نگهداری درخت پسته

نگهداری درخت پسته

پسته (Pistaciavera) متعلق به خانواده Anacardiaceae درخت یا درختچه، جوانه ها دارای چندین فلس بیرونی، برگها متناوب و ساده، سه تایی یا پنج تایی هستند. گلها دو پایه بدون گلبرگ یا برهنه اند و به صورت خوشه مرکب جانبی اند. میوه یک شفت خشک به شکل تخم مرغی مورب است.

گفته می شود Pistaciavera بومی سوریه است. سالها است که پسته در مناطقی نظیر کرمان، و رفسنجان و دامغان کشت می شود و پسته کرمان شهرتی جهانی دارد اما چندسالی که بعلت کاهش منابع آبی، پایین رفتن سطح سفره آبهای زیرزمینی و افزایش شوری خاک در مناطقی از خراسان جنوبی و خراسان رضوی نظیر شهرستان تربت جام و دیگر شهرهای استان خراسان رضوی کشت پسته رواج یافته است.

عوامل محدوده کننده

  • آب
  • خاک
  • آفات و بیماریها

آب

کیفیت آب آبیاری و روش آبیاری از نظر تولید محصول حائز اهمیت است کیفیت آب آبیاری بر مبنای صدمات شوری، مقدار سدیم و دیگر مواد که در اثر تداوم آبیاری در خاک تا حد مسمومیت تجمع می یابند، مشخص می گردد. از طریق اندازه گیری هدایت الکتریکی درجه شوری آب بدست می آید که شاخصی از کیفیت آب است و جهت قضاوت درست باید عوامل دیگری از جمله مقدار سدیم آن مورد توجه قرار گیرد.

سدیم آب آبیاری می تواند تاثیر سوء بر تولید محصول داشته باشد. باید توجه داشت که سدیم بر جذب آب برای درختان اثر ندارد بلکه اثر اصلی آن در کاهش نفوذ پذیری خاکهاست و در نتیجه رشد درختان متاثر از میزان آب قابل استفاده خاک می باشد. کاهش نفوذ پذیری خاک را می توان به تشکیل سله، پراکندگی و انتقال رسها به درون خلل و فرج خاک و انبساط رسهای منبسط شونده ربط داد. این پدیده ها در رابطه با بار منفی رسها و ضخامت لایه دوگانه می باشد. آب آبیاری با PH  بالا باعث کاهش جذب عناصر ریز مغزی و بروز کمبود آنها در درختان می گردد.

متاسفانه امروزه بدلیل برداشت بی رویه از سفره های آب زیرزمینی خطر سدیم افزایش یافته و این شاخص از اهمیت ویژه ای برخوردار شده است. بطور کلی در استفاده از آبهای شور و زه آبهای مزارع موارد زیر باید مورد توجه قرار گیرد تا تداوم تولید حاصل شود.

  • انتخاب و اعمال مدیریت صحیح در مزرعه و استفاده از روشهای آبیاری آزمون شده.
  • اضافه نمودن درصدی به حجم آب آبیاری جهت آبشویی املاح از پروفیل خاک که این درصد هرچه آب و یا خاک شورتر باشد به طور طبیعی بیشتر است.

خاک

بر طبق نظریه کارشناسان و شواهد موجود خاک مناطق شرق کشور بیشتر از نوع خاک شور و قلیایی است. مشخصات این گونه خاکها شامل EC (شوری) زیاد (یعنی بیشتر از ۴ دسی زیمنس بر متر) و درصد سدیم تبادلی (ESP) بیش از ۱۵ می باشد. سدیم تبادلی باعث پراکندگی کلوئیدها شده، در نتیجه ساختمان خاک رو به تخریب می گذارد، به طوری که نفوذ آب، تهویه و رشد ریشه در خاک و فراهمی بعضی از عناصر غذایی دچار محدودیت می شود. البته اعمال مدیریت صحیح می تواند کاهش محصول را بدلیل مسمومیت ناشی از شوری و قلیائیت خنثی سازد.

در صورت تغییر کیفیت آب آبیاری باید از مخلوط آب شیرین و آب شور جهت مقابله با افزایش PH خاک و مشکلات نفوذ پذیری و تهویه استفاده نمود « عدم استفاده مستقیم از آب شیرین».

اگر جابجایی چاه صورت گیرد و آب ثانویه شیرین باشد علائمی شبیه گموز دیده می شود که نبایستی با این بیماری اشتباه گرفته شود.

لازم به ذکر است که درختان خشک شده در شرایط شور و قلیا با اصول مدیریت درست دوباره به حالت اولیه باز می گردند ولی درختان خشک شده در اثر بیماری گموز (در حالت حاد) برگشت پذیر نیستند.

خشک شدن درختان در اثر بیماری گموز یا شیره سیاه

خشک شدن درختان در اثر بیماری گموز یا شیره سیاه

اصلاحات خاکهای شور – قلیا

  • افزودن گچ: (سولفات کلسیم Caso4,2H2o ) یا گچ خرد شده بدون تغییر در PH می تواند باعث اصلاح خاک گردد. سرعت حلالیت گچ کارخانجات تولید کودهای فسفاته بیش از گچ معدنی است.

مقدار گچ لازم برای جانشینی سدیم تبادلی نیاز گچی نامیده می شود. چنانچه آب به همراه سولفات کلسیم (گچ) به یک خاک شور قلیا که ذرات آن انتشار نموده و دارای حفرات بسیار کوچکی است اضافه شود، یونهای Ca مشتق شده از سولفات کلسیم جایگزین یونهای سدیم قابل تبادل شده در نتیجه واکنشهای خاک کاهش یافته و کلوئیدهای خاک به دور هم تجمع می یابند و حفره های بزرگتری را می سازند و سرانجام نفوذ پذیری خاک افزایش می یابد و خواص فیزیکی خاک بهبود می یابد. البته بایستی توجه داشت که گچ مقداری از پتاسیم و منیزیم قابل تبادل را از خاک تخلیه می کند و امکان کمبود این عناصر و ایجاد (علائم کمبود در درختان وجود دارد ولی این کمبود در مناطقی مانند کرمان و رفسنجان که Mg در آب آبیاری آنها زیاد می باشد مشکلی ایجاد نخواهد کرد لذا در استفاده از گچ در منطقه مهدی آباد قبلا بایستی از وجود Mg در آب آبیاری مطمئن شد.

  • گوگرد: استفاده از گوگرد کشاورزی نیز جهت اصلاح این خاکها می تواند موثر باشد بهتر است به صورت سوسپانسیون آب و گوگرد و یا به شکل گوگرد دانه ای مصرف گردد. گوگرد در خاکهای مناطق خشک تولید اسید می نماید که این اسید در مجاورت کربنات کلسیم تولید سولفات کلسیم (گچ) می نماید. گچ تولید شده طی مراحل یاد شده در مورد یک باعث اصلاح بافت خاک می شود.
  • گلوکز: استفاده از گلوکز باعث افزایش فعالیت میکروبی خاک و تولید اسیدهای آلی ضعیف در نهایت پایین آوردن PH می شود.
  • دادن کودهای پتاسه بیش از نیاز درخت: به علت روابط آنتاگونیستی که بین سدیم و پتاسیم وجود دارد جذب سدیم را به مقدار زیادی کم کرده و کمبود پتاسیم را تا حد زیادی جبران می کند.

با توجه به زمان خواب پسته و اواخر آبان تا آخر اسفند می توان عملیات اصلاح خاک را با دو تا سه دور آبیاری سنگین نزدیک به هم، همراه با مواد اصلاح کننده که نام برده شد، شروع نمود تا شوری و سدیم اضافی که در طول مدت زمان رشد درختان در یکسال زراعی در سطح خاک و محدوده فعالیت ریشه تجمع نموده است، شسته و از دسترس ریشه ها خارج کرد. و نیز جهت احداث باغ اگر برای دفع املاح زیان آور اقدامی نشود، در اثر آبیاری، املاح در سطح خاک باغ تجمع کرده مشکلات عدیده ای به همراه می آورند.

لذا توصیه می شود در مناطقی مثل کاهه که بعلت کمبود آب و تغییر کیفیت آب آبیاری باغهای انگور تدریجا به باغهای پسته تبدیل می شوند اصلاح بافت خاک از همان ابتدا صورت پذیرد و اطلاعات لازم در این خصوص در اختیار کشاورزان قرار گیرد.

تجربه بارش برف سنگین در سال ۱۳۸۶ و خشکی درختان پسته که در بهار سال بعد رخ داد و بررسی های متعاقب آن نشان داد که: مقدار کم برف و باران و حلالیت بالای املاح و نمکها، آنها را از سطح خاک و پشته ها شسته و تا محدوده ریشه ها پایین برده است. در بسیاری باغات دیده شد که وقتی پس از سبز کردن اولین آبیاری صورت گرفت تنش سدیمی باعث ریزش برگها شد.

بنابراین بایستی پس از بارش و پیش از اتمام دوره خواب درخت اقدام به آبیاری های غرقابی سنگین نمود تا با آبشویی نمکها به اعماق پایین تر رانده شده و از محدوده جذب ریشه دور شوند.

ضمنا در صورت بروز این حوادث می توان خاک دور تنه درختان آسیب دیده را به صورت تشتک برداشته، یکی دوبار موضعی و دستی پای آنها را با آب شیرین غرقاب نمود تا درختان دوباره به وضعیت اولیه خود بر گردند.

گاهی املاح به مقدار زیاد در سطح خاک تجمع می یابند، در این صورت بهتر است قبل از آبشویی، آنها را از سطح خاک جمع آوری و به خارج از باغ انتقال داد. از علائم و نشانه های مسمومیت سدیمی سوختگی (سوختگی در چند مرحله به صورت موجی و متوالی در روی حاشیه های برگ قابل تشخیص است)، خشک شدن حاشیه برگها و تغیر فرم آنها و خشک شدن خوشه ها می باشد.

علائم شوری و قلیائیت بر روی برگ و میوه درخت پسته

علائم شوری و قلیائیت بر روی برگ و میوه درخت پسته

در اثر شکستن شاخه های آسیب دیده در اثر شور و قلیا، ضمن به مشابه رسیدن بوی ترشیدگی، در سطح آن نیز رنگ آبی – بنفش مشاهده می شود.

خشک شدن درخت در اثر عدم رعایت مدیریت صحیح در زمین های شور و قلیائی

خشک شدن درخت در اثر عدم رعایت مدیریت صحیح در زمین های شور و قلیائی

کمبود عناصر

علایم کمبود هر عنصر زمانی خود را نشان می دهد که نیاز درخت در بالاترین سطح خود قرار گرفته باشد مثلا علائم کمبود عناصر پتاسیم و منیزیم در اواسط شروع مرحله مغز رفتن بر روی درختان ظاهر می شود. علایم کمبود روی (ریزبرگی) ممکن است روی چند شاخه ظاهر شود و بقیه شاخه ها در حالت معمولی و طبیعی برگهایشان رشد کند. به هر حال علائم کمبود یا زیاد بود عناصر بدلیل شباهتهایی که با هم دارند ممکن است امر تشخیص را با مشکل مواجه کند.

با توجه به دشواریهای خاکی و آبی در مناطق پسته خیز مانند شوری، قلیائیت، بالا بودن PH خاک و… گاهی دلیل اساسی بروز علایم کمبود، ناشی از فقدان واقعی عناصر در خاک نیست پس شناخت دشوارهای خاکی و آبی منطقه و تعاون و تقابل بین عناصر در این شناخت موثر است. برای بررسی علمی و تشخیص درست از وضعیت تغذیه درختان و داشتن یک برنامه کوددهی صحیح سه روش وجود دارد که می توان از یک یا هر سه این روشها بهره جست.

  • تجزیه گیاهی
  • تجزیه خاک
  • تجزیه آب آبیاری

بیماریها

گموز (انگومک) پسته

بیماری گموز (آنگومک) از مهمترین بیماریهای درختان پسته در منطقه می باشد که هر ساله تعدادی از درختان بر اثر ابتلاء‌ به این بیماری از بین می روند.

عامل بیماری گموز (آنگومک): گونه های مختلف Phytophthra که از بافت گیاه یا خاک جداسازی شده اند.

علائم بیماری گموز (آنگومک): به صورت تغییر رنگ و فساد در پوست قسمتی از ناحیه طوقه ظاهر، غالبا با ترشح قطره های صمغ و شیره های سیاه رنگ در قسمت آلوده است. در حد فاصل پوست و چوب لایه ای از ترشحات چرکی ناشی از حمله ساپروفیت ها که پس از مرگ نسوج به آن حمله می کنند تجمع می یابد.

بیماری در نهایت باعث سبز خشک شدن یک طرف و سپس تمام درخت گردیده، درختان جوان یکباره سبز خشک می شوند.

عامل بیماری در خاکهای سنگین یا زهکشی نامناسب که بوسیله روش غرقابی آبیاری می شوند به سرعت تکثیر و انتشار یافته، قادر است درختان پسته را در سنین مختلف مبتلا کند. انتقال این قارچ خاکزاد (عامل بیماری)  با جابجایی نهال، خاک و آب آلوده صورت می گیرد.

کنار زدن خاک اطراف طوقه درخت تا ناحیه انشعاب ریشه های اصلی و دور نگه داشتن آب از طوقه درخت، برداشتن بافتهای آلوده تا مشاهده بافت سالم و سپس ضد عفونی با محلول بردو یا اکسی کلرور مس باعث طولانی شدن عمر درخت و کاهش امکان انتقال بیماری می شود. ریشه کنی درختان خشک شده، آبیاری جداگانه قسمتهای آلوده، استفاده از کانالهای غیر خاکی و انتقال آب سالم به درختان در کاهش گسترش بیماری موثر است.

انتخاب پایه های مقاوم برای احداث باغهای جدید و جایگزینی در باغهای قدیمی توصیه می شود.

آفات

پسیل

این آفت در اکثر مناطق پسته کاری ایران وجود دارد. سالیانه ۵ تا ۶ نسل داشته، زمستان را به صورت حشرات بالغ می گذراند، که با داشتن طولی بیش از حشرات کامل نسل های تابستانه و تیره بودن رنگ قابل شناسایی اند. حشرات کامل آخرین نسل پاییزه، زمستان را در پناهگاهایی چون زیر پوستک درختان، لابلای علفهای هرزی چون مرغ و سایر گیاهان خانواده گرامینه، شکاف دیوارها و داخل انبارها می گذراند.

تجمع در برخی از پناهگاه ها به اندازه ای است که می توان جمعیت قابل توزینی از حشرات بالغ را جمع آوری نمود. شناخت این مکانها در مناطق مختلف می تواند در تهیه برنامه مدیریت کنترل آن بسیار موثر باشد.

آغاز فعالیت حشره بالغ زمستان گذران برای ایجاد نسل جدید بستگی کامل به شرایط آب و هوایی بویژه درجه حرارت دارد. هرچند تعداد افراد جمعیت زمستان گذران باقیمانده در شروع مجدد فعالیت آفت تاثیر دارد. در سالهایی که زمستان گرم و جمعیت باقیمانده زیاد باشد باید منتظر فعالیت حشرات بالغ زمستانگذران همزمان با تورم جوانه ها بوده و طغیان آفت در فصل رویشی جدید احتمالا قابل پیش بینی است.

به محض تورم جوانه های گل، شاخه و برگ می توان حشرات کامل زمستانگذران را در حال تغذیه روی آنها مشاهده نمود و تخمریزی حشره حول شاخه جوانه ها قابل دیدن است. پوره های نسل اول نیز همزمان با پیدایش خوشه ها و شاخه های تازه از لابه لای فلسهای محافظ جوانه ها قابل رویت اند.

حداکثر جمعیت حشرات زمستانگذران ظاهر شده در باغ را ابتدا می توان روی ارقام حساس ماده و نر درختان پسته مشاهده کرد. ارقامی چون کله قوچی، اکبری و احمد آقایی و نیز ارقام نر حداکثر جمعیت حشرات کامل را به خود جذب نموده و با افزایش شدید جمعیت در نسل بعدی موجب گسترش آلودگی درختان به پسیل می گردند.

کاشت ارقام متفاوت یکی از دلایل عدم موفقیت مدیریت کنترل آفت می باشد یا حتی وجود قطعات مجزا با رقمهای متفاوت پسته در یک باغ نیز مانند همین مورد عمل می کند. نکته مهم اینکه در بازدیدهای بهاره از باغهای پسته به راحتی می توان پی برد که ابتدا برخی درخت ها شدیدا به آفت آلوده و سپس جمعیت ایجاد شده آلودگی را در تمام سطح باغ گسترش می دهد.

درختان نر بدلیل اینکه قبل از درختان ماده شروع به رشد می کنند کانون اولیه آلودگی است. حشرات کامل نسل اول در اواسط اردیبهشت به تعداد کم ظاهر می شوند و تا آخر دهه دوم اردیبهشت ماه جفتگیری و تخمریزی می نمایند.

آغاز چرخه زیستی نسل اول با شروع تخمگذاری حشرات کامل نسل زمستانگذران روی جوانه های متورم شده و برگ صورت می گیرد. طول دوره پوره گی ۲۰ روز و به هنگام طغیان آفت این دوره به ده روز کاهش می یابد. حشرات کامل حاصل از تخم های گذاشته شده روی جوانه ها نسبت به آنهایی که روی برگ تخمگذاری شده اند در ایجاد نسل بعدی موفق تر می باشند. پوره ها حداکثر فعالیت و تغذیه را همزمان با حداکثر برداشت آب و مواد غذایی توسط ریشه ها از زمین شروع می نمایند. نسل اول بدلیل رشد سریع درختان و وجود مواد غذایی کافی خسارتش قابل توجه نیست. اما چنانچه درختان داشت مناسب نداشته و دچار کم آبی و کمبود عناصر مورد نیاز باشند همین نسل آفت می تواند خسارت شدید اختلال در رشد درخت ایجاد کند، بسیاری از خوشه ها و تعدادی از دانه های تلقیح شده خود را از دست داده یا به طور کلی خشک گردند. جمعیت حشرات مفید نظیر پارازیتوئیدها همزمان با رشد مراحل مختلف این نسل است لذا سمپاشیهای بی رویه می تواند دشمنان طبیعی را حذف نماید.

دشمنان طبیعی پسیل شامل انواع مختلف سوسکهای شکارگر، کفشدوزک ها، زنبورهای پارازیتوئید، بعضی از سنها و بالتوریها می باشد.

نسل دوم از نظر ایجاد خسارت مهمترین نسل است.

تغذیه شدید آفت در این مرحله که یک مرحله حساس برای گیاه است می تواند سبب بروز برگ ریزی سپس ریزش شدید دانه های خوشه و جوانه های سال بعد شود.

بسته به شرایط ۵ تا ۶ نسل در سال دارد و تعداد تخم آن در شرایط معمولی ۶۰-۵۰ عدد و در شرایط طغیان به ۴۰۰ عدد می رسد.

در شروع نسلها آلودگی به صورت لکه ای و اغلب روی تک درختها بوده، در نسلهای تابستانه آلودگی از درختان حاشیه باغ بخصوص در ارقام کله قوچی اکبری، احمد آقایی و غیره شروع می شود. حشرات کامل اغلب نسلها، درختان و محیط های نسبتا خشک باغ را برای تخمریزی ترجیح می دهند.

اگر پوشش گیاهی (علفهای هرز) داخل و حاشیه آنها توسط باغدار کاملا معدوم شود خسارت آفت از بهار تا اواخر پاییز حتمی خواهد بود.

خسارت پسیل:

به دو شکل خسارت وارد می کند:

  • تغذیه از شیره گیاهی
  • تولید شکرک

زمانی که جمعیت نسل اول و دوم آفت کم باشد و میزان تولید شکرک کم باشد میزان خسارت آفت کم است اما وقتی سم پاشی شود دشمنان طبیعی از بین رفته و طغیان آفت در دیگر نسلها بوجود می آید.

اگر جمعیت و خسارت زیاد باشد تولید شکرک به حدی است که زیر درختان محدود سایه انداز را می پوشاند با نرسیدن مواد غذایی به برگها و شاخه ها، جوانه ها و برگها زرد شده و در طغیان شدید برگها بدون زرد شدن خشک شده و جوانه ها ریزش می کنند. در این حالت باغ تا سه سال برگشت نمی کند و محصول نداریم بعلاوه اینکه احیاء باغ هزینه و زمان بر است.

در نسلهای اولیه به علت خنکی هوا و زیادی رطوبت قبل از طلوع آفتاب شکرکها در شبنم ایجاد شده روی برگ حل، تعداد زیادی از پوره ها در این محلول قندی غوطه ور شده و روی شاخه های زیری می ریزند در این حالت باغدار به دلیل عدم آگاهی اقدام به سمپاشی مجدد می کند.

پوره سن 5 پسیل

پوره سن ۵ پسیل

خالهای ریز سیاه رنگ روی برگ درختان پسته حاصل از فرو بردن خرطوم پسیل نباید با بسیاری از کمبودها که علائم مشابه ایجاد می کند اشتباه شود.

عوامل موثر در کاهش جمعیت آفت

  • ارقام: کله قوچی، اکبری، احمد آقایی و سفید پسته فوق و ارقام ناشناخته به پسیل حساسند.
  • آبیاری: پسیل خشکی دوست بوده و میزان خسارت در باغهای کم آب بیشتر است.
  • بافت خاک: در اراضی سبک شنی ضعف عمومی موجب حساسیت درخت به پسیل و سایر آفات و بیماریهاست.
  • تغذیه و عناصر مورد نیاز پسته: باید از مصرف ازت بیش از حد اجتناب نمود و نقش حساس پتاسیم در ایجاد مقاومت را در نظر داشت.
  • هرس: ‌فاصله کم درختان و کشت متراکم آنها درختان را شبیه بوته ای متراکم می کند که تاثیر زیادی روی افزایش جمعیت پسیل دارد در نتیجه هرس صحیح لازم است.
  • کنترل علفهای هرز: وجود علفهای هرز بدلیل ایجاد محل امنی برای پارازیتوئیدهای پسیل بسیار مهم است و فقط زمانی کنترل صورت می گیرد که خسارت آنها در رقابت با گیاه اصلی محرز باشد.
  • بادشکن ها و درختان غیر مثمر: که ایجاد پناهگاه برای جمعیت زمستانگذران پارازیتوئیدها و پدیراتورهای پسیل می نمایند.
  • سمپاشی به عنوان آخرین راه حل
  • استفاده از کارتهای زرد: که پیش گیرنده و کاهنده جمعیت آفت می باشد.

سن پسته

این حشرات دو گونه به محصول پسته خسارت می زنند.

  • خسارت مستقیم: که بر اثر تغذیه سن بوجود می آید و اهمیت چندانی ندارد.
  • خسارت غیر مستقیم: تغذیه سن از دانه های پسته و ایجاد نوعی بیماری است که در آن مغز دانه بر اثر تراکم اسپورهای قارچ عامل بیماری به صورت ماده ای ماستی شکل در می آید که باغداران آن را ماسو (مخفف ماستو) می نامند خسارت سن به شکل خسارت بهاره و تابستانه مورد بررسی قرار می گیرد.

در خسارت تابستانه سن از محل خندان شدن خرطوم خود را وارد کرد و تغذیه می کند. روی مغز در محل شکاف پوسته لکه هایی ایجاد می شود و طعم آن تلخ شده و سبب کاهش ارزش اقتصادی محصول می شود.

خسارت بهاره: در خرداد صورت می گیرد. با تغذیه سن از دانه های پسته قارچ عامل بیماری ماسو به جنین منتقل می شود. حشره خرطوم خود را از دو لایه پوست میوه گذرانده و به جنین می رساند. در قسمت پایین و نزدیک دم میوه، در محل فرو بردن خرطوم نقطه سیاهی با هاله ای در اطراف آن شکل می گیرد.

علارغم نکات یاد شده در مورد سن باید بدانیم که میزبان اصلی سنها گیاهان مرتعی نظیر اسفند و گیاهان خانواده Chenopodiaceae می باشند که جزء علفهای هرز باغ محسوب می شوند. وجود سنها همیشه در داخل و حاشیه باغ مسلم است. سنها اغلب اواخر تابستان به محصول خسارت وارد می کنند. حذف شدید علفهای هرز میزبان این سنها موجب افزایش خسارت می شود.

آثار-نیش-زدگی-سن-روی-میوه

بالشتک

در صورتی که تعداد پیله های حاوی تخم زیاد و در سطح باغ پراکنده باشد، اتیون بعلاوه روغن ولک توصیه می شود.

پیله های حاوی تخم بالشتک روی برگها

پیله های حاوی تخم بالشتک روی برگها

منبع : http://atlasmelon.ir

نجات دریاچه ارومیه

۱-بودجه اجرای طرح های نجات دریاچه ارومیه با اعتبار۷ هزار و ۲۹۵ میلیارد و ۷۰۰ میلیون ریال به تصویب رسید.الگوی کشت گندم به جای کشت چغندر در اطراف دریاچه ارومیه .

۲-رئیس مرکز توسعه مکانیزاسیون کشاورزی از پیشنهادات اخیر سازمان فائو خبر داد و تصریح کرد: با همکاری سازمان حفظ نباتات کشور در برنامه داریم که برنامه‌های ارائه‌شده توسط سازمان بین‌المللی خواربار و کشاورزی (فائو) را در کشور پیاده‌سازی کنیم.

۳-رئیس مرکز توسعه مکانیزاسیون کشاورزی گفت برای کاهش مصرف سم از سم‌پاش‌های الکترواستاتیک، سم‌پاش‌های L.V، U.L.V و سم‌پاش‌های میکرونردار استفاده خواهیم کرد تا منجر به کاهش مصرف سم در فرآیند تولید محصولات کشاورزی شود.

۴-حجتی با بیان اینکه بودجه ردیف سیستم‌های نوین آبیاری از ۳۰۰ میلیارد تومان به ۱۳۰۰ میلیارد تومان رسیده است، افزود: نحوه چگونگی کشت، تجهیز زمین، استفاده از سیستم‌های تحت فشار و آبیاری نوین و استفاده از دانه‌های مقاوم به کم‌آبی و زودرس در راه را در دستور کار داریم.

۵-مناقصه ۳۰۷ هزار هکتاری باقیمانده طرح احیای کشاورزی خوزستان تا پایان آبان ماه ۱۳۹۴

۶-رییس سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور گفت: ایران با دارا بودن ۱۱ اقلیم از ۱۳ اقیلم در جهان و دارا بودن ۸ هزار گونه گیاهی و جانوری جزو ۵ کشور اول جهان از این نظر به شمار می‌رود در حالی که سرانه ایران از بیابان دو برابر جهان است.سطح جنگل‌های جهان ۴ میلیارد هکتار است. در ایران ۱۴ میلیون و۳۰۰ هزار هکتار جنگل وجود دارد که ۷/۸ درصد مساحت کشور را در پنج ناحیه رویشی شامل می‌شود. بنابراین ایران رتبه چهل وپنجم را در بین ۱۵۶ کشور دارای پوشش جنگلی جهان دارد. وسعت مراتع کشور ۸۴ میلیون هکتار و سطح بیابان‌های کشور را ۵/۳۲ میلیون است که بر این اساس سهم ایران از سرانه بیابان‌ها در جهان دو برابر است.

انتخاب روش های آبیاری در کشاورزی

انتخاب روش های آبیاری در کشاورزی

  آبیاری سطحی

آبیاری سطحی به گروه گسترده ای از روش های آبیاری اطلاق می شود که در آنها آب به وسیله نیروی ثقل در سطح مزرعه پخش می شود. اب عموماً در یک نقطه مرتفع یا در امتداد یک ضلع زمین رها شده و سطح مزرعه را تحت جریان سطحی می پوشاند. بازده و یکنواختی آبیاری به یکنواختی خاک، کیفیت ترازبندی زمین، توپوگرافی زمین و کنترل رابطه میان جریان، سرعت نفوذ آب به خاک و زمان آبیاری بستگی دارد. استفاده از خاک به عنوان محیط انتقال (در مقابل انتقال آب از طریق خطوط لوله یا از میان هوا توسط آب پاش ها)، شکل شناخته شده ای از روش های آبیاری سطحی است. همچنین این خاک است که عمق نفوذ را در زمان نفوذ کنترل می کند (در مقابل میزان جریان که توسط آب پاش ها یا قطره چکان ها کنترل می شود). علاوه بر این، در اراضی تحت آبیرای سطحی به سبب تغییر مشخصه های نفوذ و پیشروی آب نسبت به زمان، تعیین و پیش بینی بسیاری از توصیه هایی که از نظر مدیریت ضرورت دارد ممکن نیست. در روش های آبیاری سطحی کنترل آبیاری باید از طریق مدیریت اراضی انجام شود، در حالی که در سیستم های مکانیکی، طراحی و تجهیزات، جایگزین بخش عمده ای از مدیریت های لازم شده اند.

روش های آبیاری سطحی به دو دسته اساسی تقسیم می شوند:

غرقابی و جریانی.

روش های جریانی برای تضمین نفوذ کافی آب در پایین دست مزرعه باید مقداری رواناب داشته باشند. معمولاً برای جلوگیری از خروج آب از مزرعه، نیاز به سیستم برگشت رواناب به چرخه آبیاری وجود دارد. این سیستم در صورت طراحی مناسب، امکانات ارزشمندی را برای کاهش نیروی کارگری و یکنواختی بهتر پخش آب،فراهم می آورند.

انواع روش های آبیاری سطحی

آبیاری کرتی

آبیاری کرتی یکی از روش های آبیاری غرقابی است که برای آبیاری اراضی مسطح مرزبندی شده، استفاده می شود (شکل 3-1) در این روش سطح خاک به صورت غرقابی باقی نمی ماند. از آنجا که خاک تا زمانی که اب نفوذ می کند، غرقاب باقی می ماند، در این روش رواناب وجود ندارد. در مناطق بارانی باید ملاحظاتی برای تخلیه آب مازاد نفوذی انجام گیرد. آبیاری کرتی تحت عناوین گوناگونی مانند ابیاری غرقابی کنترل شده، نوارهای مسح، ابیاری کنترل شده، آبیاری کرتی کنترل شده، آبیاری کرتی مسطح ته بسته و آبیاری کرتی مسطح، بیان می شود. از این شیوه آبیاری می توان برای محصولات ردیفی و غیر ردیفی، با مرزهای داخلی یا بدون آب، و یا در بسترهای پهن همواره استفاده نمود. این شیوه همچنین در باغات و تاکستان ها نیز به کار برده می شود. از انجا که یکنواختی نفوذ نسبت به تغییرات نفوذ پذیری بسیار حساس است سرعت نفوذ باید در هر کرت ثابت باشد. نیازی نیست که کرت ها حتماً مستطیلی یا دارای مرزهای مستقیم باشند. پشته ها نیز لزوماً دائمی باشند. تحت یک مدیریت خوب، حجم معینی از آب به سرعت در کرت تخلیه خواهد شد.

جدول 3-1- روش های آبیاری سطحی و گونه های مختلف آنها

 

روش

کرتی نواری

جریان دائمی

و غرقابیشیاری (فارو) شیارهای کوچک

  انواع

کرتی مسطحکرتی بستر سازی شده یا با جوی و پشتهکرتی همراه با آبیاری و تخلیه متناوب کرت نوارهای شیب دار با روانابنوارهای کم شیب ته بستهنوارهای موازی خطوط تراز نهرچه های تراز (غرقابی وحشی)شیارهای شیب دار سنتیشیارهای شیب دار جدید (مکانیزه)شیارهای مسطح و کم شیبشیارهای موازی خطوط تراز

 گونه های مختلف آبیاری کرتی شامل کرت های مسطح و پشته دار (مرزبندی شده، شیاری شده ویا جوی و پشته ای) هستند. گیاهانی که کاشت آنها در کرت های مسطح موفقیت آمیز بوده تقریباً نامحدودند و کشت آنها تنها به خاک مزرعه بستگی دارد. برای محصولات ردیفی (جایی که ممانعت از غرقاب شدن ضروری باشد و یا هنگامی که کاربرد کم آب به سبب پهنای پشته ها بحرانی و مشکل باشد) معمولاً از کرت های پشته دار استفاده می شود. در این روش معمولاً از مرزهای باریک تا پشته های عریض برای کاشت سبزیجات، هندوانه، پنبه، ذرت، سیب زمینی، چغندرقند و بسیاری دیگر از محصولات ردیفی استفاده می کنند.کرت ها مسطح برای محصولات ردیفی و غیر ردیفی که برای مدت زمانی کوتان به شرایط غرقابی حساس نیستند، بسیار مناسب هستند. محصولات غیر ردیفی مانند یونجه، گندم، سورگوم، جو، پنبه و … معمولاً بدین شیوه آبیاری می شوند.

کاشت گیاه در کرت های مسطح به رفع مشکلات شوری کمک کرده و استفاده از آبیاری سنگین را آسان می سازد. محصولات باغی و تاکستان ها را می توان در کرت های مسطح و یا روی پشته ها یا نقاط بلند مزرعه کشت نمود. کرت های جوی و پشته دار به ویژه برای محصولات ردیفی که به کنترل رطوبت در پشته ها احتیاج دارند، مناسبند. برای مثال، پشته های مسطح موجب سهولت یکنواختی توزیع رطوبت و جوانه زدن می شوند. در حالی که این امر در جوی و پشته دشوار به نظر می رسد. اما دستیابی به آن در کرت های کوچک نسبتاً آسان است. با وجود این، اگر کرت ها خیلی بزرگ باشند، دبی زیاد، لبه های جوی را در بالا دست و در زمان پیشروی غرقاب ساخته و موجب نابودی گیاه یا تخریب بستر بذر خواهد شد. خسارات ناشی از غرقابی شدن زمین را می توان با استفاده از تسطحیح دقیق کرت ها کاهش داد. آب باران و مازاد آب آبیاری به جای آن که در گودال های پست یا در پایین دست زمین(که معمولاً در آنجا به گیاه خسارت وارد می شود)، تجمع پیدا کند، به صورت یکنواخت در تمام منطقه توزیع خواهد شد. به هر حال، از آنجا که در این روش آبیاری، رواناب سطحی وجود ندارد، مصرف آب اضافی، در اثر آبیاری یا بارندگی اضافی موجب وارد آمدن خساراتی به محصول خواهد شد. در نواحی که دارای بارندگی های بسیار شدید بوده و خاک هایی با درجه نفوذپذیری پایین دارند استفاده از شبکه زهکشی سطحی ضروری است.کرت ها نسبت به سایر روش های آبیاری کنترل شده، دستی، به دلیل سهولت اجرا، سادگی تجهیزات و نیروی کم کارگری مورد نیاز و همچنین امکان استفاده از دبی های ثابت زیاد، از مزایایی برخوردارند. این روس در خاک های یکنواخت با تسطیح دقیق زمین و با نهرهای بزرگ متناسب با سطح کرت، بهترین بازده را خواهد داشت. هیچ یک از این موارد، از جمله احتیاجات مطلق این روش نیستند، اما موجب بهبود بازده کرت ها خواهند شد. آبیار یا سرپرست آبیاری برای محاسبه دقیق جدول زمان آبیاری به دانستن دبی ورودی، مساحت کرت، بازده مطلوب و یکنواختی ممکن نیاز دارد، یک اشتباه 6 دقیقه ای در یک دوره زمانی 60 دقیقه ای معادل 10 درصد خطا خواهد بود. یکنواختی به اندازه نهر، نسبت به پیشروی، نامنظمی سطح خاک و سرعت نفوذ بستگی دارد. نسبت به پیشروی به صورت زیر تعریف می شود:مدت زمان آبیاری/ مدت زمان پیشروی آب =AR به فرصت زمانی مطلوب برای نفوذ کمبود رطوبت خاک (SMD)، «زمان آبیاری» گفته می شود. در عمل، این زمان برابر، کوچک ترین زمان فرصت نفوذ در کرت یا شیار است. «فرصت نفوذ» مدت زمانی است که آب با سطح خاک در مزرعه در تماس است. در مواردی که از نهرهای بزرگ به صورت نوبتی استفاده می شود، نیاز به کارگر آبیاری کم است. به هر حال، باید بتوان از این کارگر در منطقه یا کارهای دیگر استفاده نمود. کار جسمی آبیار در این روش آبیاری تنها با باز کردن یک دریچه یا یک دهانه بدون تنظیم دبی کل، محدود می شود. براس سیستمی که خوب طراحی شده باشد، یک آبیار کم تجربه یا با اطلاعات نه چندان زیاد کافی است اما سرپرست آبیاری باید دقیقاً روابط بین دبی جریان، مدت ابیاری و کمبود رطوبت خاک (SMD) را درک نماید. در سیستم های کرتی مسطح، به ویژه برای محصولات ردیفی روی پشته، شیارها می توانند از هر دو انتها باز بوده و به نهرهای ثانویه متصل شوند. جریان آب شیارهای با سرعت پیشروی بالاتر، در نهر ثانویه انتهای کرت جمع آوری شده و سپس به درون شیارهایی که پیشروی در آن کندتر است، باز می گردد. این کار، غیر یکنواختی زمان غرقابی را کاهش می دهد. آب را می توان از هر دو سوی یک کرت مسطح تأمین نمود. آب را می توان از یک نقطه گوشه به کرت های متعدد نیز توزیع نمود. این امر در هر دو جهت می شود. همچنین این کار ممکن است به کاهش طول نهر مورد نیاز مزرعه بیانجامد. در زمین های مسطح، کرت ها معمولاً با آرایش منظم شبکه، با توجه به مرزهای مالکیت و تغییرات بافت خاک تنظیم می شوند. در زمین های شیب دار، طول کرت ها معمولاً در امتداد خطوط تزار قرار می گیرد . جریان آب به سمت پایین شیب تنظیم می شود. اگر کانال انتقال آب پایین تر از سطح زمین باشد، با استفاده از بند، سطح آب را برای توزیع آب کنترل می کنند. از این کانال می توان، هم برای آبیاری کرت و هم به عنوان کانال زهکش سطحی استفاده نمود. هنگامی که از شیار و پشته در یک کرت استفاده می شود، آب تحت تأثیر نیروی ثقل از نهرهای ثانویه بالا سر به درون شیارهای مجزا توزیع می شود. در این حالت احتیاجی به جداسازی جریان ورودی به کرت وجود نداشته و می توان آب آبیاری را از یک ورودی واحد به درون زمین هدایت نمود. در صورت انجام صحیح امور زراعی، به دخالت آبیار نیز احتیاجی نخواهد بود. در صورت زیاد بودن جریان ورودی، انجام برخی اقدامات برای کنترل فرسایش در ورودی کرت ضروری است. به هر حال، سازه های استاندارد کنترل فرسایش نیز وجود دارند. در مواردی که کانال انتقال پایین تر از سطح تراز زمین باشد، هیچگونه فرسایشی روی نخواهد داد زیرا برای آبیاری، سطح آب در کانال تا جایب که آب به درون شیارها یا کرت ها جاری شود، بالا آورده می شود. به منظور نیل به یکنواختی بالا، آب را می توان به سرعت در سطح کرت جاری نمود. اگر زمان لازم را برای پوشش کرت توسط آب در مقایسه با زمان غرقابی کوتاه باشد (نسبت پیشروی کم 1:4 تا 1:2) کرت باید از یکنواختی نفوذ مطلوبی متناسب با دقت شیب بندس زمین و یکنواختی خاک برخوردار باشد. افزایش شیب در کرت، موجب تجمع آب در مناطق پست تر کرت برای مدت زمانی طولانی تر خواهد شد. تسطیح ناکافی یا صاف نکردن برخی شیب ها، ممکن است هزینه های اولیه را کاهش دهد، اما به طور کلی، موجب کاهش یکنواختی کاربرد آب می شود. نوسانات کوچک سطح خاک در حدود یک سانتیمتر، حتی در صورت تسطیح لیزری، می توانند موجب بروز عمق نفوذ غیر یکنواخت با توجه به مقدار غرقاب شود. در یک کرت مسطح می توان عملیات کشاورزی را در هر جهت انجام داد. از آنجا که هر نهر آبیاری قادر به آبیاری کرت ها از دو طرف است، طول نهر کاهش می یابد. در هنگامی که از خطوط لوله زیرزمینی برای آبرسانی استفاده شود، طول کرت مانع عملیات کشاورزی نخواهد شد. احداث کرت های بزرگ با مقادیر خاکبرداری و خاکریزی زیاد معمولاً غیر ضروری و به ندرت اقتصادی است. کرت های باریک را می توان حتی در زمین های نسبتاً شیب دار بر روی خطوط تراز احداث کرد. در این صورت، هزینه ها بیشتر شده و سطح غیر قابل کشت نیز به سبب ایجاد تراس های بزرگ، افزایش خواهد یافت. میزان تسطیح به اندازه کرت و توپوگرافی منطقه بستگی دارد. معمولاً هر چه کرت کوچکتر باشد، عملیات تسطیح نیز کمتر خواهد بود، اما در این گونه کرت ها استفاده از ابزار کنرل لیزری تسطیح بسیار دشوار است. اندازه کرت ها از چند متر مربع (کل 3-2) تا 10-15 هکتار متغیر است. اندازه و طول کرت معمولاً تحت تأثیر توپوگرافی منطقه، تغییرات بافت خاک، نفوذپذیری، عمق خاک سطح الارض (هنگامی که تسطیح زیادی صورت می گیرد) اندازه نهر موجود، شیب و ماشین آلات و ادوات موجود کشاورز محدود می شود. از دیدگاه طراحی، یکنواختی خاک، سرعت نفوذ، اندازه نهر موجود و نیز فرسایش پذیری خاک، طول کرت را محدود را می سازد. در کرت های بزرگ باید انحنای زمین را نیز در تسطیح مدنظر قرار داد، چرا که یک سطح افقی از انحنای زمین تبعیت نمی کند. شکل 3-2- آبیاری کرتی دست ساز همراه با جوی و پشته در مقایس کوچک به طور کلی روش های کرتی برای عمق کمینه آب طراحی می شوند. با بزرگ شدن نسبت پیشروی آب، استفاده از حجم کم آب ناکارآمد خواهد بود. در برخی موارد، در صورت استفاده از حجم کم آب، تمامی کرت از آب پوشیده نخواهد شد. عمق های آبیاری معمول برای محصولات زراعی 70-100 میلیمتر است. برای حفظ نسبت پیشروی مطلوب با مصرف آب کمتر می توان از کرت های کوتاه تر استفاده نمود. با مصرف بیشتر آب، توزیع یکنواخت آب بهتر انجام خواهد گرفت، اما این امر ممکن است موجب نفوذ عمقی بیش از حد یا زمان غرقابی طولانی تر گردد. دستیابی به عمق های ابیاری کوچکتر 30-50 میلیمتر در برخی خاک ها، در کرت های پشته دار با جویچه های باریک و پشته های پهن با استفاده از فنون غرقابی که در بخش روش غرقابی توضیح داده خواهد شد ممکن می گردد. ابعاد کرت باید با توجه به سرعت نفوذ و دبی ورودی موجود طراحی شود. الگوی کشت، عمق کاربرد آب، یکنواختی مطلوب، دبی ورودی و سایر موارد عملی نیز می توانند موجب محدودیت اندازه و طول کرت شوند. در خاکهایی با بافت درشت و قدرت نفوذپذیری بالا، طول کرت نباید از 100 متر تجاوز کند. برای خاک هایی با بافت متوسط تا ریز معمولاً از طول 400 متر استفاده می کنند. برای خاک هایی با نفودپذیری نهایی بسیار کم به زهکشی سطحی برای کنترل اب مازاد احتیاج است. روش غرقابی برای این گونه خاک ها مناسب تر است. کرت های کوتاه، رسیدن به نسبت های پیشروی کوچک (بین 25/0 تا 35/0) را ممکن می سازند. این نسبت ها موجب یکنواختی مناسب تر توزیع می شوند. دبی ورودی موجود، عرض لازم کرت را برای تأمین دبی ورودی واحد قابل قبول، تعیین می کند. به سبب وابستگی نسبت به پیشروی و یکنواختی به طول کرت، دبی ورودی واحد بر آنها نیز اثر می گذارد.

آبیاری نواری

آبیاری نواری (روی خطوط تراز، شیب دار و هدایت شده) نوار شیب داری از زمین را شامل می شود که ضرورتاً در جهت عرض نوار مسطح بوده و برای جلوگیری از پخش و فرار جانبی آب به وسیله مرزهایی (خاکریز، خاک پشته، پشته و …) محدود شده است. مرزها معمولاً برای تسهیل عملیات شخم زنی، به صورت موازی احداث می شوند. اما این مورد برای آبیاری، به ویژه برای نوارهای روی خطوط تراز الزامی نیست. دبی نسبتاً بزرگی از بالا دست نوار پیش می رود. پساز آن که بین تمامی عوامل مربوط (دبی واحد ورودی، کمبود رطوبت خاک، سرعت نفوذ، زمان پسروی و طول نوار) ارتباط مناسبی برقرار شد، اگر هدف حذف رواناب باشد، جریان آب در خاک های با نفوذپذیری کم هنگامی که جبهه پیشروی آب حدود 6/0 طول کرت را طوی کرده باشد در خاک هایی با نفوذپذیری زیاد پس از طی 9/0 طول نوار قطع می شود. انتهای پایینی نوار با رواناب موقتی ذخیره شده در بالا دست ابیاری می شود. می توان مقدار ناچیزی رواناب (حدود 10 درصد) داشت و دو انتهای بالایی و پایینی غالباً نسبت به بخش میانی کمتر آبیاری می شوند. برای رسیدن به این حد، لازم است که ترکیب ویژه ای از تخلیه رطوبت خاک و دبی جریان به وجود آید.

روش آبیاری نواری دارای انواع بسیاری است که مختصراً در زیر ارایه می شوند:

نوارهای روی خطوط تراز.

در این روش، نوارها با شیب طولی کم، موازی با خطوط تراز طراحی می شوند، این نوارها معمولاً برای کاهش عملیات تسطیح و ایجاد پشته های کوچک و باریک و احداث می شوند. این نوارها، به طور معمول مستقیم نیستند، بلکه خط تراز را دنبال می کنند.

نوارهای شیب دار.

در این روش، نوارها با شیب یکنواخت در جهت طولی و معمولاً با شیب صفر در جهت عرضی (عمود بر جهت جریان) تسطیح می شوند. عملیات احداث نوارهای شیب دار نسبت به سایر انواع آبیاری نواری به جابجایی مقادیر بیشتری خاک نیاز دارد. تغییرات کوچک در شیب طولی و جانبی قابل چشم پوشی است. این روش معمول ترین شکل آبیاری نواری جدید است زیرا که امکان تسطیح زمین در آن با استفاده از تجهیزات لیزری امکان پذیر است.

نوارهای هدایت شده.

در این روش، حجم عملیات تسطیح کمتر بوده و در خاک های کم عمق و توپوگرافی غیر یکنواخت به کار برده می شود. نوارها تقریباً به صورت مستقیم و در جهت شیب، با تبعیت از توپوگرافی زمین، با عملیات خاکبرداری و خاکریزی کم و معمولاً عرض باریک برای کاهش یا حذف شیب عرضی طراحی می شوند. ابعاد نوار غالباً چنان اصلاح می شوند که با توجه به منحنی پسروی آب، حرکت آب در آن بیشتر شبیه آبیاری شیاری باشد تا نواری. شکل 3-2- آبیاری نواری همراه با مرزهای مرتفع، (دیواره های کوتاه افقی از حرکت آب به شکل غیر دلخواه جلوگیری می کنند)در تمامی انواع آبیاری نواری، سطح زمین غرقاب می شود. این مسأله در برخی خاک های به تولید قشر سخت می انجامد. چنین لایه سختی مانع جوانه زنی دانه ها خواهد شد. برای برخی گیاهان ، خیس شدن گیاه با توجه به قارچ ها و بیماری هایی که در این زیست محیط رشدمی کنند مخرب است. این مسأله در خاک هایی با بافت ریزتر که رطوبت را

بررسی شوری خاک در سیستم‌های مختلف آبیاری

بررسی شوری خاک در سیستم‌های مختلف آبیاری

چکیده
در مقالة حاضر، طرحی ارائه شده است که شوری خاک را در مزارعِ تحت آبیاری تخمین زده و راهکارهای مدیریتی ارائه می‌دهد. این تحقیق بر اساس بررسی مدلهای آبیاری منطقة Manicoba (= منطقه ای واقع در شمال شرقی برزیل) انجام شده است. در این منطقه علت اصلی شوری خاک، بالا آمدن آبهای زیر سطحی می‌باشد. در این طرح آب و میزان املاح خاکهای سطحی محاسبه می‌شوند. آزمون بر روی کرت‌های بدون کشت و همچنین منطقة ریشة درختان انبه(9/0 متری زمین) انجام گرفت. بررسی اثر سیستمهای مدیریتی بر روی املاح خاک، در تغییر و اصلاح آبیاریهای پی در پی و تبدیل آنها به سیستمهای مؤثرتر مفید خواهد بود.
مقدمه
در دشت نیمه خشک sao Francisco (منطقه‌ای واقع در شمال‌شرقی برزیل[شکل1])تبخیر و تعرق مرجع علوفه بیشتر از بارشهای سالیانه بوده[جدول1] و جهت آبیاری این منطقه از رودخانة sao Francisco استفاده می‌شود. [آلن و همکاران1998] میانگین هدایت الکتریکی آب این منطقه بین dS/m05/0-11/0 بوده و خطر شورشدن خاک کم می باشد. اعتقاد بر این است که آبیاریهای پی در پی در این زمین باعث شستشوی مقادیر مناسبی از املاح شده و آنها را از منطقة ریشه خارج می‌سازد. با اینکه میانگین راندمان آبیاری 60% می باشد ولی در این منطقه به 25% کاهش یافته است. درختان میوه‌های گرمسیری بخصوص انبه ازعمده محصولاتی هستند که در این منطقه آبیاری می‌شوند. با اینکه کیفیت آب خوب است، ولی در اکثر سیستم‌های آبیاری بعد از10-20 سال مشکل شوری خاک روی می‌دهد. بررسی این موضوع را موسسة EMBRAPA [موسسه تحقیقات کشاورزی برزیل] در سال‌های 2000-2001 به عهده گرفت تا: [1] با بررسی مشکل، [2] علت اصلی و دقیق آن را تشخیص داده و [3] با ارائة طرح و [4] ارائة راهکارهای مدیریتی، طرح آبیاری‌های پایدار را ارائه دهد. این تحقیق در منطقه‌ای به وسعت 4500 هکتار از اراضی Manicoba [در9درجه و 24دقیقة جنوبی -40درجه و 26دقیقة غربی- شکل1] اجرا شد که در این منطقه اکثر درختان توسط سیستم آبیاری شیاری(جوی-پشته‌ای) آبیاری می‌شدند. این منطقه در امتداد رودخانة sao Francisco و در 40 کیلومتری دو دهکدة مجاور petrolina , Juazeiro قرار دارد. در این سیستم کشاورزان بخاطر شورشدگی خاک، 10-13% از کل منطقة آبیاری را رها کرده بودند. مطالعات نشان داده‌اند که آبهای سطحی در عمق متوسط 3/1متری زمین و در بالای لایه‌های غیر قابل نفوذ3متری(که عمدتاً از گرانیت تشکیل شده اند) قرار گرفته اند. در دورة پلیستوسن زمین شناسی [Pleistocene] این لایه تکامل نیافته بود و سیستم زه‌کشی‌های ناقصی داشت که بواسطة آن حوضچه‌های متناوب متعددی در این لایه تشکیل شده‌اند. در روی این لایة غیرتراوا، یک پوشش شنی و لومی وجود دارد که در دوران Holocene بوجود آمده است. این لایه بخش ریشة گیاهان را نیز در بر می‌گیرد. در بیشتر بخشهای این سیستم آب به مناطق پائینتر نفوذ کرده و در حوضچه‌هایی متمرکز و تغلیظ شده است که نتیجتاً شوری آب را در آن مناطق سبب شده است(dS/m 3/10که از 1/5 الی 6/22 متغییر بوده و انحراف استاندارد آن 54/6 می‌باشد). در عوض، بواسطة آبیاریها و رسوبهای پی در پیِ آب سطحی، میانگین املاح آن به dS/m 60/0 کاهش یافته است (از 2/0 تا 3/2 متغییر بوده و انحراف استاندارد آن dS/m 58/0 می‌باشد). حرکت‌های روبه‌بالای آب و املاح محلول در آن باعث می‌شوند که خاک‌های سطحی را به شدت متأثر کرده و منطقة ریشه را شور کنند. مطالعة حاضر این نتیجه را ارائه کرده و گزارش شده است که عصارة اشباع آبهای زیر زمینی اختلاف زیادی با آب آبیاری دارد. این موضوع در نمودار شکل 3 نشان داده شده است. در این مطالعه شوری خاک بر اساس هدایت الکتریکی عصارة اشباع(EC) آن بیان شده است. EC به صورت زیر تعریف می‌شود: هدایت الکتریکی املاح محلول در آبِ خاک ، که بعد از افزودن مقدار معینی آب مقطر به آن و رسیدن به درجة اشباع معین می‌گردد. شوری خاک(EC) در بیشتر بخشهای سیستم و در حدود 75% از مزارع تحت آبیاری اندازه‌گیری شد. این آمار بین سالهای 1975-2001 گرفته شده و بین dS/m 4/0-1 بودند که میانگین آنها dS/m 46/0 گزارش شده است. حد مجاز یا آستانة تحمل گیاهان حساسdS/m 2-4 می‌باشد که مقادیر سنجیده شده کمتر از این مقدار بودند و تنها تعداد اندکی از مزارعِ تحت کشت، ECی بالای dS/m 2 داشتند. در برخی مناطق از مزرعه آبهای سطحی شور بالا آمده و شوری نسبتاً شدیدی در خاک ایجاد کرده بودند، بطوریکه کرتها را غیرقابل کشت شدند. هدایت الکتریکی عصارة اشباع خاکها در 13 کرت رها شده و در اعماق متفاوت مورد بررسی قرار گرفتند. میانگین شوری آنها در عمق 15/0متری، dS/m 1/22 بوده (که با انحراف استاندارد dS/m 7 از 13 تا dS/m 36 متغییر بوده) و در عمق 45/0متری، dS/m 7/10( با انحراف استانداردdS/m 2/3) و در عمق 8/0متری، dS/m 3/7( با انحراف استاندارد dS/m 6/2) گزارش شده است.
طبق رده‌بندی Abrol (و همکارانش)[1998] این مقادیر نشان می دهند که خاکهای عمق 8/0متری شور و خاکهای سطحی‌تر بسیار شور می‌باشند. بطوریکه تنها تعدادی محدودی از گیاهان مقاوم به نمک می‌توانند در این شرایط زنده بمانند. در این مطالعه هنگامیکه جریان آب رو به بالا مورد بررسی قرار می گرفت طرحی جهت تخمین شوری آب ارائه گردید. در این طرح میزان آب و املاح خاک سطحی رکوردگیری می‌شدند. رکوردگیری شامل سه مرحلة اصلی بود: 1-تخمین حرکت آب به سمت بالا 2-تخمین میزان آب خاک 3-تخمین میزان املاح خاک این طرح نشان داده شده است. میزان املاح در بخش ریشة گیاه(در کرت‌های کاشته شده) و یا در بخشهای سطحی خاک(در کرت‌های رها شده)، قبل و بعد از سیلاب مورد ارزیابی قرار گرفتند. داده‌های بدست آمده را مورد بررسی قرار داده و با فرموله کردن آنها اثر سیستم‌های مدیریت آب مزرعه را نشان دادند. از آنجائیکه این آزمون بر روی درختان انبه انجام گرفته بود نتایج را برای این گیاه به ثبت رساندند.
مواد و روش‌ها
خصوصیات باغهای انبه: سیستم آبیاری این درختان به گونه ای بود که کرت‌ها به فاصلة 5-8 متری کاشته شده و درختان 85% سطح باغ را پوشانده بودند. میانگین تبخیر و تعرق گیاه در شرایط بهینه (ET) بر اساس 10 روز و ضریب خود گیاه(Kc) نیز برای باغ مورد نظر 8/0 برآورد شده بود. درختان انبه ریشه‌های عمودی داشته و سیستم پخش ریشه در آنها خوب است. در باغهایی که آبیاری می‌شوند، ریشه‌های جاذب آب تا عمق 2/1 متری قرار گرفته‌اند. بطوریکه 65% از ریشه‌های جاذب آب، در محدودة عمق 6/0 متری متمرکز شده اند. از اینرو بررسی جریانات سیلابها و شوری آب، در عمق موثر، یعنی محدودة 9/0متری مورد مطالعه قرار می‌گیرد. پخش ریشه‌ها طوری است که 50% از جذب آب در 15% فوقانی بخش ریشه‌ها انجام می‌شود. مرحلة اول: تخمین حرکت رو به بالای آب: UPFLOW نرم‌افزاری است که حرکت رو به بالای آب‌های سطحی را در مدت زمان مشخص و در شرایط مختلف سنجیده و برآورد می‌کند. داده‌های زیر به کمک نرم‌افزار مورد بررسی قرار گرفته و نتایج ارائه می‌شوند: داده‌های مربوط به قطر و ساختار پروفیل خاک، نیاز تبخیر و تعرقی گیاه در مدت زمان معین، میانگین رطوبت خاک، میانگین آب موجود در خاک‌های سطحی(تا عمق3/0 متری) یا منطقة ریشه(در صورت کاشت)و … با در نظر گرفتن شرایط و به کمک نرم‌افزار مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌گیرند. به کمک این نرم‌افزار می‌توان میزان بالاروی آب و شورشدگی منطقة ریشه(در مناطق تحت کشت) یا سطح خاک(در مناطق بدون کشت یا رها شده) را پیش‌بینی کرده و منحنی آن را رسم نمود. مرحلة دوم: موازنة میزان رطوبت خاک: BUDGET نرم‌افزاری است که جهت بالانس رطوبت خاک بکار گرفته شده است. این برنامه حاصل اختلاط چندین طرح بوده و میزان حرکت رو به بالای آب و جذب ریشه‌ای را مورد بررسی قرار می‌دهد. در این برنامه موارد کلی سیستم از قبیل میزان رواناب، فیلتراسیون خاک، تراوایی خاک، میزان فلیتراسیون در اعماق و همچنین میزان تبخیر و تعرق گیاه مورد بررسی قرار می‌گیرند. این برنامه با زمان مشخصی کار کرده و میزان رطوبت خاک بر اساس شرایط روزانه بالانس می‌شود. به کمک BUDGET رطوبت خاک در سطح خاک (در کرت‌های کاشته نشده) و در منطقة ریشه(در مناطق کاشته شده) ارزیابی شده و موارد زیر مورد بررسی قرار می‌گیرند:
1- میانگین تبخیر و تعرق 10 روز مرجع و بارشهای روزانه برای سالهای خشک و پرباران.
2-مشخصات و صفات اختصاصی لایه‌های مختلف خاک (که در این آزمایش: در اعماق سطحی و 3/0متری شن لومی تا لوم شنی بوده و در خاک‌های زیرسطحی شنی رس-لوم بوده و لایه‌های غیرقابل نفوذ نیز در اعماق 3 متری قرار گرفته بودند). 3-صفات اختصاصی درختان انبه در باغ 4- عمق آبهای سطحی که در نتیجة حرکت رو به بالای روانابها ایجاد شده و توسط UPFLOW تخمین زده شده‌اند. در مورد الگوی آبیاری درختان انبه می توان گفت که طرح اصلی توسط فاصله و عمق آبیاری مشخص می‌شود که با توجه به فصول مختلف می‌تواند متفاوت باشد. به کمک برنامة UPFLOW میتوان میزان بالاروی آبهای سطحی را برآورد کرده(داده‌های ورودی برای برنامة BUDGET) و سپس با برنامة BUDGET اثر آن و کاهش میزان تبخیر و تعرق را تخمین زد. جریان آبهای سطحی رو به بالا تنها زمانی مطرح می‌شود که آب زمین از مقدار«ظرفیت مزرعه‌ای» کمتر بوده و یا پروفیل خاک زه‌کشی نشده باشد. تعداد روزهای آزمون وابسته به الگوی آبیاری و شرایط محیطی می‌باشد. در مورد زمینهای کشت نشده می‌توان گفت که نسبت به زمین‌های آبیاری شده، مدت زمان بیشتری طول می‌کشد تا آبهای سطحی به طرف بالا رواناب شوند. به همین ترتیب در سالهای پرباران نیز سرعت این سیلاب بیشتر بوده و در مدت زمان کمتری آب به طرف بالا جریان می‌یابد. UPFLOW و BUDGET بسته‌های نرم‌افزاری هستند که بطور رایگان قابل دسترسی‌اند. دیسک راه‌انداز و راهنمای این نرم‌افزار را می‌توان از سایت: http://www.iupware.be دانلود نمود. پس از انتخاب(دابل کلیک) و نصب برنامه‌ها، هر دو برنامه مجموعاً کمتر از Mb2 فضا اشغال خواهند کرد. مرحلة سوم: بالانس میزان املاح: میزان املاح خاک توسط بررسی کیفیت(dS/m) و کمیت(mm/year) آب تجمع یافته یا جذب شده توسط ریشه‌ها برآورد می‌شود. در محاسبات dS/m1 را برابر mg/lit640 نمک محلول احتساب می‌کنند. نفوذ نمک به ناحیة ریشه بواسطة مورد 1-آب آبیاری 2-روانآبهای رو به بالا 3-کوددهی صورت می‌گیرد. مقدار نمکی که توسط آب آبیاری وارد خاک می‌شود را می توان توسط بررسی مقدار بارندگی یا آبیاری سالانه و همچنین هدایت الکتریکی خاک برآورد کرد. مقدار نمکی را که توسط جریانهای روبه‌بالا به خاک تحمیل می‌شود را نیز می‌توان توسط بررسی هدایت الکتریکی آن و بررسی مقدار آب‌های وارد شده از اعماق به بالا سنجید. جهت جلوگیری از خسارات ناشی از کوددهی، بایستی متصدیان امر توسط تولید کنندگان سموم توجیه شده و تا 5 سال از عوارض سم یا کود اطلاع رسانی نمایند. با وجود همة این اقدامات بعضی از سموم و کودها بصورت نامحلول باقی مانده و در مواقع آب دهی زیاد و یا باران‌ها توسط آب تمرکز می‌یابند. بایستی املاح خاک بطور پیوسته سنجیده شده و از استفادة بی‌مورد کود و یا در زمان‌های شوری خاک امتناع نمود. گاهی می‌توان از روی کودهای نامحلول موجود در خاک میزان شوری آن را تخمین زد. تا رسیدن به موازنه و تعادل املاح خاک، بایستی اقدامات نمک‌زدایی را ادامه داد. نمک‌های محلولی که در ناحیة ریشه‌ای تجمع یافته‌اند را بایستی توسط زه‌کشی از این ناحیه خارج کرد. بررسی سالانة املاح خاک در ناحیة ریشه و همچنین بررسی املاح و هدایت الکتریکی آب‌های زه‌کشی شده ما را در تنظیم املاح یاری خواهد کرد. با بررسی آبهای زه‌کشی شده و محاسبة هدایت الکتریکی پروفیل خاک در حالت « ظرفیت مزرعه‌ای »(EC)نمک وشوری خاک در بخش ریشه محاسبه و تخمین زده می‌شود. هدایت الکتریکی عصارة اشباع خاک توسط ضرب EC در فاکتور نسبت آب مزرعه‌ای بدست می‌آید. (نسبت آب مزرعه در شرایط زه‌کشی شده برابر است با: θFC=0.2854 m3 m-3 و برای خاک اشباع (مقدار آب مورد نیاز برای به حرکت در آوردن عصارة اشباع خاک): θSAT=0.3845 m3 m-3 و برای پروفیل‌های خاک این فاکتور برابر7422/0 می باشد.(یعنی EC برابر 7422/0 است). نتایج: ورود جریانات آب از اعماق به سمت بالا و نفوذ به منطقة ریشه(در مناطق تحت کشت انبه) یا سطح خاک(در مناطق کشت نشده) توسط نرم‌افزار UPFLOW تخمین شده و نتایج به شکل شماتیک در شکل 4 آورده شده‌اند. برای مثال در عمق 3/1 متری نفوذ آب‌های سطحی به منطقة ریشة درختان انبه mm/day 9/0 بوده ولی در مناطق بدون کشت فقط mm/day 2/0 می‌باشد. میانگین جریانات آبی و سیلابهای سالانه که در ناحیة ریشة درختان انبه و سطح خاک(در مناطق کشت نشده) بوده‌اند نیز توسط برنامة BUDGET تخمین زده شده و نتایج به صورت نموداری در شکل 5 ارائه شده‌اند. داده‌های شکل 5 نتایج حقیقی آزمون بوده و موازنة آب را در الگوهای حقیقی آبیاری نشان می‌دهد. گرچه بیشتر آبهای وارد شده به سطح از ناحیة کم‌عمق می‌باشند، تحقیقات نشان داده‌اند که کشاورزان نبایستی تنها با توجه به شرایط این بخش الگوی آبیاری خود را تنظیم کنند. پس از این آزمون بعدها پیزومتر(فشار سنج آب) نیز به کمک کشاورزان آمده و به کمک آن الگوهای آبیاری خود را اصلاح نمودند. در تمام موارد سعی بر این است که با ارائة الگوی آبیاری مناسب از استرس بر روی گیاه کاسته شود. بر طبق محاسبات جریانهای روبه‌بالای آب در منطقة ریشة درختان انبه در طی 150-190 روز در سال انجام می‌گرفت. در حالیکه در مناطق کشت نشده این جریانات 245 روز در سالهای پرباران و 330 روز در سالهای خشک به طول می‌انجامید. در شکل 6 میانگین هدایت الکتریکی و بالانس املاح خاک در سیستم‌های آبیاری ارائه شده‌اند. میزان املاحی که سالانه به منطقة ریشه وارد می‌شوند و همچنین مقدار زه‌کشی این مناطق در تخمین EC مؤثرند که نشان داده شده‌اند. درجه بندی و ارزیابی طرح: بالانس املاح بدون در نظر گرفتن نقش سموم وکودها، برای آبهای سطحی 3/1 متری dS/m6/0 بوده و در الگوهای آبیاری حقیقی، بطور میانگین dS/m 41/0 می‌باشد. با توجه به اختلاف داده‌ها(dS/m 46/0) می‌توان نتیجه گرفت که mg32 کود، در هر لیتر محلولِ خاک بصورت محلول موجود است. از اینرو مقدار املاح محلول وابسته به مقدار آب موجود در منطقة ریشه‌ای در حالت ظرفیت مزرعه‌ای می‌باشد(60 تاmm 252، بسته به عمق خاک) که با بیشتر شدن آبیاری سالانه افزایش می‌یابد(mm340). بطور کلی می‌توان گفت که 20% از کل کود یا سم بطور محلول در آب خاک باقی می‌ماند. هنگامیکه تنها بخش فوقانی 3/0متری و یا کل بخش ریشه‌ای (9/0متری) بررسی شوند، داده‌ها متغییر بوده و از 17 تا 25% متفاوت خواهند بود. گرچه این مدل به عنوان شاخص بوده و میانگینی از کل را ارائه می‌دهد، ولی خطای این طرح در تعیین مقدار نمک وارد شده توسط آب بسیارکم می‌باشد. در واقع در محاسبة ECی عصارة اشباع خاک در شرایط بدون کود41/0 بوده و در شرایط کودهای محلول dS/m 53/0 می‌باشد. یعنی می‌توان نتیجه گرفت که ابقاء کودها بصورت محلول در خاک اثر قابل توجهی بر روی شوری خاک ندارد. بر اساس گزارش کشور بلژیک، اتلاف کودها بطور میانگین 10-20% می‌باشد. همانطور که قبلاً ذکر شد، ECی مناطق ریشه‌ای متاثر از آبهای سطحی می‌باشد(dS/m6/0=EC). در واقع با تقسیم عدد 46/0 به 7422/0 مقدار شوری آب زه‌کشی شده(dS/m62/0=EC)بدست می‌آید. کیفیت زه‌کشی اثر مهمی بر روی شوری داشته و می‌تواند خاک را پیوسته به طرف پایین شستشو دهد. (همانطور که در شکل 2 نشان داده شده است). در مورد مناطق کشت نشده نیز می‌توان گفت که علاوه بر عدم آبیاری، کود نیز استفاده نمی‌شود. همانطور که در شکل 4 نشان داده شده است، در عمق 3/1 متری جریان آب رو به بالا در خاکهای کشت نشده، mm/day 2/0 می‌باشد که ورود نمک به این بخش سالانه t/ha 8/3 می‌باشد(در شرایطی که بطورمیانگین سالانه 288 روز جریان آب روبه بالا داریم). جهت نمک‌زدایی از این خاک بایستی همین مقدار نمک را توسط زه‌کشی از این خاک خارج کنیم که تنها توسط 0.48(103)m3ha-1year-1 می تواند انجام گیرد[شکل6]. مقدار شوری سطح خاک نیز dS/m2/9 می‌باشد که بطور میانگین EC آن نزدیک به ECمیانگینِ dS/m 4/13 می باشد. پیش بینی(simulating): در شکل 7 میانگین املاح خاک در ناحیة ریشة درختان انبه بسته به الگوهای آبیاری و عمق آب، تخمین زده شده و ارائه شده‌اند. شوری خاک پیش‌بینی شده(EC) متغییر بوده و از dS/m 43/0 در عمق 5/1 متری آب تا dS/m50/0 در عمق 1 متری آب تغییر می‌یابد. گرچه با کاهش عمق آبهای سطحی(=نزدیک به سطح) احتمال جریان آب رو به بالا بیشتر می‌شود، ولی سطح نمک خاک بواسطة آبشویی نیز کاسته خواهد شد. از اینروست که کشاورزان الگوی آبیاری خود را تغییر نمی‌دهند که منجر به کاهش ارتفاع آب تا 1 متر و افت کود تا 17% می‌شود. در حالیکه در الگوهای مناسب آبیاری ارتفاع آب را می‌توان به عمق 5/1 متری رسانده و اتلاف کود را به 13% کاهش داد. امروزه سیستم‌های آبیاری تحت فشار مرسوم شدن‌اند و اعتقاد بر این است که تغییر سیستم آبیاری به قطره ای و تحت فشار، می‌تواند راندمان آبیاری را بهبود بخشد. در شکل 7 شوری خاک در سیستم‌های مختلف آبیاری نشان داده شده است. یکی از موثرترین موارد در شوری خاک، الگوی آبیاری است. برخی از این الگوها از ایجاد استرس بر روی گیاه کاسته و کمترین هدرروی و نیاز به زه‌کشی را دارند. تحت این شرایط زه‌کشی محدود به فصول بارانی شده و از mm25(در فصول خشک) تاmm 170(در فصول پرباران) متغییر می‌باشد. اتلاف کود نیز تا 5/8% کاهش می‌یابد. به عبارت دیگر، جریانات آب رو به بالا تا 300-340 روز در سال بطول می‌انجامد. در نتیجه شوری خاک افزایش یافته و گیاهان حساس به شوری متأثر شده(عمق آب در 5/1متری) و یا حتی کاشت آنها غیرممکن می‌شود(عمق آب در 1متری).در سیستم‌های آبیاری متوسط آمار حد واسط خوب و بد بوده و مقدار اتلاف کود تا 12% رسیده است. در این نوع سیستمها نیز با آبشویی منطقة ریشه، املاح این قسمت به زیر حد آستانه رسیده‌اند. شوری خاک در بخش ریشه(EC) متغییر بوده و از dS/m 11/1 در عمق 5/1 متری آب تا dS/m 18/1 در عمق 1 متری آب تغییر می‌کند. اطلاعات فوق در حالی بدست آمده‌اند که میانگین شوری آبهای زمینی برابر dS/m6/0 می‌باشد. البته با آبیاری‌های بیشتر و بسته به الگوی آبیاری و همچنین زه‌کشی زمین EC این آبها می‌تواند بالا برود. از اینرو مقدار شوری مورد انتظار می‌تواند از اعداد و ارقام شکل 7 نیز بیشتر شود. در صورت عدم وجود آبهای سطحی و در شرایط آبیاری پی درپی، شوری ناحیة ریشه‌ای به dS/m 32/0 خواهد رسید. در مورد آبیاری‌های متوسط(=نه پی درپی و نه کم) که راندمان آبیاری نیز بالا باشد این مقدار به dS/m 98/1 افزایش خواهد یافت. نتیجه: در این مطالعه بدین نتیجه رسیدیم که حرکت آب از سطحی زیر زمینی به سمت بالا، علت اصلی شور شدگی خاک‌ها می‌باشد. بواسطة این جریان، نمک‌های محلول در آب توسط جریان آب به منطقة ریشة گیاهان نفوذ می‌کنند. نصب زه‌کش‌های زیر سطحی یکی از مهمترین و مؤثرترین راه‌حل‌ها جهت کنترل این جریان می‌باشد. همچنین مطالعات نشان دادند که با اصلاح روشهای مدیریت کوددهی می‌توان میزان افت کود و سم را کاهش داد ولی این مقدار معنی‌دار نخواهد بود. از اینرو می‌توان دو راهکار مفید جهت کنترل شوری خاک پیشنهاد داد: 1-شستشوی مناسب بخش ریشة گیاه با آبیاری‌های کافی 2-کاهش خروج آب از ناحیة ریشه، که منجر به کاهش عمق آبهای زیرزمینی خواهد شد. کشاورزانی که مزارع را بصورت پی در پی آبیاری می‌کنند، منطقة ریشه‌ای را آبشویی می‌کنند. لازم به ذکر است که در حدود 10-20% از تمام سموم و حشره‌کشهایی که بکار می‌روند در آب محلول گشته و وارد بخش سطحی زیر زمینی می‌شوند. که این پدیده می‌تواند موجب آلوده شدن آبهای زیرسطحی و خسارت به زمین گردد. یک الگوی مناسب در آبیاری، برای مثال آبیاری بارانی، می‌تواند از اثر این پدیده کاسته و مانع از خسارت به مزرعه گردد. همنچنین این الگوی آبیاری می‌تواند با کاهش شوری خاک، میزان محصول را نیز افزایش دهد. البته تبدیل به این سیستم نیاز به تغییر الگوهای زمین و آبیاری داشته و مشکلات خاص خود را دارد. بطور کلی می‌توان گفت که الگوی آبیاری متعادل(=نه پی در پی و نه کاملا موثر) الگوی توصیه‌ای ماست. در این سیستم‌ها ممکن است که قدری نمک خاک بالا برود، ولی اعتقاد داریم که در فصول پرباران، بارشهای متوالی باعث کنترل شوری خاک و نگه داشتن آن در حد قابل قبول خواهند شد. در شرایطی نیز که خشکسالهای پی در پی وجود دارد می‌توان با اصلاح الگوی آبیاری و آبشویی خاک، به اصلاح آن پرداخت. هماهنگی الگوی آبیاری برای کشاورزان امری ساده و مقدور بوده و می‌توان با اصلاح آن به آبشویی و اصلاح خاک پرداخت

آبیاری سطحی

 آبیاری سطحی

روش هاي هدايت آب در سراشيبي

شيار(Furrow) : كانالهاي كوچكي كه با انتقال دادن خاك از كف شيار به لبۀ شيار ساخته مي شود. آب روي زمين معمولاً در شيار قرار دارد. قسمت هاي تقاطع شيار در طي زمين منجربه ايجاد طرح سينوسي مي شود.
پشته(Bed) : همانند شيار؛ با اين تفاوت كه لبه هاي پهن تر از كف شيار هستند و سر آن ها اغلب مسطح است. بطور معمول، دو رديف كشت در بستر كشت مي شود.
جويچه(Corrugation) : جويچه، تا حدي آب را به سمت سراشيبي هدايت مي كند. اما، آب جاري معمولاً از آن بلندتر است.
جويبار(Rill): جويچۀ كوچك
حاشيه يا خاكريز حاشيه اي(Border or Border dike) : خاكريز مورد استفاده بمنظور نگهداري آب در نواري از زمين كه موازي با جهت جريان آب رانده مي شود (مثل سراشيبي)
حوضچۀ حاشيه اي (Border check): خاكريزهاي كوچكي كه در نوار حاشيه اي عمود بر حاشيه هايي كه آب را از كنارۀ نوار به ميان برگشت مي دهند؛ ساخته مي شوند. اين خاكريزها بمنظور غلبه بر تأثيرات كانال هاي sidefall و borrow در طول حاشيه كه از ساختار حاشيه اي ناشي مي شود؛ استفاده مي شوند. (توجه: تعريف واحدي وجود ندارد. گاهي حوضچۀ حاشيه اي به معناي خاكريز در انتهاي مسير است.)
(منبع: (www.uswcl.ars.ag.gov

 طبقه بندي روش هاي آبياري سطحي

يك روش واحدي براي طبقه بندي روش هاي آبياري سطحي وجود ندارد. در يك طرح دو نوع وجود دارد- آن هايي كه از شيار براي هدايت آب استفاده مي كنند و آن هايي كه چنين نيستند. در هركدام، روش هايي را مي توان تعريف نمود كه در درجۀ كنترل آب و مقدار شيب متفاوت هستند. در ذيل چنين آمده اند:
در آبياري سطوح شيبدار، چه در هدايت آب در جهت شيب و چه در كنترل جريان در طي پهناي مجموعۀ آبياري، توجه بيشتري داشت. اين اقدامات، اغلب بر اقدامات زراعي و نياز نيروي كار براي رسيدن به عملكرد بيشتر، چيرگي دارد. برخي از اين اقدامات در ذيل توضيح داده مي شوند. در صورتيكه شيب حذف شود؛ اين اقدامات ديگر لازم نيستند. يا حداقل تفاوت فاحشي دارند. لذا، حوضچه هاي مسطح، با تمايز كم بين اينكه شيارها در حوضچه استفاده مي شوند يا خير؛ اغلب در نوع متفاوتي از آبياري سطحي قرار داده مي شوند.
حوضچه ها و رديف هاي حاشيه اي
آبياري با جريان طبيعي و احداث خاكريز:
_ بدون قابليت اندازه گيري پيشرفت يا پس رفت
شيب دار
_ جريان معمولاً به عمق متوسطي مي رسد
_ معمولاً بي انتها يا تا حدي مسدود است. اما
_ اگر مسدود باشد، آب در طول كوتاهي مانداب مي شود.
كم شيب
_ معمولاً مسدود
_ فقط تا حدي در عمق متوسط
_ آب در بخش قابل توجهي از طول مانداب مي شود
_ افت كوچكتر يا مساوي نصف كسري مجاز مديريتي(MAD)  مي باشد.
حوضچۀ مسطح
_ بطور تئوري است
_ هيچ شيبي در هيچ جهتي
_ ممكن است سطح مواج باشد و مسطح نباشد (مثل شاليزار)
جويچه ها
جويچه ها و جويچه هاي تراز
_ بدون قابليت اندازه گيري پيشرفت يا پس رفت
شيب دار
_ معمولاً بطور گروهي باز يا مسدود است.
_ عرض شيب يكنواخت است.
_ به عمق متوسط رسيده است.
_ از هرز آب مجدداً استفاده مي شود.
_ از لحاظ برگشت دهي آب يا نوسان، كارآمد است.
كم شيب
_ بطور انفرادي يا گروهي مسدود شده اند.
_ شيب عرضي يكنواخت است.
_ افت، كوچكتر يا مساوي با نصف MAD است.
_ فقط عمق متوسطي بدست مي آيد.
مسطح
_ هيچ شيبي در طول مسير وجود ندارد.
_ اگر شيب عرض و جود داشته باشد، آب به شيارهاي منفرد يا گروهي تغذيه مي شود.
_ در غير اينصورت، انتهاي شيار باز بوده و هيچ كنترل جرياني بر شيارهاي منفرد (شيارهاي حوضچه مسطح) انجام نمي گيرد.
(منبع: (www.uswcl.ars.ag.gov

روش هاي آبياري مسطحه (غير شيبدار)
آبياري حوضچه اب مسطح: آبياري سطحي بوسيلۀ سطوح غرقابي زمين مسطح؛ توسط خاكريزها احاطه مي شود. حوضچه ها را مي توان به هر شكلي و بدون شيب در هر جهتي ساخت. جريان را مي توان از هر نقطه اي وارد حوضچه كرد. هيچ زحمتي براي هدايت آب در حوضچه، كشيده نمي شود. اين روش به نام هاي مختلفي مشهور است (كه ديگر توصيه نمي شوند.) كه از اين قرار اند: حوضچه اي غرقابي، غرقابي حوضچه اي، آبياري حوضچه اي، و آبياري حوض-حوضچه اي
حوضچه هاي كشت هموار: آبياري حوضچه اي با محصول كشت شده در زمين هموار بدون شيار يا پشته هايي براي هدايت آب.
حوضچه هاي شياري يا پشته اي: آبياري حوضچه اي با محصولات كشت شده بر روي پشته ها يا لبه هاي شيار. حفره ها يا گودال هاي ثانويه در حوضچه، رديف و دو انتها را بهم مي پيوندد.
آبياري شياري مسطحه: روش ابياري سطحي كه شيارهاي منفرد در جهت آبياري تسطيح شده اند. شيارهاي مجاور، معمولاً بلندي متفاوتي دارند (مانندsidefall). آب در شيارهاي منفرد (يا گروه كوچكي از شيارها بستگي دارد به مقدار sidefall و يا سرعت جريان موجود) تغذيه شده و نگهداري مي شود.
آبياري پل تراز (Contoure levee) (مثل شاليزارها): روش آبياري كه بطور معمول ، سطوح بي نظم زمين با ايجاد خاكريز بر خطوط تراز تقسيم مي شوند. فواصل خطوط تراز، معمولاً 10 تا 60 سانتي متر است. تفاوت در ارتفاع حوضچه ها، معمولاً بين 0 تا 20 سانتي متر استكه 0 تا 5 سانتي متر ارجحيت دارد.
(منبع: ( www.uswcl.ars.ag.gov

آماده سازي زمين

مقدمه

آماده سازي مناسب زمين مهمتري عامل در روش آبياري سطحي. اين كار با خاكبرداري قسمت هاي برجستۀ زمين و منتقل كردن آن ها به قسمت هاي گود و در نتيجه ايجاد زميني مسطح با شيبي يكنواخت انجام مي شود. در بيشتر موارد تنها لايۀ نازكي از سطح خاك برداشته مي شود (200 ميليمتر يا كمتر)، لكن همين كار بايستي با دقت بسيار انجام شود. حتي يك اختلاف ارتفاع جزئي در سطح زمين مي تواند موجب توزيع ناقص آب و كاهش راندمان آبياري شود.
با آماده سازي مناسب زمين:
راندمان آبياري افزايش مي يابد.
نحوۀ توزيع آب بهبود مي يابد.
فرسايش خاك كم مي شود.
جمع شدن آب در يك جا كاهش مي يابد.
آماده سازي زمين تسطيح ناميده مي شود. اما گاهي ممكن است علاوه بر تسطيح زمين، شيب دار كردن آن نيز لازم باشد كه اين عمل را شيب بندي مي نامند. مثلاً در مورد نوارها و شيارها، زمين شيب بندي مي شود.

عوامل مؤثر در آماده سازي زمين

طرح يك نقشه براي اماده سازي زمين كاريست پيچيده و معمولاً وظيفۀ يك مهندس مجرب و خاكشناس است. اين متخصصان بايستي در مورد اندازۀ زميني كه قرار است اماده سازي شود و شيب لازم براي ان (شيب بندي) تصميم بگيرند. بطوريكه:
مقدار خاكبرداري با خاك ريزي يكسان باشد.
كمترين مقدار خاك جابجا شود.
اين كارها مستلزم بررسي دقيق عوامل زير است:
نوع خاك
توپو گرافي زمين
روش آبياري
ميزان بارندگي
شيوۀ زراعت
(منبع: آبياري سطحي: سيستمها و نحوۀ كاربرد آنها/ملوين كي؛ [ترجمۀ] محمد حسيني ابريشمي، امين عليزاده. – مشهد: آستان قدس رضوي، مؤسسۀ چاپ و انتشارات. 1376.)

تجهيزات
براي آماده سازي زمين معمولاً در هريك از مراحل زير تجهيزات مخصوصي مورد نياز است:
پاكسازي علفزار
شيب بندي
تسطيح

پاكسازي علفزار

موقعي كه زمين تازه اي براي آبياري در نظر گرفته مي شود، پاكسازي كامل آن از بوته، درخت و ريشه ضروريست.اگر وسعت زميني كه قرار است پاكسازي شود كم باشد؛ اين كار را مي توان بوسيلۀ تبر يا اره و سوزاندن چوب هاي جمع آوري شده انجام داد. اما مناطق وسيع را معمولاً با ماشين پاكسازي مي كنند. براي پاكسازي درختان و بوته هاي متراكم معمولاً از بولدوزر استفاده مي شود. بولدوزر تراكتور بزرگ شني دار است كه در جلوي آن تيغه اي براي هل دادن و جابجا كردن درختان وجود دارد. تيغه هاي ديگري نيز روي بولدوزر نصب شده است كه كار آن ها درآوردن ريشۀ درختان است. معمولاً آنچه را كه بوسيلۀ بولدوزر جمع آوري مي شود، مي سوزانند.

بوته هاي تنك را با كشيدن زنجيرهايي كه وزنه هايي به ان ها متصل است مي توان پاكسازي نمود. اين كار بين طريق انجام ميگيرد كه دو انتهاي يك زنجير سنگين و آهني را كه در وسط آن يك وزنۀ آهني بزرگ بسته شده است به بولدوزر مي بندند و آن را روي بوته ها مي كشند.
پس از پاكسازي بوته ها معمولاً زمين را شخم مي زنند تا بتوانند ريشۀ درختان را درآورند و خاك را نيز نرم كنند. براي انجام اين كار لازم است از بولدوزري استفاده شود كه به آن يك تيغۀ بزرگ آهني متصل باشد.(اين تيغه زيرشكن نام دارد)

با چنين بولدوزري مي توان خاك را تا عمق 70 سانتيمتر برهم زد و آن زرا نرم نمود.

شيب بندي
براي جابجايي حاكها در مسافت هاي كوتاه (كمتر از 100 متر) نيز مي توان از بولدوزر استفاده كرد. تيغۀ بزرگ و آهني بولدوزر خاك را به جلو هل مي دهد. اين طريق شيب بندي بسيار ارزان تمام مي شود اما خيلي دقيق نيست.
براي جابجايي خاك در مسافت هاي طولاني معمولاً بهتر است از اسكريپر استفاده شود كه خاك را از روي زمين برمي دارد و به مكان ديگري منتقل مي كند. اسكريپر يك تراكتور چرخ دار يا شني دار است كه داراي يك مخزن بزرگ يا اسكريپر است و خاك را پس از حفاري به محل ديگري منتقل مي كند. سرعت اسكريپر چرخدار بيشتر از نوع شني است. اما قدرت كمتري دارد. موقعيكه اسكريپرها قادرند در يك مرحله 10 تا 30 متر مكعب خاك را جابجا كنند. روي اسكريپر هاي مورد نظر سيستم هاي هيدروليكي مخصوصي نصب شده است كه راننده را قادر مي سازد تا عمق خاكبرداري را در ضمن حفاري زمين و عمق خاكريزي را هنگام تخليۀ خاك كنترل كند. استفاده از اين گونه ماشين ها تنها در مناطقي كه مساحت آن ها بيشتر از 4 هكتار باشد مناسب است. آماده سازي زمين با اسكريپر دقيقتر از بولدوزر است. اما دقت عمل اسكريپر ها هم براي زميني كه قرار است آبياري شود؛ كافي نيست. پستي و بلندي زمين نسبت به سطح مورد نظر ممكن است بين 100-+ ميلي متر باشد. واضح است كه در چنين مواردي استفاده از اسكريپر وضع را بدتر خواهد كرد.

تسطيح
با گريدر يا تسطيح كنندۀ زمين، آماده سازي خاك دقيقتر انجام مي شود. با اينگونه ماشين ها مي توان پستي و بلندي زمين را تا25-+ ميلي متر نسبت به شيب مورد نظر آماده كرد. البته اين كار بيشتر به مهارت راننده بستگي دارد. در اكثر موارد، استفاده از چنين ماشين هايي براي تسطيح زمين بمنظور اجراي روش آبياري مناسب است.
تسطيح كننده ها در هموار كردن نهايي زمين مورد استفاده قرار مي گيرند و يك شاسي چرخدار بلند بطول حدود 8 متر دارند. روي شاسي مزبور تيغه اي نصب مي كنند كه قسمت بالاي آن برخلاف تيغۀ بولدوزر به جلو خم شده است. چرخ هاي ماشين از روي زمين تسطيح شده مي گذرند و خاك را مي كوبند. درنتيجه زمين مزروعي مناسبي براي زراعت و نهال كاري اماده مي شود.
(منبع: آبياري سطحي: سيستمها و نحوۀ كاربرد آنها/ملوين كي؛ [ترجمۀ] محمد حسيني ابريشمي، امين عليزاده. – مشهد: آستان قدس رضوي، مؤسسۀ چاپ و انتشارات. 1376.)

آبياري تحت فشار-شناخت انواع لوله های قابل مصرف در آبیاری تحت فشار

کاربرد لوله پلی اتیلن در آبیاری تحت فشار

وضعیت آب در ایران

ایران یکی از کشورهای خشک و کم باران جهان به حساب آمده و متوسط بارندگی آن 250 میلی متر است. متوسط بارندگی در استان یزد بین 90 تا 100 میلی متر بوده که سالانه با کاهش سفره آب زیر زمینی و پایان رفتن آم مواجه هستیم.
80 درصد آب برداشت شده از سفره های آب زیر زمینی در بخش کشاورزی مصرف می شود و بقیه در صنعت شرب و بهداشت استفاده می گردد و بیش از 90 درصد آب استحصالی در بخش کشاورزی مصرف می شود، لذا با توجه به کمبود آب در کشور، صرفه جویی از اهمیت خاصی برخوردار می باشد که ما با استفاده از سیستم های آبیاری تحت فشار می توانیم در مصرف آب صرفه جویی کنیم و حتی سطح زیر کشت را نیز افزایش دهیم.
با توجه به اهمیت آب در کشاورزی و تولید محصول در آینده ای نزدیک به جای تعیین عملکرد محصول در هکتار، تولید محصول به ازای هر واحد آب مصرفی ارزشیابی خواهد گردید.
راندمان آب آبیاری در بخش کشاورزی ایران در حال حاضر بین 33 تا 35 درصد گزارش شده است و ما باید این راندمان آبیاری را به روش های گوناگون از جمله با استفاده از روش های مختلف آبیاری تحت فشار افزایش دهیم.

• شناخت انواع لوله های قابل مصرف در آبیاری تحت فشار

1- لوله های قابل مصرف در سیستم آبرسانی:
1-1- لوله پلی اتیلن HDPE:

مشخصات عمده و شاخص لوله پلی اتیلن به شرح زیر است:

•ضریب هیزن ویلیام این لوله 140 می باشد (هر چه ضریب هیزن ویلیام لوله بیشتر باشد اصطحکاک آب در داخل لوله کمتر است)
•محاسبه قطر لوله بر اساس قطر دهانه قطر دهانه خارجی لوله است و بر حسب میلی متر می باشد.
•فشار کارکرد آن 5/2-4-6-10 اتمسفر است.
•اتصالات آن رزوه ای و جوشی است.
•سایز لوله پلی اتیلن  16-20-25-32-40-50-63-75-90-110-125-140-160-180-200-225-250-280-315 میلی متر است.

 2-1- لوله آزبست:

•ضریب هیزن ویلیام آن 140 است.
•محاسبه قطر لوله بر اساس قطر داخلی دهانه لوله و بر حسب میلی متر است.
•طول لوله آزبست 4 متر و یا 5 متری است.
•فشار کارکرد 6-9-12-15 اتمسفر است.
•اتصالات آن شامل مانشن، سوکت و اورینگ است.

3-1- لوله پلیکا PVC:

•ضریب هیزن ویلیام این لوله 140 می باشد.
•محاسبه قطر بر اساس قطر داخلی دهانه لوله و بر حسب اینچ است.
•فشار کارکرد آن 2-4-6-8-10-12-14-16 اتمسفر است.
•اتصالات آن نر و ماده، اورینگ و اتصالات سری است.

4-1- لوله آلومینیوم AL:

•ضریب هیزن ویلیام این لوله 120 می باشد.
•محاسبه قطر لوله بر اساس قطر داخلی لوله است و بر حسب اینچ می باشد.
•طول شاخه های لوله آلومنیومی 6-9-12 متری است.
•تا فشار 20 اتمسفر را تجمل می کند.
•اتصالات آن جوشی، بست و قلاب، کمربند و اتصالات سری است.

 5-1- لوله گالونیزه:

•ضریب هیزن ویلیام این لوله و بر حسب اینچ است.
•طول لوله 6 متر است.
•اتصالات آن قفل، کمربند و برشن است.

 2. لوله های قابل مصرف در ادوات سیستم های آبیاری تحت فشار:

لوله پلی اتیلن:قابل مصرف در لوله های آبده سیستم آبیاری قطره ای و سیستم گان یا قرقره ای.
لوله آلومینیوم:قابل مصرف در سیستم آبیاری غلطان و سیستم های آبیاری بارانی کلاسیک.
لوله گالوانیزه:قابل استفاده در سیستم آبیاری سنترپیوت و سیستم های آبیاری خطی یا لینیر.

 • آشنایی با سیستم های آبیاری تحت فشار

1- آبیاری بارانی

آبیاری بارانی کلاسیک:
1. سیستم کاملا متحرک
2. سیستم نیمه متحرک
3. سیستم ثابت با آب پاش متحرک
4. سیستم کاملا ثابت.

سیستم کاملا متحرک:
در این روش کلیه سیستم قابل انتقال و جابجایی است و بیشتر جهت استفاده از آبیاری تکمیلی استفاده می شود.

سیستم کلاسیک ثابت با آبپاش متحرک:
در این روش کلیه لوله ها و بال ها ثابت است و فقط آبپاش ها که روی رایزرها نصب می شوند متحرک است. در این روش کلیه لوله ها را می توان در زیر خاک نصب کرد. مزایای این روش سهولت کار با آن و سادگی سیستم است.

سیستم کاملا ثابت:
در این روش کل سیستم کاملا ثابت است و بیشتر برای خزانه کاری و محصولات خاصی استفاده می شود.
لازم به یادآوری است که هنگاه عملیات کاشت و برداشت و در پایان فصل آبیاری کلیه لوله های روی سطح زمین را باید جمع آوری نمود.

مزایای آبیاری بارانی کلاسیک:
– صرفه جویی در مصرف آب و توزیع یکنواخت آب در مزرعه.
– امکان آبیاری در اراضی شیبدار و ناهموار.
– توزیع یکنواخت سم و کود در مزرعه.
– تمیز شدن برگ گیاهان و جلوگیری از سرمازدگی.
– کاهش علف های هرز در مزرعه.
– کاهش هزینه های تولید.

  2- آبیاری بارانی مکانیزه:

– سیستم آبفشان غلطان یا ویلمو.
– سیستم آبیاری خطی یا لینیر (Linear).
– سیستم آبیاری دوار مرکزی یا سنترپیوت.
– سیستم آبیاری قرقره ای یا گان.

1-2- سیستم آبفشان غلطان یا ویلمو:

این روش آبیاری برای سطوح بزرگ و هموار و همچنین برای گیاهان زراعی پا کوتاه که حداکثر ارتفاعشان یک متر بیشتر نباشد، استفاده می‌شود.این دستگاه شامل قسمت های زیر است:

 لوله های اصلی: لوله های اصلی در این سیستم از جنس آلومنیوم است که طول هر شاخه آن 12 متر است. طول دستگاه یا بال می تواند تا 372 متر باشد. لوله های اصلی به وسیله لوله خرطومی به شیر هیدرانت یا شیرهای آبده وصل می شوند.
– آبپاش ها: آبپاش ها روی بال ها قرار دارند که زیر هر آبپاش یک سوپاپ تخلیه آب است، که بعد از اتمام کار سیستم، آب دستگاه تخلیه می شود. فاصله آب پاش ها از هم 12 متر است، که بعد از اتمام کار سیستم، آب دستگاه تخلیه می شود. فاصله آبپاش ها از هم 12 متر است.
– چرخ ها: محیط چرخ ها 6/4-5 یا 6 متر می تواند باشد که معمولا محیط چرخ ها را کمتر از 60 متر انتخاب می کنند. فاصله چرخ ها از هم دیگر 12 متر است.
موتور و پمپ: که در وسط قرار دارد.

نکات قابل توجه در استفاده از سیستم آبفشان غلطان یا ویلمو:

– دستگاه را باید با ترمز مخصوص یا کیسه شن در مزرعه ثابت نگه داشت.
– در مواقع جابجایی سیستم باید شیر فلکه را بست و لوله رابط خرطومی را از دستگاه جدا کرد و ترمز را آزاد کرد.
– آب لوله ها یا بال ها باید تخلیه گردد.
– مانعی در مسیر حرکت نباشد.
– کنترل و سرویس موتور دستگاه انجام شود.

2-2- سیستم آبیاری خطی یا لینیر (Linear):

در این روش آبگیری از کانال وسط مزرعه یا از طریق لوله های زیرزمینی و شیر هیدرانت های کنار مزرعه انجام می شود.
در سیستم خطی، دستگاه به صورت مستقیم حرکت می کند تا به انتهای مزرعه برسد سپس باید در همین مسیر برگردد حال برای اینکه در مواقع برگشتن قسمت انتهای مزرعه گل آلود است بهتر است، دستگاه نصف مزرعه را آبیاری کند سپس تا انتهای مزرعه بدون انجام آبیاری حرکت کند و در زمان برگشت انتهای مزرعه را آبیاری کند و قسمت ابتدای مزرعه که قبلا آبیاری شده بوده بدون آبیاری حرکت کند.

3-2- سیستم آبیاری دوار مرکزی یا سنترپیوت:

این سیستم در حال حاضر یکی از مکانیزه ترین سیستم های آبیاری تحت فشار است که برای آبیاری در سطوح بزرگ و یکپارچه و برای اراضی نسبتا سبک استفاده می گردد و مزرعه را به صورت دایره ای آبیاری می کند. مساحت تحت پوشش این سیستم بین 25 تا 60 هکتار است. قسمت های مختلف دستگاه سنترپیوت عبارتند از :
برج ثابت مرکزی:این برج در محل برداشت آب مستقر است و تابلوی کنترل کامپیوتری در این سکو نصب است و سیستم به دور این برج می چرخد.

 بال ها یا Spam:طول بال ها حدود 5/52 متر است و تعداد آن ها بستگی به وسعت مزرعه دارد. در انتهای بال ها شیر تخلیه آب وجود دارد که وقتی دستگاه خاموش می شود فشار آب داخل لوله ها کاهش می یابد و شیر خودکار انتهای لوله باز شده و آب درون بال ها را تخلیه می کند و برعکس موقعی که دستگاه را روشن می کنیم و فشار آب در داخل بال ها زیاد می شود شیرها به طور اتوماتیک و خودکار بسته شده و در نتیجه آب از آب پاش ها خارج می شود.

آب پاش ها:آب پاش‌ ها که به فاصله 3 متر از یکدیگر روی بال ها نصب گردیده است و در این سیستم می توان از دو نوع آبفشان استفاده کرد:

– آبفشان با فشار کم که آب را به صورت اسپری روی محصول می پاشد که بیشتر در اراضی شنی به کار می‌رود.
– آبفشان ضربه ای که به فشار بیشتری نیاز دارد و برای خاک های نسبتا سنگین تر استفاده می شود.

ضمنا آب پاش های دورتر از برج مرکزی دارای آبدهی بیشتری نسبت به آب پاش های نزدیک برج هستند. زیرا آب پاش های دورتر مساحت بیشتری را تحت پوشش قرار می دهند.

 برج متحرک:برج های متحرک که دارای دو چرخ هستند و با سرعتی حدود 2 متر در دقیقه حرکت می کنند.
بال اضافی:این بال برای آبیاری گوشه های مزرعه استفاده می شود و در مواقع ضروری بر روی دستگاه نصب می گردد.

4-2-سیستم آبیاری قرقره ای یاگان:
این سیستم بیشتر برای تکمیلی و در اراضی دیم استفاده می شود و تشکیل گردیده از قرقره، شاسی، لوله پلی اتیلن، آبفشان گان و غیره.
نکات ضروری در مورد استفاده از سیستم یاگان:

– استفاده از این سیستم در موقع سبز کردن محصول باعث کوبیدگی خاک و عدم سبز شدن محصول می شود و می بایستی در ابتدای کاشت از سیستم مه پاش استفاده کرد. عرض پاشش آب در گان 60 تا 70 متر است.
– استفاده از این روش در ارضی رسی و سنگین و یا برای کشت گیاهانی که دارای بذر زیر هستند باید با دقت کافی انجام گیرد تا بتوان از این سیستم استفاده نمود.
– در مناطق گرم اگر مدت طولانی آب در لوله باشد و سپس دستگاه را روشن نمود ممکن است آب داغی که روی محصول ریخته می شود موجب بروز خساراتی در روی محصول می گردد، بنابراین باید بعد از انجام آبیاری آب داخل لوله را تخلیه نمود.

در این روش لوله پلی اتیلن روی قرقره ای پیچیده شده است که به تراکتور در مزرعه جابجا می شود و انتهای لوله پلی اتیلن آبفشان یاگان قرار دارد.

 • آبیاری قطره ای
در این روش بیشترین راندمان آبیاری وجود دارد و در اکثر باغات مورد استفاده قرار می گیرد.
تجهیزات آبیاری قطره ای عبارتند از:

– سیستم کنترل مرکزی
– لوله های اصلی و فرعی
– قطره چکان ها

سیستم کنترل مرکزی

1- پمپ تامین کننده فشار آب

2- سیکلون:اولین مخزنی که بعد از پمپ قرار دارد سیکلون است و آب از پهلو وارد دستگاه شده و پس از چرخش و دوران شن های موجود در آب به مخزن پایین سیکلون سقوط می کند و آب از مجرای خروجی بالای سیکلون خارج می شود. 80 درصد رسوبات در سیکلون ته نشین می گردد.

3- فیلتر شن:فیلتر شن بعد از سیلکون قار دارد. در این دستگاه سه لایه شن روی یک فیلتر یا صفحه مشبک قرار دارد که آب از بالا وارد دستگاه شده و پس از عبور از لایه های شن و جدا شدن ذرات معلق و مواد اضافی آب از مجرای خروجی پایین دستگاه خرج می شود.برای شستن و تمیز کردن شن ها باید شیر فلکه 1 و 3 را بست و شیرهای 2 و 4 را باز کرد تا جریان آب حالت عکس پیدا کرده و رسوبات از دهانه شماره 4 خارج می شود و در حالت کار باید شیر 1 و 3 را باز نمود تا سیستم کار کند.

4- فیلتر توری:این فیلتر از دو فیلتر داخل هم تشکیل شده و تصفیه نهایی توسط این فیلتر انجام می گیرد و باید هفته ای دو مرتبه این توری ها را تمیز کرد.

5- مخزن کود:این مخزن بین فیلتر شن و فیلتر توری قرار دارد و کودهای قابل حل در آب در این مخزن ریخته و سپس وارد سیستم می شود.
کودهای قابل حل در آب عبارتند از:اوره ، نیترات آمونیوم ، سولفات آمونیوم ، کلرور پتاس و کودهای میکرو.

نکته قابل توجه اینکه شلینگ ورودی آب به مخزن کود باید تا نزدیکی انتهای تانک برسد تا کود با آب به خوبی مخلوط گردد. طریقه کود دادن به این نحو است که کود قابل حل در آب را باید طبق نظر کارشناس و با توجه به نوع گیاه در تانک کود ریخت و شیر فلکه زیر تانک کود را آن قدر ببندیم که اختلاف فشار بین دو نقطه ورود و خروج آب در داخل تانک حدود 5 متر باشد بنابراین کود یخ نسبت معین وارد آب آبیاری می گردد.

لوله های آبیاری قطره ای:
1. لوله های اصلی که آب را از ایستگاه پمپاژ به مزرعه می برد.
2. لوله های نیمه اصلی که آب را از لوله های اصلی گرفته و به لوله های فرعی می رساند.
3. لوله های فرعی که قطره چکان ها روی آنها نصب است و در سطح باغات و روی زمین قرار دارند.

 قطره چکان ها:

ساختمان قطره چکان ها که جلو فشار آب اضافی را گرفته و در مقابل سرما و گرما مقاوم می باشند.
قطره چکان ها انواع مختلفی دارند مانند قطره چکان در خط – روی خط تنظیم شونده – تک خروجی و چند خروجی که بر حسب نیاز از آنها استفاده می شود. گاهی در آبیاری قطره ای به جای قطره چکان از آبفشان هم استفاده می شود که انواع مختلفی دارد.

– مه پاش: که آب را به صورت مه پخش می کند.
– میکروجت: آب را به صورت چندین رشته باریک پخش می کند
– بابلر: که آب را به صورت فواره مانند پخش می کند.

 عواملی که باعث گرفتگی قطره چکان ها می شود:

– عوامل فیزیکی مانند شن و ماسه
– عوامل شیمیایی مانند رسوبات سولفات کلسیم و منیزیم
– عوامل بیولوژیکی مانند باکتری و جلبک

 نکات ضروری در استفاده از سیستم آبیاری قطره ای:

– استفاده از صافی در مجرای خروجی آب از استخر یا کانال های آبیاری
– سیستم را در پایان فصل آبیاری جرم گیری و شستشو داد و آب لوله ها را تخلیه نمود.
– اگر در طول فصل از آب شور استفاده شده بهتر است در فصل زمستان خاک را به وسیله آبیاری غرقابی شستشو داد.

مراقبت و سرویس های لازم از دستگاه های آبیاری قطره ای:

– طریقه تمیز کردن سیکلون:هفته ای یک مرتبه دریچه پایین مخزن سیلکون را باز کرده و رسوبات ته نشین شده در این مخزن را تخلیه می کنیم.
– فیلتر شن:طریقه تمیز کردن فیلتر شن به این روش است که شیر فلکه ورود آب در بالا و شیر ورود آب به مخزن کود یا فیلتر صافی را بسته و سپس شیر فلکه ورود آب در جهت عکس جریان قبلی حرکت کند و املاح و رسوبات ته نشین شده را به خارج هدایت کند.دقت شود که هر ساله بایستی شن داخل مخزن را تعویض و یا خارج نمود و شستشو داد.
– فیلتر صافی:در داخل محفظه فیلتر صافی دو عدد فیلتر توری وجود دارد که باید در هر نوبت آبیاری بازدید و تمیز نمود.

 سرویس های لازم در شروع فصل آبیاری:

– قبل از شروع فصل آبیاری کلیه فیلتر ها بازدید شود تا در صورت پارگی آنها را تعویض نمود.
– تعویض شن داخل مخزن فیلتر شن و یا شستشوی آن.
– سرویس موتور پمپ.
– دقت شود که انتهای لوله و کلیه شیرها بسته شود.
– بازدید از کلیه لوله ها (در صورت پارگی تعمییر یا تعویض گردد)

 سرویس ها و مراقبت های لازم در حین کار:

– فیلترها را باید حداقل 3 روز یک مرتبه به طور مرتب بازدید و تمیز کرد.
– انتهای لوله های آبده را هر ماه بازدید و سعی کنید حداقل ده دقیقه آب از انتهای آن خارج شود تا رسوبات لوله ها شسته شود.
– هر دو ماه یک بار شیر انتهای لوله های اصلی که خاک بیرون گذاشته است را باز کنید و اجازه دهید حداقل ده دقیقه آب انتهای لوله ها خارج شود تا در اثر این کار در لوله ها رسوب ایجاد نشود.

 سرویس ها و مراقبت های لازم در پایان فصل آبیاری:

– کلیه شیرهای ساده و اتوماتیک را باز کنید.
– در قسمت کنترل مرکزی مهره ها و ماسوره ها را شل کنید.
– شیرهای تخلیه تانک کود، فیلتر صافی، فیلتر شن و سیکلون را باز کنید تا آب آنها به طور کامل تخلیه شود.
– انتهای لوله های اصلی و آبرسان را باز کنید تا آب داخل لوله ها و مرکز کنترل به خوبی تخلیه شود.
– در فصل سرد توصیه می شود اطراف شیر فلکه ها و شیرهای اتوماتیک را با گونی ببندید.

مزایای آبیاری قطره ای:

1. صرفه جویی در مصرف آب
2. کاهش هزینه های کاری
3. امکان آبیاری در اراضی شیبدار و ناهموار
4. کاهش رویش علف های هرز
5. استفاده از منابع آب باد بی کم
6. افزایش سطح زیر کشت
7. عدم ایجاد فرسایش خاک
8. افزایش کیفیت و کمیت محصول
9. امکان دادن عناصر غذایی همراه با آب آبیاری
10. کنترل زمان و دور آبیاری

 منبع: بازار بزرگ کشاورزی ایران 

 

 

راهنمای تهیه محلول غذایی برای کشت هیدروپونیک

 آزمایشها نشان می دهد که هر یک از عناصر مورد نیاز گیاه کار بخصوصی در رشد گیاه انجام می دهد. بنابراین شناخت نقش عناصر و علائم کمبود و زیادی آنها برای کنترل تغییرات محلول الزامی است .

 عناصر اصلی و مهم

 نیترون:

نیتروژن یکی از اجزای موجود در پروتئین است که به صورت غذا در گیاه ذخیره می شود. نیتروژن معمولا در بخشهای دیگری از سلول مثل کلروفیل و همچنین در ساختار آمینو اسیدها نیز وجود دارد.

علائم کمبود: روشن تر شدن قسمتهای سبز گیاه – تغییر رنگ برگهای پیر به رنگ سبز روشن و علائم شدیدتر رنگ برگ به زردی می گراید و سرانجام موجب مرگ برگ می شود.

علائم زیادی: افزایش نیتروژن باعث تولید گیاه پر آب و ضخیم و در نتیجه تغییر رنگ شاخ و برگ به رنگ سبز تیره می شود. همچنین گیاه نسبت به بیماریها و آفات حساسیت زیادی پیدا می کند.افزایش نیتروژن در محصولات میوه ای باعث آسیب شکوفه و گل می شود و کیفیت محصول را کاهش می دهد.

بهترین میزان برای یونهای نیترات 75% و برای آمونیوم25% می باشد. در سیستم های چرخه ای 5% آمونیوم از کل نیتروژن کافی است ولی در سیستم های غیر چرخه ای یک درصد بیشتری احتیاج است.

افزایش غلضت نیترات باعث کاهش تعداد تارهای کشنده ریشه نیز می شود. اگر منبع اصلی تامین نیتروژن آمونیوم با شد می تواند گیاه را مسموم کند. آثار این مسمومیت در ساقه و برگها توسعه پیدا می کند و برگها به صورت پیاله ظاهر می شوند و همچنین بافت های آوندی خراب می شوند. آمونیوم مانع از عملکرد کلسیم، که برای نگهداری دیواره سلولی لازم است می شود در نتیجه گیاه پژمرده می شود. اگر شاخه های مبتلا شده را از وسط ستون ریشه ای ببریم یک محیط سیاه و فاسد از بافت پیوندی را مشاهده می کنیم.

غلظت نیتروژن در اکثر فرمولهای محلول غذایی بین 100 تا 200 mg/l است و نسبت نیترات به آمونیوم در حدود 3 یا 4 به 1 است .

منابع نیتروژن عبارتند از : منو یا دی هیدروژن فسفات آمونیوم به عنوان معمولی ترین منبع تهیه آمونیوم می باشد. ولی در کل از نیترات کلسیم ، نیترات پتاسیم و اسید نیتریک برای تهیه نیترات و از نیترات آمونیوم برای تهیه آمونیوم استفاده می شود .

فسفر:

میزان فسفر در گیاهان از 2/0 تا 5/0 درصد در ماده خشک تغییر می کند.

علائم کمبود: اولین علامت کمبود در رشد دیده می شود و سپس برگهای پیرتر به رنگ زرشکی سیر(ارغوانی) تبدیل می شوند.

علائم زیادی: اگر از 1% در ماده خشک بیشتر باشد باعث مسمومیت فسفر می شود. مسمومیت فسفر بر روی سایر عناصر مانند آهن، منگنز و روی تاثیر می گذارد.

غلظت فسفر در محلول غذایی: در اکثر فرمولهای غذایی غلظت فسفر بین 30 تا 50 mg/l می باشد. شکل فسفر در محلول غذایی به صورت منو یا دی هیدروژن فسفات است.

پتاسیم:

میزان پتاسیم در گیاه 25/1 تا 3 درصد در ماده خشک تغییر می کند.

علائم کمبود: کاهش رشد و کلورز حاشیه ای. علائم کمبود پتاسیم مانند سوختگی برگ است به صورتی که در کنار برگها بیشتر است. در اکثر فرمولهای محلول غذایی غلظت پتاسیم در حدود 200 mg/l و به صورت کاتیون است.

منابع تهیه پتاسیم: نیترات پتاسیم – سولفات پتاسیم یا کلرید پتاسیم

کلسیم:

میزان کلسیم در گیاهان در حدود 5/0 تا2% در ماده خشک است.

علائم کمبود: کمبود کلسیم به صورتی است که برگها به رنگ قهوه ای و یا سیاه ظاهر می شوند و حاشیه برگها نیز در هم فرو می روند. یکی دیگر از تاثیرهای کمبود کلسیم مرگ و پوسیدگی شکوفه و گل است.

علائم زیادی: باعث کمبود کاتیونهای مهم مثل پتاسیم و منیزیم می شود. غلظت کلسیم در اکثر محلول های غذایی در حدود 200 mg/l می باشد.

مهمترین منابع تهیه کلسیم در محلول غذایی نیترات کلسیم می باشد. در صورتی که حلالیت در آب کم باشد می توان از سولفات کلسیم به عنوان یک منبع تکمیلی استفاده کرد.

منیزیم:

میزان منیزیم در گیاه باید حدود 5/0 تا 2/0 درصد باشد. منیزیم در ساختار کلروفیل موجود است.

علائم کمبود: کلروز داخلی برگهای پیر. غلظت منیزیم حدود 50 mg/l و به شکل +mg2 در محلول غذایی است. منبع تهیه منیزیم سولفات منیزیم است.

گوگرد:

حجم گوگرد در گیاهان در حدود 15/0 تا 5/0 درصد در ماده خشک است.

علائم کمبود گوگرد شبیه نیتروژن است به صورتی که تمام گیاه به رنگ سیز روشن تغییر می کند. غلظت گوگرد در بیشتر محلول های غذایی 50 mg/l به صورت -so42 است. نمک های سولفات پتاسیم، منیزیم و آمونیوم از مهمترین منابع تهیه گوگرد است.

عناصر کم مصرف

 بر:

غلظت مناسب بر در حدود 50 تا 10 mg/l در ماده خشک است.

علائم کمبود: کاهش رشد و آسیب قسمتهای فوقانی گیاه و ریشه

علائم زیادی : بی رنگی و لکه دار شدن حاشیه برگها و همچنین مرگ حاشیه برگها

غلظت بر در انواع محلولهای غذایی در حدود 3/0 mg/l می باشد. اسید بوریک یکی از منابع تهیه بر است.

کلر:

غلظت کلر در برگها حدود 15/0 درصد است. میزان بیش از 1/0 برای اکثر میوه جات زیاد خواهد بود.

علائم کمبود: ازدیاد نمک در محیط – علائم مسمومیت سوختگی برگها یا حاشیه آنها و همچنین زردی بی موقع برگها است.

برخی از منابع تامین کلر عبارتند از : کلرید پتاسیم یا کلرید کلسیم – اگر غلظت کلر در محلول زیاد باشد مانع از جذب یونهای دیگر مانند نیترات می شود.

مس:

میزان مطلوب مس در حدود 10 تا 2 mg/l در (ppm) ماده خشک است. مس در فتوسنتز و همچنین در ترکیب پروتئین کلروپلاست نقش دارد. مس بعنوان یک آنزیم فعال کننده شناخته می شود.

علائم کمبود: توقف رشد گیاهان و کلروز برگهای پیر از علائم کمبود مس است . همچنین در رشد محصولات میوه ای  تاثیر می گذارد و محصولات آنها از حالت طبیعی کوچکتر هستند.

غلظت مطلوب در محلول غذایی 001/0 تا 01/0  mg/l می باشد. میزان بیشتر از 4 mg/l در محلول غذایی باعثشیوع بیماری های قارچی می شود.

منبع تهیه مس سولفات مس می باشد.

آهن:

میزان مناسب آهن در اکثر محصولات حدود 50 تا 100 mg/l در (ppm) ماده خشک است.

علائم کمبود: کم شدن رنگ سبز گیاه بدلیل کاهش کلروفیل. تفاوت علائم کمبود آهن با منیزیم در این است که کمبود آهن ابتدا در برگهای جوان ظاهر می شود ولی منیزیم در برگهای پیر زودتر مشاهده می شود.

منابع تهیه:FeEDTA به عنوان معمولی ترین منبع و آهن های دیگر به صورت مرکب هستند. مثل سولفات آهن، فسفات آهن که شکل های غیر آلی آهن هستند و سیترات آهن و تارتارات آهن که دو شکل آلی آهن هستند.

منگنز:

میزان مطلوب منگنز در میوه جات حدود 100 تا 20 mg/l در (ppm) ماده خشک است.

علائم کمبود: در برگهای جوان به شکل یک کلروز داخلی و میانی نمایان می شود.

علائم زیادی: به صورت نقاط قهوه ای در بعضی از برگهای پیر و یا لکه های سیاه رنگ روی شاخه و میوه ظاهر می شود.این علائم در کمبود آهن نیز مشاهده می شوند که برای اطمینان یک تجزیه گیاهی لازم است.

غلظت منگنز در حدود 5/0 تا 1 mg/l در (ppm) در گیاه وجود دارد و برای تهیه آن از سولفات منگنز استفاده می شود.

مولیبدن:

 مولیبدن در حدود 5/0 تا 1 mg/l در (ppm) در گیاه وجود دارد.

مولیبدن یک ترکیب مهم در دو آنزیم است. آنزیم تثبیت نیتروژن و احیاء یون نیترات.

علائم کمبود: این علائم شبیه کمبود نیتروژن است و رشد و نمو گل کم می شود.افتادگی گل کلم یکی از نمونه های کمبود مولیبدن است.

در بیشتر فرمولهای محلول غذایی غلظت آن حدود 5/0 mg/l در (ppm) و به شکل آنیون -MoO42 در محلول موجود است.

منبع تهیه: مولیبدات آمونیوم

روی:

غلظت آن50 تا 5 mg/l در (ppm) در ماده خشک موجود است.

علائم کمبود: شبیه یک کلروز داخلی در برگهای تازه یافت می شود و باعث شکستگی و پارگی بعضی از برگها می شود. زیادی روی باعث کمبود آهن می شود.

غلظت در محلول غذایی: در بیشتر فرمولهای غذایی میزان آن 05/0 mg/l در (ppm) و به صورت کاتیون دو ظرفیتی است.

منبع تهیه : سولفات روی

مخلوط کردن مواد و ساخت محلول:

شما می توانید این مواد را جداگانه تهیه کنید و طبق نسبت های موجود با هم مخلوط کنید. قبل از مخلوط مواد به چند نکته توجه کنید.

به وزن و اندازه مواد غذایی دقت کنید.

مواد غذایی را در ظروف جداگانه قرار دهید تا از تناسب آنها مطمئن شوید.

مواد را یکباره با هم مخلوط نکنید و پس از مخلوط کردن آنها را دوباره بسنجید.

دقت محلول باید حدود 5% باشد.

هنگامی که از تناسب مواد مطمئن شدید آنها را در آب بریزید و آنها را در آب به خوبی مخلوط کنید و ظرف را به شدت تکان دهید.

بهتر است برای مخلوط کردن مواد  از آب گرم استفاده کنید.

تفاوت سیستم های کشت:

دو نوع روش کشت هیدروپونیک وجود دارد که هر کدام احتیاج به مدیریت خاصی دارد. در سیستم باز محلول غذایی فقط یکبار بکار می رود ولی در سیستم بسته محلول بصورت پیوسته و چرخه ای می باشد.

کیفیت آب:

کیفیت آب مهمترین مساله در تهیه محلول مناسب است. آبی که دارای مصارف خانگی و کشاورزی است حتما باید آزمایش شود و سپس مورد استفاده قرار گیرد. زیرا ممکن است این آبها دارای موادی باشند که در رشد گیاه تاثیر بگذارند. آب سطحی ممکن است شامل میکروارگانیسم های بیماری زا یا جلبک ها باشد. این عوامل مشکلاتی در سیستم های کشت بوجود می آورند مثلا جلبک ها باعث انسداد دو راهی ها و دریچه ها می شوند. بنابراین برای تهیه آب مناسب باید از روشهای مختلفی استفاده کرد که استفاده از صافی برای تصفیه آب از مواد معلق نامطلوب یکی از این راههاست. در ضمن هزینه آزمایش کردن آب کمتر از هزینه از بین بردن مشکلات ناشی از استفاده آب نامطلوب است.

صاف کردن آب و محلول غذایی:

آب برای اینکه در سیستم کشت بکار گرفته شود باید از یک صافی مناسب مثل لایه های ماسه عبور داده شود. این کار می تواند ذرات معلق که ممکن است شامل موجودات ریز بیماری زا، جلبک ها و یا حتی رسوب بعضی از عناصر باشد را از آب جدا کند.

محلول غذایی را می توان با عبور اشعه ماوراء بنفش (UV) استریل کرد. برای این کار می توان از دو لامپ 16 وات(UV) در مسیر محلول غذایی استفاده کرد.

فرمولهای محلول غذایی:

 فرمولهای محلول غذایی هوگلند

  احتیاجات غذایی گیاه و انواع محلول های غذایی (خصوصیات یک محلول غذایی مناسب)

 فرمول های غذایی متعددی برای کشت هیدروپونیک وجود دارد که بیش از 40 سال بر روی آنها تحقیق و مطالعه شده است.بعضی از این محلولها برای گیاهان خاصی طراحی شده اند ولی بعضی نیز برای تمام گیاهانی که در کشت هیدروپونیک استفاده می شوند بکار می روند. برای رشد گیاهان در کشت هیدروپونیک باید مقدار عناصر مختلف در یک رنج مشخص حفظ شوند که این کار نیاز به آزمایش مرتب محلول غذایی دارد. در کشت هیدروپونیک اشتباهات را به سختی می توان جبران کرد زیرا در این روش هر عنصر اثر خود را به سرعت نمایان می کند. بنابراین باید دقت زیادی در انتخاب یا ساخت محلول غذایی بکار برد.

میانگین عناصری که در یک محلول غذایی مناسب وجود دارد

عنصر

نیتروژن(شکل نیترات)       70-300

نیتروژن(شکل آمونیوم)       0-31

پتاسیم     200-400

فسفر      30-90

کلسیم

گوگرد    60-330

منیزیم    25-75

آهن        0.5-5.0

بر         0.1-1.0

منگنز     0.1-1.0

روی      0.02-0.2

مولیبدن   0.01-0.1

مس       0.02-0.2

پتاسیم دی هیدروژن فسفات  1

نیترات پتاسیم       5

نیترات کلسیم        5

سولفات منیزیم      2

محلول 2

فسفات دی هیدروژن آمونیوم 1

نیترات پتاسیم       6

نیترات کلسیم        4

سولفات منیزیم      2

ریز مغذیهای محلول پایه

اسید بوریک        2/86

کلرید منگنز         1/81

سولفات روی       0/22

سولفات   0/08

اسید مولیبدات       0/02

آهن

برای محلول شماره 1: 5/0 درصد سیترات آمونیوم آهن   1

برای محلول شماره 2: 5/0 شلات آهن            2

<>        150-400           مقدار بر حسب PPM

محلول مادر (پایه) Stock   میزان کاربرد ml/l

محلول 1

برخی دیگر از فرمولهای غذایی محلول Knop

منبع       mg/l یا (g/l)

KNO3 0/2

Ca(NO3)2       0/8

NH2PO4         0/2

MgSO4 . 7H2O           0/2

برخی فرمولهای غذایی تولید تجاری سبزیجات

FePO4   0/1   Ca(NO3)2   0/82   MgSO4 . 7H2O   0/49

میزان (g در 100 گالن آب)

منبع       Johnson            Jensen  Larson  Cooper

میزان (

cg در 100 گالن آب)

منبع       Johnson            Jensen  Larson  Cooper

نیتروژن 105      106      172      236

فسفر      33        62        41        60

پتاسیم     138      156      300      300

کلسیم     85        93        180      185

منیزیم    25        48        48        80

گوگرد    33        64        158      68

ریز مغذیها

بر         0/23     0/46     1          0/3

مس       0/01     0/05     0/3       0/1

آهن        2/3       3/8       3          0/1

منگنز     0/26     0/81     1/3       2

مولیبدن   0/007   0/03     0/07     0/2

روی      0/024   0/09     0/3       0/1

گونه های مختلف در ابتدای رشد احتیاج به اصلاح در ترکیب محلول غذایی دارند. بعضی از محصولات نسبت به دیگر محصولات حساسیت بیشتری دارند. بنابراین، امکان دارد فرمولی که برای یک محصول خوب کار می کند، برای گیاه دیگر مناسب نباشد. تنظیم محلول غذایی به عهده شما است. ممکن است در استفاده از این محلول ها به مشکلاتی برخورد کنید که با داشتن آگاهی از نیازهای هر گیاه و علائم کمبود و اطلاعات دیگر می توانید محلول مناسب خود را تهیه کنید.

مقادیر شناخته شده عناصر اصلی در برخی محصولات

محصول نیتروژن فسفر      پتاسیم     کلسیم     منیزیم

خیار      230      40        315      175      42

بادمجان  175      39        235      150      28

گیاهان علفی         210      80        175      180      67

کاهو      200      50        300      200      65

هندوانه   186      39        235      180      25

فلفل       175      39        235      150      28

گوجه فرنگی        200      50        360      185      45

فرمول محلول غذایی برای محصولات مختلف

میزان (g در 100 لیتر)

منبع       گوجه فرنگی        کاهو      گل سرخ

عناصر اصلی

نیترات کلسیم        680      407      543

سولفات منیزیم      250      985      185

نیترات پتاسیم       350      404      429

کلرید پتاسیم         170      –           –

فسفات منو پتاسیم  200      136      204

نیترات آمونیوم      –           60        20

ریز مغذیها

شلات آهن           15        19/6     19/6

  سولفات منگنز   1/78   0/96   3/9   بر   2/43   0/97   1/1   سولفات روی   0/28   0/552   0/448   سولفات روی   0/12   0/12   0/12   مولیبدات سدیم   0/128   0/128   0/127   نیترات پتاسیم   95   77   67   221   فسفات منو پتاسیم   54   103   –   99   سولفات منیزیم پتاسیم   –   –   167   –   سولفات پتاسیم   –   –   130   –   نیترات کلسیم   173   189   360   380   سولفات منیزیم   95   187   –   194   اسید فسفریک 75%   –   –   40ml   –   آهن شلات FeDTPA   9   9/6   12   30   اسید بوریک   0/5   1   2/2   0/6   سولفات مس   0/01   –   0/5   0/15   کلرید مس   –   0/05   –   –   سولفات منگنز   0/3   0/9   1/5   2/3   سولفات روی   0/4   0/15   0/5   0/17   اسید مولیبدیک   0/005   0/02   0/04   –   مولیبدات آمونیوم   –   –   –   0/14

فرمول تولید سبزیجات به روش تجاری

 کنترل EC:

راهنمای کلی میزان مناسب EC        گیاهان میوه ای مثل خیار گوجه         گیاهان برگی مثل کاهو و ریحان

مرحله ابتدایی رشد (کاشت دانه)

1600 -1800 mMho/cm

1120 -1260 ppm

1400 -1600 mMho/cm

980 -1120 ppm

متوسط EC         2500 mMho/cm

1750 ppm        1800 mMho/cm

1260 ppm

میوه دهی            2400 -2600 mMho/cm

1680 -1820 ppm          ——–

شرایط کمی نور (زمستان)   2800 -3000 mMho/cm

2000 ppm        2000 mMho/cm

  1320 ppm

شرایط زیادی نور(تابستان)  2200 -2400 mMho/cm

1700 ppm        1600 mMho/cm

1120 ppm

  KH2PO4   0/136   تارتارات فریک   1mg/l در 5/0 درصد محلول   ترلیز Trelease   KNO3   0/683   NH4)2SO4)   0/0679   KH2PO4   0/3468   K2HPO4   0/01233   CaCL2   0/4373   MgSO4  . 7H2O   0/4373   FeSO4  . 7H2O   0/00278   محلول Crone   منبع   a   b   c   KNO3   1   0/75   0/75   Ca3(PO4)2   0/25   0/25   0/25   CaSO4  . 2H2O   0/25   0/25   0/50   Fe3(PO4)2  . 8H2O   0/25   0/25   0/25   MgSO4  . 7H2O   0/25   0/25   0/50   محلول هوگلند و اشنایدر   KNO3   0/31