ویژگیهای ارقام و پایه های پسته

ویژگیهای ارقام پسته
در ایران حدود ۹۰ رقم شناخته شده است که تعدادی از آنها به صورت گسترده و تجاری و برخی به صورت پراکنده و محدود کشت می شوند که خصوصیات مهمترین ارقام تجاری پسته به شرح زیر ارائه می شود:

رقم اوحدی: یکی از مهمترین ارقام تجاری پسته، بسیار معروف و سازگار در اکثر مناطق پسته کاری و ۷۰-۶۰ درصد باغات پسته رفسنجان را شامل می شود. ارتفاع درخت حدود ۳ متر دارای رشد متوسط و تاج گسترده می باشد. اکثریت برگهای آن مرکب سه برگچه ای هستند و برگچه های انتهایی آن بزرگتر از برگچه های جانبی میباشد.
غالبیت انتهای خیلی زیاد و اغلب برگها مرکب برگچه ای هستند. متوسط گل، زودرس و سال آوری متوسطی دارد. در دهه اول شهریور قابل برداشت می باشد.

رقم کله قوچی :
عملکرد نسبتا ًبالا، میوه فندقی و درشت از عوامل اصلی انتخاب وگسترش آن بوده است دارای شاخه های قوی و محکم تری نسبت به اوحدی می باشد. نسبت به کمبود آب و مواد غذایی حساسیت بیشتری دارد. در اکثر سالها به علت زودگلدهی مخصوصاً در مناطق سردسیر در معرض خطر سرمای بهاره می باشد. میان رس و با سال آوری متوسط می باشد دارای غابلیت انتهایی کمتر و قدرت تولید شاخه های جانبی بیشتری می باشد نهالهای بذری حاصل از این رقم نسبت به سمیت بر مقاوم می باشند. در دهه دوم شهریور قابل برداشت می باشد.

رقم احمدآقایی: از ارقام تجاری با میوه بادامی شکل، پوست استخوانی سفید و درشتی میوه در حال گسترش می باشد. متوسط گل و دیررس، دارای بیشترین شدت سال آوری که در صورت اعمال مدیریت صحیح داشت به مقدار زیادی قابل کنترل است.

رقم اکبری: از ارقام تجاری پسته و از نظر اقتصادی دارای بالاترین ارزش می باشد، میوه های آن بادامی شکل، کشیده و درشت هستند، از خصوصیات این رقم رشد رویشی زیاد با رگبرگهای متراکم و سطح وسیع برگ، محصول خوب، دیرگل و دیررس بوده که در دهه سوم شهریور قابل برداشت می باشد و از گرمازدگی خسارت بیشتری را متحمل می شود.

رقم بادامی زرند: میوه این رقم بادامی شکل، ریز و خنجر مانند و رنگی کدر دارد. منشاء آن از باغات قدیمی پسته واقع در منطقه زرند کرمان می باشد. اکثریت برگهای آن ۵ برگچه ای هستند. رقمی زودگل و از ارقام خیلی زودرس و در نیمه اول مرداد ماه قابل برداشت است.

رقم خنجری دامغان: این رقم یکی از ارقام تجاری پسته منطقه دامغان است که میوه آن بادامی شکل می باشد. اکثریت برگهای آن مرکب ۳ برگچه ای هستند و برگچه انتهایی بزرگتر از برگچه های جانبی است. رقمی دیر گل و متوسط رس و در دهه دوم شهریور ماه قابل برداشت است.

رقم ممتاز: میوه های این رقم بادامی شکل و مغز آن نسبت به سایر ارقام تجاری خوشمزه تر می باشد. اکثریت برگهای آن مرکب سه برگچه ای هستند. رقمی زودگل بوده و در دهه سوم شهریور ماه قابل برداشت است، از ارقام زود گل و دیررس به حساب می آید.

رقم سفید پسته نوق: این رقم از زمانهای گذشته در منطقه رفسنجان وجود داشته، به ویژه در منطقه نوق که آب و هوای گرمتری نسبت به رفسنجان دارد، گسترش بیشتری یافته است. میوه این رقم بادامی شکل و زودگل بوده که در دهه سوم شهریور ماه قابل برداشت و از ارقام دیررس می باشد.

رقم شاه پسند: این رقم نیز یکی از ارقام تجاری پسته در منطقه دامغان بوده که میوه آن بادامی شکل می باشد. اکثریت برگهای آن مرکب ۳ برگچه هستند. رقمی دیرگل بوده و در دهه دوم شهریور ماه قابل برداشت از ارقام متوسط رس می باشد.

پسته رقم قزوینی: منشاء آن منطقه قزوین بوده و در آنجا به نام پسته کله بزی معروف است. میوه آن بادامی شکل، ریز و دارای مغز نسبتاً سبز رنگ است. تعداد میوه موجود در هر خوشه بسیار زیاد است. اکثریت برگهای آن مرکب ۳ برگچه ای هستند. رقمی دیر گل بوده و در اواسط مردادماه قابل برداشت و از ارقام خیلی زودرس می باشد.

ارقام مختلف پسته دارای تفاوت هایی از نظر زمان گلدهی هستند و می توان آنها را به ۳ دسته تقسیم نمود:
ارقام زودگل : ایتالیایی ،سفید پسته نوق وکله قوچی
ارقام متوسط گل: اوحدی ، احمدآقایی و بادامی زرند
ارقام دیر گل :  ابراهیمی  ، جندقی ،  قزوینی و اکبری

تنوع ارقام پسته از نظر گلدهی این امکان را میدهد که با توجه به سرمای دیررس، بارندگی و گرمای زودرس بهاری که از عوامل محدود کننده اقلیمی محسوب می شوند رقمی را انتخاب کرد که کمترین لطمه به گل و وضعیت گرده افشانی وارد گردد. زمان گلدهی ارقام مختلف تحت تأثیر شرایط محیطی از جمله اقلیم منطقه، نحوه تغذیه و کوددهی، آبیاری و بافت خاک قرار می گیرد.
زمان شروع رشد سریع مغز ارقام مختلف از اواخر خرداد ماه تا اواخر تیر ماه می باشد و مدت زمان لازم برای کامل شدن رشد مغز بین ۴۵-۲۵ روز متغیر است، ارقام مختلف از نظر زمان رسیدن محصول دارای تفاوت هایی می باشند و می توان آنها را به ۵ گروه زیر تقسیم کرد:

ارقام خیلی زودرس(تا ۳۱ مرداد ماه ): فندقی زودرس ، رضایی زودرس ،قزوینی خیلی زودرس و ایتالیایی خیلی زودرس
ارقام  زودرس (۱۰-۱ شهریور ) موسی آبادی،اوحدی ،قزوینی زودرس ،  ایتالیایی زودرس
ارقام متوسط رس (۲۰-۱۱ شهریور) کله قوچی،سیریزی ، نیش کلاغی،خنجری دامغان، شاه پسند، امیری، سیف الدینی و بادامی
ارقام دیر رس( ۳۱-۲۱شهریور) حسن زاده- بادامی زرند – احمد آقایی فندقی غفوری- اکبری- فندقی ریز بادامی
راور – هراتی – ممتاز- سفید پسته نوق ابراهیم آبادی- غلامرضایی
ارقام خیلی دیررس(۱۰-۱ مهر) فندقی ۴۸ ، ابراهیمی و جندقی
در ارقام زودرس پرشدن مغز زودتر شروع می شود و در مدت کوتاهی نیز تکامل می یابد ودر ارقام دیررس زمان تکامل مغز طولانی تر می باشد.

یکی از عوامل سقط جنین و پوکی محصول در آخر فصل رشد، تاثیر درجه حرارتهای بالا در این مرحله از رشد میوه می باشد که منجر به سقط جنین می شود بنابراین بر حسب شرایط آب وهوایی موجود می توان ارقامی انتخاب کرد که زمان رشد مغز هم زمان با گرمای شدید نباشد.
ارقام زودرس در نیمه دوم مردادماه وارقام خیلی دیررس در اواخر مهر ماه قابل برداشت هستند. سطح زیر کشت ارقام خیلی زودرس محدود می باشد وبیشتر به صورت تازه خوری مصرف می شوند.
ارقام زودرس برای مناطقی که طول دوره رشد کوتاه می باشد مناسب هستند.
ارقام دیررس در مناطقی که احتمال بروز سرمای زودرس پائیزه یا بارندگی پاییزه وجود دارد مناسب نیستند و دچار آلودگی و کیفیت نامطلوب می شوند.

مهمترین پایه های پسته:
انتخاب پایه از مهمترین مسائلی است که در زمان احداث باغ پسته باید به آن توجه شود.هر چند که تمامی پیوندکهای ارقام پسته می توانند بر روی گونه های مختلف آن پیوند شوند، با این وجود در ایران از ۳ گونه پسته اهلی (P.vera)، چاتلانقوش (P.khinjuk) و بنه (P.mutica) به عنوان پایه پسته استفاده می شود.
در بیش از ۹۹ درصد باغهای پسته از گونه اهلی به عنوان پایه استفاده شده است. این گونه در مناطق مختلف ایران دارای تنوع ژنتیکی و فنوتیپی بسیار زیادی است. رشد اولیه آن زیاد و با پیوندکهای ارقام مختلف به خوبی سازگاری دارد ولی به نماتد مولد غده ریشه، گموز و ورتیسیلیوم حساس است. پایه بنه به عنوان یکی از پایه های مقاوم به نماتد مولد غده ریشه پسته و چاتلانقوش به عنوان پایه ای مقاوم به خشکی و کم آبی شناخته شده است.
در سایر کشورهای جهان از پایه های دیگری همچون P.terebinthus و P.atlantica و P.integerrima و  UCBIو PGI و PGII استفاده می کنند، که ۳ پایه اخیر از دو رگ گیری بین گونه های P.integerrima × P.atlantica بدست آمده و با نامهای تجاری به فروش می رسند.
P.atlantica : به دلیل مقاومت بیشتر به سرما در مقایسه با P.integerrima متداولترین پایه مورد استفاده در ایالت کالیفرنیا می باشد. در سالهای اخیر به دلیل گسترش بیماری ورتیسیلیوم از پایه های مقاوم به آن همچون P.integerrima و دورگه های آن استفاده می شود.
P.integerrima : حساسترین پایه نسبت به سرما است. تحقیقات تغذیه ای نشان داده است که کارآیی این پایه در جذب برکمتر از P.atlantica است. بعد از اینکه مشخص شد این پایه نسبت به بیماری ورتیسیلیوم مقاوم است، کاربرد آن در باغات جدید الاحداث ایالت کالیفرنیا توسعه یافت.
دورگه های بین گونه ای: پایه های دورگه UCBI و PGII در میزان مقاومت به ورتیسیلیوم متفاوت هستند. P.integerrima مقاومترین پایه و P.atlantica حساسترین پایه نسبت به بیماری ورتیسیلیوم است. همچنین پایه دو رگه UCBI نیمه مقاوم تا مقاوم و پایه دو رگه PGII نیمه حساس تا حساس می باشد. پایه PGII در جذب روی، کارآیی نسبی بیشتری در مقایسه با P.terebinthus دارد، در حالیکه P.atlantica در حد وسط آنها قرار دارد و پایه های UCBI و P.integerrima کمترین میزان جذب را دارند.

منابع:
–    راهنمای پسته – ۱۳۸۱- دفتر خدمات تکنولوژی آموزشی وزارت جهاد کشاورزی- بهمن پناهی ، علی اسماعیل پور ، فرزاد فربود ، منصور موذن پور کرمانی ، حسین فریور مهین
–    اصول کاربردی کاشت و مراقبت باغ پسته- ۱۳۸۴  –  میر بهروز غیبی ، سهراب جوادی خسرقی – نشر علوم کشاورزی کاربرد

مهمترين پايه هاي پسته

مهمترين پايه هاي پسته

انتخاب پايه ازمهمترين مسائل است كه درزمان احداث باغ پسته بايد به آن توجه شود. هرچندكه تمامي پيوندكهاي ارقام پسته مي توانندبرروي گونه هاي مختلف آن پيوند شوند ، با اين وجود درايران از3 گونه پسته اهلي (P.vera) ، چاتلانقوش (P.khinjuk) و بنه (P.mutica) به عنوان پايه پسته استفاده مي شود. دربيش از 99 درصد باغهاي پسته از گونه اهلي به عنوان پايه استفاده مي شود.

اين گونه درمناطق مختلف ايران پسته داراي تنوع ژنتيكي وفنوتيپي بسيار زيادي است. رشد اوليه آن زياد وبا پيوندكهاي ارقام مختلف به خوبي سازگاري دارد ولي به نماتد مولد غده ريشه ، گموز و ورتيسيليوم حساس است . پايه بنه به عنوان يكي از پايه هاي مقاوم به نماتد مولد غده ريشه پسته و چاتلانقوش به عنوان پايه اي مقاوم به خشكي و كم آبي شناخته شده است .

درساير كشورهاي جهان ازپايه هاي ديگري همچون P.terebinthus و P.atlantica و P. integirrima و UCBI و PGI وPGII استفاده مي كنند، كه3 پايه اخير از دورگ گيري بين گونه هاي P.integerrima * P.atlantica بدست آمده و با نامهاي تجاري به فروش مي رسند. P.atlantica : به دليل مقاومت بيشتر به سرما در مقايسه با P.integerrima متداولترين پايه مورد استفاده در ايالت كاليفرنيا مي باشد. درسالهاي اخير به دليل گسترش بيماري ورتيسيليوم از پايه هاي مقاوم به آن همچون P.integerrima و دورگه هاي آن استفاده مي شود. P.integerrima : حساسترين پايه نسبت به سرما است . تحقيقات تغذيه اي نشان داده است كه كارآيي اين پايه در جذب بركمتر از P.atlantica است . بعد از اينكه مشخص شد اين پايه نسبت به بيماري ورتيسيليوم مقاوم است ، كاربرد آن در باغات جديد الاحداث ايالت كاليفرنيا توسعه يافت .

دورگه هاي بين گونه اي : پايه هاي دورگه UCBI و PGII درميزان مقاومت به ورتيسيليوم متفاوت هستند. P.integerrima مقاومترين پايه و P.atlantica حساسترين پايه نسبت به بيماري ورتيسيليوم است . همچنين پايه دورگه UCBI نيمه مقاوم تا مقاوم و پايه دورگه PGII نيمه حساس تا حساس مي باشد. پايه PGII جذب روي ، كارآيي نسبي بيشتري درمقايسه با P.terebinthus دارد، در حاليكه P.atlantica در حد وسط آنها قرار دارد و پايه هاي UCBI و P.integerrima كمترين ميزان جذب را دارند.

مهمترين ارقام پسته

ارقام پسته ازلحاظ زمان گلدهي ، زمان پرشدن مغز، زمان رسيدن ، درشتي وساير خصوصيات تفاوت زيادي با هم دارند ، اين تنوع ژنتيكي باعث گرديده باغداران بتوانند بهترين رقم ومناسب با شرايط آب و هوايي را انتخاب نمايند.

درايران حدود 90 رقم شناخته شده است كه تعدادي از آنها به صورت گسترده و تجاري و برخي به صورت پراكنده و محدوده كشت مي شوند كه خصوصيات مهمترين ارقام تجاري پسته به شرح زير ارائه مي شود:

رقم اوحدي :

يكي از مهتمرين ارقام تجاري پسته، بسيار معروف و سازگار در اكثر مناطق پسته كاري و 70-60 درصد باغات پسته رفسنجان را شامل مي شود. ارتفاع درخت حدود 3 متر داراي رشد متوسط و تاج گسترده مي باشد . اكثريت برگهاي آن مركب سه برگچه اي هستند و برگچه هاي انتهايي آن بزرگتر از برگچه هاي جانبي مي باشد.

غالبيت انتهاي خيلي زياد و اغلب برگها مركب برگچه اي هستند. متوسط گل ، زودرس و سال آوري متوسطي دارد . دردهه اول شهريور قابل برداشت مي باشد.

رقم كله قوچي :

عملكرد نسبتا بالا ، ميوه فندقي و درشت از عوامل اصلي انتخاب و گسترش آن بوده است داراي شاخه هاي قوي و محكمتري نسبت به كمبود آب و مواد غذايي حساسيت بيشتري دارد. در اكثر سالها به علت زود گل دهي مخصوصا در مناطق سردسير در معرض خطر سرمايه بهاره مي باشد . ميان رس و با سال آوري متفاوت مي باشد داراي قبليت انتهايي كمتر و قدرت توليد شاخه هاي جانبي بيشتري مي باشد نهالهاي بذري حاصل از اين رقم نسبت به سميت بر مقاوم مي باشند. در دهه دوم شهريور قابل برداشت مي باشند.

رقم احمد آقايي :

از ارقام تجاري با ميوه بادامي شكل ، پوست استخواني سفيد و درشتي ميوه در حال گسترش مي باشد. متوسط گل و ديررس، داراي بيشترين شدت سال آوري كه در صورت اعمال مديريت صحيح داشت به مقدار قابل زيادي قابل كنترل است .

رقم اكبري : از ارقام تجاري پسته و از نظر اقتصادي داراي بالاترين ارزش مي باشد، ميوه هاي آن باداني شكل، كشيده و درشت هستند، از خصوصيات اين رقم رشد رويشي زياد با رگبرگهاي متراكم و سطح وسيع برگ ، محصول خوب، دير گل و دير رس بوده كه در ده دوم شهريور قابل برداشت مي باشد و از گرما زدگي خسارت بيشتري را متحمل مي شود .

رقم بادامي زرند :

ميوه اين رقم بادامي شكل، ريز و خنجر مانند و رنگي كدر دارد. منشا آن از باغات قديمي پسته واقع در منطقه زرند كرمان مي باشد. اكثريت برگهاي آن 5 برگچه اي هستند. رقمي زود گل و از ارقام زودرس در نيمه اول مرداد ماه قابل برداشت است.

رقم خنجري دامغان :

اين رقم يكي از ارقام تجاري منطقه دامغان است كه ميوه آن بادامي شكل مي باشد. اكثريت برگ هاي آن مركب 3 برگچه اي هستند و برگچه انتهايي بزرگتر از برگچه هاي جانبي است. رقم دير گل و متوسط رس و در دهه دوم شهريور ماه قابل برداشت است.

رقم ممتاز:

ميوه اين رقم بادامي شكل و مغز آن نسبتا به ساير ارقام تجاري خوشمزه تر مي باشد. اكثريت برگ هاي آن مركب سه برگچه اي هستند. رقمي زود گل بوده و در دهه سوم شهريور ماه قابل برداشت است ، از ارقام زور گل و دير رس به حساب مي آيد .

رقم سفيد پسته نوق :

اين رقم از زمانهاي گذشته در منطقه رفسنجان وجود داشته ، به ويژه در منطقه نوق كه آب و هواي گرمتري نسبت به رفسنجان دارد ، گسترش بيشتري يافته است ميوه اين رقم بادامي شكل و زود گل بوده كه در ده سوم شهريور ماه قابل برداشت و از ارقام ديررس مي باشد.

رقم شاه پسند :

اين رقم نيز يكي از ارقام تجاري پسته در رفسنجان بوده كه ميوه آن بادامي شكل مي باشد . اكثريت برگ هاي آن مركب 3 برگچه اي هستند . رقمي دير گل بوده و در دهه دوم شهريور ماه قابل برداشت از ارقام متوسط رس مي باشد .

پسته رقم قزويني :

منشاء آن منطقه قزوين بوده و در آنجا به نام پسته كله بزي معروف است . «يوه آن بادامي شكل ، ريز و دازاي مغز نسبتا سبز رنگ است. تعداد ميوه موجود در هر خوشه بسيار زياد است. اكثريت برگهاي آن مركب 3 برگچه اي هستند. رقمي دير گل بوده و در اواسط مرداد ماه قابل برداشت و از ارقام خيلي زود رس مي باشد.

زمان گلدهي ارقام مختلف پسته :

ارقام زود گل                  سفيد              پسته نوق         كله قوچي     اوحدي

ارقام متوسط گل         احمد آقايي        بادامي زرند      ابراهيمي

ارقام دير گل                 جندقي              قزويني            اكبري

زمان رسيدن ميوه در ارقام مختلف پسته :

فندقي        زودرس

ارقام خيلي زودرس                رضائي زودرس

تا 31 مرداد ماه                         قزويني

خلي زودرس                        – ايتاليايي
خيلي زودرس                        موسي آبادي

ارقام زودرس                          اوحدي

10-1 شهريور                         قزويني

كله قوچي – سيريزي – نيش كلاغي

ارقام متوسط رس خنجري دامغان – شاه پسند

20-11 شهريور اميري – سيف الديني- بادامي

ابراهيم آبادي – غلامرضا

ارقام ديررس حسن زاده – بادامي زرند – احمد آقايي

31-21 شهريور فندقي غفوري – اكبري – فندقي ريز

بادام راور – هراتي – ممتاز – سفيد پسته نوق

جندقي

ارقام خيلي ديررس فندقي 48

10-1 مهر ابراهيمي

ميزان محصول تردر ارقام مختلف پسته

فندقي ريز 12870

بادامي راور 10950

ارقام داراي حداكثر محصول تر هراتي 9284

يك درخت 12 ساله ( گرم ) احمدآقايي 8380

كله قوچي 8103

اوحدي 8738

ارقام داراي حداقل محصول تر اكبري 4069

يك درخت 12 ساله ( گرم ) شاه پسند 3376

ممتاز 2163

اميري 2115

ميزان محصول خشك درارقام مختلف پسته

ارقام داراي حداكثر احمدآقايي 59/36

محصول خشك نسبت به موسي ابادي 29/36

وزن تر (درصد ) اكبري 22/33

يك درخت 12 ساله فندقي ريز 5/31

سفيد پسته نوق 1/31

ارقام داراي كمترين اوحدي 41/30

محصول خشك نسبت كله قوچي 42/27

به وزن تر(درصد) ممتاز 82/25

يك درخت 12 ساله سيف الديني 58/ 14

درصد پوكي در ارقام پسته

سيف الديني 1/39

ارقام داراي حداكثر درصد پوكي كله قوچي 5/34

سيريزي 3/33

فندقي 48 – 9/4

ارقام داراي كمترين درصد پوكي ابراهيمي 4/6

خنجري دامغان 5/6

جندقي 2/7

احمد آقايي 7/7

اوحدي 5/21

ارقام داراي متوسط پوكي

اكبري 3/11

درصد مغز به ميوه خشك درارقام مختلف پسته

حسن زاده 58 درصد

ارقام بيشترين درصد مغز ممتاز 8/57 درصد

اميري 6/57

اوحدي 8/56 درصد

داراي كمترين درصدمغز شاه پسند 7/51 درصد

سيريزي 1/52 درصد

سال آوري در ارقام پسته

احمد آقايي 74/0

ارقام داراي بيشترين سال آوري سفيد پسته نوق 73/0

فندقي زودرس 68/0

جندقي 60/0

ارقام داراي كمترين سال آوري شاه پسند 1/0

ايتاليايي 14/0


دانش رایگان کشاورزی خانه کشاورز

مقالات کشاورزی – دانش کشاورزی- علم کشاورزی – پسته