري مي شود.عكس العمل هاي دفاعي گياه ممكن است به صورت موضعي و سيستميك بروز نمايد كه در حالت سيستميك، ميزان برخي آنزيم هاي مرتبط با دفاع گياه مثل پلي فنل اكسيداز و پراكسيداز در گياه افزايش مي يابند. بسياري از آنزيم ها از جمله پلي فنل اكسيداز ، پراكسيداز، كيتيناز، محتويات فنلي در  ارتباط با مقاومت القايي سيستميك ميباشند.

آنزيم پراكسيداز و پلي فنل اكسيداز از جمله آنزيم هايي است كه در اكسيداسيون فنل ها به كينون ها و تشكيل ليگنين در سلوله اي گياهي در طول حمله بيمارگرها نقش مهمي دارند و در بسياري از محصولات دولپه و تك لپه از جمله پنبه / بيماري ورتسيليومي ، سيب زميني / فيتوفتراي، باقلا/ زنگ باقلا بررسي شده است در فرايند اكسيداسيون فنلها، مولكول اكسيژن به عنوان گيرنده الكترون محسوب مي شود. زينوويوا و همكاران فعالشدن مكانيسم هاي دفاعي در گياهان و همچنين بازدارنده هاي فعاليت نماتدهاي انگل گياهي را در ارتباط متقابل ميزبان – نماتد  مورد بررسي قرار دادند و ثابت كردند كه افزايش مقدار فيتوآلكسين، كاهش تعداد گال و فعاليت آنزيم هاي پلي فنل اكسيداز، پراكسيداز و فنيل آلانين آمونيالياز را سبب مي شوند در بررسي ميزان مقاومت ارقام مختلف گندم به قارچ و القاي مقاومت فعاليت آنزيم هاي graminearum پراكسيداز وپلي فنل اكسيداز را مورد بررسي قرار دادند.از جمله اثرات ديگر اين آنزيم ها، تغييراتي در تركيبات پروتئيني هيدروكسي پرولين موجو د در ديواره سلولي است كه باعث مقاومسازي آن در مقابل عوامل بيمارگر مي گردد. پروتئين هاي مرتبط با بيماريزايي نيز در اثر حمله بيمارگر يا تغذيه حشرات، زخم، تنش هاي محيطي و هورمون ها مثل اتيلن، ساليسيليك اسيد در گياه پديد مي آيند و در مقاومت عليه بيمارگرها نقش دارند . اين پروتئين ها به ۱۴ خانواده تقسيم بندي شد ه اند كه PR-9 شامل پراكسيداز و پروتئين هاي شبه پراكسيداز است كه در مكانيسم اكسيداسيون تركيبات فنلي و تشكيل ليگنين دخالت دارند. و به وسيله دو ژن ypr, prx در گياه كد ميشوند. فعاليت آنزيم پراكسيداز و فرايند ليگنيني شدن ارتباط زيادي با پراكسيدازهاي آنيوني دارند كه در ديواره سلول هاي گياهان موجود است و در دفاع اهميت دارند و ثابت كردند كه در ارقام مختلف گوجه فرنگي ارتباط مستقيمي بين افز ايش فعاليت آنزيم پراكسيداز و پلي فنل اكسيداز گياه و مقاومت آن به نماتد M. javanica وجود دارد. فعاليت اين آنزيم در دماي بيشتر از ۳۰ درجه سانتي گراد كاهش مييابد و در نتيجه، مقاومت گياه شكسته مي شود.

نماتد مولد غده ریشه پسته

   ّپسته یکی از مهمترین محصولات وارقام صادراتی کشور می باشد که با رعایت شرایط بهداشتی باغات می تواند تاثیر عمده ای در افزایش کیفیت ومیزان تولید محصول وهم در سالم سازی باغات به منظور کاهش خسارت آفات نقش مؤثری داشته باشد.

پسته یکی ازگیاهان حساس به گونه های مختلف نماتد مولد غده(     p (meloidogynesp می باشد .

بافت سبک(شنی) تانیمه سبک خاک باغات پسته فعالیت نماتد را سرعت می بخشد.

نماتد با تغذیه از محتویات ریشه و ایجاد زخم وغده باعث خسارت به گیاه می شوند. نماتدها در خاکهای سبک در

عمق ۱۰-۵۰ سانتی متری فعالیت دارند.

علایم خسارت نماتد مولد غده در ریشه پسته:

۱- توقف رشد درختان پسته.

۲- ضعف وبی حالی کلی درخت.

۳- زردی حاشیه برگها.

۴- قاشقی شدن و ریزش برگهای سرشاخه های درخت .

۵- خشک وبی برگ شدن سر شاخه های درخت.

۶- گره گره وغده ای شدن ریشه درخت همراه با پوسید گی ریشه.

۷- دیر سبز شدن درخت در اوایل فصل بهار نسبت به سایر درختان پسته در باغ.

بیشترین خسارت نماتدهای پسته در باغات جوان با بافت ماسه ای وشنی مشاهده می شود.

راههای شیوع وانتقال نماتد درباغات:

نماتد توسط نهال های منتقل شده از خزانه آلوده به نماتد وجابجایی خاک آلوده وگل ولای چسبیده به لاستیک تراکتور وگاوآهن وکولتیواتور و ادوات کشاورزی و باغبانی از نقطه ای به نقطه دیگر منتقل می شود.

راههای کنترل و مبارزه با نماتد مولد غده:

الف- استفاده از ارقام محلی مقاوم.

ب- افزایش عمق ریشه درخاک: اگر در سالهای اولیه رشد شرایط رشد ریشه درزمین فراهم باشد به نحوی که از منطقه فعالیت نماتد(۱۰تا۵۰ سانتیمتر)ریشه نفوذ نماید میزان تحمل گیاه افزایش می یابد و باعث نجات گیاه می شود.

ج- استفاده از چالکود :در خاکهای فقیر استفاده از چالکود و استفاده از کودهای پتاسه کمک مؤثری به استقامت گیاه در مقابل نماتد می نماید همچنین هجوم ریشه ها به منطقه چالکود با عث گسترش ریشه زایی و مقاومت گیاه به نماتد می شود.

د- استفاده از سموم نماتد کش : در مواقع بحرانی و افزایش جمعیت نماتد می توان با نظر کارشناسان حفظ نباتات از سم نماتد کش راگبی به نسبت ۳۰تا ۵۰ گرم در سایه انداز هردرخت استفاده کرد زمان استفاده از سم نماتد کش راگبی در دو نوبت شهریورماه و اسفند ماه می باشد .

ه- انجام عملیات هرس: با هجوم زیاد نماتد به ریشه گیاه جهت نجات گیاه از خشک شدن انجام هرس شدید وحفظ تعادل ریشه و اندام هوایی کمک مؤثری در زنده نگهداشن گیاه و مقاومت نسبت به نماتد می نماید.

و-رعایت اصول بهداشتی: شستشوی وسایل وادوات کشاورزی پس از پایان کار در زمین وباغات آلوده از گسترش نماتد به سایر باغات جلوگیری می نماید.

 

ز- استفاده از خاک رس: اگر خاک زمین زراعی یا باغ شما شنی وآلوده به نماتد می باشد . قبل از هر اقدامی در جهت احداث باغ خاک را با رس ترکیب نموده یا با آب گل آلود(رس دار) آبیاری نمایید چرا که نماتد در خاکهای رسی قادر به فعالیت و جابجایی نمی باشد.

در پایان با توجه به گسترش نماتد ها به درختان در باغات شهرستان فردوس توصیه می گردد کلیه باغداران نسبت به پیشگیری وتقویت درختان خود اقدام نمایند.

ریشه آلوده به نماتد

            تدخین خاک :
برای استفاده از متام سدیم خاک باید مرطوب باشد ( برعکس متیل بروماید ) به همین دلیل، برای بدست آوردن نتیجه مناسب، خاک را از آب اشباع کنید ( نه غرقاب ) . در ضمن به آبی که در طول مبارزه به زمین می دهید حتمآ مقداری متام سدیم اضافه کنید، طوری که غلظت سم در تمام آّب آبیاری یکنواخت باشد.
بعد از کاربرد سم در خاکهایی که بافت سبک دارند، به آسانی زهکشی می شوند و گرم هستند، به مدت ۲۱ – ۱۴ روز از کشت خودداری کنید. وقتی خاک سرد است و بافت ریزی دارد یا مقدار آلودگی در آن بالا است، ۶۰ – ۳۰ روز از کشت کردن خودداری کنید.این روش ( استفاده از متام سدیم در آب آبیاری ) به ندرت  اعماق بیش از یک متر را ضدعفونی می کند. این ماده کمتر از متیل بروماید که تحت شرایط خشک به کار می رود موثر است اما  در نقاطی که خاک بیش از اندازه برای استفاده از متیل بروماید مرطوب است ،می توان از متام سدیم استفاده کرد.
برای ضد عفونی خاک باید زمین را به عمق ۲۰ – ۱۵ سانتیمتر شخم زد و تسطیح نمود و سپس سم را به نسبت ۶ – ۵ درصد با آب مخلوط کرد . ۱۵۰ لیتر از این محلول برای سمپاشی ۱۰۰ متر مربع کافی است. بعد از آن زمین را باید آبیاری کرد تا رطوبت به عمق ۱۵ سانتیمتری برسد.
از متام سدیم ( واپام ) همیشه قبل از کشت استفاده می کنیم و این سم در زمانی که گیاه در مزرعه وجود دارد یا در زمین های مجاور قطعات کشت شده یا باغها قابل استفاده نیست.در ضمن  متام سدیم در خاکهایی که حرارتی کمتر از ۱۵ درجه دارند، تبخیر نمی شود و ضدعفونی بی فایده خواهد بود.
اگر بخواهیم محل درخت آلوده را ضدعفونی کنیم، درخت آلوده و تمام بقایای آن را خارج می کنیم . حفره ای به قطر ۳ متر در محل حفر کرده و با ۵/۰ لیتر متام سدیم ( که دارای ۳۱ درصد سم خالص است ) حفره را ضدعفونی کرده محل را آبیاری می نماییم.

ایده هایی برای باغبانی ارگانیک و کنترل آفات بطور طبیعی

برخی از گیاهان یکسری خصوصیات طبیعی دارند که وقتی در کنار دیگر گیاهان کاشته شوند، به آن گیاهان کمک می کنند تا رشد کنند و آفات را دور نگه دارند. استفاده از این خصوصیات طبیعی، راهی برای افزایش تولید در باغ و قراردادن گیاهان بیشتر در یک فضای کوچکتر است.کاشت گیاهان همراه احتمالا از زمانی آغاز شده است که باغبان اولیه متوجه شده بودند که برخی از گیاهان زمانی که در کنار برخی از گیاهان دیگر کاشته می شدند به بهترین حالت از رشد خود می رسند. برای برخی از این افسانه ها و روایات قومی پشتوانه ای علمی نیز وجود دارد، اما بسیاری هم معتقدند که کاشت گیاهان همراه عمدتا ثابت نشده است. البته، باغبانان همیشه می توانند این ایده ها را عملا امتحان کنند و کارایی آن را محک بزنند.
تحقیقات نشان می دهد که کاشت گیاهان همراه در فرهنگ اقوام بومی در واقع به طور طبیعی رخ می داده است. ترکیبات موجود در گیاهان به عنوان مواد دافع آفات یا جذب شکارچیان آفات عمل می کنند. گیاهان همراه برای گمراه کردن و یا دفع آفات گیاهی و یا برای تشویق رشد سایر گیاهان و به عنوان یک تله برای آفات و انگل ها عمل می کنند و مورد استفاده قرار می گرفته اند. گیاهان همراه به منظور ارائه مواد غذایی و یا احتمالا یک خانه جذاب یا زیستگاه برای حشرات مفید – نیز ممکن می تواند به عنوان “پرستار محصول” مورد استفاده قرار گیرد و ایفای نقش نماید. این گیاهان همچنین قادر به تولید بوهایی هستند که آفات را گیج و گمراه کند و از حضور آنها جلوگیری نماید و یا بوی تولیدی آنها به گونه ای باشد که یک محصول در حال رشد گیاهی را از دید آفات پنهان و مخفی سازد. در ادامه دربارۀ برخی از این گیاهان همراه محبوب و موثر اطلاعاتی ارائه شده است که مطالعه آنها خالی از لطف نخواهد بود:
• ریحان: اگر با گوجه فرنگی کاشته شد، تولید و طعم را بهبود می بخشد. ریحان برای فلفل ها نیز خوب است و گفته شده است که پشه ها را دفع می کند. همچنین می توان ریحان را در سراسر باغ برای رایحه و خواص سودمندش کاشت.
• گاو زبان: یک همراه عالی برای گوجه فرنگی و کلم است زیرا هم کرم شاخدار گوجه فرنگی و هم شاپرک کلم را دفع می کند. همچنین به گیاه توت فرنگی نیز کمک می کند و در واقع برای هر چیزی در باغ سودمند است. آن را در سراسر باغتان بکارید.
• بابونه: یک همراه عالی برای کلم، خیار، پیاز و تمام خانواده کلم است. طعم آنها را بهبود می بخشد و یک گیاه عالی است زیرا حشرات مفید را جذب می کند و گل های زیبا و ظریفی دارد.
• شوید: نیز اگر با کلم، خیار، کاهو و غیره کاشته شود، عالی می شود زیرا طعم را بهبود می بخشد و به دفع آفات کمک می کند و همچنین در تهیه ترشی خانگی می توانید آنرا بکار ببرید! شوید می تواند خیلی بزرگ شود، بنابراین آن را در وسط بستر خیار بکارید. شوید را با گوجه فرنگی نکارید!
• علف گربه (گل نپتون catnip): یک گیاه عالی دیگر برای کاشتن و در دسترس داشتن است. آن را نزدیک کدو و خیار بکارید، زیرا شته ها و حشرات کدو را دفع خواهد کرد. برگهای خشک شده آن می تواند بصورت چای به آرام کردن معده کمک کند و همچنین اسپری آن بر روی بسیاری از گیاهان، قدرت کنترل آفات آن را دو برابر می کند.
• تربچه: می تواند در سراسر باغ و در زیر گیاهانی مانند خیار کاشته شود تا سوسک های خیار را دور کند.
• گل همیشه بهار: اگر در سراسر باغ کاشته شود، به جلوگیری از کرم های حلقوی کمک می کند و آفات را دور می کند. آنها تمام تابستان تا زمانی که شما گل های مرده را بچینید، گل خواهند داد.
• گل های لادن: نیز گل های همراه عالی برای گوجه فرنگی، خیار، کلم و گیاهان دیگر هستند. این گل ها خوردنی هستند و می توانند در سالاد ریخته شوند. آنها برای طالبی و کدو نیز مفید هستند.
• پیاز: را می توان آزادانه در سراسر باغ کاشت که به دور نگه داشتن آفات از کلم، بروکلی، گوجه فرنگی، توت فرنگی، فلفل، خیار و دیگر گیاهان کمک می کند. کشت مخلوطی از این گیاهان می تواند آفات باغ را به میزان زیادی کاهش دهد.
• گل های آفتابگردان: همراهان عالی و زیبا در سراسر باغ هستند. آنها را در کنار خیار، لوبیا و گیاهان رونده بکارید تا یک داربست فراهم کنند. آنها مقاوم و بادوام اند و یک تله عالی برای شته ها و دیگر آفات هستند. آنها معمولا خودشان دانه های زیادی را برای استفاده در سال آینده فراهم می کنند.
اما اگر شما از قبل گیاهان خود را کاشته اید و با آفات مشکل دارید،برخی راه حل های طبیعی دیگر می تواند مفید باشد
• چای یا محلولی از پودر کتانجک (نوعی جلبک بزرگ kelp) به دور کردن سوسک های ژاپنی و شته ها کمک می کند و همچنین مواد مغذی برای گیاهان را فراهم می کند. آنرا یکبار در هفته یا بیشتر، قبل و در مدت زمان های آلودگی به حشرات بر روی گیاه اسپری نمائید.
• اسپری سیر و فلفل قرمز تند (دستور تهیه آنرا در قسمت پایین ببینید) بسیاری از حشرات باغ و آفات را دور می کند. این روش احتمالا ارزان ترین گزینه برای تهیه در خانه است و زمانی که آن را اسپری می کنید نیز برایتان مضر نیست. یکبار در هفته یا بیشتر برای چندین هفته قبل و در مدت زمان های آلودگی بکار ببرید.
• چای بادرنجبویه حشرات کدو و شته ها را دفع می کند. ۲ بار در هفته یا در صورت نیاز بیشتر، آنرا اسپری کنید.
• محلولی از چند قاشق چای خوری جوش شیرین حل شده در آب می تواند به جلوگیری و درمان قارچ ها و کپک پودری شکل بر روی گیاهان کمک کند. در صورت نیاز بعنوان یک ماده جلوگیری کننده و درمان جدی آن را استفاده نمائید.
• پودر خاک دیاتومه یک ماده جلوگیری کننده و از بین برنده همه کاره برای هر نوع آفت حشره است، چون یکسره می کشد، بنابراین باید با دقت استفاده شود. معمولا فقط زمانی که لارو (کرمینه) هر حشره ای بر روی گیاهان دیده شود، استفاده می گردد. باید بعد از آبیاری یا بارش باران دوباره زده شود. فقط در صورت نیاز بر روی گیاهان بپاشید.
• اسپری گیاه نیم یک گزینه محبوب در دنیا برای کنترل آفات است.
طرز تهیه اسپری باغ فلفل تند
مواد و دستگاه های لازم:
۱٫ ۲ تا ۴ حبه سیر
۲٫ حداقل ۴ عدد فلفل قرمز تند
۳٫ ۲ قاشق غذا خوری روغن نباتی
۴٫ ۱ قاشق غذا خوری صابون مایع
۵٫ ۲ تا ۳ فنجان آب داغ
۶٫ مخلوط کن
۷٫ حوله، صافی
طرز تهیه:
۱٫ سیر، فلفل، روغن، صابون و آب را در مخلوط کن بریزید و با درجه بالا برای چند دقیقه مخلوط نمائید.
۲٫ مخلوط را در کاسه یا پارچ بریزید و بگذارید یک شب یا برای حداقل ۱۲ ساعت بماند تا تاثیرات سیر و فلفل تشدید گردد.
۳٫ آن را توسط حوله، پارچه پنیر یا صافی صاف کنید و در شیشه دهان گشاد نگه دارید.
۴٫ برای استفاده، حدود ۲ قاشق غذا خوری از آن را در یک بطوری اسپری ۴۵۳ گرمی (یا ۳ قاشق غذا خوری در ۶۸۰ گرم) بریزید و خوب تکان دهید.
۵٫ در صورت نیاز آن را مستقیما بر روی گیاهان اسپری کنید… بهتر است دستکش بپوشید!
۶٫ می توان آن را هر زمان احتیاج بود برای جلوگیری و کنترل آفات بکار برد.
کود دهی طبیعی
گزینه های طبیعی بسیار خوبی برای کود دهی و حاصلخیز کردن خاک وجود دارند. برنامه ریزی خوب و کاشت گیاهان همراه می تواند به بازدهی خوب منجر شود، اما اگر شما با خاک فقیر باغبانی را آغاز می کنید، برخی از کودها ممکن است مورد نیاز باشد:
• چای کتانجک (نوعی جلبک بزرگ KELP) یک اسپری برگ عالی است که وقتی بر روی برگ ها اسپری شود (فقط در زمان های گرم روز اسپری نشود)، گیاهان را تغذیه می کند. پاشیدن پودر کتانجک در اطراف گیاهان نیز می تواند اثر مغذی برای گیاهان داشته باشد.
• چای گزنه یکی دیگر از گزینه های مغذی است و اگر شما ضایعات آشپزخانه و برگها را کمپوست می کنید، گزنه خشک شده را می توان برای تکمیل خک و بستر کمپوست افزود.
• گل های بومادران را می توان بصورت چای یا مخلوط مایع بکار برد و برای آبیاری گیاهان برای تغذیه بیشتر استفاده کرد. همچنین شما می توانید فقط گل های بومادران را در سراسر باغ بپاشید و گفته شده که آنها اثر دفع کننده آفت نیز دارند.
علف های هرز
بسیاری از علف های هرز، گیاهان بومی ای هستند که طبیعت مادری آنها را برای شکوفایی منطقه شما قرار داده است – برای همین است که از بین بردن آنها بسیار سخت است. یادگیری عشق ورزیدن به علف ها، به معنای گسترش دادن افق های فرهنگیمان است. همچنین بسیاری از به اصطلاح علف ها، قابلیت مصرف خوراکی دارند و یا خاصیت پزشکی دارند. برگ های جوان و سبز قاصدک، کاسنی دشتی و دیگر “علف های” معمول، را می توان در سالاد بصورت خام یا بصورت پخته مصرف کرد. ریشه کاسنی دشتی اغلب برای بالا بردن طعم به قهوه اضافه می شود. بسیاری از این علف ها حاوی ویتامین ها و مواد مغذی بسیاری هستند که خوشمزه نیز می باشند.
علف کشهای طبیعی
از آنجایی که در طبیعت همواره درسهای زندگی وجود دارد و وظیفه انسان هم کشف و استفاده از آنهاست بنابراین ابتدا وضعیت وجود آفات و علف های هرز را با عشق و خرد می پذیریم و برای از بین نرفتن این جریان عشق در طبیعت و تداوم آن در وجود ما قبل از بین بردن علف های هرز و هرگونه آفت کشی همواره ابتدا از درون از مادرمان (طبیعت) اجازه بگیریم و همواره با درنظر گرفتن شفقت و نه از روی خشم کلافگی به وجود آمده از حضور آفات و … به عنوان آخرین چاره با کمترین ایجاد درد در آنها با عشق و صبر دست به این کار بزنیم تا این عمل ما کمترین میزان از درد و رنج و نفرت و خشم که خلاف اصول طبیعت است را بر جا بگذارد و هدف نیک ما برای ارتقای کاشت و سازندگی بیشتر طبیعت را به آن القا نماید. در ادامه سعی بر آن شده تا راههایی با کمترین میزان رنجش در زمانهای بحرانی و اجتناب ناپذیر بودن آن ارائه گردد به امیدی که راههای پر شفقتی جایگزین شود:
طرز تهیه اسپری علف کش غیر سمی:
• ۰/۴ کیلوگرم نمک
• یک گالن (۳/۷ لیتر) سرکه سفید
• مایع صابون (۸ قطره)
نمک را در سرکه حل کنید، سپس ۸ قطره مایع صابون به آن اضافه نمائید و محلول حاصل را در بطری اسپری بریزید و روی آن برچسب بزنید که برای موارد دیگری به اشتباه استفاده نشود.
توجه: حتما دقت شود که این محلول دقیقا بر روی علف های هرز اسپری شود و بر روی گیاه اصلی نریزد.
همچنین می توان بر روی علف های هرز روزنامه های مرطوب را همانند شکل ریز چید و روی آن مالچ (خاکپوش) ریخت که این کار از رسیدن اکسیژن به علف های هرز جلوگیری می کند و سبب از بین رفتن آنها می شود.
راه های پیشگیری:
ساده ترین راه برای پیشگیری از آسیب حشرات در باغتان، در درجه اول دور کردن آنها از آمدن به باغتان است. داشتن یک باغ سالم بهترین راه دفاع است.
گیاهان ضعیف را بیرون بکشید. آنها ممکن است آلوده به آفات شده باشند و آنها شکارگران را جذب خواهند کرد. گیاه را بیرون بکشید و آن را دور از ناحیه باغتان دفن کنید یا دور بریزید.
خاک ارگانیک و سالم تهیه کنید.شیوه های کمپوست طبیعی، قرار دادن برگ ها یا کاه در اطراف گیاهان (به منظور جلوگیری از دست دادن آب یا یخ زدن ریشه گیاه) و پوشاندن روی خاکتان با کمپوست یا کودهای طبیعی بهترین راه برای رشد دادن گیاهان قوی و استوار است.
اسپری یا خاکپوشی از جلبک. جلبک ها حاوی عناصری از قبیل آهن، روی، باریوم، کلسیم، سولفور و منیزیوم می باشند، که رشد سالم را در گیاهان تقویت می کنند. کود حاوی جلبک بصورت خاکپوش یا اسپری، رشد را تقویت می کند و به گیاه قدرت می دهد تا در برابر بیماری مقاوم باشد. خاکپوش جلبک همچنین کرم ها را دور می کند.
زیستگاه حشرات را به حداقل برسانید. باغتان را از مواد زائد و علف های هرزی که محل های زاد و ولد حشرات هستند، پاک نمائید. از خاکپوش تمیز استفاده نمائید.
گیاهان (محصولات) مختلف را در کنار هم بکارید. آفات و حشرات اغلب ویژه برخی گیاهان هستند. وقتی بطور مخلوط گیاهان را بکارید، آفات کمتر احتمال دارد تا در سراسر یک محصول پخش شوند.

شاخ و برگ گیاهان را خشک نگه دارید. ابتدای روز آبیاری نمائید، به این ترتیب شاخ و برگها برای بیشتر روز خشک خواهند ماند. شاخ و برگ خیس، حشرات و آسیب قارچی به گیاهانتان را افزایش می دهد. در اینجا (drip-irrigation) می توانید شیوه های آبیاری قطره ای را به ریشه گیاهانتان ببینید، بدون اینکه شاخ و برگ ها خیس شوند.
ضد عفونی نمائید. اگر شما با گیاهان آلوده کار می کنید، قبل از رفتن به نواحی دیگر باغ، ابزارتان را تمیز نمائید. این کار، سرعت شیوع حشرات مهاجم را کاهش خواهد داد.

پیاز خوراکی

تاریخچه
پیاز یکی از سبزیهای مهم و مشهور دنیا است . این سبزی در بیشتر نقاط دنیا کشت می شود . پیاز گیاه بومی جنوب غربی آسیا و احتمالا مربوط به ناحیه ای بین فلسطین و هندوستان و یا منطقه شرق مدیترانه می باشد . بعضی ایران را موطن اصلی پیاز می دانند ، از زمانهای بسیار قدیم پیاز کشت می شده است و مردم به خصوصیات این سبزی پی برده اند . تاریخچه استفاده از آن به عنوان غذا به زمانی می رسد که تاریخ نوشته شده است . کشور مصر به خاطر کاشت نوعی پیاز مشهور بوده است . کشت آن در این کشور با ۵۰۰۰ سال قبل از میلاد مسیح می رسد و در اهرام مصر پیاز کشف گردیده است . در نوشته رومیان و یونانیان مطالبی در مورد پیاز به چشم می خورد ، و نیز در کتاب مقدس مسیحیان از آن نام برده شده است . در قرآن کریم نیز به نام (بصل)‌ از آن صحبت به میان آمده .
پیاز یکی از موادی بود که قوم بنی اسرائیل در موقع مهاجرت از مصر در بیابانهای عربستان خواهان آن بودند
مشخصات گیاه شناسی
نام علمی پیاز Allium cepa است و از خانواده سوسنیها Liliacea است . پیاز با وجود اینکه دو یا چند ساله است در سبزی کاری به طور محصول یک ساله کاشته می شود . جنس Allium cepa دارای گونه های زیادی است ،‌ که اغلب تولید غده پیاز کرده ،‌ ولی گونه های وحشی در این جنس یافت می شود ،‌ که به جای تولید بذر ،‌ تولید پیازچه های کوچک در خوشه گل می کند ،‌ که برای تکثیر از آن استفاده می شود .
گل :گل پیاز دارای سه پرچم و یک تخمدان ۶ برچه ای می باشد . ساقه گل دهنده همانند توپ به نظر می رسد .
ساقه: پیاز دارای ساقه پهن نازک ،‌ مدور ،‌ سفید رنگ و زیر زمینی است . که از قسمت زیرین آن ریشه ها خارج می گردند . و نیز از قسمتهای فوقانی آن برگهای ضخیم تر ،‌ متورم و فلس مانند ،‌ که سفید یا قرمز رنگ بوده و کلروفیل خود را از دست داده اند و از مواد غذایی ذخیره شده اند خارج می گردد .
ریشه: ریشه پیاز نسبتا ضخیم و گوشتی و ساده است از قسمتهای تحتانی ساقه زیر زمینی خارج می شود . طول این ریشه ها نسبتا کوتاه و انتشار آن در داخل خاک در ۱۰ یا ۲۰ سانتیمتر قسمت فوقانی خاک مزرعه می باشد . در وسط صفحه ساقه زیرزمینی نقطه رویش پیاز که نقش جوانه انتهایی ساقه هوایی را بازی می کند قرار دارد و در این محل است که ساقه گل دهنده و برگ سبز بوته پیاز ظاهر شده و در فضا به رشد خود ادامه می دهد . اغلب بین برگهای زیرزمینی که حجم پیاز را تشکیل می دهند جوانه هایی به وجود می اید که پس از رشد هر یک از آنها تولید پیاز کامل می کنند و از این پیازهای کوچک که ما بچه پیاز می نامیم می توان برای ازدیاد گیاه استفاده کرد . این پیازهای کوچک معادل شاخه های فرعی ساقه هوایی سایر گیاهان می باشند ،‌ البته از نظر سبزی کاری و تولید پیاز به منظور تجارتی این خاصیت تولید بچه پیاز ژنتیکی و ارثی ،‌ یکی از علل نا مرغوبی محصول است ،‌ این نوع پیازها را پیاز دو قلو می نامند .
آب و هوای مورد نیاز: پیاز را به خاطر اینکه به تعداد زیادی ارقام دارد در بیشتر نقاط جهان کشت می کنند ،‌ چه در نقاط سرد سیر که بهترین محیط برای کاشت این محصول است و چه در نواحی گرم و گرم و معتدل با روز کوتاه ،‌ ولی همانطور که اشاره شد بهترین محیط برای رشد پیاز و تشکیل غده یا پیاز آب و هوای خنک و روزهای بلند است ،‌ در صورتی که برای رسیدن پیاز ،‌ درجه حرارت زیادتر و محیط خشک تری نیاز است . به همین جهت سطح انتشار زیاد نسبتا وسیع است و از نواحی سرد شمالی تا نواحی خیلی گرم جنوب می توان آن را کاشت . پیاز چون محصول فصل خنک است و در دمای حدود سانتیگراد جوانه می زند و در دمای بین درجه سانتیگراد بهترین رشد و نمو را دارد . حرارت کم و رطوبت بالا در اوایل دوره رشد و گرما در اواخر دوره رشد برای پیاز بسیار مناسب است . در نواحی گرم سیر بیشتر از فصل پاییز و زمستان برای کاشت پیاز استفاده می کنند ،‌ در صورتی که در نواحی سرد شمالی این گیاه محصول تابستانه است .
تاثیر طول مدت روشنایی (فتوتروپسیم)‌ در تشکیل پیاز و بذر
تشکیل غده های پیاز بیشتر به طول دوره روشنایی بستگی دارد . بنا بر آزمایشات گارنر Garner و آلارد Allarrd و مک کلیلند MC clelland و تمپسن Thompson و سمیت Smith تمام انواع پیازهای معمولی در هر درجه حرارتی و در هر نقطه تولید پیاز نمی کنند و گل نمی دهند . بلکه انواع مخصوصی هستند که در روزهای بلند تابستان یعنی در نقاط شمالی که طول روز بیش از ۱۶ ساعت نیز می رسد . تولید پیاز و گل می کنند ،‌ ولی در نقاط جنوبی که روزها کوتاهتر است اگر درجه حرارت محل کاشت کمتر از ۲۰ تا ۱۲ درجه سانتیگراد نشود برای مدت زیادی (۱۲-۱۰ ماه )‌ پیاز سبز مانده و بذر و غده و پیاز تولید نمی کند .در مقابل این نوع پیازها ارقامی نیز وجود دارند که در نقاط جنوبی که طول مدت روشنائی در روز ۱۲-۱۰ ساعت است به مقدار زیاد تولید پیاز و بذر می کنند . گارنر و آلارد و مک کلیلند فقط تاثیر روشنایی را در تولید پیاز و گل مورد مطالعه قرار داده بودند ولی تمپسن و سمیت تاثیر مقدار حرارت را نیز مطالعه کرده و چنین نتیجه گرفته اند که برای تولید پیاز حرارت نسبتا زیاد لازم است . و دمای زیاد همانند طول دوره روشنایی در تشکیل بذر و غده پیاز تاثیر فراوان دارد .
طبقه بندی پیازها
طبقه بندی بر اساس نوع رقم
۱ – آلیوم سپا رقم اگرگاتوم Al. Cepa.Var : Aggregatum در خاک تولید پیاز می کند .
۲- آلیوم سپا رقم ویوی پاریوم Al. Cepa.Var : Vivi parum یا پیاز درختی . این نوع پیاز در ساقه گل دهنده به جای گل تولید پیازهای کوچک می کند .

طبقه بندی بر اساس طول روز
به طور کلی ارقام پیاز از نظر طول روز در سه گروه روز کوتاه ،‌ روز متوسط ،‌ و روز بلند قرار می گیرد .
الف )‌ پیازهای روز کوتاه :‌ این ارقام در مقایسه با سایر واریته ها ،‌ طی دوره رشد ،‌ به کمترین روز حدود (۱۲-۱۱)‌ ساعت نیازمندند . زمان لازم برای برداشت محصول ،‌ حدود ۷ ماه به طول می انجامد . از این رو ارقام روز کوتاه با توجه به شرایط آب و هوایی در پائیز کشت و در اواخر زمستان یا اوایل بهار برداشت می شوند . ارقام تگزاس ارلی گرانو PRR ۵۰۲ ،‌ هیبرید پریما و را و سرکره برازجان روز کوتاه اند .
ب )‌ پیازهای روز متوسط :‌ این پیازها احتیاج به آب و هوای ملایم و طول روز متوسط داشته و مناسب نواحی معتدل با عرض جغرافیایی ۳۶-۳۲ درجه هستند . این نواحی به طول روز حدود ۱۴-۱۳ ساعت احتیاج دارند و برای تکمیل غده های پیازهای خود یک دوره ۶-۵ ماهه را باید سپری کنند . این ارقام در نواحی معتدل در زمستان می کارند و در اواخر بهار و یا اوایل تابستان برداشت می کنند . و از ارقام را روز متوسط می توان به رامهرمز ،‌ طارم و سفید ساری ،‌ سفید گرگان ،‌ لوشان اشاره کرد
پ)‌ پیازهای روز بلند :‌ این ارقام برای تولید پیاز ،‌ احتیاج به طول روز زیاد و درجه حرارت بالا دارند . طول روز مناسب برای تشکیل پیاز در این ارقام حدود ۱۶ ساعت است و نواحی کشت این ارقام در ایران ،‌ مناطق سرد و معتدل سرد می باشد . این ارقام در اوایل بهار کشت و در اواخر تابستان یا اوایل پاییز برداشت می شوند . دوره رشد آنها حدود ۶ ماه می باشد . قابلیت انبار کردن و حمل و نقل این ارقام معمولا خوب است .از ارقام روز بلند می توان قرمز آذر شهر ،‌ سفید کاشان ،‌ سفید قم ،‌ قولی قصه ،‌ سفید کمره ای خمین ،‌ درچه اصفهان ،‌ قرمز ری ،‌ محلی کردستان را نام دارد .
طبقه بندی بر اساس رنگ
پیازهای ایرانی :‌ ۱- سفید :‌ پیاز سفید کاشان ،‌ سفید قم
۲- قرمز :‌ پیاز طارم ،‌ ری ،‌ آذر شهر
۳- صورتی :‌ پیاز نوشهر
۴- بنفش :‌ پیاز کهریزک
پیازهای آمریکایی :‌ ۱- زرد :‌ کره زرد Yellow globe
۲- سفید :‌ کره سوت پرت سفید South white globe
۳- قرمز :‌ کره قرمز سوت پرت South port red globe
طبقه بندی بر اساس شکل
از نظر شکل نیز پیازها به دو دسته تقسیم می شوند :
الف )‌ پیازهای گرد کروی : رقم Zittauer gelb که یک رقم آلمانی است .
ب)‌ پیازهای گرد شلجمی :‌ رقم Bransch wieger dunkel blutrot که یک رقم آلمانی است .
طبقه بندی بر اساس رنگ
پیازهای ایرانی :‌ ۱- سفید :‌ پیاز سفید کاشان ،‌ سفید قم
۲- قرمز :‌ پیاز طارم ،‌ ری ،‌ آذر شهر
۳- صورتی :‌ پیاز نوشهر
۴- بنفش :‌ پیاز کهریزک
پیازهای آمریکایی :‌ ۱- زرد :‌ کره زرد Yellow globe
۲- سفید :‌ کره سوت پرت سفید South white globe
۳- قرمز :‌ کره قرمز سوت پرت South port red globe
طبقه بندی بر اساس شکل
از نظر شکل نیز پیازها به دو دسته تقسیم می شوند :
الف )‌ پیازهای گرد کروی : رقم Zittauer gelb که یک رقم آلمانی است .
ب)‌ پیازهای گرد شلجمی :‌ رقم Bransch wieger dunkel blutrot که یک رقم آلمانی است.
نوع خاک و ساختمان خاک
از آنجایی که ریشه بوته پیاز کوتاه و سطحی است خاکی که این گیاه در آن کاشته می شود باید از حیث مواد غذایی خیلی غنی باشد ،‌ پس پیاز در هر نوع خاک از خاکهای شنی لومی تا خاکهای رسی سنگین و نیز در خاکهای هوموسی قابل کشت است . البته خاکهای رسی برای کشت پیاز مناسب نیستند ،‌ زیرا یا غده خوب در آنها تشکیل نمی نمی شود و یا پیاز به دست آمده بد شکل می گردد ،‌ مگر اینکه این خاکها به وسیله کودهای دامی سبک شوند ،‌ علت این موضوع سخت بودن آنهاست ،‌ چنانکه در اوایل رشد ریشه پیاز قدرت نفوذ در آنها را ندارد .البته چون پیاز معمولی مانند کلیه گیاهان پیازی و آنهایی که دارای ریشه غده ای شکل هستند طالب خاک سبک شنی و سست می باشند ،‌ بهترین خاک برای کاشت این محصول زمینهایی که از حیث مواد آلی غنی هستند و زمینهای معدنی شنی یعنی لیمونی سبک می باشد .خاکهای شنی لومی اگر با کودهای دامی و شیمیایی تقویت شوند و به اندازه کافی هوموس داشته باشند ،‌ برای رشد پیاز بسیار مناسب خواهند بود ،‌ چون این گونه خاکها برای محصول پیش رس فوق العاده ارزشمند است . در هر صورت نوع خاکی که برای کشت پیاز استفاده می شود ،‌ باید از زهکشی خوبی برخوردار باشد
اسیدیته خاک
پیاز نسبت به اسیدیته خاک بسیار حساس است . بهترین محصول پیاز در خاکهایی با PH ۵/۶ تا ۸/۵ به دست می آید . پیاز در PH کمتر از ۸/۵ نمی تواند رشد کند ،‌ چون در این PH یون آلومینیوم سمی است در این صورت با اضافه کردن آهک ،‌ PH خاک را بالا می برند . اضافه کردن ۱ تا ۲ تن آهک آب دیده در هکتار ،‌ متناسب با نوع PH خاک ،‌ توصیه شده است .از طرفی در PH بالاتر از ۵/۶ بعضی از عناصر مانند منگنز برای پیاز غیر قابل استفاده است .
مجموعه عملیات تهیه زمین برای کاشت
تهیه زمین باید با دقت و مراقبت فراوان صورت گیرد . چون تولید ریشه فرعی در این گیاهان بسیار کم است . زمینی که به کاشت پیاز اختصاص داده می شود باید مسطح و عاری از سنگ درشت باشد زیرا در زمینهایی که دارای شیب زیاد هستند در موقع آبیاری فشار و سرعت آب زیاد بوده و بذر تازه کاشته شده و یا نشای پیاز را شسته و از بین می برند ،‌ اگر زمین سنگلاخ باشد علاوه بر اینکه مانع رشد پیاز در داخل خاک می شود ،‌ استفاده از وسایل کار چرخ دار دستی مانند وجین کن و سله شکن و کود پاش را که بعد از سبز شدن بذر مورد استفاده قرار می گیرند مشکل و نامنظم می کند .ابتدا در پاییز سال قبل از کشت زمین را کود دامی داده و سپس زمین را به عمق ۲۵ تا ۱۵ سانتیمتری شخم زده و بعد برای آنکه کود و خاک به طور کامل مخلوط شود و کلوخها نیز خرد شوند ۲ تا ۳ مرتبه دیسک زدن حتما لازم است .در زمینهای لیمونی سنگین سه مرتبه دیسک زدن حتما لازم است تا زمین کاملا نرم و هموار شود . ولی در اراضی شنی و لیمونی سبک دو مرتبه دیسک زدن در دو جهت عمود به یکدیگر کافی است .پس از آنکه زمین به این ترتیب تهیه و حاضر شد تا اواخر اسفند و یا اوایل فروردین ماه سال بعد صبر کرده و در آن موقع به محض آنکه رطوبت زمین اجازه ورود به مزرعه را بدهد . مجددا سطح زمین را با یک مرتبه دیسک زدن نرم می کنند . البته در برخی از کشورها مانند آلمان مخصوصا در اراضی شنی در بهار پس از دیسک با غلطک سبکی سطح مزرعه را می کوبند و پس از آن با بذر پاش دستی یا موتوری اقدام به کاشت بذر می کنند .
کود
کود دامی :‌ کود دامی و یا کود سبز برای اصلاح فیزیکی خاک و نیز در زمینهایی که از حیث مواد آلی یعنی هوموس فقیر هستند حتما لازم است . استفاده از انواع مختلف کود در بالا بردن میزان محصول نقش عمده ای دارد . گذشته از این ،‌ تغذیه غده پیاز در سال اول روی کیفیت بذر در سال دوم اثر مطلوبی دارد . این امر به خصوص در خاکهای معدنی که مقدار کمتری رس دارند بسیار حائز اهمیت است . پیاز به کود دامی زیاد احتیاج دارد ،‌ و می توان گفت میزان مصرف کود حیوانی دو برابر سایر سبزیها است ،‌ بنابراین توصیه می شود که از کودهای دامی در کشتهای قبلی زمین در دست کاشت پیاز استفاده شود .کود دامی اگر تازه باشد باید در پاییز سال قبل از کاشت یعنی اقلا ۴ تا ۳ ماه قبل از بذر کاری و یا نشا کاری با خاک مخلوط گردد . اگر این امر ممکن نبود در بهار یا در اسفند ماه که موقع کاشت بذر است باید حتما از کود دامی پوسیده استفاده کرد و اگر کود پوسیده نبود باید از دادن آن صرف نظر کرد و به استفاده از کود شیمیایی اکتفا کرد چون استفاده از کودهای دامی تازه که دارای بذر علف هرز هستند برای مزرعه پیاز واقعا زیان آور است ، به علت اینکه پیاز در اوایل رشد بسیار ضعیف بوده و به کندی رشد و نمو می کند ،‌ لذا علفهای هرز به آسانی به آن غلبه می کنند . بهترین طرز استفاده از کود دامی آن است که کود را به مقدار زیاد (در حدود ۴۰ تا ۵۰ تن در هکتار )‌ به محصول سال قبل که حتما یک گیاه وجینی مانند سیب زمینی یا چغندر قند یا گوجه فرنگی و یا نباتات خانواده کدوئیان خواهند بود بدهند .کاشت پیاز بعد از گیاهان تیره بقولات (لوبیا چشم بلبلی ،‌ باقلا)‌ باعث افزایش محصول می گردد ‌،‌ لذا قرار دادن گیاهان تیره بغولات در تناوب زراعی پیاز بسیار مناسب است .
کود شیمیایی : استفاده از کودهای شیمیایی ،‌ به خصوص در زمینهای شنی توصیه می شود ،‌ در خاکهای لومی رسی و سیلتی مقدار ۸۰-۶۰ کیلوگرم ازت و ۱۲۰-۱۰۰ کیلوگرم کود فسفر در هکتار مناسب است . البته این مقدار در زمینهای شنی باید بیشتر مصرف شود . همچنین در رمینهای شنی مصرف حدود ۱۰۰ کیلوگرم در هکتار پتاسیم توصیه می شود .
بذر
بذر پیاز تقریبا یک هرم مثلث القاعده نامرتب و رنگ آن سیاه است و به ابعاد :‌ پهنای بذر ۱ تا ۲ میلیمتر و درازای بذر ۳تا۴ میلیمتر و کلفتی بذر ۵/۰ تا ۱ میلیمتر است .وزن ۱۰۰۰ دانه بذر پیاز ۷/۲ تا ۴ گرم است . بذر پیاز در بهترین شرایط نگهداری قوه نامیه خود را ۳۰-۲ سال حفظ می کند ولی بهتر است بذر یکساله کشت گردد .
تکثیر و کاشت
عمق کاشت :‌
الف )‌ عمق کاشت پیازچه هایی که به منظور پیاز سبز کاشته می شوند ،‌ حدود ۳ تا ۲ سانتیمتراست . که باید آنها نزدیک به هم کشت گردند به طوری که با هم تماس داشته باشند . فاصله خطوط کاشت آنها نیز حدود ۳۰ سانتیمتر است و وقتی که طول بوته ها به ۱۰ سانتیمتر رسید ،‌ پای بوته خاک ریخته می شود که قسمتی از پیاز سفید شود .
ب)‌ عمق کاشت پیازچه ها برای تولید پیاز حدود ۵/۱ سانتیمتر می باشد و فاصله دو بوته بین ۷۰ تا ۷ سانتیمتر و فاصله خطوط کشت ۴۰-۳۰ سانتیمتردر نظر گرفته می شود . چون هدفمان تولید پیاز خشک است . به اطراف بوته خاک داده نمی شود . چون خاصیت انبارداری پیاز کم می شود .به طور کلی پیازی که از طریق کشت پیازچه تولید می گردد ،‌ قدرت انبارداری خوبی ندارد و نمی توانیم آن را برای مدت طولانی نگهداری کنیم . برای نگهداری پیاز برای مدت طولانی باید از طریق کشت مستقیم بذر اقدام کرد.
تکثیر
الف )‌ تولید پیاز از طریق پیازچه هایی که در خوشه گل پیاز مصری به وجود می آید . این نوع پیاز مصری با نام Allium cepa Var:Viviparum که تولید بوته ای می کند که بافت اندام آن بسیار سخت می باشد و این نوع پیاز چند ساله است . و به جای گل و بذر ،‌ تولید توده ای از پیازچه در انتهای ساقه گل دهنده می کند . برای تکثیر این نوع پیاز ،‌ از این پیازچه ها استفاده می شود .
ب )‌ استفاده از پیازچه هایی که پیاز نوع Potato onion یا Multiplier onion تولید می کنند . نام علمی این نوع پیاز Allium cepa Var:aggregatum می باشد . این نوع پیاز به طور کلی تولید بذر نمی کند،‌ ولی تولید پیازچه هایی در اطراف پیاز اصلی می نماید . می توانیم پیازچه ها را از هم جدا کرده ،‌ جداجدا و یا اینکه در حالت جدا نشده بکاریم . به هر حال این پیاز به صورت پیازچه و یا پیاز سبز مصرف می شوند . در موقع کاشت پیازچه ها باید دقت کرد که آنها در خاک فرو نروند ،‌ بلکه باید کمی خاک یا کود پوسیده روی پیازچه قرار داده شود . لازم به توضیح است که در خارج از ایران بعضی از ارقام پیاز را صرفا به خاطر تولید پیازچه و تهیه پیاز سبز می کارند . و به آن گرین بانچینگ اونیون می گویند . این رقم به هیچ عنوان تولید غده نمی کند ودارای رشد سریع می باشد و ممکن است از پیازچه و یا بذر به وجود آید . از بین این ارقام می توان از :‌ اورگرین ،‌ پلنن ویل ،‌ بانچینگ و وایت بانچینگ نام برد .
ج ) استفاده از پیاز هایی که از کشت متراکم بذر در سال زراعی قبل به دست آمده اند . در این روش از پیازهایی استفاده کرده که قطرشان بین ۵/۲ –۵/۱ سانتیمتر باشد .
د ) کشت بذر :‌ این روش کشت در بیشتر نقاط جهان معمول است و به دو نوع است:
الف )‌ کشت مستقیم بذر در محل اصلی :‌
زمان کشت مستقیم بذر پیاز به عوامل زیادی بستگی دارد ،‌ که از آن جمله می توان شرایط آب و هوایی منطقه ،‌ نحوه کاشت ،‌ و بالاخره رقم پیاز را نام برد . در مناطق سرد سیری که زمستان یخبندان دارند به محض برطرف شدن سرمای بهاره باید به کشت پیاز اقدام کرد . فاصله خطوط دریفها در کشت پیاز حدود ۴۰-۳۰ سانتیمتر در نظر گرفته می شود . و بذور آن به فاصله ۲ سانتیمتری از هم کشت می گردند .
ب)‌ کشت از طریق نشاء‌:‌
در این روش از پیازچه هایی استفاده شده که از کشت متراکم بذر در سال قبل به وجو آمده اند برای این منظور در اوایل پاییز بذور به طور متراکم در محلی سرپوشیده کشت می گردند ،‌ و در طول مدت زمستان پیازچه ها در دوره خواب به سر می برند و به محض مساعد شدن هوا به محل اصلی منتقل می شوند . مدت خزانه گیری بین ۱۰ تا ۶ هفته است . در مناطق سرد سیری به محض مساعد شدن هوا اقدام به تهیه خزانه می کنند . (در صورتی که بخواهیم خرانه درهوای ازاد باشد )‌ نشاها در فضاهایی که بین ۳۰-۴۰ سانتیمتر از هم فاصله دارند ،‌ به فواصل ۱۰ سانتیمتری نشا می شوند . نشاها می توانند اندازه های مختلفی داشته باشند . ولی طول و قطر نشاها اگر به اندازه مداد نباشد ،‌ کاشت آنها توصیه نمی شود . چون باعث شکافته شدن ریشه متورم یا دو تایی شدن ریشه می شود . که این خود باعث به وجود آمدن ساقه های بذری زود رس می گردد . لازم به ذکر است که حدود ۴ تا ۲ کیلوگرم بذر برای تهیه نشا یک هکتار زمین کافی است . ولی برای کشت مستقیم پیاز به ۱۸-۸ کیلوگرم بذر در هکتار نیاز داشته . ولی با توجه به طرز کاشت و پیش بینی آفات در زمینی سالم و کاشت خطی ۸ کیلوگرم در هکتار کافی است و برای کاشت بذر به وسیله دست پاش حدود ۱۲-۱۰ کیلوگرم بذر و اگر خطر بروز آفت در بین باشد به ۱۸ کیلوگرم بذر در هکتار نیاز است .
کشت مخلوط
با تمام مراقبتهای لازم تراکم بذر در واحد سطح یا خط کاشت زیاد خواهد بود و باید پس از سبزشدن بذر محصول را تنک کرد . تنک کردن محصول همیشه با صرف هزینه زیاد همراه است و از طرفی هم در موقع تنک کردن ریشه سایر نهال هایی که باید در محل باقی بمانند تکان خورده و ضعیف شده و چه بسا خشک بشوند لذا حتی المقدور باید از تنک کردن پیاز خودداری کرد . برای این منظور بهتر است بذر پیاز را با بذر گیاه دیگری که محصول آن زود می رسد و برداشت می شود مخلوط کرده و بکارند . گیاهانی که می توان بذر آنها را با بذر پیاز مخلوط کرد عبارتند از :‌ اسفناج ،‌ تره فرنگی ،‌ جعفری . نسبت بذر پیاز و بذر تره فرنگی برای کاشت مخلوط ۱۲۰ گرم بذر تره فرنگی برای هر یک کیلوگرم بذر پیاز و برای جعفری ۵۰ گرم بذر جعفری برای هر یک کیلوگرم بذر پیاز می باشد .فایده دیگر کاشت مخلوط در زراعت پیاز این است که بذرپیاز نسبتا دیر سبز می شود ،‌ یعنی ۲-۱ ماه طول می کشد تا بذر پیاز سبز شود و در این مدت بذر علف هرز به مقدار زیاد سبز شده و رشد زیاد کرده و نهال جوان پیاز را بعدا سبز خواهد شد از بین می برد و یا آنکه کلا مانع سبز شدن بذر پیاز می گردد . بنابراین باید در همان ۲-۱ هفته اول کاشت پیاز اقدام به وجین کرد ولی سبز نشدن تخم پیاز در این موقع وجین بین خطوط را غیر ممکن می سازد ،‌ زیرا تشخیص خطوط کاشت بذر پیاز غیر مقدور است ،‌ ولی اگر بذر پیاز با تخم گیاه دیگری که زود سبز می شود کاشته شود محل خطوط کاشت پیاز خیلی زود مشخص شده و به اسانی می توان بین آنها را وجین و یا سله شکنی کرد
بذر دادن قبل از موقع پیاز
در نقاطی که پیاز کوچک را برای تولید پیاز درشت می کارند و یا در نواحی گرم که فصل نمو بوته پیاز زمستان است اغلب اتفاق افتاده ،‌ به طوری که در همان سال کاشت نهال یا پیاز کوچک ،‌ قبل از تولید پیاز درشت قابل فروش در بازار ساقه گل دهنده ظاهر شده و بوته گل و بذر می دهد . البته این پدیده موجب از بین رفتن تمام محصول آن سال و ضرر فوق العاده کشاورز می گردد . در این جدول دو عامل متغیر موجود است یکی اندازه پیاز که بر سه دسته تقسیم شده است ،‌ و دیگری حرارت انبار یکه پیازها را قبل از کاشت در آن نگاهداری کرده اند . با در نظر گرفتن این دو عامل هر قدر که اندازه پیازها زیادتر می شود و درجه حرارت انبار بالا می رود تعداد بوته هایی که قبل از موقع یعنی زود بذر می دهند زیادتر می شوند به استثنای حرارت بین و درجه سانتیگراد که در این درجه حرارت تعداد بوته گل دهنده کمتر از سایر درجات حرارت می باشد . ولی نسبت ازدیاد تعداد بوته گل دار نسبت به درشتی پیاز کاشته شده همیشه ثابت است . بنابراین عامل مهم بذر دادن بی موقع پیاز همان درشتی و یا ریزی پیاز کاشته شده می باشد و مقدار حرارت تاثیر زیادی در این امر ندارد . فقط این موضوع را باید در نظر گرفت که اگر درجه حرارت بین و درجه سانتیگراد باشد باعث بذر دادن بوته گیاه نمی شود ،‌ در عوض خود پیاز قبل از کاشت در انبار می پلاسد و در نتیجه مقدار محصول حاصله از چنین پیازی کم خواهد بود . در نتیجه برای برداشت محصول کافی و جلوگیری از بذر دادن بوته های پیاز در هنگامی که ما برای غده ان را کشت کرده ایم ،‌ باید درجه حرارت انبار در اطراف صفر درجه سانتیگراد باشد و اندازه قطر آنها از ۲CM سانتیمتر تجاوز نکند . برای جلوگیری از بذردادن بوته های پیاز بذری که در نواحی گرمسیر در فصل زمستان کاشته می شوند ،‌ باید حتی المقدور از رکود در رشد بوته سبز پیاز در این فصل یعنی زمستان جلوگیری کرد چه این رکود در رشد نباتات دائمی و یا دو ساله است که باعث زود گل دادن و بی موقع بذر دادن گیاه می شود .
وجین و سله شکنی
به طوری که می دانیم ریشه پیاز سطحی و کوتاه است ،‌ بنابراین سله شکنی و وجین نباید عمیق باشد عمل سله شکنی و وجین باید یکی دو هفته پس از کاشت بذر پیاز انجام گیرد تا علف هرزبه نهال پیاز غلبه نکند . تعداد دفعات سله شکنی باید نسبتا زیاد باشد یعنی بعد از هر دفعه آبیاری باید این عمل طوری انجام شود که به ریشه گیاه لطمه ای نزند .
آبیاری
پیاز به آب فراوان نیاز دارد ،‌ و در اراضی شنی که سطح فوقانی خاک خیلی زود خشک می شود باید کاملا مراقب بود که همیشه در اطراف ریشه پیاز رطوبت کافی موجود باشد . در نقاط شمالی ایران پیاز را می توان به صورت دیم کشت کرد . پیازهایی که از کشت آبی به دست می آیند وزن بیشتری نسبت به محصولات دیم در انباراز دست می دهند . آب بیش از حد باعث دیررس شدن و زردی برگها می شود ،‌ از طرف دیگر کم آبی باعث کاهش عملکرد می شود . به طور معمول مزرعه پیاز را هر ۵ الی ۷ روز یکبار آبیاری کرده ،‌ و میزان آب مصرفی با توجه به منطقه کشت ،‌ زمان کشت ،‌ روش تولید و نوع خاک متغیر می باشد . وبه طور کلی و معمول به طرق شیاری و یا غرقابی آبیاری می کنند .
تنک کردن
به طور کلی تنک کردن در کاشت پیاز چندان مفید نیست چه در اثر «کشیدن »‌ یعنی کندن نهالهای زائد ،‌ ریشه سایر بوته ها که باید در جای خود باقی بمانند تکان خورده و نهال پیاز ضعیف می شود . ولی معهذا برای به دست آوردن پیاز درشت درسال اول کاشت بذربا تمام مراقبتهای لازم تراکم بذر درواحد سطح زیادتر از حد لازم می شود و باید مزرعه را تنک کرد . در این صورت نهالهای زائد را به نحوی که فاصله بین بوته های باقی مانده ۸ تا ۲۵ سانتیمتر (نسبت به نوع پیازکاشته شده )‌ باشد حذف میکنند. عمل تنک کردن را معمولا ۴-۳ ماه پس ازکاشت بذر انجام می دهند ،‌ یعنی از اوایل تا اواخر خرداد ماه . در این موقع نهالهای زائد به اندازه کافی درشت شده و می توان از آنها به عنوان پیازچه و یا پیاز سبز در آشپزخانه استفاده کرد .
مبارزه با علفهای هرز مزارع پیاز
الف )‌ مبارزه مکانیکی :‌ علفهای هرز در مزارعی که به صورت خطی کشت شده اند می توان توسط کولتیواتور یا وجین دستی از بین برد : استفاده از این روش در کشتهایی که به صورت کرتی است غیر ممکن است .
ب )‌ مبارزه شیمیایی :‌ از علفکشها در کنترل علف هرز استفاده کرده . مسئله مهم درمورد علفکشها ،‌ دقت در شرایط و زمان مصرفشان است . زیرا که رطوبت ،‌ درجه حرارت و یا بارندگی می تواند عوامل تغییر دهنده نتیجه کار باشد .
۱٫ علفکش داکتال :‌ به میزان ۱۲-۸ ماده موثره ،‌ پس از کاشت بذر پیاز و قبل از رویش ،‌ مصرف می شود . این علفکش بر علیه اغلب باریک برگها (گراسها)‌ ،‌ و پهن برگهای یک ساله بذری همچون تاج خروس ،‌ جوموشک ،‌ خرفه ،‌ قیاق و پوآ استفاده می شود .
۲٫ گراماکسون : بلافاصله قبل از رویش پیاز در شرایطی که فقط علفهای هرز رویش دارند مستقیما روی علفهای هرز پاشیده شده و مصرف آن ۳ لیتر در هکتار می باشد .
۳٫ علفکش ترفلان :‌ به میزان ۲ لیتر قبل از کاشت با خاک مخلوط شده و در کشت پیاز مادری ،‌ جهت تولید بذر استفاده می گردد . همچنین در کشت Onion-set و انتقال نشاء‌ مصرف می شود ،‌ ولی در کشت مستقیم بذر نباید از ترفلان استفاده کرد .
۴٫ علفکش توتریل:‌ به میزان ۳-۵/۲ لیتر در هکتار پس از سبز شدن پیاز و در مرحله ۶ برگی علفهای هرز پهن برگ استفاده می شود .

مبارزه شیمیایی با علف های هرز در مزارع پیاز

علفکش زمان سمپاشی میزان استعمال ماده موثر در هکتار ملاحظات علفهای هرزی که کنترل می شوند
Bensulide (Prefar) قبل از کلشت یاقبل از جوانه زدن ۷/۶ – ۶/۵ کیلوگرم در مورد استعمال قبل از کاشت آن را با خاک قاطی کنید . فقط در نواحی گرم و خشک به کار رود در خاکهای شنی به کار نبرید . از سمپاشی تا برداشت محصول نباید کمتر از ۴۵ روز فاصله باشد علفهای چمنی ،‌ تعدادی از پهن برگها
CDAA (Randox) قبل از بیرون آمدن گیاهچه از خاک . میتوان آن را پس از جوانه زدن نیز بکار برد .
۷/۶ کیلوگرم علفهای چمنی یکساله ، تاج خروسی و خرفه
Choropropham (غیره و Chloro IPC ) قبل از جوانه زدن ۹-۵/۴ کیلوگرم از سمپاشی تا برداشت محصول نباید کمتر از یک ماه فاصله باشد . علفهای چمنی یکساله ،‌ خرفه ،‌ علفهای جنس ارناریا و سراستیوم ،‌ علف هفت بند
Dinoseb
(Dow انتخابی )‌ بعد از دو برگی شدن گیاه ۱۶۸۰-۸۴۰ گرم برای نواحی گرم و مرطوب پهن برگها
Nitrofen (Tok) بعد از دو برگی یا سه برگی شدن گیاه ۵/۴ – ۴/۳ کیلوگرم می توان مقادیر کمتری را در دفعات مختلف پاشید . علفهای چمنی یکساله ،‌ خرفه ،‌ علف هفت بند
خوابانیدن برگ پیاز
اگر مقدار آب و یا کودهای از ته زمین زیاد باشد و یا آنکه زمین در موقع تهیه عمیقا شخم شده باشد قسمت هوایی پیاز یعنی برگهای آن قوی شده و به رشد خود ادامه می دهد و این رشد طولانی برگ باعث دیر رس شدن پیاز شده برای جلوگیری از دیر رسیدن پیاز باید مانع رشد و یا بهتر بگوییم مانع ادامه رشد برگها شد و برای این منظور عمل شکستن و خوابانیدن برگها را انجام می دهیم . اگر هوا مرطوب باشد ممکن است برگها مجددا از زمین بلند شده و به رشد خود ادامه دهد ،‌ لذا باید به فاصله یک هفته تا ۱۰ روز این عمل تکرار شود ،‌ شکستن و خواباندن برگ پیاز با غلطکهای سبک باغبانی و یا در سطح کوچک به وسیله شنکش یا پای باغبان انجام گیرد .
برداشت
پیاز را می توان یا به صورت پیازچه و یا غده های رسیده برداشت نمود . زمان برداشت پیاز بستگی به آب و هوا و خاک ،‌ نوع رقم و وضع بازار دارد . بعضی از ارقام ،‌ به خصوص ارقام خارجی پیاز ،‌ غده های خود را در روی سطح زمین تشکیل می دهند . لذا با دست قابل برداشت هستند . ولی برای برداشت ارقام ایرانی حتما باید از بیل و یا ابزار مکانیکی استفاده کرد . اگر بخواهیم پیاز را بلافاصله مصرف کنیم ،‌ اگر غده ها به اندازه کافی نرسیده باشند ،‌ زیاد اشکال ندارد . ولی اگر پیاز را به منظور انبار کردن و نگهداری برای مدت طولانی برداشت می کنیم ،‌ باید کاملا رسیده باشند . زمان برداشت پیاز وقتی است که بیش از ۵۰ %‌ قسمت های هوایی بوته ها شروع به افتادن و زرد شدن بنمایند . تجربه نشان داده است که وقتی ۲۵ %‌ بوته ها شروع به زرد شدن و افتادن ساقه نمودند ،‌ باید برداشت پیاز را شروع کنیم . البته در مناطق سرد سیر بهتر است که در زمانیکه ۹۰%‌ برگها خم شده باشند برداشت صورت گیرد . در این صورت می توانیم یکی یا دو هفته پیاز را زودتر برداشت کنیم . البته این پیاز خاصیت انبارداری کمتری خواهد داشت . معمولا قسمت هوایی گیاه هنگامی که کاملا خشک گردید حذف می نمایند . قسمت هوایی را می توان با دست به وسیله قیچی مخصوص ،‌ یا با ماشین سرزنی پیاز قطع نمود . معمولا ۱۲ تا ۲۵ میلیمتر از قسمت هوایی را روی غده باقی می گذارند تا از ورود عوامل بیماری زا جلوگیری به عمل آید.در صورتی که بخواهیم زودتر از موقع برداشت نماییم می بایست آبیاری را در زمان مناسب قطع نموده . معمولا ۲۰ روز قبل برداشت آبیاری قطع می گردد تا به نگهداری آن بعد از برداشت کمک نماید .
در موقع برداشت سه رقم یا سه دسته مختلف پیاز حاصل می شود :‌
۱٫ پیازهای درشت قابل فروش به عنوان پیاز مصرفی در اشپزخانه که ممکن است نسبت به نوع کاشته شده بیش از ۷-۶ سانتیمتر قطر آن باشد . مقدار این پیازها تقریبا ۲%‌تمام محصول می باشد .
۲٫ پیازهای ریز که قطر آنها ۵/۱ تا ۲ سانتیمتر تجاوز نمی کند و برای تهیه ترشی و کاشت مجدد به منظور تهیه پیاز درشت و زود رس مورد استفاده قرار می گیرد . این دسته تقریبا ۸۵ تا ۹۵ %‌ تمام محصولات را تشکیل می دهد .
۳٫ پیازهای متوسط که قطر آنها از ۵/۲ تا ۳ سانتیمتر تجاوز نمی کند . این نوع پیازها به مقدارکم در تهیه اغذیه و بیشتر در تهیه ترشی مصرف می شود و مقدار نسبی آن در حدود ۸ تا ۱۰ %‌ تمام محصول است .
خشک کردن
پس از برداشت معمولا پیاز را چند روز یا چند هفته که بستگی به رطوبت و درجه حرارت محل دارد در مزرعه روی زمین باقی می گذارند تا تمام رطوبت آن تبخیر شده و خشک شود و پوست آن به آسانی از بقیه پیازجدا گردد . اگر هوای محل ،‌ مرطوب یا بارانی باشد باید پیازها را زیر محل سر پوشیده ای و یا در داخل اطاقی خشک کرد .خشک کردن پیاز قبل از حمل به انبار برای نگاهداری زمستانه حتما لازم است زیرا درجه خشک بودن آن در نگهداری در انبار فوق العاده موثر است یعنی پیاز مرطوب خیلی زودتر از پیاز خشک پوسیده و یا مورد حمله انواع مختلف بیماری های انباری قرار می گیرد.در بعضی از نقاط برای خشک کردن پیاز از خوانچه های چوبی که ته آن با تور سیمی بسته شده و یا از قطعات چوبی فاصله دار تشکیل گردیده و یا از جعبه هایی که ته و اطراف آن دارای سوراخهایی برای عبور هوا داراست استفاده می کنند . این طرز خشک کردن پیازها در خوانچه یا جعبه قرار داده و در مقابل آفتاب می گذارند و اگردر موقع شب خطر باران و یا شبنم در پیش باشد جعبه ها و یا خوانچه ها را روی یکدیگر قرار داده و روی تمام آنها را با سقفی موقت و یا پارچه تمیز قابل نفوذ به آب و رطوبت (برزنت)‌ می پوشانند . چنانچه خشک کردن طبیعی برایمان میسر نباشد اقدام به خشک کردن مصنوعی می نمایند ،‌ به این ترتیب که آنها را به مدت ۴ تا ۸ روز در معرض جریان هوای گرم (حداکثر حرارت تا ۳۰ درجه سانتیگراد و رطوبت نسبی ۷۰% – ۶۰%‌ به میزان ۵/۲-۲ متر مکعب در هر دقیقه )‌ قرار می دهند . خشک کردن مصنوعی بلافاصله پس از برداشت ،‌ در مرحله استراحت فیزیولوژیک باید انجام گیرد . در غیر این صورت حرارت ۳۰ درجه سانتیگراد ،‌ موجب افزایش جوانه زنی پیازها می شود . سپس اقدام به خنک کردن پیازها کرده که برای نگهداری درانبار آماده گردد .
انبار کردن پیاز در زمستان
پیاز از جمله محصولاتی است که درشرایط مناسب می توان آن را برای مدت زیادی پس از برداشت در انبار نگاهداری کرد . برای اینکه پیاز انبار شده مدت زیادی سالم بماند یعنی نپوسد و سبز نشود باید یاز کاملا رسیده و خشک باشد و محل نگاهداری یعنی انبار پیاز باید دارای حرارتی حدود صفر درجه سانتیگراد و رطوبت نسبی ۶۴ %‌ باشد .شرایط انبار نمودن پیاز بستگی به زمان ،‌ رقم و سایر عوامل کشت دارد . بر داشت به موقع ،‌ قطع آبیاری قبل از برداشت و عدم مصرف کود ازته در مراحل آخر رشد باعث افزایش طول انبار داری پیاز می شود .از آزمایشهای عدیده که راجع به انبار کردن پیاز به عمل آمده است چنین نتیجه می توان گرفت که رطوبت تاثیر زیادی در سبز شدن پیاز در انبار ندارد و این پدیده بیشتر تحت تاثیر در جه حرارت محیط می باشد . در صورتی که پیدایش ریشه در پیاز بیشتر ناشی از مقدار رطوبت هوای انبار می باشد و حرارت در ریشه کردن پیاز بی اثر است .پوسیدگی پیاز با ازدیاد این عوامل تواما ایجاد می شود . بنابراین بهترین محل برای انبار کردن و حفظ پیاز مکانی است که خشک و خنک باشد .برای ایجاد چنین شرایطی انبار باید مجهز به دستگاه تهویه باشد تا بتوان به وسیله آن هوای محل را خنک و ثابت نگاه داشت . برای این منظور با قرار دادن منافذی در قسمت پایین دیوار نزدیک کف انبار این عمل را انجام داده . این منافذ را می توان درموقع لزوم مسدود نمود تا هوای گرم و یا مرطوب خارج به داخل انبار راه نیابد و برای اینکه جریان هوا برقرار شود علاوه بر منافذ پای دیوار در سقف انبار نیز چند هواکش تعبیه می کنند . تا با باز کردن این دو منفذ جریان هوا برقرار گردد و برای اینکه هوا بین پیازها جریان داشته باشد پیازها را در جعبه های کم عمق قرار داده و این جعبه ها را روی یکدیگر می گذارند .در موقع گذاردن جعبه ها روی یکدیگر باید بین دو جعبه ۳ تا ۴ سانتیمتر فاصله باشد و علاوه بر این بین جعبه های مجاور یکدیگر نیز فاصله ای به همین اندازه در نظر می گیرند .به طوری که قبلا گفته شد درجه حرارت در انبار باید در حدود صفر درجه باشد و این حرارت می تواند از ۲- تا ۲+ درجه سانتیگراد باشد البته لازم به ذکراست که باید از یخ زدگی پرهیز شود .برای جلوگیری از سبز شدن پیاز می توان از ماده مالیک هیدرازیر Maleic Hydrazide به مقدار ۲/۲ کیلوگرم روی گیاهانی که ۵۰% قسمت هوایی خوابیده اند استفاده نمود . زمان محلول پاشی بسیار مهم است زیرا کاربرد بسیار زود می تواند سبب غده های پف کرده گردد ،‌ در حالیکه محلول پاشی بسیار دیر از سبز کردن به میزان کمی جلوگیری می نماید .
اهمیت غذایی
پیاز به صورت خام در تهیه سالاد استفاده می شود ،‌ همچنین حذف در تهیه غذاهای مختلف و سوپ مصرف می گردد ،‌ که در این صورت باعث خوش طعم شدن غذا می شود . برگهای سبز آن در پختن غذا و یا مانند سایر سبزیها به صورت خام مصرف می شوند . پیاز گاهی به صورت ادویه و چاشنی در تهیه غذا مورد استفاده قرار می گیرد . و نیز با سرکه به صورت ترشی به مصرف می رسد . از نظر ذائقه ایرانی پیاز در تهیه غذا یکی از مواد اصلی و نقش مهمی را بر عهده دارد . در خارج از ایران پیاز را به صورت خام درتهیه سالاد و به صورت پخته در تهیه سوپ و غذا و همچنین ترشی استفاده می کنند .برگهای متورم پیاز که قسمت حجیم آن را تشکیل می دهد ،‌ دارای مقدار زیادی اینولین است ، اینولین نوعی نشاسته است که بر اثر تجزیه در بدن به فروکتوز و مقدار کمی گلوکز تبدیل می گردد . در ۱۰۰ گرم پیاز ترکیبات زیر وجود دارد :‌
۸۷%‌ آب ،‌ ۱۱%‌ کربوهیدرات ،‌ ۲/۱ %‌ پروتئین ،‌ ۴/۰ %‌ املاح کانی ،‌ ۶/۰%‌ ترکیبات فیبری ،‌و همچنین پیاز دارای ویتامینهای دسته B و ویتامین C و ویتامین A است . و از عناصریکه در پیاز در حد وفور است عبارت است از کلسیم ،‌ فسفر ،‌ پتاسیم ،‌ منیزیم و آهن است .مزه و طعم و تندی پیاز به رقم شرایط آب و هوایی بستگی دارد . و آن مربوط به روغن فراری است به نام آلیل پروپیل دی سولفاید . در پیاز و سایر گونه های جنس Allium بخصوص سیر ،‌ ترکیبات امینواسید قابل حلی در آب به نام آلین Alin وجود دارد . آلین توسط آنزیم آلیناز Allinaz به آلیسین تبدیل می گردد . ترکیبات آلیسین Allicin خاصیت ضد باکتریایی دارند ،‌ بنابراین پیاز به عنوان یک داروی آنتی بیوتیک مصرف میشود .از آن در درمان سرما خوردگی و گریپ Grip استفاده می کنند . تحقیقات بسیار وسیع و گسترده در آمریکا نشان داده است که با خوردن پیاز خام بسیاری از بیماریهای قلبی قابل درمان است . اخیرا دانشمندان آمریکائی دریافته اند که در پیاز ترکیباتی وجود دارد ،‌ که ضد سکته مغزی است . قابل ذکراست که پیاز درمان بیماریهای تیفوئید Typhoid تجویز می گردد .
آفات
۱- مگس پیاز
نام علمی این حشره Hylemiyia antiqua است .مگس پیاز از نظر ظاهری مانند مگس خانگی بوده ولی اندازه آن نصف مگس معمولی است ۶-۷ میلیمتر . رنگ عمومی آن خاکستری مایل به زرد است . پاهای مگس پیاز درازتر از مگس خانگی است . رنگ پا و شاخک حشره سیاه است . بالها متمایل به زرد و پیشانی در حشره نر باریک و در ماده نسبتا پهن و قرمز رنگ است . شفیره به رنگ قرمز متمایل به قهوه ای ،‌ براق و شلجمی و طول آن ۷-۵/۵ میلیمتر است .
مناطق انتشار
در ایران در استانهای خوزستان ،‌ گیلان ،‌ مازندران ،‌ اصفهان ،‌ اطراف تهران و همدان گزارش شده است .
طرز خسارت :‌
لارو مگس به قسمتهای زیر زمینی حمله کرده و گیاه ضعیف و برگها پژمرده و چروکیده و آویزه و خمیده می شوند هر کرم ۸-۶ بوته را از بین برده و گاهی ۳۰ عدد لارو در یک پیاز دیده می شوند .
زیست شناسی
این مگس زمستان را به صورت شفیره در خاک سپری کرده و در بهار (اردیبهشت)‌ حشرات کامل ظاهر شده و در روزهای گرم و آفتابی فعالیت بیشتر داشته . حشره ماده پس ازجفت گیری تخمهای خود را به صورت انفرادی یا به صورت دسته جمعی بر روی خاک اطراف طوقه،‌ ،‌ روی برگ و یا روی غده پیاز میگذارند .دوره زندگی حشره بستگی به غذا داشته و از ۲۵ روز تا ۱۰۰ روز گزارش شده است و معمولا ۳۰ روز می باشد . این حشره ۱۰۰ تخم گذاشته و تخمها در ۲۱-۲۰ درجه سانتیگراد و در طی ۵-۵/۴ روز با رطوبت زیاد تفریغ شده . لاروهای جوان به محض نفوذ به بافت و با ۳-۲ هفته تغذیه از گیاه به رشد کامل خود رسیده ،‌ و لاروهای کامل از میزبان خارج و در عمق ۵-۱۰ سانتیمتر خاک به شفیره تبدیل شده ،‌ و دوره شفیرگی بستگی به حرارت داشته . در حرارت ۲۲ درجه سانتیگراد بعد از ۸ روز دوره شفیرگی طی شده اما معمولا بین ۱۰-۸ روز این دوره طول می کشد.مگس پیاز در ایران سه نسل دارد . در تهران و شمال نسل اول آن در اردیبهشت ماه و نسل دوم در اوایل تیرماه و نسل سوم حشره در شهریور ماه دیده شده . تعداد نسل این حشره در ایران تا ۴ نسل نیز ذکر شده است .
کنترل شیمیایی
– ضد عفونی بذر پیاز با کالومل که در واقع کلرورمرکوریک است . از همین ماده با غلظت یک در ۱۵۰۰ برای ضد عفونی کردن خاک استفاده می شود .
– ضد عفونی بذر با گامکسان و لیندین و برای هر کیلوگرم بذر ۱۰۰-۵۰ گرم سم کافی است . البته بذررا باید کمی مرطوب سپس آن را آغشته کرد .
– همزمان با فعالیت حشره با دیازینون ۶۰ %‌ یک در هزار سمپاشی نمود . و هر ۱۵ روز سمپاشی تکرار شود .
– استفاده از تله:‌
الف )‌ درون ظرفهایی ملاس ریخته سپس ۲ برابر آب اضافه کرده و این آب محتوی ۵/۲-۵ در هزار ارسینات سدیم است .
ب )‌ استفاده از ردیفهای طله که تنهایی را به عنوان طله گذاشته تا حشره فعالیت و تخم ریزی کند سپس اقدام به جمع آوری و نابود کردن آن کرده.
کنترل بیولوژیک
در روزهای بارانی و مرطوب و گرم یک نوع قارچ باسم Tarychium hylemiae وجود دارد که روی بالهای مگس رشد نموده و باعث مرگ مگسها می شود .
۲ تریپس
تریپس حشره کوچکی است به رنگ زرد با نام علمی Thrips tabaci
طرز خسارت
این حشره با فرو بردن خرطوم خود در اپیدرم برگ از شیره و گیاه تغذیه کرده و باعث شده تا اندازه پیاز کوچکتر از حد معمول شده به طوری که محصول کاهش می یابد . و از نشانه آفت می توان به پیچیدگی برکها ،‌ پژمردگی ،‌ ضعف ،‌ تغییر رنگ در برگها ،‌ ایجاد لکه های نقره ای ،‌ زرد و یا قهوه ای روی برگ و بالاخره بد شکلی و کوچک ماندن غده اشاره کرد . بعضی از بیماریهای ویروسی مانند ویروس پژمردگی گوجه فرنگی به وسیله تریپس وارد گیاه می شود .
زیست شناسی
زمستان به صورت حشره کامل و پوره روی گیاهان ،‌ بقایای گیاهی و یا علفهای هرز و یا زیرکلوخه ها و شکافهای زمین به سر می برند . این حشرات به طریق پارتئوژنز یا دختر زایی تولید تخم می نمایند و حشره ماده در زیر اپیدرم درون محفظه قرار دارد . حشره ماده روزانه ۱۲-۶ تخم می گذارد و هرنسل این آفت در حرارت ۲۶ درجه سانتیگراد ۱۸ روز طول میکشد و در حرارت کمتر این زمان طولانی تراست . این حشره ۱۰ نسل دارد . که احتمالا درایران ۶ نسل وجود دارد .
مبارزه
اغلب سموم حشره کشی که بر غلیه تریپس توتون موثر است می توان استفاده کرد . اما در کشت سبزیجات باید به مسئله دوره کارنسی سم توجه کرد و از سموم کم دوام استفاده نمود سابق بر این از سموم کلره (د.د.ت ،‌ توکسافن ،‌ کلردان ،‌ آلدرین)‌ استفاده می شده که امروزه مصرف این قبیل سموم قدغن است .
بیماریهای پیاز
نماتد ساقه پیاز Ditylenchus dipsaci
بیشتر در مناطق معتدله شیوع دارد و این بیماری اولین بار درهلند و سپس در ایالات متحده آشکار شد . در ایران نماتد Ditylenchus dipsaci در روی یونجه گزارش شده .
نشانه های بیماری
در مزارع آلوده به نماتد ساقه و پیاز ؤ‌ ظهور گیاهچه ها ی پیاز به کندیی انجام گرفته و نصف گیاهچه های ظاهر شده بیمار و زرد رنگ هستند و پیچ خورده و حلالی به نظر می رسند . کوتیلودونها معمولا باد کرده و اپیدرمشان به صورت توری ترک برداشته . ظهور علائم روی گیاه الوده بعد ازسه هفته شروع شده و شامل :‌ کوتولگی ،‌ لکه های زرد کم رنگ ،‌ آماس و زخمهای باز روی برگها است . روی ساقه ،‌ جوانه ها یا گیاهان جوان برآمدگیهایی به وجود می اید و برگها کوتاه و پیچیده می شوند . بسیاری از برگهای خارجی علاوه بر آماس حالت چروک خوردگی نشان می دهند . ساقه و گردن پیار نرم و خاکستری و نرم شده فلسهای پایین گیاه . فلسها باد کرده و ظاهری شبیه به یخ زدگی نمایان شده پیازهای آلوده ممکن است شکاف برداشته و یا جوانه زده و دو پیازه و ناقص شوند .
عامل بیماری
عامل آن نماتد Ditylenchus dipsaci است . دم نماتد ها تیز است و ۲۰۰ تا ۵۰۰ تخم هر ماده تولید می کند . بعد از اولین پوست اندازی در تخم لارو از تخم خارج شده و به سرعت پوست دوم و سوم را انداخته و لارو عفونت را به وجود می آورد این لارو شرایط یخبندان و خشکی را برای مدتهای طولانی تحمل کرده و در داخل ساقه پیازها و بذر خاک به سر برده . در اثر حرارت و رطوبت مناسب لاروهای قبل از بلوغ فعال شده و هنگامی که برگهای گیاه میزان با آب آغشته شده لاروها به طرف بالا حرکت و از طریق روزنه های برگهای ،‌ شکافها و یا مستقیما داخل پایه ساقه ها یا محور برگ رخنه می کنند . بعد از ورود به گیاه پوست چهارم را انداخته و به نر و ماده تبدیل شده ،‌ تولید مثل در بافتهای آبدار سریع الرشد یا در اندامهای ذخیره ای انجام گرفته و فقط در موقعی که هوا سرد است متوقف یا کند شده در حالت آلودگی شدید ،‌ پیازها پوسیده و لاروهای مرحله قبل از بلوغ از آنها خارج شده و گاهی اوقات در اطراف ساقه زیر زمینی پیازهای خشک شده به صورت توده سفید خاکستری پنبه ای که پشم نماتد خوانده می شود اجتماع کرده و برای سالهای سال در اینجا زنده می ماند .
چرخه بیماری
نماتد ها بیشتر روی سلولهای پارانشیمی پوست تغذیه می کنند و سلولهای اطراف نماتد قسمتی یا تمام محتویات خود را از دست داده و سلولهای اطراف اینها شروع به تقسیم و بزرگ شدن می کنند و روی گیاه تولید نقاط برجسته بر روی گیاه کرده و گیاه حالت پیچیده و انحنا حاصل می کند .نماتد ها بعد از ورود به برگ ،‌ بعد از رخنه ،‌ سلولها بزرگ شده ،‌ کلروپلاستها ناپدید و فضاهای بین سلولی داخل بافت پارانشیم افزایش می یابد . این اثرات قبل از تماس نماتد با بافت است . نماتد ها در فضاهای بین سلولی باقیمانده و تکثیر پیدا کرده و از سلولهای پارانشیمی مجاور تغذیه می نمایند . در این هنگام هیچ گونه تغییر رنگی دیده نشده و نماتد ها از ساقه های الوده به طرف فلسهای خارجی آمده و آنها را آلوده کرده . و به علت تجزیه تیغه های بین سلولی توسط آنزیمهای نماتد و تغذیه آن از سلولها ،‌ حفره های بزرگ ،‌ نرم و پف کرده ای تشکیل شده است . باعث شده تا ساقه ها بر روی زمین بغلطند . نماتد ها به طریق بین سلولی سلولهای پارانشیمها را از همدیگر و از آوندها جدا کرده و همین آوندها ظاهر توری و مشبک به فلس داده ،‌ سلولهای پارانشیمی به هم ریخته ابتدا منظره سفیدی دارند اما مهاجرین ثانوی معمولا وارد عمل شده ، آنها را قهوه ای می کنند .
مبارزه
۱٫ جمعیتهای Ditylenchus dipsaci می توان با تناوبهای طویل المدت (۳-۲ سال )‌ با گیاهان مقاوم از قبیل اسفناج ،‌ چغندر ،‌ کاهو ،‌ غلات و گیاهان مقاوم دیگر تقلیل داد.
۲٫ قرار دادن پیاز و بذر الوده در ابی با دمای ۴۶ درجه سانتیگراد برای مدت یک ساعت ضد عفونی شوند . و نیز قطعات کوچک خاک و خاک گلخانه را می توان با بخار آب ضد عفونی کرد .
مبارزه شیمیایی
به غیراز فومیگاسیون خاک در پاییز می توان بعد از کاشت از سموم دی کلرو پروپان + دی کلروپروپن استفاده کرد . برای جلوگیری از آلوده شدن مجدد مزارع باید ماشین آلات مزرعه را ضد عفونی کرد .از دیگر بیماریهای پیاز می توان به لهیدگی باکتریهای پیاز ،‌ سفیدک داخلی،‌ زنگ پیاز و تره ،‌ سیاهک ،‌ پوسیدگی خاکستری پیاز ،‌ پوسیدگی فوزاریومی ریشه و طبق ،‌ پوسیدگی سفید پیاز و سیر ،‌ پوسیدگی ساق سیاه با دزدگی و لکه سیاه پیاز ،‌ بیماری ویروسی نوار زرد پیاز اشاره کرد .

دستورالعمل های فنی جهت افزایش عملکرد مزارع ذرت

آماده سازی زمین :
ذرت گیاهی است که کشت و برداشت آن کاملا” مکانیزه می¬باشد. ذرت در کلیه خاکهایی با بافتهای مختلف قابل کشت است و در خاکهای لومی، عمیق، بدون زه آب و غنی از هوموس بهترین شرایط رشد را دارد. درپائیز بازدن شخم عمیق(۳۰ سانتیمتر) ودرصورت نیاز دربهار درمرحله گاورو شدن شخم بهاره(۱۵سانتیمتر) ودرصورت وجودکلوخه با دو بار زدن دیسک ولولرزمین آماده کاشت می¬شود.ذرت حساس به شوری بوده و واکنش خاک مناسب برای رشد بهینه آن ph:5/5-7/8 است.
تناوب زراعی:
ذرت در تناوب زراعی بعداز گیاهانی قرار می¬گیرد که این گیاهان بتوانند مواد غذایی کافی در زمین باقی گذاشته وزمین را نرم وقابل نفوذ نمایند. بعد از یونجه، شبدر ،سویا ، سیب زمینی وغلات میتوان ذرت راکاشت نمود.
عمق و روش¬¬ کاشت:
شرایط اقلیمی ورقم عمق کاشت راتعیین میکند عمق مناسب کاشت ،عمقی است که به بذرفرصت جذب آب داده و درمقابل پرندگان حفاظت نماید، حداقل عمق کاشت ذرت۴ سانتی متر وحداکثر آن ۷ سانتی متراست که به بافت و شرایط خاک بستگی دارد.عمق کشت در خاکهای سبک بیشترودر خاکهای سنگین کمتراست).بهترین روش کاشت روشی است که بذور¬ را در عمق صحیح قرارداده وتماس خوبی را¬ برای بذر با خاک فراهم میآورد. کاشت ردیفی¬که با بذرکارهای پنوماتیک وسایر بذرکارهای ذرت بافاصله ردیف کاشت ۷۵-۷۰ سانتیمترتنظیم شده باشدانجام می¬گردد و معمولا”همراه بابذرافشانی فاروئرنیز جویها (عمق ۱۵-۱۰ سانتیمتر)راجهت آبیاری ایجادمی نماید.
تاریخ کاشت:
۱-کاشت ارقام دیررس مانندKSC711 وKSC704 درشهرستانهای کامیاران ومریوان وسنندج درنیمه دوم اردیبهشت ماه( ۱۵/۲) دارای بیشترین عملکرد دانه می باشند. تأخیر درتاریخ کاشت(یعنی تاریخ اولین آبیاری ) موجب کاهش محصول خواهدبود.
۲-کاشت ارقام متوسط رس مانند KSC604و۶۴۷ کرج ازنیمه دوم اردیبهشت الی اواخرآن درمناطق سردمعتدل استان.
۳-کاشت ارقام زودرس KSC305و KSC301 درمناطق سرداستان بعدازرفع سرمای بهاره یعنی اوائل خردادماه می باشد.
۴-کاشت ارقام متوسط رسKSC604، زودرسKSC301 وخیلی زودرسKSC108 برای هدفهای خاص برداشت دانه ویا علوفه بعنوان کشت دوم بعدازبرداشت غلات درمناطق معتدل سرد استان مناسب می باشد.
۵- کاشت ارقام دیررس سینکل¬کراس۷۱۱، سینکل¬کراس۷۰۴ و سینکل¬کراس۷۵۶ درکشت بهاره به منظورذرت علوفه ای توصیه می¬گردد کاشت درتاریخ ۳۰ /۲-۱۵/۲ دارای بیشترین محصول علوفه ای خواهد بود.
مصرف¬ کودهای شیمیایی:
میزان کود مورد نیاز ذرت و روش مصرف کود شیمیایی بر اساس آزمون خاک تعِِیین گردد. کود شیمیایی فسفره، پتاسیمی، یک سوم کود ازته و برخی ازکودهای ریزمغذی در بهار قبل از انجام کشت توسط بذرکار دارای مخزن کود انجام گیرد. بقیه کود ازته به دلیل حلالیت نسبی زیاد ازت به صورت تقسیط حداقل در دو مرحله(مصرف بقیه کود ازته توصیه شده بطور مساوی به صورت سرک در دو مرحله ۸-۶ برگی و گلدهی) سپس بعد از هر مرحله کوددهی آبیاری انجام گردد.
میزان ونوع بذرمصرفی وتراکم بوته:
نسبت به وزن هزار دانه ارقام ذرت میزان بذر مصرفی متفاوت واز ۲۵-۲۰ کیلوگرم در هکتار برای کاشت ذرت دانه ای توصیه میشود.برای داشتن تراکم مطلوب زمان برداشت به دلیل تلفات بوته ازکاشت تابرداشت که دربیشترمحیط ها حدود ۲۰% است تراکم توصیه شده را باید به مقدار (درصد تلفات -۱)تقسیم نموده تامیزان بذرتوصیه شده به دست آید .مثلا”اگرتراکم توصیه شده ۶۰۰۰۰ بوته درهکتارباشد،تراکم بوته توصیه شده درشرایط زارع به این صورت محاسبه شود. بوته درهکتار ۷۵۰۰۰= (۲/.-۱) ÷۶۰۰۰
چنانچه دریک کیلو بذر۳۵۰۰ دانه بذر وجودداشته باشد این تراکم از مصرف ۴/۲۱کیلوگرم بذردرهکتاربه دست میآید. ودرکاشت مزارع ذرت علوفه ای به این مقدار ۱۵%-۱۰% افزوده می¬شود
عوامل ¬کاهش تراکم بوته:
۱- میزان بذرکاشته شده کم باشد.۲- بستربذرنامناسب باشد .۳- بذورکشت شده زنده نباشند.
آبیاری:
ذرت به کمبود رطوبت حساس می باشد. خشکی درطی مرحله استقرارگیاه می¬تواند منجربه مرگ گیاهچه جوان ودرنتیجه کاهش تراکم بوته شود. درحوالی مرحله گلدهی (حدود دو هفته قبل تا دو هفته بعدازظهورکاکلها) ذرت بسیارحساس به تنش رطوبت است و اگر خشکی در این دوره اتفاق بیافتد، عملکرد دانه به شدت کاهش می یابد. لوله شدن برگهای ذرت درزمان رشد و نمو نشان دهنده نیاز شدید گیاه به آب است و باید سریعا”نسبت به آبیاری اقدام در ضمن به این نکته بایستی توجه داشت که هیچگاه ذرت دراین شرایط فرارنگیرد زیرا موجب کاهش عملکرد خواهدشد. در مناطق سردمعتدل استان با توجه به بافت خاک، مرحله رشد فیزیولوژیکی دور آبیاری ۱۰-۷ روز توصیه می شود.
کنترل علفهای هرز:
الف- مبارزه مکانیکی: زدن کولتیواتور بین ردیفهای کاشت درمرحله دو و سه برگه شدن ذرت.
ب-مبارزه شیمیایی:۱- استفاده ازعلف¬کش آترازین به مقدار ۵/۱-۱ کیلوگرم بعد ازکاشت وقبل ازسبزشدن ذرت.۲- مصرف علف کش توفوردی به میزان ۵/۱لیتردرهکتاربعد از رویش علف های هرز درمرحله ۷-۵ برگه شدن ذرت. صدمه علفکش با دز بیش از حد موجب ناهنجاری وبدشکلی بوته های جوان وزردی ،سوختن و خشک شدن برگها می-شود.لذا دراستفاده ازعلفکش دقت لازم اعمال گردد.
کنترل آفات:
۱-کرم طوقه بٌر (اگروتیس) دراثرحمله لاروهای آفت (به بوته ذرت از محل طوقه یاکمی پائین تر) دراوائل رشد، بوته پژمرده شده ومی¬افتد. روش های مبارزه بااین آفت شامل:دفع علف های هرز مزارع ذرت وشخم زمین بعد از برداشت محصول درپائیز، ضدعفونی خاک باحشره کش ودرصورت مشاهده لکه های آلوده درمزرعه بوسیله طعمه مسموم انجام می¬شود .
۲- کارادرینا ( لاروهای جوان به برگ ذرت حمله می¬کنند) از آفات دیگر ذرت درمنطقه می¬باشد که می¬¬توان باحشره¬کش آن را دفع نمود.
کنترل بیماری ها:بیماری سیاهک ذرت ندرتا”درسطح استان مشاهده می¬شود،برای جلوگیری از آلودگی مزارع واشاعه بیماری تناوب زراعی وضدعفونی بذر می¬تواند درکاهش خسارت بیماری مؤثرباشد.
زمان برداشت:
برداشت ذرت دانه ای هنگامی است که برگهای پائین تراز بلال وهمچنین غلاف وبه رنگ زرد در آمده و سفت شده دانه و تشکیل لایه سیاه در محل اتصال دانه به بلال پدید آید .برداشت با کمباین مخصوص ذرت مجهزبه ¬هد انجام می¬شود. دان ذرت در زمان برداشت رطوبت بالایی دارد ودر صورت انبار نمودن آن کپک زده واز بین می رود برای جلوگیری ازفساد ذرت پس ازبرداشت به وسیله تریلرهای مخصوص حمل و به ایستگاه های خشک کنی جهت خشک نمودن ورساندن رطوبت دانه به ۱۴ % (رطوبت استاندارد )انتقال داده ¬شود.سپس کیسه گیری وجهت مصرف انبار¬گردد .
اف اس پی مارکت

توصیه های فنی برای شالیکاری در خشکسالی

«هر سال ۲۲ مارس (سوم فروردین) روز جهانی آب خوانده می‌شود و بزرگداشت همین روز از سوی سازمان ملل متحد در اجلاس ریودوژانیرو به تصویب و در مجموع عمومی سازمان ملل متحد به عنوان «آب برای زندگی» نامگذاری شده است». دهه آب برای زندگی که با هدف جهانی تمرکز بیشتر روی موضوعات مربوط به آب نامگذاری شده است، بیانگر اهمیت آب در تولید محصولات گیاهی به ویژه برنج بوده، بنابر این با توجه به تغییرات جهانی آب و هوا و وقوع خشکسالی و کم آبی در سال‌های اخیر، موسسه تحقیقات برنج کشور بر خود فرض می‌داند، توصیه‌های فنی لازم را با توجه به پژوهش‌های انجام شده و جدیدترین تحقیقات صورت گرفته بصورت کاربردی در اختیار بهره‌برداران شالیکار قرار دهد.در حال حاضر مقدار آبی که برای زراعت در ایران مصرف می‌شود، بسیار بیشتر از مقدار نیاز واقعی گیاه بوده و مابقی مربوط به تلفات شبکه انتقال و توزیع و کاربرد آب از طریق نفوذ عمقی و روان آب خروجی از انتهای مزرعه است. هر چند مقدار زیادی از این تلفات غیرقابل اجتناب است، اما می‌توان با استفاده از توصیه‌های زیر از مقدار آن کاست.
روش آبیاری متداول در ایران، آبیاری غرقاب دایم می‌باشد، اما با توجه به کمبود آب در کشور ادامه این روش در کشور جایز نبوده و توصیه می‌شود به منظور بالا بردن راندمان آبیاری، کمک به توزیع عادلانه آب و جلوگیری از بروز هرج و مرج در برداشت و توزیع آب، از روش آبیاری متناوب استفاده شود. در این روش آب در فواصل زمانی متناسب با آب و هوا و خاک هر منطقه وارد مزرعه شده و تا عمق حدود پنج سانتیمتر غرقاب می‌شود. فاصله زمانی مناسب براساس آب و هوا و خاک منطقه قابل انتخاب می‌باشد. هر چه خاک شالیزار سبک‌تر و یا منطقه گرم و خشک‌تر باشد، این فاصله زمانی کمتر خواهد بود. یک شاخص خوب برای تشخیص زمان مناسب برای آبیاری، ظهور ترک‌های مویین در سطح خاک می‌باشد که باید با ظهور آن اقدام به آبیاری مجدد نمود، زیرا پس از بروز ترک‌های بزرگتر در آبیاری بعدی با تلفات عمقی زیاد مواجه خواهیم شد. آزمایشات متعدد انجام شده توسط محققان برنج در سالهای مختلف در نقاط برنج‌خیز کشور نشان می‌دهد که در استان‌های شمالی برای اکثر ارقام رایج دور آبیاری حداقل پنج روزه و حداکثر تا ظهور ترک‌های موئین پس از خشک شدن در زمین زارعان کاهشی در عملکرد برنج ایجاد نخواهد کرد به شرطی که در زمان آبیاری عمق آب به حداقل پنج سانتی‌متر رسانیده شده و سایر عملیات زراعی به خوبی انجام پذیرد. همچنین این فاصله زمانی برای خاکهای سنگین شالیزاری در استانهای جنوبی یک روز و در استانهای میانی دو روز پیشنهاد می‌شود. آزمایشات دیگری که بر اساس رطوبت خاک شالیزار بعمل آمده نشان داده است که حتی در رطوبت ۸۰درصد پایین‌تر از رطوبت اشباع نیز کاهش محسوسی در عملکرد بوجود نیامده است.از نظر ظاهری گیاه برنج در شرایط یکه دچار کم آبی شود در برگهای خود علائمی به شکل زیر بروز می‌دهد. ابتدا برگها از وسط زاویه‌دار شده و به سمت داخل جمع می‌شوند و در صورت ادامه کم‌آبی به شکل لوله‌ای در می‌آیند و پس از آن از نوک برگ شروع به خشک شدن می‌نمایند. با شروع لوله‌ای شدن برگها باید آبیاری شروع شود تا گیاه فرصت بازیابی داشته باشد. در اجرای طرح آبیاری نوبتی توجه به مرحله رشد گیاه بسیار مهم است. از دلایل عمده غرقابی کردن اراضی شالیزاری جلوگیری از خسارت علف‌های هرز می‌باشد. بدین منظور توصیه می‌شود حتی‌الامکان در سه هفته اول پس از نشاکاری مزرعه از حالت غرقابی خارج نشود، در غیر این صورت مبارزه با علف‌های هرز تشدید می‌شود. آزمایشهای متعدد نشان داده است که حداکثر حساسیت برنج به کم‌آبی در دوره گل دهی (یک هفته قبل و تا یک هفته بعد از گلدهی) می‌باشد، سپس ابتدای دوره حداکثر رشد سبز (۳۰ روز پس از نشاکاری) مرحله پرشدن و رسیدن دانه به ترتیب حساسیت کمتری نسبت به دوره گلدهی دارند. نکته مهم نیاز به غرقابی در دوره پس از نشاکاری به منظور مبارزه با علف‌های هرز می‌باشد. بنابراین مجریان طرح آبیاری نوبتی باید به تامین آب برای دوره گلدهی و دوره پس از نشاکاری توجه نموده و سعی نمایند، در این دوره آب بیشتری تامین نمایند. حتی‌الامکان بهتر است آن دسته از اراضی که از طریق یک منبع یا دریچه آب می‌گیرند، در عملیات زراعی نظیر تاریخ کشت، انتخاب رقم، سمپاشی و کودپاشی هماهنگ باشند، تا در هنگام اجرای آبیاری نوبتی دچار مشکل موضعی نشده و توزیع آب به خصوص در حالت آبیاری کرت به کرت، راحت‌تر امکان‌پذیر شود.
کانالهای آبیاری برای تامین شیب و عرض مقطع مناسب و از بین بردن علفهای هرز در طول فصل زراعی به طور مرتب لایروبی شوند تا ضمن انتقال سریع تر و راحت‌تر آب، تلفات انتقال آب نیز کمتر شود.
حفر چاه و حل مشکل آب
حفر چاههای عمیق و نیمه عمیق می‌تواند به طور موضعی مشکل کم‌آبی را کاهش دهد، اما باید به کیفیت و درجه حرارت آب توجه شود. برای بررسی کیفیت آب می‌توان با تهیه نمونه آب از چاه و ارسال آن به آزمایشگاه خاک و آب، موسسه برنج و یا سایر ادارات عمل نمود.
درجه حرارت مناسب برنج
درجه حرارت مناسب برای رشد برنج ۲۰ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد می‌باشد و گیاه برنج در حرارت‌های کمتر از ۱۲ درجه و بیشتر از ۳۲ درجه دچار خسارت خواهد شد.
از آنجا که درجه حرارت آب چاه‌ها به طور عموم کمتر از درجه حرارت محیط می‌باشد، باید با آبیاری تدریجی و تناوبی با این مساله برخورد نمود. اگرچه در شرایط کم آبی استفاده از آب زهکش‌ها جهت آبیاری غیر قابل اجتناب است، ولی توصیه می‌شود، در صورت امکان این کار به صورت تلفیقی با آب تازه انجام گیرد، تا از خسارت احتمالی کاسته شود، در هر حال انجام آزمایش کیفیت آب از طریق نمونه‌گیری لازم است. چنانچه در طی فصل رشد بارندگی اتفاق افتد، کشاورزان طبعا اقدام به حفظ آب در سطح کرتها خواهند نمود، اما باید توجه نمود که عمق آب از ۱۵ تا ۲۰ سانتی‌متر بیشتر نشود.
آماده‌سازی زمین
در ابتدای فصل پس از یک بارندگی خوب می‌توان عملیات آماده سازی زمین را شروع نمود. در شرایطی که خاک خشک است، می‌توان به جای تیلر برای شخم اولیه از تراکتور استفاده کرد. در شرایط کم آبی می‌توان عمق شخم را تا حدود ۱۵ سانتیمتر کاهش داد.برای شخم ثانویه بهتر است که از روتیواتور استفاده شود. دقت بیشتر در شخم ثانویه و گلخراب کردن خاک (پادلینگ) بخصوص در مجاورت مرزها می‌تواند در کاهش نفوذ‌پذیری خاک و تلفات نفوذ عمقی آب موثر باشد. تسطیح مناسب کرتهای شالیزاری موجب کاهش زمان لازم برای آبگیری، توزیع یکنواخت، کنترل و تنظیم آب توسط زارعیت شده و در افزایش راندمان کاربرد آب موثر می‌باشد. مرزهای بین کرتها از شرایط عادی پهن‌تر و محکم‌تر ساخته شوند (عرض پایین ۴۰، عرض بالا ۲۰ و ارتفاع حدود ۲۰ سانتی‌متر) تا در صورت بارندگی توانایی حفظ آب در کرتها وجود داشته باشد. بهتر است در صورت امکان، مرزها با پلاستیک پوشانده شوند، این کار ضمن جلوگیری از تخریب و ترک مرزها از نفوذ جانبی آب و رشد علف‌های هرز و آفات در روی مرزها تا میزان زیادی می‌کاهد.
انتخاب رقم و خزانه‌گیری
– خزانه‌گیری سیستم جوی ، پشته با استفاده از پوشش پلاستیک،
– کنترل دقیق مقدار درجه حرارت در زیر پلاستیک بخصوص در دماهای بالا ضروری است.
– اگرچه انتخاب رقم محلی زودرس می‌تواند در گریز از مشکل کم‌آبی، موثر باشد، ولی به منظور بهره‌برداری از مزیت عملکرد بالای ارقام اصلاخ شده می‌توان بخشی از مزرعه را به کشت آنان اختصاص داد. مقدار آن بستگی به شرایط آب و مزرعه دارد.
اگرچه براساس مطالعات انجام گرفته بذرپاشی در دهه دوم فرورین و نشاکاری در دهه اول و دوم اردیبهشت موجب حداکثر عملکرد، افزاش رتون دهی و کاهش خسارت بارندگی انتهای فصل می‌شود، ولی در شرایط کم آبی در ابتدای فصل، ایجاد فاصله زمانی برای کشت قسمتهای مختلف مزرعه می‌تواند از تراکم زمانی برای نیاز به غرقابی تمامی مزرعه بکاهد به طوری که تمام مزرعه در یک زمان به حداکثر آب نیاز نخواهد داشت. اگرچه دیر کشت کردن موجب کاهش عملکرد خواهد شد، ولی می‌توان در شرایط کم آبی شدید بخشی از مزرعه (ترجیحا مزارع پایین دست) را در اولویت دوم از نظر کشت قرارداد، با این کار آب حاصل از بارندگی احتمالی مرداد ماه و آب خروجی از مزارع بالادستی قابل استفاده خواهد بود.
– انتخاب بذر مناسب و رعایت اصول علمی در هنگام خزانه‌گیری موجب تولید نشای سالم‌تر و قوی‌تر خواهد شد که بی‌گمان دارای مقاومت بیشتری نسبت به عوامل محیطی خواهد بود.
– زه‌کشی میان فصل و انتهای فصل ضمن کاهش آب مصرفی می‌تواند موجب زودرسی گیاه شود.
– استفاده از نشای جوان (۲۰ تا ۲۵ روزه) به جای نشای ۳۰ روز و بالاتر.
– تراکم بیشتر کشت با انتخاب ۱۵×۱۵ سانتی‌متر به جای ۲۰×۲۰ برای ارقام بومی و ۲۰×۲۰ به جای ۲۵×۲۵ سانتی‌متر برای ارقام اصلا ح شده، به منظور ایجاد پوشش گیاهی سریع‌تر برای مبارزه با علف‌های هرز و کاهش تبخیر از سطح مزرعه.
تغذیه و کود
در شرایطی که در خزانه مشکل کم‌آبی و جود داشته باشد باید از مقدار کود کاسته شود.
– وجود لایه آب در شرایط غرقابی از تصعید کود از ته جلوگیری می‌نماید، اما در شرایط کم‌آبی بهتر است کود از ته با خاک به خوبی مخلوط شود تا از تصعید آن جلوگیری شود.
– ازدیاد مصرف کودهای پتاسه در شرایط کم‌آبی ( بسته به شدت کم‌آبی) می‌تواند مقاومت گیاه را نسبت به تنش خشکی افزایش دهد.
– در شرایطی که کم‌آبی شدت داشته باشد، جلوگیری از تجمع خسارت‌زای کودها باید کود را تقسط نموده و در چند نوبت در اختیار گیاه قرار داد.
بهترین زمان برای دادن کود سرک در شرایط کم آبی قبل از وجین است؛ زیرا در هنگام وجین کود نیز با خاک مخلوط خواهد شد.
– کودپاشی باید با نوبت آبیاری هماهنگ بوده و بلافاصله بعد از آبگیری کودپاشی صورت گیرد.
برای تامین کود پتاسه، سولفات پتاسیم بر کلرور پتاسیم ارجحیت دارد.
– در صورت استفاده از روش آبیاری تناوبی استفاده از ۶۰ کیلوگرم (معادل ۱۳۰ کیلوگرم اوره) در دو مرحله ابتدا و سرک.
– مصرف کود دامی همراه با کود آلی قبل از آماده نمودن زمین و نشاکاری از نظر حفظ و نگهداری آب و حفظ شرایط رطوبتی مناسب در اطراف ریشه گیاه برنج در مقابله با شرایط کم آبی بسیار موثر خواهد بود.
مبارزه با علفها هرز
حالت غرقابی در مزارع شالیزاری در کنترل علف‌های هرز نقش مهمی دارد، بنابراین در شرایط کم‌آبی رشد علف‌های هرز شدت خواهد یافت. از نظر اجرایی در صورت حاد نبودن مشکل کم‌آبی، تامین آب کافی برای مرحله نشاکاری در اولویت دوم پس از دوره گلدهی قرار می‌گیرد. یعنی در صورت اطمینان از ذخیره آب کافی برای مرحله گلدهی، دومین اولویت تامین آب برای مرحله پس از نشاکاری به منظور مبارزه با علف‌های هرز می‌باشد.
– در صورت شدید بودن مشکل کم‌آبی برای برخورد با این مشکل ضمن تشدید کنترل علف‌های هرز به وسیله دست، استفاده از علف‌کش‌های پروپانیل (استام اف ۳۴) و بازگران (بنتیازول) توصیه می‌‌شود. سم پروپانیل که برای مبارزه با علف هرز سوروف بکار می‌رود، باید به مقدار ۱۰ تا ۱۲ لیتر در هکتار مصرف شود.از آنجا که پروپانیل علف کشی تماسی است؛ ‌لذا در شرایطی که مزرعه فاقد آب است با کمک سمپاش طوری باید مصرف شود که سم حتی‌المقدور با همه علف‌ها تماس یابد. چنانچه تراکم جمعیت پهن برگان و جگن‌ها زیاد باشد؛ لازم است سم بازگران به مقدار ۳ تا ۴ لیتر در هکتار مصرف شود شاریط مصرف این علفکش‌ها مشابقه سم پروپانیل است.
مطالعات نشان داده است که کمبود آب و خالت غیرغرقاب موجب تجزیه علف کش تیوبنکارب و بروز کوتولگی می‌شود. این نکته اهمیت به مراتب بیشتری دارد. بنابراین توصیه می‌شود در شرایط کم آبی از این علف‌کش‌ در اراضی دارای سابقه کوتولگی استفاده نشود. در صورت استفاده از روش آبیاری نوینی ضمن حفظ حالت غرقابی در هفته‌های اول باید به مقدار ۵/۲ لیتر در هکتار از علف‌کش‌ بوتا کلر استفاده نمود .
مبارزه با بیماریها
چنانچه مزرعه دچار کم‌آبی شود، به طوری که برگها دچار لول‌شدگی شوند و بعد از آن در اثر بارندگی یا آبیاری آب لازم تامین شود، در این صورت بیماری بلاست شدت خواهد یافت، ولی اگر کم آبی ادامه یابد بیماری لکه قهوه‌ای افزایش خواهد یافت. برای مبازرزه با بیماری بلاست، سمپاسی با استفاده از سم‌تری سیکلازول به مقدار نیم کیلوگرم در هکتار و هینوزان به مقدار یک لیتر در هکتار و سم وین به مقدار ۴۰۰ میلی‌لیتر در هکتار توصیه می‌شود.
استرس خشکی و کم‌آبی
بیماری لکه قهوه‌ای برنج به صورت لکه‌های گرد تا بیضوی به رنگ قهوه‌ای تیره روی برگها و خوشه‌های برنج ظاهر می‌شود، استرس ناشی از خشکی و کم‌آبی منجر به افزاش تعداد لکه‌ها و وسعت آنها روی گیاه برنج و کاهش و کاهش عملکرد خواهد شد. برای مواجه با این بیماری، ضدعفونی بذر و سمپاشی با استفاده از سم تریفین به نسبت ۲ در هزار در مرحله خوشه‌دهی الزامی است.
مبارزه با آفات
در مزرعه غیرغرقاب در صورت وجود آفت کرم ساقه‌خوار نواری و یا آفات پروانه‌ای، سمپاشی با استفاده از سموم مایع (حشره‌کش‌های فسفره) روز مزرعه توصیه می‌شود. این کار موجب تلف شدن حشرات کامل آفات پروانه‌ای و مرحله لاروسن اول و دوم کرم ساقه‌خوار برنج می‌شود؛ اما در سایر آفات پروانه‌ای از قبیل کرم سبز برگ‌خوار برنج و پروانه تک نقطه‌ای برنج روی حشرات کامل و روی همه سنین لاروی اثرگذار می‌باشد. در حالی که در مزرعه کمی آب وجود داشته باشد می‌توان از سموم حشره‌کش با فرمولاسیون گرانول (دیازینون، پادان و یا ریجنت) استفاده نمود. این کار باعث تلف شدن لاروهای داخل ساقه می‌شود. در شرایط کم‌آبی، تراکم جمعیت آبدزدک (کاپیش) افزایش خواهد یافت. برای مبارزه با آبدزدک می‌توان ا زروشهای زیر استفاده نمود. استفاده از تله‌های خاکی که شبیه به قوطی کمپوت بوده و در داخل خزانه یا زمین اصلی در داخل خاک نصب می‌شوند. این قوطی‌ها، طوری طراحی می‌شوند که سوراخ ورودی به طرف داخل و به شکل قیفی باشد که قسمت گشاد آن در پایین قرار گیرد. در این حالت سوراخ ایجاد شده به عنوان پناهگاه آبدزدک انتخاب می‌شود، اما شکل قیفی سوراخ، مانع از خروج آن خواهد شد. – استفاده از خشره‌کش‌های گرانول به مقدار ۱۵ تا ۲۰ کیلوگرم در سطح یک هکتار – استفاده از طعمه مسموم در هنگام غروب و یا همزمان با خروج حشرات از داخل خاک به مقدار ۵ گرم در مترمربع درکنار مرزهای آلوده .برای تهیه طعمه مسموم حشره کش سوین ۸۵% و یا سموم کش دیگری مانند لیندین را به مقدار ۲ تا ۳ کیلوگرم با ۱۰۰ کیلوگرم سبوس برنج و مقدار ۵۰ لیتر آب برای استفاده در یک هکتار شالزار حل می‌نماییم. برای این کار ابتدا ۵ لیتر آب را روی سم و سبوس ریخته و بقیه آب را به تدریج ریخته و هم می‌زنیم تا کاملا دانه دانه شده و در سطح مزرعه به راحتی پخش شود.
عملیات بعد از برداشت
در مزارعی که تحت اثر تنش خشکی بوده‌اند، احتمالا بالا بودن درصد دانه‌های پوک بالا می‌رود، به همین دلیل عملیات بوجاری بعد از خرمنکوبی الزامی است.
– تنش خشکی احتمال ضعیف شدن دانه‌ها از نظر مقاومت فیزیکی را بالا می‌برد. به همین دلیل باید عملیات خشک کردن شلتوک را در دمای مناسب ۴۰ تا ۴۵ درجه سانتی‌گراد انجام داد. در هنگام تبدیل باید از وارد آوردن فشار توسط دستگاه سفید کن پرهیز شود، چرا که سفید کردن بیشتر در شرایطی که دانه ضعیف است درصد خرد شدن را به شدت بالا می‌برد.
اف اس پی مارکت

دستور العمل نحوه برخورد با گله های مشکوک و آلوده به آنفلوانزای فوق حاد طیور (h5,

دستور العمل نحوه برخورد با گله های مشکوک و آلوده به آنفلوانزای فوق حاد طیور (h5,

 سیدمهدی شمس

الف: تعاریف
1- واحد مشکوک:

واحد مشکوک به واحدی اطلاق میگردد که دارای علائم ذیل باشد.
1-1. انتشار ناگهانی بیماری در گله
2-1. بیحالی شدید، پژمردگی و دور هم جمع شدن گله
3-1. کاهش شدید مصرف دان
4-1. افت ناگهانی و شدید تولید روزانه
5-1. شروع ناگهانی تلفات با روند افزایشی روزانه (در گله گوشتی تلفات بیش از 3%روزانه)
در این صورت لازم است اداره کل دامپزشکی استان نسبت به گزارش و نمونه برداری و ارسال آن به سازمان دامپزشکی اقدام و عملیات بهداشتی – قرنطینه ای را برابر دستورالعمل های ارسالی اقدام نمایند.

2- کانون آلوده

کانون آلوده به کانونی اطلاق میگردد که نمونه های ارسالی با یکی از آزمایشات ذیل مورد تأیید قرار گیرد
1-2. جداسازی ویروس
2-2rt-pcr .
3-2 . Hi در صورت لزوم با دو نوبت نمونه گیری و آزمایش سرمی با فاصله 14-10 روز
بدیهی است در اولین کانون، جداسازی ویروس ضروری است و در موارد بعدی کانون، مثبت بودن در Rt-pcr یا Hi کفایت میکند

3- منطقه آلوده

به منطقه ای اطلاق میگردد که حداقل یک کانون آلوده به تشخیص قطعی رسیده باشد در صورتیکه مرغداریهای موجود (طیور صنعتی، سنتی) در این منطقه دچار تلفات فزاینده و یا افت تولید ناگهانی باشد. بدون انجام آزمایشات مربوطه همراه با نمونه گیری تا شعاع 1 کیلومتری معدوم و تا شعاع 5 کیلومتری قرنطینه و در صورت وجود علائم معدوم خواهند شد و منطقه آلوده اعلام میگردد .بدیهی است در مرغداریها تا شعاع فوق بسته به شرایط نسبت به تخلیه یا معدوم سازی اقدام میگردد.

ب: اصول کلی1- تشکیل اکیپ مراقبت فعال یا بیماریابی شامل دکتر دامپزشک و کاردان دامپزشک جهت بررسی و مراقبت بیماری و اخذ نمونه
2- تشکیل اکیپ امحاء و معدوم سازی ویژه در هر شهرستان شامل دکتر دامپزشک، کاردان دامپزشک و چند کارگر( ترجیحاً از کارگرهای همان مرغداری بکار گرفته شوند)
3- تجهیز اکیپ مراقبت و امحاء و معدوم سازی به وسائل ایمنی شخصی از قبیل ماسک، عینک، چکمه، کلاه، لباس و …)
4- توقف وسائط نقلیه در 500 متری کانون بیماری
5- قرنطینه کامل فارم و منع خروج از فارم بدون مجوز دکتر دامپزشک اکیپ امحاء و معدوم سازی
6- منع ورود افراد متفرقه به فارم
7- نصب تابلوی “منطقه مشکوک به آلودگی با ویروس آنفلوانزای مرغی” درموارد مشکوک و نصب تابلوی ” منطقه آلوده به ویروس آنفلوانزای مرغی” در موارد تأیید شده در فاصله 500 و 100 متری جاده منتهی به مرغداری و همچنین نصب تابلو مبنی بر “واحد تحت کنترل قرنطینه ” در درب ورودی به مرغداری
8- معدوم و امحاء طیور گله آلوده، ضایعات و دان مصرفی در محوطه فارم و در عمق حداقل 5/2 متری سطح زمین و حداقل یک متر بالاتر از سطح آب زیرزمینی باید باشد
9-سطح بستر قبل از سوزاندن یا کمپوست کردن، باید ضدعفونی شود
10- ویروس آنفلوانزا نسبت به بسیاری از ضدعفونی کننده ها خصوصاً نسبت به ترکیبات پراکسید ، فنلی، ترکیبات چهارتایی، گلوتارآلدئیدها و مواد قلیایی حساس است. که بسته به موارد مصرف انتخاب گردد.
11 – جلوگیری از جوجه ریزی تا شعاع 5 کیلومتری از مرکز کانون آلوده تا اطلاع ثانویه و رفع ممنوعیت کانون

ج:‌آمادگی قبل از وقوع بیماری:

1- تمام مواد و وسایل لازم بویژه وسائل حفاظت شخصی از قبیل لباس سراسری، ماسک مخصوص، وسائل حفاظت چشم، دستکش و چکمه لاستیکی (یا پوشش پلاستیکی برای کفش) باید از قبل آماده باشد.
2- تهیه مواد ضدعفونی کننده مؤثر
3- نیروی انسانی آموزش دیده در حداقل ممکن (از ورود افراد متفرقه به محوطه عملیات جلوگیری شود)

د: شیوه های اجرایی حذف گله آلوده:

1- ابتدا با شیوه مناسب باید کلیه طیور موجود را حتی المقدور در داخل سالن از بین برد. شیوه کشتن طیور با توجه به تعداد موجود گله صورت میگیرد. در مورد طیور بومی و تعداد کم با جابجایی گردن میتوان پرنده ها را کشت. در مقیاس بیشتر میتوان از گاز Co2 و یا گاز خروجی از موتورهای احتراقی و همچنین از فنوباربیتال سدیم استفاده کرد.
2- استفاده از گاز فرمالین پرمنگنات به نسبت 1:2 (20گرم پر منگنات + 40 سی سی فرمالین) همزمان با افزایش دمای سالن و جمع کردن جوجه ها در محوطه محدود داخل سالن اقدام گردد.
– گاز Co2 به میزان 5/17 کیلوگرم در یکهزار متر مکعب در مدت زمان 30 دقیقه محیط را اشباع و در مدت زمان 15 دقیقه مرگ برای طیور اتفاق می افتد
– فنوباربیتال سدیم (80 میلی گرم در 55 میلی لیتر) در طی چهار ساعت باعث عدم هوشیاری شده و با قرار دادن در کیسه های پلاستیکی خفه میشوند.
3- در حین کشتار گله بمنظور جلوگیری از پراکنده شدن ضایعات، تمام درها و پنجره ها باید مسدود و تهویه ها خاموش شود.
4- از دسترسی پرندگان وحشی و جانوران موذی و همچنین حیواناتی نظیر سگ و گربه و … در حین عملیات به فارم باید جلوگیری شود.
5- از بین بردن مؤثر و فوری کلیه موادی که قابل ضدعفونی کردن نیستند از قبیل پرنده های مرده، تخم مرغ، بستر، کود، لاشه های تازه و منجمد، ابزار وسایل پس از قرار دادن آنها در کیسه های پلاستیکی غیر قابل نفوذ ضروری است.
6- از بین بردن ضایعات با شیوه های دفن کردن، کمپوست کردن و یا سوزاندن صورت میگیرد. بهترین شیوه برای کود و بستر و دان کمپوست کردن بهمراه هیدروکسید کلسیم (آهک زنده) است فبل از جابجایی کود و دان جهت کمپوست یا دفن کردن باید سطح بستر را ضدعفونی و آنها را در کیسه های پلاستیکی غیر قابل نفوذ قرار داد.
ارزانترین شیوه برای معدوم نمودن و امحاء لاشه طیور و دفن کردن آنها پس از قرار دادن در کیسه پلاستیکی غیر قابل نفوذ فاصله در عمق حداقل 5/2 متری از سطح زمین و حداقل یک متر بالاتر از سطح آب میباشد در این خصوص حداقل حمل و نقل باید انجام شده و در نزدیکترین فاصله به آشیانه ها در داخل مرغداری دفن شوند.. بدیهی است برای لایه زیر لاشه ها و لایه روی لاشه ها از آهک زنده استفاده میشود. بعد از دفن یا کمپوست مواد دفعی باید بگونه ای پوشانده شوند که هیچ حیوانی اعم از پرندگان و سگ و … به آن دسترسی نداشته باشد. در صورت امکان سوزاندن لاشه ها در گودالهای حفر شده صورت گیرد.

7- بستر و دان کمپوست شده حداقل تا 60 روز و لاشه های دفن شده حداقل 4 ماه دستکاری نشود.
8- پس از دفن لاشه ها و سایر وسایل غیر قابل ضدعفونی مثل لوازم کاغذی و چوبی، و نیز کمپوست کردن بستر، شستشو و ضدعفونی کردن ساختمان و وسائل موجود با ضدعفونی کننده های وسیع الطیف مؤثر الزامی است قبل از ضدعفونی کردن، برس زدن، شستشو با مواد پاک کننده بمنظور حذف مواد آلی از سطوح آشیانه، لوازم وسائط نقلیه باید انجام شود. توجه ویژه ای به رفع آلودگی سالن از بستر مبذول گردد. بخاطر داشته باشید که ویروس آنفلوانزا 35 روز در 4 درجه سانتیگراد و 104 روز در کود زنده میماند.
9- ویروس آنفلوانزا ممکن است از طریق لباس، کفش، قفس حمل طیور، شانه تخم مرغ، کیسه دان منتقل شود لذا 0وسائل فوق باید ضدعفونی شود و در صورتیکه قابل ضدعفونی نیست معدوم شود استفاده از ضدعفونی کننده های مؤثر بشکل آئروسل بویژه برای ضدعفونی کردن هواکش ها و ابزارهای مشابه مناسب است برای ضدعفونی کردن لوازم برقی باید از گاز فرمالدئید استفاده شود.

و: سایر اقدامات:

– اکیپ مذکور باید از وسائل محافظت کننده مثل ماسک های تنفسی، عینک، لباس سرتاسری، دستکش و چکمه لاستیکی استفاده کند و لوازم و وسائل در صورت آلودگی شدید معدوم شوند در غیر اینصورت در پایان عملیات ضدعفونی شود.
– تعویض کامل پوشش کلیه افراد اعم از پرسنل اکیپ، پرسنل فارم در محل فارم همراه با شستشوی مناطقی از بدن که فاقد پوشش میباشد با آب و مواد ضدعفونی و پاک کننده و دوش گرفتن افراد مزبور در اولین فرصت
– ضدعفونی وسیله نقلیه مرغدار- اکیپ و …
– ضدعفونی خانه های کارگری، دفتر فارم و …
– تهیه صورتجلسه مربوط به معدوم سازی و دفع لاشه و ضایعات آن بطور کامل
– اخذ تعهد کتبی مبنی بر عدم تماس کلیه افرادیکه در تماس با فارم آلوده بوده اند حداقل بمدت 3 روز با کلیه واحدهای غیر آلوده مرتبط با صنعت طیور

 

بیماری ورم پستان

ahdaf_kifit_shirtan_ra_arziabi_o_bh_roz_knid
مقدمه
واژه ورم پستان به التهاب غده پستاني بدون توجه بعلت آن اطلاق ميشود كه بوسيله تغييرات فيزيكي شيميائي ومعمولا ميكربي شير وهمچنين تغييرات حاصل از بيماري در بافت غده پستاني مشخص ميشود
مهمترين تغييراتيكه در شير ايجاد ميشود عبارت است از:
تغيير رنگ وجود لخته و پيدايش تعداد زيادي لوكوسيت ( گلبول سفيد)با علا ئم تورم گرمي درد وسفت شدن غده پستاني كه بوسيله آزمايش ظاهري شير ميتوان آ نها راتشخيص داد . موارد زيادي از ورم پستانها را بسهولت نميتوان مشخص كرد بطوريكه داراي نشانيهاي درمانگاهي نيستند (ورم پستان مخفي) دراين نوع ورم پستانها به آزمايش غير مستقيم يعني شمارش گلبولهاي سفيد متوسل ميشوند
اپيدميولوژي :
ورم پستان درتمام حيوانات پستاندار ماده بروز ميكند ولي در گاوهاي شيري داراي اهميت اقتصادي است وآنهم بعلت خساراتي است كه به صنعت توليد شير وفرآورده ها ي آن وارد مي شود . البته در اثر بيماري ورم پستان تلفات دامي نيز وجود دارد لكن زيا ن اقتصا دي آ ن مربوط به تلفا ت به تنها ئي نيست بلكه كاهش مقدار شير پستان مبتلا و اختلال در فر آوري شير عمده ترين خسارات را تشكيل ميدهد . از جمله خسارات ديگر آن انتشار ورم پستان در ساير دامها ي گله وبعضا ايجاد گلو درد استرپتوكوكي ويا سل و بروسلور در انسا ن است
شيوع بيماري ورم پستان در اغلب كشورهاحدود 40 در صد است كه در بعضي از كشورها تا 25 در صد آنرا كاهش داده اند .
بطور متوسط ابتلا هر كارتيه (قسمت ) از پستان به بيماري سبب كاهش 8 درصد توليد شير آن كارتيه ميگردد ويطور كلي در يك گاو مبتلا سبب كاهش 15 در صد از توليدشير ميشود. ازطرفي زيان حاصل از تغييرات تركيب شير مثل كاهش چربي كاهش كازئين ولاكتوز و افزايش سرم شير وپروتئين ها وافزايش كلرور ها نيز بايستي در نظر گرفت .

عوامل ايجاد ورم پستان :

ميكربها يكي از عوامل ايجاد ورم پستان هستند اما بتنهائي بعنوان عامل اوليه اورام پستان نميباشند در بعضي موارد از شير هاي بظاهر سالم هم ميكرب جدا ميشود عوامل ايجاد ورم پستان عبارتند از

1-عوامل مستعد كننده

2-عوامل عفوني

عوامل مستعد كننده : 

الف-جراهاتيكه در سر پستانها يا پستان ايجاد ميشود
ب- روش نگهداري (مديريت بهداشت جايگاه .مديريت بهداشت شير دوشي)
پ-حساسيت مربوط به توارث
ت-روش تغذيه :

2-عوامل عفوني

استرپتوكوك ها مثل استرپتوكوك آگالاكتيه استرپتوكوك اوبريس وديسگالاكتيه وفكاليس وپنومونيه
استافيلوكوك ها اورئوس
كلي فرمها اشرشيا كلي اسفروفوروس نكروفوروس يا فزي فرمها
كورينه باكتريها پيو ژنس وبويس
سودو مونا س ها
مايكو باكتريومها توبر كولوسيس (سل)
ميكو پلاسما آگالاكتيه واريته بويس
قارچها كانديدا كريپتو كوكوس تريكوسپرون
باستثنا سل كه از طريق خون انتشار مييابد در ساير موارد عفونت پستان اغلب از طريق مجراي پستان انجام ميگيرد .

عفونت در ابتدا بصورت التهاب مشخص ميشود ولي تا بروز التهاب سه مرحله وجود دارد 
1-هجوم

2- عفونت

3- التهاب
1- هجوم مر حله ايست كه ميكرب از خارج سر پستانها به مجاري شير نفوذ ميكند
2- عفونت مرحله ايست كه ميكرب رشد ميكند و بافت پستاني را مورد تهاجم قرار ميدهد
3- التهاب نتيجه رشد ميكرب و افزايش آ ن وتخريب بافت پستاني و نفوذ گلبولها ي سفيد يا لكوسيتها جهت دفع عفونت ميباشد

مرحله هجوم
الف- دراين مرحله بستگي به حضور وتعداد باكتريها ي مولد بيماري در محيط شير دوشي كه معمولا بوسيله مبتلا كردن هر يك از قسمتها ي چهار گانه پستان وميزان آ لودگي پوست و سرپستانها سنجيده ميشود
ب- تعداد دفعا تي كه سر پستانها ي گاو بويژه نوك آ نها با اين باكتري ها آ لوده ميشوند كه وابسته به ميزان رعايت بهداشت در هنگام شير دوشي ميباشد
ج- ميزان ضا يعا ت اسفنكتر سر پستانها كه ورود باكتريها را در مجاري آ نها آ سان ميكند و بستگي به ماشينها ي شير دوشي وميزان كردن نگاهداري ودرست كار كردن ماشين شير دوشي ومراقبت از سرپستانها دارد
د- وضع اسفنكتر0سر پستانها بويژه در مرحله پس از شير دوشي كه عضلات اسفنكتر در استراحت ميباشند وشل بودن اسفنكترها سبب ميشود هجوم ميكربها را هم در نتيجه مكيدن و هم بواسطه تكثير ميكربي به داخل آ سا ن سا زد
ذ- حضور مواد ضد ميكربي در مجرا ي سر پستانها .

2- مرحله عفونت 

الف- نوع ميكرب كه قدرت آ نرا در تكثير در شير مشخص ميكند
ب- حساسيت ميكرب عامل در برابر آ نتي بيو تيكها ي مورد استفاده كه ممكن است مربوط به مقاومت طبيعي ويا اكتسابي ميكرب در نتيجه مصرف نا مناسب آ نتي بيوتيكها حاصل شده باشد .
ج- وجود مواد حفاظت كننده در شير (مواد ايمني زا ) كه ممكن است طبيعي باشند يا در نتيجه عفونت قبلي ويا مايه كوبي توليد گردند .
د- وجود تعداد زيادي لوكوسيت كه در نتيجه تورم پستان قبلي ويا ضربه ها ي فيزيكي باشد.
ذ- مرحله شير واري كه عفونت در مرحله خشك شدن پستان با سهولت بيشتري صورت مي گيرد زيرا در آ ن مرحله عمل فيزيكي سيلا ن وخروج شير همراه با عفونت وجود ندارد .

3-مرحله التهاب

الف- بيماري زائي وقدرت هجوم ميكرب .
ب- ميزان حساسيت بافت پستان به ميكرب كه ممكن است از مقاومت در نتيجه وجود پادتن ثابت بافت تا حساسيت شديد در اثر عفونت قبلي تغيير كند .
در مرحله هجوم بهتر از مراحل ديگر ميتوان با توجه به پرستاري و بويژه بكار بردن روشهاي بهداشتي خوب از ميزا ن اشاعه تورم پستان كم كرد .
نشانيها ي بيماري ورم پستان
برحسب حدت وشدت ميكرب كه به پستان هجوم كرده باشد نشانيها ي بيماري متفاوت است التهاب شديد (حاد) فوق حاد كه با مسموميت خوني (سپتي سمي ) وبا واكنش عمومي همراه است يا بصورت التهاب نامشخص (تحت حاد ) يا مخفي ويا مزمن كه بتدريج بافت پستان فيبروزي وسفت ميشود ظاهر ميشوددراين حالات بستگي به نوع ميكرب نشاني متفاوت است
ورم پستان محفي (تحت حاد)
در اين نوع ورم پستان وضع ظاهري شير سالم وعادي بنظر ميرسد ودر دام هيچگونه علائم بيماري بصورت ظاهري ديده نميشود لكن در تركيبات شير تغييرات زير ديده ميشود
-افزايش گلبولها ي سفيد و سلولها ي بافت پستان يا سلولهاي سوماتيك Somatic cell(sc)
-كاهش چربي شير
-كاهش كازئين
-كاهش لاكتوز
-افزايش سرم شير
-افزايش كلرورهادر شير
-افزايش گليكوژن
كاهش توليد شير
در اين مرحله بعلت عدم تشخيص وتوجه نداشتن دامدار به بهداشت شير در اتاق شير دوشي و توام دوشيدن دامها ي سالم وبيما ر سبب اشاعه بيماري به ساير گاوها ميشود بطوريكه ظرف مدت كوتاهي 50 در صد گله به اين نوع ورم پستان مبتلا ميشوند .

ورم پستان مزمن

اين حالت ورم پستان نيز از نظر دامدار تا حدودي نا مشخص است اما اگر دقت شود و آ زما يش ورم پستان استريپ كاپ انجام شود وجود لخته هائي در شير مشخص كننده بيما ريست و تغييرات تركيبا ت شير نيز مانند ورم پستان تحت حاد يا مخفي است اما پيشرفته تر در اينجا سرم شير افزايش يافته و كلرورها افزايش بيشتري دارند . اين نوع ورم پستان معمولأ به درما ن جواب نميدهد در صورت نگهداري گا و در گله سبب پيشرفت بيما ري و سرايت به سايرين ميشود و بايستي دام آلو ده حذف وبه كشتارگاه اعزام شود .
ورم پستان حاد :
در اين حالت پستان داراي التهاب و تورم است واطراف پستان گرم ودام هم تب دارد. در هنگام دوشش دام پاها را بر زمين مي كوبد واحساس ناراحتي ميكند شكل ظاهري شير نيز تغيير ميكند داراي مايع سبز رنگ و رگه ها ي خون ولخته ها ي فراوان است در
آزمايش استريپ كاپ براحتي ميتوان پي به بيما ري برد .گاو بي اشتها وناراحت است . اين گا وها را بايستي بادستگاه شير دوشي تك واحدي و در پايا ن شير دوشي بطور جداگانه روزانه حد اقل سه مرتبه دوشيد تا عفونت در پستان سبب ضايعه پستاني نشود دام را تحت مراقبت دامپزشك قرار ميدهند .شير دوشيده شده به فاضلأب ميريزند وهر دفعه دستگاه را ضد عفوني ميكنند .
ورم پستان فوق حاد :
اين نوع ورم پستان نيز مانند ورم پستان حاد مشخص ودام تب دار وبيما ر پستان دارا ي التهاب است گاو بعلت درد شديد اغلب موارد اجازه شير دوشي نميدهد شير سبز رنگ وداراي رگه ها ي خون و لخته ميباشد . سريعا بايستي گاو تحت مراقبت جداگانه قرار گيرد بعضا بعلت كم توجهي ودر اثر نفوذ عفونت به خون سبب سپتي سمي ميشود و دام تلف مي گردد .
تشخيص آزمايشگاهي وررم پستان :
به سبب تغييرات شيميائي كه در شير ورم پستاني بوجود مي آيد و تاثيردرسيستم فرآوري و پاستوريزاسيون شير ها ي ورم پستاني و بدنبا ل آ ن گا وها ي آلو ده بايستي شنا سائي شوند .
از آنجائيكه بر رسي آزمايشگا هي تعداد زيادي از نمونه ها ي شير گران تمام ميشود توجه زيادي به آزما يش هاي صحرائي بر پايه شناخت تعييرات فيزيكي وشيميائي شير ميشود البته اين آزمايشها غير مستقيم ميباشد وفقط وجود التهاب وتعييرات ظاهري شير را نشان ميدهند و يك آ زمايش هدايت كننده تلقي ميشوند . بدنبال آن بايستي آ زمايش ها ي تشخيص ميكربي و شمارش ميكربي وآ زمايش هاي حساسيت در مقابل دارو ويا وجود آ نتي بيوتيك وآ زمايش هاي تشخيص قارچ انجام شود .
آزمايش استريپ كاپ :
چنانكه ملأحظه شد در ورم پستانهاي حاد يكي از علأئم بيماري وجود رگه ها ي خون ولخته و دلمه همراه با سرم سبز رنگ در شير است .قبل ار آنكه دستكاه شير دوشي را بدام متصل كنيم بايد چند مرتبه جريان شير هر كارتيه را روي صفحه سياه فنجان بريزيم تا عوامل غير طبيعي شير مشخص شود .

آزمايش ورم پستان بروش كاليفر نيائي : California mastitis test – C M T
اين آزمايش تشخيص گاوهاي مبتلأ به ورم پستان مخفي است . در اين نوع ورم پستان چنانكه ملأ حظه شد شير از نظر ظاهر ي سالم و طبيعي بنظر ميرسد و هيچگونه علأ ئم بيماري در گا وممكن است مشخص نباشد ا ما با ريختن مقداري شير درظرف چهار قسمتي از (هر كارتيه در يك قسمت) ورم پستان را تشخيص ميدهيم .
پس از اضافه شدن شير آنرا بمدت 10 الي 20 ثانيه بطور مورب تكان ميدهند تا با معرف مخلوط شود پس از اين مدت در صورت وجود ورم پستان شير لخته و بريده ميشود . هر چه مقدار و غلظت لخته بيشتر باشد شدت ورم پستان و وجود مواد بافتي وگلبولها ي سفيد بيشتر است .
Brabant Mastitis Test ( B M T ) :
اساس اين آ زمايش همان آزمايش تشخيص كاليفرنيائي است ليكن بجاي محلول معرف ـ ژل محتوي معرف در هر قسمت تعبييه شده ريخته و پس از آنكه 2 سي سي از شير اوليه هر كارتيه بر روي آ ن ريخته ميشود آنرا 20 ثانيه تكان ميدهند كه تشكيل رسوب يا ايجاد لخته يا بريدگي شير نشان دهنده ورم پستان است .
Mishigan Mastitis Test (M M T ) ,Negretti Field Mastitis Test (N F M T ), Viscansian Mastitis Test (V M T )
نيز بر اساس همان كاليفرنيا تست است تنها روش بكا ر گيري معرف ها متفاوت است .
آزمايش شمارش سلولهاي سوماتيك (Somatic Cell Count (SCC روش مناسبي براي اندازه گيري كيفيت شير ميباشد .
در حالت عادي در شيرهاي سالم تعدادي سلول كه شامل گلبولها ي سفيد وسلولها ي جدا شده از بافت پستان است در شير وجود دارد و در صورتيكه تعداد آ نها ار حد متعارف( 300000) بيشتر شود نشانه غير عادي بودن شير است .
اين افزايش سلولها در اثر ضربه و نفوذ باكتري وايجاد التهاب ودر نتيجه ورم پستان بوجود ميآيد و سبب كاهش كيفيت شير ميشود .
سه روش متفاوت براي اندازه گيري سلولهاي سوماتيك وجود دارد :
1–روش مستقيم : در اين روش 01/0 ميلي ليتر از شير رادر يك سانتي متر مربع از سطح لام مخصوص شمارش سلولي پخش ميكنند و آنرا خشك و رنگ آميزي ميكنند سلولها ي رنگ شده زا با شما رش گر دستي شما رش مي كنند.
2-روش كولتر : اين روش در اثر عبور سلولها ي سوماتيك از روزنه الكتريكي (الكترود) ايجاد نوسان ولتاژ ميكند وبازائ هر نوسان يك شمارش از شمارش گري كه متصل به الكترود است ثبت ميشود در اين روش ابتدا سلولها توسط فرمالين تثبيت ميشوند .
3-شمارش توسط دستگاه فو سوماتيك: مقدار معيني شير از اين دستگاه عبور ميكند كه با يك بافر ورنگ فلوئورسنت مخلوط ميشود و ‌د. ان. ا هسته سلولها ي سوماتيك را هاي لايت ميكند و يك لأم كه بر روي صفحه دواري قرار دارد دراثر نور ايجاد شده انها را ثبت ميكند و يك كنترولر تعداد سلولها را در هر ميلي ليتر مشخص ميكند .
كشت ميكربي :
روش آ زمايش دقيق و وقت گير است كه بايستي قبل از اتصال دستگاه شير دوشي به كارتيه ها به وسيله يك لوله آزمايش استريل درب دار از هر كارتيه مقدار 30 تا 100 سي سي شير بر داشت .
قبل از نمونه گيري بايد پستان و نوك كارتيه ها را شستشو داد و با الكل 70 درجه نوك پستان را ضد عفوني كرد ه و مستقيما از هر كا رتيه بطور جدا گانه شير بر داشت .
پس از نمونه گيري بايستي سريعا نونه را در كنار يخ به آزمايشگاه ارسال نمود تا شير در آنجا كشت و آنتي بيوگرام گردد .
خسارات ناشي از ورم پستان
1-كم شدن توليد شير
2- هزينه هاي درمان
3- دور ريختن شير حاوي باقي مانده دارو در حين درمان
4- احتمال از بين رفتن يك يا چند قسمت پستان و يا حذف دام
5- هزينه هاي كارگري و دامپزشكي
مهمترين خسارت از طريق كم شدن شير تا حدود 15-8 درصد در طول 7 ماه دوره شير واري است . اگر اين بيما ري در 20 در صد گله وجود داشته باشد خسارت وارده به دامدار 70 در صد ساير هزينه هاست .
هزينه ورم پستان حاد شامل 14 در صد مرگ و مير 8 درصد شير دور ريخته شده 8 در صد درمان است.
هزينه ورم پستان مخفي 70 در صد بعلت نا شناخته بودن و كا هش شير در طول دوره شير واري است .
پيشگيري ورم پستان در گاو :
ورم پستان ناشي از يك سلسله نارسائي ها و سوء مديريت وعوامل محيطي نامطلوب است . عدم موفقيت در ريشه كن كردن ورم پستان نشانه عدم كفايت روش هاي كنترل وپيشگيري است . كنترل وپيشگيري تنها يك عمل نيست بلكه سيستمي است پيچيده و مخلوطي از كليه اقدامات بهداشتي ومحيطي كه بايد قدم به قدم آنرا انجام داد اين اقدامات بايستي اقتصادي ودر شرايط مختلف محيطي و مديريتي قابل اجرا باشد . نظر باينكه توجيه پيشگيري بيماري ورم پستان فقط با توجه به جنبه هاي اقتصادي ميباشد ، لذا هر برنامه اي كه بدين منظور تنظيم ميشودبايد متكي برعملي بودن آن در گاوداري معيني باشد بطور كلي پيشگيري در سطح يك منطقه هدف انجام شدني نيست و برنامه هاي ملي فقط ميتواند بصورت محرك و كمك به گاوداران ويژه اي باشد كه بخواهند در برنامه شركت كنند.
از بين بردن منبع عفونت و همچنين كاهش حساسيت غده پستاني وجلوگيري از سرايت بيماري در يك كارتيه به كارتيه هاي ديگر با هدف برنامه پيشگيري ورم پستان باشد. اگر از طرق بهداشتي باورم هاي مخفي مبارزه شود تجربه چنين نشان داده است كه خود بخود ورم پستان حاد نيز تحت تاثير قرار ميگيرند و درصد وقوع آن پائين مي آيد ولي عكس آن صحيح نيست و مبارزه عليه ورم هاي حاد هيچگاه نميتواند گله را از آلودگي ثانوي مصون دارد. آنچه امروز براي پيشگيري و كنترل ورم پستان بكار ميگيرند روش هاي زير است .
روش اول : پيدا كردن دامهاي مبتلا از طريق يك همه گردي در گله ويا از طريق دفاتر ركورد گيري و بيماري يابي جهت مشخص كردن اورام پستان حاد در اين روش ميتوان تا حدي با بيماري مبارزه نمود اگر چه ممكن است از اين طريق به سطح آلودگي گله پي برد ولي منشاء ‌بيماري را نمي توان مشخص كرد اين روش در دامداريهاي بزرگ بخاطر هزينه زياد عملي نيست واز معايب آن پنهان ماندن ورم مخفي در گله را ميتوان نام برد. اكثر دامداران فكر ميكنند كه با اين روش ميتوان ورم پستانهاي موجود درگله را كشف كرد.
روش دوم : در اين روش صرف نظر از اينكه بيماري در گله باشد و يا نباشد و ياميزان آلودگي آن درچه سطحي قرار گرفته باشد اقدام به يك سلسله عمليات بهداشتي مي كنند . اين روش كه دراكثر دامداريها صرفنظر از كوچكي وبزرگي قابل اجرا است و ديگر نياز به دانستن نوع ميكرب منبع آلودگي نيست اساسا” از 5 قدم اوليه تشكيل شده است كه بعنوان زير بنائي براي از بين بردن آلودگي موجود و آلودگي ثانوي پشنهاد ميشوند.
قدم اول :‌ اطلاع دقيق از نحوه كار سيستم شير دوشي موجود و فراگرفتن راههاي صحيح و طرز كار با دستگاه .
هر دستگاه شيردوشي از قسمت های زير تشكيل شده است:

1- پمپ خلاء

2- صافي هوا براي گرفتن بخار موجود در لوله هاي شيردوشي .

3- مخزن شير مندرج

4- ضربان يا پولساتور

5- خرچنگي

6- فنجانك شيردوشي

خلاء همواره در قسمت داخلي فنجانك ها وجود دارد وفقط خلاء‌موجود در اطرف لاستيكها ست كه متناوبا” با هوا عوض ميشود.
قدم دوم : ضد عفوني هر روز ه دستگاه شيردوشي پس از هر شيردوشي و ضد عفوني كردن سرپستان باتركيبات يد دار پس از هر دوشش عمل ضد عفوني سرپستان ها ميتواند توسط دستگاه اتوماتيك و سريع صورت گيرد.
متاسفانه بجز تعداد معدودي از دامداريها توجه خاصي باين امر نمي كنند و كارگر شيردوشي غافل از اينست كه حتي يك قطره شير باقيمانده در نوك پستان كه از طريق دست خود او ويا دستگاه شيردوشي از دام ديگري منتقل شده است مي تواند براحتي از مجراي نوك سرپستان عبور و آن را آلوده كند.
ماده ضد عفوني با مقداري گلسيرين با مواد چربي بر روي پستان سدي را بوجود مي آورند كه از نفوذ باكتريها بداخل جلوگيري مي كند.
قدم سوم : بمحض مشاهده ورم حاد در گله بلافاصله دام مبتلا را جدا ودر محلي جداگانه (‌ترجيحا”‌ بيمارستان )‌ در روي بستر ي خشك همراه با كلش يابستر ضد عفوني شده توسط آهك منتقل نمائيد واز طريق دامپزشك آزمايش هاي تشخيص نوع ميكروب انجام و آنرا مداوا كنيد.
قدم چهارم : تزريق بعضي مواد درماني هنگام خشك كردن كاملا” ‌ضروري است چه اغلب دامها (بيش از 70 درصد ) اگر دراين دوره مداوا نشوند مبتلا به ورم پستان خواهند شد.
قدم پنجم : اگر درمانهاي دامپزشك ومداوا ها پاسخ نداد احتمال وجود ورم پستان مزمن ميرود و براي جلوگيري از سرايت بيماري به ساير گاوها حتما“ دام مزبور را بايستي حذف يا سرپستان آلوده را توسط يك محلول خشك كننده شير آنرا خشك كرد در صورتيكه دام ارزش توليد مثل دارد ميتوان توسط عمل جراحي پستان را برداشت .منحصر ا”جهت توليد گوساله از آن استفاده كرد.
نكات بهداشتي مهم براي جلوگيري از ابتلاء ‌ورم پستان
چهار سد مهم شامل پوسته مقاوم سر پستان ، ماهيچه هاي اطراف نوك پستان ماده كراتيني و دفاع طبيعي توسط گلبولهاي سفيد بطور طبيعي و با رعايت اقدامات سبب پيشگيري ازورم پستان ميشود.
مسئله مهمتري كه كارگر شيردوشي از طريق اقدامات بهداشتي بايستي انجام بدهد تا ميكرب ها از يك سر پستان به بقيه ويا ساير دامها منتقل نشوند از اهميت خاص برخورداراست قبل از شيردوشي حتما” دستهاي كارگران بايستي شسته و ضد عفوني شود دراغلب آزمايش ها انتقال آلودگي حدود 50 درصد از طريق دست هاي آلوده كارگر شيردوش قبل از شيردوشي و حدود 100 درصد از طريق همان دست ها حين شيردوشي گزارش شده است . استحمام هر روزه كارگران كمك مهمي علاوه بر رعايت بهداشت شيردوشي در سلامت خود آنهاست استفاده از چكمه و لباس كار مخصوص در شيردوشي از انتقال بيماري به داخل وانتقال بيماري به خارج شيردوشي جلوگيري ميكند.
استفاده از دستكش هنگام شير دوشي وشستشو و ضد عفوني مرتب دستكش ها انتقال بيماري را 20درصد كاهش ميدهد.
قبل از شيردوشي پستانها بايد دقيقا” شسته و ضد عفوني شوند .شستشوي پستان قبل از شيردوشي براي ازبين بردن فضولات و همچنين براي عمل رگ كردن صورت ميگيرد .اگر شستشو خوب صورت نگيريد بجاي ازبين بردن عفونت وميكرب ها به اشاعه و رشد آنها كمك مي كند . دريك آزمايش نشان داده شد كه استافيلوكوك ها بعداز اينكه دستمال ماساژ پستان آلوده مدت سه دقيقه در محلول ضد عفوني قرارگرفت باز هم زنده مانده بود . استرپتوكوك آگالاكتيه مدت هفت روز بعد از مصرف از روي يك دستمال كه در گوشه سالن شيردوشي افتاده بود بدست آمده . دستمال مزبور را مدت 5 ساعت در هيپو كلريت 2 درصد قرار دادند كه بعد از مدت مزبور هنوز ميكرب فعاليت خود را ازدست نداده بود.
براي كم كردن اين قبيل آلودگيها كاربرد دستمالهاي يكبار مصرف يا حوله هائي كه پس از يكبار مصرف در حرارت ميكربشان كشته شود موثر است .
براي جلوگيري بيشتر از اشاعه ميكرب ها گرفتن و خشك كردن آخرين قطره آب قبل از وصل دستگاه شيردوشي مهم است .يك قطره آب حاوي ميليون ها ميكر ب است كه مي تواند هر لحظه از مجراي سرپستان وارد شده ويا ازطريق دستگاه شيردوشي ديگر دامها را آلوده نمايد.
ضدعفوني فنجان هاي دستگاه شيردوشي
فنجان هاي دستگاه شيردوشي دائما” از دامي باز شده وبه دامي ديگر بسته مي شود اين عمل ميتواند سريعا” آلودگي را درگله اشاعه دهد . بنابراين ضد عفوني كل دستگاه در موقع تعويض از دامي به دام ديگر اگرچه تمامي شيرآنها سالم باشد در جلوگيري از رشد باكتريها موثرمي باشد براي اينكار يك ظرف پر از آب در كنار شيردوشي قرار ميگيرد و پس از هر دوشش و جدا كردن خرچنگي آنها را در ظرف آب محتوي ضد عفوني با آب پاكيزه قرار داده و آنرا شستشو ميدهند سپس ظرف آب را تخليه ومجددا” پر ميكنند .روش خودكاري هم وجود دارد كه بمحض قطع خلاء خرچنگيها از يك لوله آب جهت شستشو ي آنها استفاده شود .
ضد عفوني سر پستانها :
ضد عفوني سر پستان ها با يك ماده ضد عفوني يد دار امري ضروري است براي چسبيدن مواد ضدعفوني به سر پستان از كمي گليسيرين بالا نولين استفاده ميشود كه پوست را نيز مرطوب نگاه ميدارد واثر ضد عفوني كننده را نيز ازبين نخواهد برد . ارزش اين ضد عفوني تا حدي است كه گاهي ميتواند ورم پستانهاي مخفي را از بين ببرد ويا تا يك سوم از كل عفونت ها بكاهد.
شتشوي سالن شيردوشي :
پس از هر شيردوشي علاوه بر آنكه از طريق سيستم CIP لوله ها و دستگاههاي شيردوشي را شستشو و ضد عفوني ميكنند بايستي كف و ديواره هاي سالن شيردوشي و كليه ظروف را شستشو و ضد عفوني كرد.
تغذيه دام خارج از شيردوشي
از آنجائيكه پس از شير دوشي سرپستانكها و اسفنكتر وماهيچه هاي آن دراثر ترشح هورمون اكسي توسين ودوشش شير شل ومجراي پستان باز است پس از خاتمه شيردوشي نبايستي اجازه داده شود كه گاو بخوابد زيرا در اثر تماس با كف اصطبل وكود سبب نفوذ عوامل عفوني بداخل مجرا وآلوده شدن پستان ميشود . براي جلوگيري از خوابيدن گاو ها را با مواد غذائي سيلو شده با كنسانتره پروتئين دار با يونجه ويامواديكه مورد علاقه گاو باشد تغذيه ميكنند تا مدت يكساعت گاو سرپا باشد.
از بين بردن كامل عوامل بيماريزا
1- بستر دام را هميشه بايدخشك نگاه داشت. اگر محيط گاوداري مرطوب است استفاده از خاك اره مضر است و بايد ازكلش كه جاذب الرطوبه است استفاده شود.
2- ضد عفوني بعد از شيردوشي لازم و ضرروي است
3- بعد ازدوشيدن دام ها را توسط ريختن غذا درآخور حداقل بمدت يكساعت سرپا نگاه داريد.
4- بيرون بردن دام براي مدت كوتاهي از سالن وانتقال آنها به يك مرتع غير آلوده جهت هوا و آفتاب خوردن اصطبل وسالن ها در از بين بردن ميكرب موثر است
5- گوساله ها را بايد در باكس هاي انفرادي جداگانه پرورش داده وبا سطل وپستانك دستي شير داد تا از ليسيدن پستانها وتثبيت آلودگي روي بافتهاي پستان جلوگيري شود.
اقدامات مهم و لازم براي دفع آلودگي :
1- عوامل غير بهداشتي در اطراف دام ومحيط را ازبين ببريد.
2- روش دوشيدن و ضدعفوني دستگاه ماشين شيردوشي را تصحيح كنيد.
3- گاوهاي بيمار را جدا كرده و آنها را درآخر شيردوشي ودر صورت امكان با دستگاه تك واحدي بدوشيد و دستگاه را ضد عفوني كنيد
4- پس از پايان دوره شيرواري بايد با آنتي بيوتيك خشك كننده شير گاوها را خشك كرد .
5- دامها ي بيمار مزمن وغير قابل درمان را بايدحذف و به كشتارگاه اعزام كرد.
6- در روش دوشش با دست براي لطمه نزدن به سرپستان بايد روش صحيح شيردوشيدن را ياد گرفت.
نتايج حاصل از پيشگيري واقدامات بهداشتي :
1- تعداد دام مبتلا به ورم پستان حاد كمتر ميشود.
2- شيربخاطر عفونت دور ريخته نميشود.
3- هزينه درمان ودارو و دامپزشك كمتر است .
4- شير بهداشتي و باجايزه بيشتر تامين ميشود (‌افزايش درآمد).

منابع :
1- اورام پستان وبيماريهائيكه بوسيله باكتريها توليد ميشود . تأليف : بلاد هندرسن ترجمه دكتر احمد شيمي
2- بهبود كيفيت شير تأليف اف هاردينگ ترجمه دكتر شهريار دبيريان . مهندس لادن ربيعي
3- بهداشت پستان وشيردوشي نوشته مهندس سيد محمد عتيقه چي
4- بهداشت گاوهاي شيري ترجمه دكتر عليرضا محمود زاده – دكتر مسعود هاشمي
5- بيوسنتز شيردوشي صحيح ورم پستان ترجمه دكتر مسعود هاشمي – دكتر عليرضا محمود زاده
6- شير و بهداشت همگاني نويسنده دكتر گيتي كريم – دكتر عباس فرخنده

www.ake.blogfa.com