هورمون و تنظیم کننده های رشد :

هورمون و تنظیم کننده های رشد :

هورمون واژه‌ای است یونانی به معنی محرک که فرآیندهای برنامه ریزی شده ویژه‌ای را در یاخته‌های هدف آغاز می‌کنند.

واژه هورمون به موادمعيني اطلاق مي شود که در بخشي از موجود زنده ساخته شده و پس از انتقال اثرات فيزيولوژيکي محسوسي در ديگر قسمتهاي آن به جا مي گذارد و در غلظت های بسيار کم فعالند. هورمون هاي گياهي که اغلب فيتو هورمون خوانده مي شود در بافتهاي مريستمي و يا لااقل جوان از هر نوع ساخته مي شوند و غالبا اثرخود را پس از انتقال که تا حدودي دورتر از بافتي که ساخته شده اند، می گذارند. هورمون ها با آنزيم ها و تيامين ها و DNA در اين خاصيت مشترکند که به غلظت بسيار کم يا ناچيزباعث ايجاد اثرات فيزيولوژيکي عميق مي شوند. اصولاً واژه هورمون بايد به ترکيباتي محدود شود که به طور طبيعي در درون موجود زنده ساخته مي شود لذا در تعريف هورمون گياهي مي توان گفت مواد آلي مي باشند که مواد غذايي نبوده و توسط گياهان توليد مي شود و در غلظت هاي کم فرآيند فيزيولوژيکي را تنظيم مي کند .آنها در درون گياه، از محل توليد به محل اثر، انتقال مي يابد، اما گاهاً موادي که معلوم نيست در گياه وجود داشته باشد اثرات مشابه و بعضي اوقات عيناً نظير يکي از هورمون هاي طبيعي گياهي را دارندکه از نام نهادن هورمون گياهي مي بايست خود داري نمود بلکه واژه برتر براي اين چنين ترکيباتي که اثر هورمون مانند روي گياه دارند تنظيم کننده رشد (PGR) مي باشد و در تعريف آن مي توان گفت ترکيبات سنتز شده يا هورمون هاي گياهي هستند که فرآيند هاي فيزيولوژيکي را تغيير مي دهد اين مواد تقليد کردن از هورمون ها ، تاثير روي (سنتزشدن) هورمون ها و از بين بردن و يا انتقال و يا (به احتمال) تغيير دادن محل تاثير هورموني رشد را تنظيم مي کند . با اين وصف براي متمايز کردن آنها مي توان گفت تمام هورمون ها ، تنظيم کننده رشد هستند اما تمام تنظيم کننده هاي رشد هورمون نيستند.

ماده ای از نظر فیزیولوژیکی تنظیم کننده رشد طبیعی در گیاهان محسوب می شود .که حد اقل دارای ۳ ویژگی می باشند

۱- محل ساخته شدن و محل اثر آن در گیاه مشخص باشد .

۲- اثرات فیزیولوژکی ماده با غلظت های کم ان در گیاه ظاهر گردد .

۳- واکنش هایی که تحت تاثیر ماده ایجاد می شوند غیر قابل برگشت باشند .


هورمون هاي گياهي به دو گروه بزرگ تقسيم مي شوند :

الف) تحريك كننده هاي رشد شامل : اكسين ها (Auxin) ، جيبرلين ها ( Giberellin) و سيتوكينين ها

(Cytokinin) كه در فرآيندهايي نظير تقسيم سلولي ، بزرگ شدن سلول ، اندام زائي و تمايز دخالت دارند .

ب ) بازدارنده هاي رشد كه شامل : اسيد آبسيزيك (ABA = Abscisic acid) و اتيلن مي باشند .


بخش اول :
هورمون های تحریک کننده رشد Plant Stimulating Hormones

الف- اکسین ها ( Auxin )

اکسین ها گروهی از هورمون های گیاهی هستند که باعث طویل شدن سلولهای گیاهی می گردند .

مهم ترین و فراوان ترین اکسین ها در گیاهان اندول استیک اسید (IAA) Indolaceticاست که بارزترین اثرات را در این گروه از هورمون های گیاه نشان می دهد .مهمترین اثراتی که تا کنون به هورمون های اکسین نسبت داده شده است عبارتند از بزرگ شدن سلول گیاهی ، طویل شدن ساقه گیاه ، تولید آوند چوبی ، افزایش رشد جوانه راس ، جلوگیری از رشد جوانه جانبی، تشکیل میوه، بزرگ شدن میوه ، تشکیل گرهک در ریشه گیاها نی که دارای باکتری های تثبیت کننده نیتروژن هستند جلوگیری از ریزش برگ ، بیوسنتز پروتئین بیوسنتز RNA واثرات دیگر…

محل تولید :

ساخت اکسین عمدتا در بخشهای مریستمی گیاه بخصوص ، جوانه های راسی و برگهای جوان صورت می‌گیرد.

فرمول شیمیایی وجرم مولکولی :

C10H9NO2 و g/mol 175.184

                     

انتقال اکسین در گیاه

هورمون های اکسین پس از تشکیل در گیاه ممکن است اثرات خود را در همان محل تولید اعمال نماید ویا در گیاه منتقل شده و در ناحیه ی غیر از محل تشکیل اثرات خود را اشکار سازد

اکسین ها در گیاه در شکل های پیوسته صورت می گیرد . اکسین از محلی که بیوسنتز شده است به سایر بخش های گیاه منتقل و در آنجا ذخیره می شود و یا ازاد شده وا ثرات خود را اشکار می سازد و یا اینکه پس ازاد شدن تجزیه و تخریب می گردد . میزان اکسین ها و فعالیت این مواد در گیاهان به بیوسنتز انتقال و متابولیسم انها بستگی دارد . اشکال پیوسته اکسین در مقایسه با اشکال آزاد اثرات بسیار کمتری دارد .

جابجایی اکسین در گیاه درون سلولی است و از طریق آوند های آبکشی صورت می گیرد .

جابجایی اکسین در گیاه بین ۴ میلی متر در ساعت تا ۲۰ میلی متر در ساعت گزارش شده است .

نکته :حرکت هورمون های اکسین در گیاه باعث شتاب در حرکت هورمون های سیتوکینین وژیبرلین      می گردد . مهمترین ویژگی جا به جایی اکسین انتقال قطبی آن است

( اکسین از یک سو به سوی دیگر واز بالا به پایین حرکت می کند .)

در ساقه، حرکت اکسین یک طرفه بوده و حرکت آن از بالا به پایین صورت میگیرد .

در ریشه، به طور ضعیفی از پایین به بالا صورت می گیرد و سرانجام عواملی مانند CO2، O2 ،گرما، فعالیت های متابولیکی و باز دارند های متابولیکی در جابجایی اکسین موثرند .

جابجایی اکسین در جهت جانبی و یا از پایین به بالا به صورت انتشار می گیرد .

اثرات فیزیولوژیکی اکسین

۱- رشد سلول : (طویل شدن سلولها و اندامها) اکسین باعث بزرگ شدن سلولها می شود . افزایش غلظت اکسین شدت طویل شدن سلولها را به همراه دارد. اما اثر بازدارندگی نیز دارد یعنی اکسین با همان غلظتی که سبب تشدید طویل شدن اندامها هوایی را دارد طویل شدن ریشه را کند می سازد.

۲-تروپیسم : هورمون های اکسین باعث تروپیسم در گیاه می شوند که مهمترین آنها فتوتروپیسم است .

نور گرایی (فتوتروپیسم):این اثر که بیشتر بصورت خمیدگی در گیاه می باشد بعلت توزیع نامتقارن اکسین در اندام مربوط قابل ملاحظه می باشد خمیدگی مزبور ناشی از این است رشد در سمت نزدیک به نور تا حدودی کند و رشد سمتی که به دور از آن است شدید تر است.

زمین گرایی (ژئو تروپیسم ) : در ریشه نظیر ساقه که رشد افقی دارد تجمع زیادتر اکسین در نیمه زیرین رشد ریشه را کند کرده و سبب خمیدگی می شود.


۳-
 فعال ساختن لایه زاینده: فعالیت لایه زاینده بوسیله اکسین ها که در درون ساقه از بالا به پایین و از جوانه های در حال رشد حرکت می کند تجدید می شود.


۴
ایجادگل: اکسین گل دادن بعضی از گیاهان روز بلند به شرط آنکه دوره فتوپریود به اندازه کافی برای گلدهی گیاهان طولانی باشد تسریع می نماید. مانند سیلن و بذرالبنج از طرفی گلدهی در برخی گیاهان روز کوتاه در صورت استعمال اکسین در دوره تاریکی متوقف می نماید.

۵- تحریک رشد مریستم های ثانویه و تولید کامبیوم : اکسین ها بر خلاف ژبرلین ها نه تنها بر روی تشکیل مریستم های اولیه تاثیر دارند . بلکه در تولید مریستم های ثانویه نیز دخالت می کنند .

۶- تمایز: اکسین ها در شکل زایی و اندام زایی گیاه موثرند و این رویداد ها تحت تاثیر دزهای مختلف اکسین صورت می گیرند . اکسین در تشکیل لایه زاینده موثر است و در عین حال باعث تمایز بافت ها نیز می شود .


۷-
دز ضعیف اکسین در طرح ریزی جوانه ها موثر است دز بالای اکسین نیز اثر بازدارندگی دارد که این اثر در جوانه های جانبی به خوبی مشهود است و به ان اصطلاحا تسلط راسی (Apical domination) می گویند .


۸-
اکسین ها به طور بارزی در ریشه زایی یا ریزوژنز (Rhisogenesis) موثرند .

۹- ممانعت از رشد جوانه های جانبی ( هرس کردن میوه ها به دلیل اکسین است .)


۱۰-
اگر غلظت اکسین کم باشد باعث رشد ریشه می شود واگر غلظت آن زیاد باشد باعث رشد ساقه می شود.


کاربرد اکسین در باغبانی:


۱- بکرزایی و پارتنوکارپی
: رشد پریوکارپ از اثرات هورمون های اکسین است و در این حالت میوه های بدون دانه تشکیل می شود . بکرزایی یا پارتنوکارپی (partenoygenesis) در گونه هایی مانند موز، آناناس، گوجه فرنگی، خربزه و… که تعداد زیادی تخمک در میوه دارند بیشتر دیده می شوند . پارتنوکارپی یک حالت اتوترنی اکسین در تخمدان می باشد .


۲-تنک کردن و جلوگیری از ریزش برگ و میوه
:

پایدار ماندن میوه های در حال رشد ، گلها و برگهای جوان که از منابع مهم تولید اکسین به شمار می روند بر روی گیاه بستگی به تعادل بین میزان اکسین داخلی آنها و مقدار اکسین دارد. هرگاه به دلیلی این تعادل به بخورد در محل اتصال دمبرگ یا دمگل یا میوه به ساقه یک لایه چوب پنبه ای به نام لایه سواگر ایجاد می گرددو اندام مربوطه از گیاه جدا می شود و ریزش می کند این موضوع در باغبانی بویژه در میوه کاری دارای اهمیت می باشد. چرا که درختان میوه چندین برابر توانایی خود گل تولید می کنند و اگر همگی تبدیل به میوه شوند اولاً: میوه های ریز و نامرغوبی تولید می شود ،ثانیاً : درخت ضعیف می شودو نهایتاً نه تنها بسیاری از میوه ها بعلت عدم تغذیه کافی ریزش خواهند کرد. از طرفی امکان عدم تشکیل جوانه ها برای سال بعد وجود دارد لذا جهت جلوگیری از این امر استفاده به موقع از محلولهایی اکسینی که گلها ی ضعیف تر را وادار به ریزش می کند مفید می باشد و به این عمل تنک کردن گفته می شود.

غلظت هایی از اکسین باعث تحریک تولید اتلین در گیاه می گردد .اتلین نیز در ریزش برگ و میوه موثر است . غلظت بالای اکسین در ریزش برگ و میوه موثر است زیرا باعث تولید اتیلن میشود و بر عکس دز کم اکسین از ریزش برگ جلوگیری می کند .

۳-گل انگیزی و تولید میوه: محلول پاشی گیاهان با آکسین قبل ازاینکه شرایط طول روز برای گل دادن مناسب شود باعث گل می شود مانند آناناس و از طرفی در تولید میوه برخی گیاهان بویژه فلفل و جالیز ها موثر می باشد.


۴-
تولید بافت پینه ای : اثبات شده است که قدرت تولید پینه در گیاهان مختلف رابطه مستقیمی با میزان اکسین یاخته های ناحیه زخم شده آنها دارد لذا زخم هایی که به دلیل مختلف مانند هرس ، قلمه گیری در گیاه بوجود می آید و استفاده از آاکسین جهت تقسیم یاخته های پارانشیم ناحیه زخمی برای ایجاد بافتی یکنواخت و تر میم محل زخم موثر می باشد.

۵- ریشه دار کردن قلمه ها: پژروهش ها حاکی از آن است که قدرت ریشه زایی اکسین با غلظت اکسینی که در یاخته ها ی بافت پینه ای ناحیه ته تیل یافت می شود ارتباط مستقیم دارد لذا استفاده از اکسین در ریشه زایی قلمه ها موثر می باشد اما دو نکته لازم تذکر است:

الف- اگر قلمه گرفته شده اصولاً قدرت ریشه زایی نداشته باشد نمی توان آن را با استفاده از هورمون وادار به این کارکرد.

ب- اثر اکسین صرفاً برای تولید سر آغازه های ریشه است و اگر این ماده مدت زیادی در محیط کشت باقی بماند از رشد ریشه ها ی تولید شده جلوگیری می کند.

۶- جلوگیری از رشد نرک ها و پاجوش ها:

در گیاهان بعد از هرس شدید تعدادی شاخه غیر بارور به نام نرک تولید می شود که بعلت عدم میوه دهی می بایست هرس شوند لذا اگر محل زخم پیرایش را با محلول یک درصد اسید نفتالین استیک محلول پاشی شود از رشد نرک ها جلوگیری می شود قابل ذکر است که از اکسین برای جلوگیری از رشد پاجوش ها نیز بکار می رود.

۷- رشد طولی شاخه و چیرگی انتهایی :

آغشته کردن جوانه انتهایی به اکسین چیرگی انتهایی را تشدید کرده و باعث ایجاد شاخه های بلند و ترکه ای می شود. برعکس موادی که کار اکسین را خنثی می سازند یا با از بین بردن جوانه های انتهایی می توان مانع تولید آکسین شد و گیاه را وادار به تولید شاخه فرعی متعدد و بوته ای شده کرد.

۸- کاهش ترک خوردگی میوه گیلاس: میوه های درخت گیلاس بعد از بارندگی اصولاً ترک خورده می شوند که با مصرف ترکیب مناسب از اکسین از این امر یا پدیده می توان جلوگیری کرد.

  •  سیتوکینین ها ، ژیبرلین ها و آبسیزیک اسید به طور مستقیم در رسیدگی میوه ها اثر ندارند . ولی اکسین (IAA) مخصوصا در غلظت های ۱۰۰-۱۰۰۰ میکرو مولار باعث تحریک شدت تنفس در رسیدگی در میوه ها می شود . زیرا به طور غیر مستقیم در تولید اتلین موثر است و رسیدگی به جلو می افتد .
  •  هورمون اکسین (IAA) در غلظت های کمتر از ۱۰ میکرو مولار باعث تاخیر در کلیماکتریک یا بحران تنفسی شده و رسیدگی را در میوه به تاخیر می اندازد.

۹- از بین بردن آکنه در میوه توت فرنگی

شکل ها و فرم های مختلف اکسین شامل :

• indole-3-acetic acid (IAA)- ایندول ۳ استیک اسید

• indole -3- butyric acid (IBA) -ایندول ۳بوتیریک اسید

• indole -3- propionic acid -ایندول ۳ پروپیونیک اسید

• ۱-naphthaleneacetic acid (NAA) -نفتالن استیک اسید

• Phenylacetic acid (PAA) -فنیل استیک اسید

• ۲,۴-dichlorophenoxyacetic acid (2,4-D)-دی کلروفنوکسی استیک اسید

• ۲,۴,۵trichlorophenoxyacetic acid) -تری کلرو فنوکسی استیک اسید

• Picloram –پیکلورام

• Dicamba –دیکامبا

• (P-chlorophenoxyacetic acid (CPA-

-اسيد تريو يدوبنزوئيک

– اسيد نفتاکسي استيک


ب – ژیبرلین ها (
Gibberellins) :

ژبرلین ها گروهی از هورمن های گیاههی هستند که باعث تحریک رشد در بخش های هوایی گیاه مخصوصا ساقه ها می شوند. ژیبرلین ها دارای عامل اسیدی بوده و به نام ژیبرلیک اسید gibberellic acid ( GA) نامیده می شوند .

ژیبرلین ها دارای انواع مختلفی هستند که با شماره گذاری به صورت GA1 وGA2 وGA3 و…مشخص می شوند . مهمترین انها از نظر فیزیولوژیکی و گستردگی طیف عمل GA3 می باشند .

امروزه این هورمون را به صورت کریستال از گیاه و قارچ جدا می کنند . در صنایع تجارت نیز از کشت قارچ برای تولید ژیبرلین استفاده می شود .

فرمول شیمیایی وجرم مولکولی :

C19H22O6 و ۳۴۶٫۳۷ g/mol

                              

محل تولید:

نواحی عمده ساخته شدن ژیبرلین در گیاهان در نواحی مریستمی ، جوانه ها ، بذر های در حال رشد و میوه ها می باشد . با اینکه ژیبرلین ها از ریشه زایی جلوگیری می کنند ولی ریشه یکی از مراکز اصلی تولید ژیبرلین ها در گیاهان است که از انجا به سایر قسمت های گیاه منتقل می شود .


نکته :

دانه ها غنی ترین محل ژبیرلین در گیاهان هستند که در رشد سریع بخش گوشتی میوه موثر می باشند .

مقادیر قابل ملاحظه ای ژیبرلین و آبسیزیک درکلروپلاست تولید می شود .


محل ذخیره :

ژیبرلین به طور موقت به صورت اشکال پیوسته و بیشتر همراه با قند ها در بخش هایی از گیاه ذخیره می شود .


انتقال ژیبرلین در گیاه :

انتقال این هورمون در گیاهان کاملاً بطور آزاد ، هم در آوند آبکش و هم در آوند چوبی روی می دهد اما عمدتا از طریق بافت های ابکشی صورت می گیرد .

سرعت جابجایی این هورمون ها درآوند های ابکشی تقریبا مشابه سرعت حرکت کربوهیدراتها در این آوند ها است و به طور متوسط در حدود ۵ سانتی متر در ساعت است ولی این سرعت کاملا متغییر بوده و تحت تاثیر عوامل محیطی و درونی گیاه قرار می گیرد .

جابجایی ژبیرلین ها در گیاه به طور آزادانه هم از بالا به پایین و هم از پایین به بالا صورت می گیرد .

نکته : تشخیص وتعیین مقدار و محل ژیبرلین در بافت های گیاهی به علت پایین بودن غلظت این هورمون ها مشکل است .

نقش ژیبرلین در گیاه : (اثرات فیزیلوژیکی ژیبرلین )

۱– طویل شدن سلولها: ژیبرلین ها همانند اکسین در طویل شده اندامهای گیاهی نقش بازی می کنند

۲– اثر روی گل دادن : برخی از جالبترین اثرات ژیبرلین ها روی گل دادن گیاهان است بطوری که همانند اکسین ها در گیاهان روز بلند باعث تولید گل و از طرفی در روی گیاهان روز کوتاه باعث توقف گلدهی می شود.

۳– طویل شده وتشکیل ریشه ها: برخی ژیبرلین ها به غلظت مناسب لااقل در بعضی گونه ها به طویل شدن ریشه کمک می کنند و از طرفی دیگر در اثر ژیبرلین ها از تشکیل ریشه روی قلمه ها جلوگیری می کند که علت آن خنثی کردن اثر اکسین ها است.

۴- رشد برگ: با توجه به اینکه طول موج های کوتاه ناحیه قرمز در ایجاد رشد برگ موثرترین است این هورمون می تواند جایگزین نور قرمز شود.

۵- سبز کردن بذر: بذر تعدادی از انواع گیاهان بعد از جذب آن برای اینکه سبز شود قبلاً لازم است که در معرض نور قرار گیرد که در واقع نور قرمز طیف از این نظر موثرترین است که جیبرلین می تواند جایگزین خوبی برای آن باشد و به عبارت دیگردر شکستن دوره خواب بذور ژیبرلین جایگزین نور قرمز می شود.

نکته: در طبیعت، تنیدن بذرهای غلات تحت کنترل ژیبرلین ها است. در این بذرها، رویان پس از جذب آب مقداری ژیبرلین تولید می کند که پس از انتقال به لایه آلورون که دورادور داندرون بذر را گرفته، باعث تشکیل آنزیم هیدرلیزکننده نشاسته (آمیلاز) می گردد.سپس آمیلاز وارد داندرون شده باعث تبدیل نشاسته به قند می شود و تنیدن آغاز می گردد.

۶- شکستن دوره خواب جوانه: شکستن دوره خواب بعضی از گونه های گیاهان چوبی مناطق معتدل تحت کنترل فتوپریود است لذا این هورمون می تواند جایگزین خوبی برای فتوپریود به طول کافی باشد.

۷- افزایش طول میان گره ها: استفاده از این هورمون در گیاهان می تواند منجر به افزایش طول میان گره ها شود.

۸-بروز جنسیت: ژیبرلیک اسید باعث رشد اندام نر می شود.

کاربرد ژیبرلین در باغبانی:

۱- مهمترین کاربرد این هورمون در بالابردن میزان محصول انگور است که این عمل بسته به زمان کاربرد هورمون به دوصورت انجام می گیرد.

الف- هورمون پاشی پیش از عمل باروری یعنی حدود ۱۰ روز قبل از ریزش گلبرگها یا کلاهک گل ها صورت می گیرد که این عمل باعث از بین بردن مادگی و تولید حبه های بدون دانه ناشی از بکرزایی می شود ضمناً این عمل با ریزش تعدادی از حبه ها همراه است و در انگورهای دارای تراکم زیاد است مانند یاقوتی باعث باز شدن خوشه و بالا رفتن کیفیت محصول می گردد.

ب- محلول پاشی پس از انجام عمل باروری و تشکیل حبه ها یعنی از زمان ریزش حدود ۷۵ درصد کلاهک ها به بعد انجام می گیرد در این حالت تک حبه های درشت تر شده و محصول ازدیاد می یابد.

۲- ژیبرلین ها ایجاد میوه های ناشی از بکرزایی را روی گیاهان که بطور طبیعی توانایی این کار داشته باشند افزایش می دهد.

۳- بزرگی درشتی میوه: برای تولید میوه های درشت و بهتر و برای جلوگیری از ترک ناشی از بارندگی در میوهای گیلاس استفاده از ژیبرلین سه هفته قبل از برداشت موثر و مفیداست.

۴- کیفیت میوه: استفاده از این هورمون ۴ الی۵ هفته قبل از براداشت برروی میوه های آلوده باعث بهبود کیفیت می شود.

۵- تاخیر در رسیدن میوه ها: میوه های مانند خرمالو که اگر پیش از رسیدن چیده نشوند به سرعت نرم و فاسد می شوند و یا میوه های پرتقال و لیمو زمانی روی درخت می رسند که عرضه است به بازار زیاد و یا قیمت ها پایین است که غالبا ضرر اقتصادی را به همراه موارد استفاده از هورمون ژیبرلین هنگامی که میوه ها هنوز سبز هستند یعنی حدود یکماه قبل از رسیدن مدتی نسبتا طولانی همانطور سبز روی درخت باقی خواهند ماندواز طرفی استفاده از این هومون در گیلاس حدود سه هفته قبل از برداشت و در گلابی چهار هفته قبل از برداشت در دیر برداشت کردن محصول موثر است.

۶- ژیبرلین در انگور باعث افزایش اندازه حبه می شود و در سیب و گلابی باعث دراز شدن اندازه میوه ها می شود.

۷- افزایش گل در خیار گلخانه ای از هورمون ژیبرلین استفاده می شود.

۸- در افزایش جوانه زنی بذرهای سیب ، گلابی ، فندق ، گیلاس که قبل از جوانه زنی استفاده می شود .

۹- برای اصلاح شکل و اندازه میوه سیب در زمان اولین ریزش گلها.

۱۰- برای کاهش اثر ویروس زرد در میوه ها مثل آلبالو که ۱۵الی ۱۵ روز پس از ریزش گلبرگها استفاده می شود.

۱۱- برای وارد کردن گیاهان روزبلند به گلدهی در شرایط روز کوتاه و گیاهان روزکوتاه در روز بلند از این هورمون استفاده می شود.

فرق ژیبرلین با اکسین :

GA بر روی گیاهان کامل موثر است اما اکسین بر روی اندام های بریده و قطع شده اثر می گذارد. افزودن ژیبرلین به گیاهانی که از نظر ژنتیکی کوتاه می باشند. افزودن هورمون ژبیرلین به این گیاهان ان ها افزایش پیدا می کند .

فرم های مختلف ژیبرلین :

• gibberellic acid 3 (GA3) – ژیبرلیک اسید

• gibberellic acid 1 (GA1)

• gibberellic acid 4 (GA4)

• gibberellic acid 7 (GA7)

ج- سیتوکینین ها :

سیتوکینین ها (cytokininns) یا کینتین ها (kinetins) یا کینین ها (kinis) گروهی از هورمون های گیاهی هستند که محرک رشد بوده اثر تحریکی ان ها بیشتر در ارتباط با تقسیم سلولی است . هم چنین به گروهی از تنظیم کننده های رشد که در تقسیم سلولی موثرند اطلاق می گردد .

ریشه های جوان ، دانه ها ، میوه های نارس و بافت های مغزی مانند آندوسپرم از نظر دارا بودن سیتوکینین غنی می باشند . میوه های نارس ذرت، موز ، سیب و نارگیل به عنوان منابع غنی سیتوکینین محسوب

می شوند.

فرمول شیمیایی وجرم مولکولی :

C10H9N5O و ۲۱۵٫۲۱ g/mol

                                 

محل تولید :

بیوسنتز سیتوکینینها در گیاهان دانه‌دار عموما در بافتها و مکانهایی که مریستمی یا هنوز دارای پتانسیل رشد هستند صورت می‌گیرد. از ویژگیهای جالب سیتوکینینها این است که ظاهرا در ریشه‌ها سنتز می‌شوند و بطور راس‌گرا در شاخه‌ها انتقال می‌یابند. ریشه محل عمده ، اما نه تنها محل بیوسنتز سیتوکینین است. کامبیوم و احتمالا تمام بافتهای تقسیم شونده بطور فعال مسئول سنتز سیتوکینینها می‌باشند . احتمالا مناطق نزدیک راس ریشه محل اصلی بیوسنتز سیتوکینین است که از آنجا به بخش های دیگر گیاه منتقل می شوند .ایجاد زخم و صدمه وآسیب در نواحی ریشه های گیاه سبب می شود که در بخش های نموی ساقه مانند جوانه ها اختلالاتی ایجاد شود .


انتقال در گیاه :

سیتوکینین ها به صورت گسترده ای در بخش های مختلف گیاه وجود دارند و در محل های مصرف خود و حضور داشته نیازی به انتقال از محل دیگر ندارند

زیرا سیتوکینینها به مقدار زیادی در شیره خام یافت شده‌اند. این انتقال به طرف راس سیتوکینینها در بافت آوندی ، در پدیده تسلط انتهایی دخالت می‌کند. انتقال سیتوکینین توسط آوند های چوبی بین ریشه و شاخساره صورت می گیرد.


نقش سیتوکنین در گیاه:

۱- بزرگ شدن و طویل شده سلولها: سیتوکینین ها در مرحله طویل شدن سلول یا بزرگ شده آن رشد تاثیر می گذارد ولی اینکه اثر رونق بخشی یا باز دارنده است بستگی به اندام مربوط نوع بخصوص سایتوکینین و غلظت آن دارد.

۲- پیدایش اندامک های درون سلولی و نقل وانتقال مواد در درون سلول و به طور کلی تمام گیاه موثرند .

۳- سیتوکینین ها بر روی سنتر RAN و DNA و پروتئین به طور مستقیم موثر می باشند .

۴- تشکیل ریشه: سیتوکنین با غلظت خیلی کم به تشکیل ریشه کمک کرده ولیکن در غلظت زیاد از تشکیل آن جلو گیری می کند.

۵- بین سیتوکینین ها و اکسین ها اثرات متقابلی در رابطه با غلظت آن ها دیده می شود .

غلظت زیاد اکسین و غلظت کم سیتوکینین باعث تحریک ریشه های نابجا می شود .

غلظت کم اکسین و غلظت زیاد سیتوکینین باعث تحریک رشد جوانه و تولید ساقه می شود .

۶- هورمون های سیتوکینین علاوه برآنکه در تقسیم سلولی موثرند در تمایز نیز دارای نقش می باشند .

۷- از تخریب کلروفیل جلوگیری می کند .( هورمون های سیتوکینین و ژیبرلین باعث تاخیر در تجزیه و تخریب کلروفیل می شوند و به این ترتیب در تاخیر رسیدگی میوه موثرند)

۸- جذب اسید های آمینه ونگه داری پروتئین ها را در گیاه تقویت می نمایند .

۹- ایجاد جوانه گل و نمو آن: در برخی از گیاهان افزایش نسبت سیتوکینین به اکسین سبب پیدایش جوانه ها و در نتیجه شاخه های برگدار می شود.

۱۰- پیری دیر رس: این هورمون پیری را در برگها با غلظت نسبتاً کم به تاخیر می اندازد و از ریزش گلهای و برگه و میو ها جلوگیری می کند. ( علت این امر تقسیم مکرر سلول ها و تشکیل سلول های جدید است .)

۱۱-تاثیر روی گل دادن: سیتوکینین باعث تولید گل در گیاهان روز بلند شرایط روز کوتاه و برعکس

می شود.

۱۲- شکستن دوره خواب بذر: سیتوکینین ها در غلظت مناسب با ژیبرلین ها و نور قرمز خاصیت شکستن دوره خواب بذور حساس به نور را دارد.

                                                         


کاربرد در باغبانی:

۱-کاربرد سیتوکینین در کشت بافت جهت تولید گیاهانی مانند داودی، میخک که هم اکنون بطور تجاری در سطح بزرگ انجام می گیرد.

۲- بکار گیری جهت بی اثر کردن چیرگی اتنهایی در گلکاری مانندحسن یوسف ، فلفل زینتی، و تولید بوته های منشعب و متراکم و بازار پسند.

۳- طولانی کردن عمر گلهای بریدنی و سبزیها برگی در مراحل بعد از برداشت.

۴- استفاده از این هورمون در اوایل تابستان می تواند باعث شاخه زایی می شود.

۵- بکارگیری این هورمون در سیب ۱۰ روز بعد از اینکه باز شدند باعث تولید میو هایی دراز تر خواهد شد.

۶- خیساندن بذور در محل سیتو کنین یک روز قبل باعث افزایش جوانه زنی می شود.

۷- محلول پاشی با سیتوکینین روی برگها نسبت رشد ریشه به شاخه را کاهش می دهد در حالی که کاربرد آن روی ریشه این نسبت را افزایش می دهد.

۸- جایگزین سرمای مورد نیاز درختانی باشد ریشه هایشان در معرض سرما قرار نگرفته اند.

۹- رشد اولیه تخمدان در میوه ها را باعث می شود.

۱۰- ریزش میوه در نهالهای جابجا شده می تواند به علت کمبود سیتوکینین باشد.

۱۱- بوجود آوردن جوانه های اتفاقی روی شاخه های درختان میوه و همچنین وتبدیل پیچک به خوشه در درخت انگور.

۱۲- سیتوکینین دوره نونهالی را را در در ختان میوه کو تاه می کند.

۱۳- هورمون سیتوکینین رقابت بین رشد مریستم انتهایی شاخه و رشد میوه را می شکندوباعث رشد بهتر میوه ها می شود.

۱۴- سیتوکینین ها فعالیت جوانه های جانبی را در شاخه ها را افزایش داده و باعث تولید و ایجاد شاخه های فرعی در درختان میوه شده که این ناشی از شکستن غالبیت انتهایی و نتیجتاً کاهش رشد طولی می باشد.

۱۵- هومورن سیتوکینین در حرکت بخشیدن مواد غذایی موثر است بطوری که این ماده به عضوهایی از میوه ها و برگها و غده های جوان که خود تولید کننده هورمون هستند انتقال می یابد.

• سیتوکینین ها شامل:

• Zeatin (Z) – زآتین – هیدروزآتین

• Zeatinriboside (ZR) -زآتین ریبوساید

• isopentenyladenine (iP) -ایزوپنتنیل آدنین

• ۶-benzylaminopurine (BAP)- بنزیل آمینو پورین

• Kinetin –کینتین

• thidiazuron –تیدیازورون

• N-(2-chloro-4-pyridyl)-N-phenylurea (CPPU) –

                                

منابع:

.خوشخوی، م.، شیبانی، ب.، روحانی، الف.، و تفضلی، ع.الف. اصول باغبانی.۱۳۸۳٫ ویرایش ۲٫ مرکز نشر دانشگاه شیراز.

.فهیمی، ح. تنظیم کننده های رشد گیاهی. ۱۳۸۷٫ چاپ دوم. موسسه انتشارات دانشگاه تهران.

.هورمون ها و تنظیم کننده های رشد گیاهی. آزمایشگاه تشخیص آفات و بیماری گیاهی آبسرد ( دارای مجوز رسمی سازمان نظلم مهندسی و جهاد کشاورزی استان تهران).

. Hall,R.H. 1973. Cytokinins as a probe of developmental processes. Rev. Plant Physiol. 24: 415-444.

.Jones,R.L. 1973. Gibberellins: Their physiological role. Ann. Rev. Plant Physiol. 24: 571-598.

. Leyser,O. The Power of Auxin in Plants. 2010.Plant Physiol. 154(2):501-505.

.Scott,T.K. 1972. Auxins and roots. Ann. Rev. Plant Physiol. 23: 235-258.

.Weaver,R.J. 1972. Plant growth substances in agriculture. W.J.Freeman and Co,San Francisco. 594p.

.Yunde Zhao. Auxin biosynthesis and its role in plant development. 2010. Annu Rev Plant Biol. 61: 49–۶۴٫

تهیه و تنظیم: راحله عباس تاش ( کارشناس ارشد شیمی حاصلخیزی خاک)

کامران یزدان پناه ( کارشناس ارشد اصلاح و فیزیولوژی گیاهان زینتی)

بخش تحقیق و توسعه شرکت شیمی زیست فارس

مواد تنظیم کننده رشد گیاهی

سلول گیاهی علاوه بر آب و مواد معدنی جذب شده از خاک و کربوئیدراتهای تولید شده در فتوسنتز، برای رشد مطلوب به مواد شیمیائی معین دیگری نیاز دارد. از جمله این مواد، ترکیبات آلی به نام هورمون است. هورمون ها فقط به مقدار بسیار جزئی مورد نیاز است و در اغلب موارد توسط خود گیاه به قدر کافی ساخته می شود.هورمون ماده ای است که در یک بخش از موجود زنده به مقادیر کم تولید می شود و پس از انتقال به بخش دیگر اثرات خاصی بر جای می گذارد. فاصله ای که هورمون انتقال می یابد ممکن است زیاد باشد، مثلا از یک برگ به یک جوانه، یا کمتر مثلا از مریستم انتهائی به سلول های زیر آن و یا حتی ناچیز تر باشد مثلا از یک اندامک به اندامک دیگری در درون سلول. چند گروه عمده هورمون های تنظیم کننده رشد در گیاهان وجود دارد که عبارتند از: اکسین، جیبرلین، سیتوکینین، اسید آبسزیک و اتیلن.هورمون ها و مواد مصنوعی مترادف آنها در کشاورزی به عنوان مواد کنترل کننده گل دهی، میوه دهی، رسیدن میوه، خواب و ریزش در گیاهان و به عنوان مواد رونق بخش توسعه ریشه و علف کش های انتخابی مصارف زیادی یافته است(زندگی گیاه سبز).
اکسین ها :
بارزترین ویژگی اکسین اثری است که بر روی رشد طولی سلول های ساقه دارد. از اثرات بسیار مهم دیگر اکسین ها نقش آنها در تقسیم سلول، تولید ریشه، ایجاد لایه سواگر(لایه ایی که باعث جدایی دمبرگ و دمگل میوه از محل اتصال می شود)، گل انگیزی، تولید و رشد و رسیدن میوه و سر انجام ایجاد چیرگی جوانه انتهایی می باشد. عامل مهمی که در تاثیر اکسین ها موثر است غلظت این مواد در بافت گیاهی است. به طور کلی حساسیت بافت های مختلف گیاهی نسبت به غلظت اکسین ها با یکدیگر متفاوت است، به عنوان مثال بافت های ساقه، نسبت به اکسین، بیشتر از بقیه بافت ها تحمل دارند، در حالی که بافت های ریشه از همه حساسترند.

۲۲

اکسین
کاربرد اکسین در باغبانی:
• تنک کردن و جلوگیری از ریزش گل و میوه • تولید بافت پینه ای(کالوس) • ریشه دار کردن قلمه ها • جلوگیری از رشد نرک ها و پاجوش ها • گل انگیزی و تولید میوه
• رشد طولی شاخه و چیرگی انتهایی(اصول باغبانی)
جیبرلین :
اسید جیبرلیک معروف ترین جیبرلین هاست که وجود آن در بسیاری از گیاهان عالی و پست گزارش شده است. مراکز ساخت جیبرلین ها درون گیاه عبارتند از: انتهای ساقه، قسمت های فعال ریشه، برگ های جوان، میوه های در حال رشد و به ویژه بذر های در حال رشد و رویش.

۵۵

جیبرلین
اثرات جیبرلین ها :
جیبرلین ها نیز تقریبا تمام فیزیولوژیکی رشد و تولید مثل گیاهان را به خوبی کنترل می کنند. بارزترین اثر جیبرلین ها ازدیاد رشد گیاهان از طریق طویل ساختن فواصل میان گره ساقه های آنهاست. این تاثیر معمولا همراه با رنگ پریدگی موقتی برگ هاست که اکثرا پس از ۱۰ روز به حال عادی برمی گردند. جیبرلین ها می توانند بسیاری از گیاهان دو ساله بدون ساقه را که برای گل دهی نیاز به سرما دارند، بدون سرما دیدن، وادار به تولید ساقه گل دهنده کنند. نحوه عمل چنین است که در انتهای ساقه هایی که به جیبرلین آغشته شده اند، از طرفی تقسیم سلولی زیاد میشود و از طرف دیگرهر کدام از سلول ها نیز بزرگ می شوند و بدین ترتیب ساقه زشد میکند و گیاه به گل می نشیند.از اثرات مهم جیبرلین ها شکستن دوره استراحت در بذرهای بسیاری از گونه های گیاهی است.این بذر ها معمولا بدون دیدن دوره معینی از سرما فاقد قدرت رویش هستند. اما خیساندن این بذر ها در محلول جیبرلین باعث جوانه زدن آنها می شود.با وجودی که جیبرلین ها بیشتر با خاصیت تحریک رشد طولی سلولهای ساقه شناخته می شوند، همانند اکسین ها، قدرت تشدید رشد میوه ها و بزرگ ساختن اندازه آنها را نیز دارا می باشند و در این مورد نیز بسیار موثر تر از اکسین ها هستند. همچنین نشان داده شده است که جیبرلین برای تشکیل و رشد میوه، بویژه میوه های بدون هسته، عامل مهمی محسوب می شود.از اثرات دیگر جیبرلین ها اینست که دست کم در برخی از گیاهان از تجزیه کلروفیل جلوگیری کرده و از بدین وسیله پیری برگ را به تاخیر می اندازند.
کاربرد جیبرلین ها در باغبانی:
• در حال حاضر مهمترین کاربرد جیبرلین ها به ویژه اسید جیبرلیک بالا بردن میزان محصول در انگور می باشد.• جیبرلین ها ایجاد میوه ناشی از بکر زایی را روی گیاهانی که بطور طبیعی توانایی این کار را داشته باشند افزایش می دهند.• عقب انداختن رسیدگی میوه هایی مانند خرمالو است که اگر پس از رسیدن به سرعت چیده نشوند به سرعت نرم و فاسد می گردند.• شکستن رکود بذر ها• پا بلند ساختن گیاهان پا کوتاه• به گل نشاندن گیاهان روز بلندی که تحت شرایط روز کوتاه پرورش یافته اند.
• مبارزه با کوتاه ماندگی گیاهانی که به دلیل ابتلا به بیماریهای ویروسی خاص از رشد باز مانده اند.
سایتوکینین :
تولید سایتوکینین در نقاطی از گیاه انجام میشود که تقسیم سلولی به طور فعال در حال انجام می باشد. این نقاط شامل جوانه ها، برگ های جوان و میوه های در حال رشد است. بررسی ها نشان داده اند که سایتوکینین ها درون ریشه ها و به احتمال زیاد در نوک ریشه ها ساخته می شوند و از طریق آوند های چوبی به سایر نقاط گیاه انتقال می یابند و فعالیتهای فیزیولوژیکی آنها را کنترل می کنند.

۶۹۸

سایتوکنین
اثرات سایتوکینین ها :
مهمترین اثر آن کنترل تقسیم سلولی است، این عمل از طریق تحریک تولید اسید های هسته ای انجام میگیرد. همچنین سایتوکینین ها به خاطر تاثیری که در ساخته شدن اسیدهای هسته ای و پروتئین ها دارند قادرند پیری را در برگ ها و سایر اندام های گیاه به تاخیر بیاندازند. در برخی از گیاهان سایتوکینین ها بر روی جوانه زدن بذر ها تاثیر می گذارند. از اثرات مهم دیگر سایتوکینین ها تحرک بخشی مواد غذایی و جلب این مواد به عضوی مثل میوه ها، برگها و غده های جوانی است که یا خودشان سازنده سایتوکینین هستند و یا مصنوعا به سایتوکینین های خارجی آغشته شده اند.
کاربرد سایتوکینین ها در باغبانی:
• مهمترین کاربرد سایتوکینین ها در باغبانی، کمک به تولید گیاهانی مانند داودی و میخک، از طریق کشت بافت، می باشد که هم اکنون به صورت تجارتی در سطوح بزرگ انجام می گردد.• استفاده دیگر سایتوکینین ها در گلکاری می باشد که عبارت است از بکار گیری آنها در بی اثر ساختن چیرگی انتهایی در گیاهانی مانند حسن یوسف و فلفل زینتی، و تولید بوته هایی با شاخساره منشعب و متراکم که از بازار پسندی بیشتری برخوردار می باشد.• کاربرد دیگر سایتوکینین ها در طولانی کردن عمر گل های بریدنی و سبزی های برگی در مراحل بعد از برداشت می باشد.
اتیلن :
اتیلن در شرایط متعارف، گازی می باشد، بیش از یک قرن است که شناخته شده است، از آن برای سبز زدایی مرکبات و رساندن موز و خرمالو در انبار استفاده کرده اند. این گاز یکی از ترکیبات طبیعی میوه های در حال رسیدن می باشد. تمام اندام های گیاهی، بویژه میوه ها اتیلن تولید می کنند.

۷۷۷۴

اتیلن
تولید اتیلن در گیاهان:
هر یک از ترکیبات گیاهی تحت شرایط ویژه ای اتیلن تولید می کنند. این شرایط، یا مرحله ویژه ایی از رشد و نمو است که معمولا همراه با تولید اتیلن فراوان می باشد یا ناشی از زخم گیاه و یا شاید حاصل از موانعی باشد که در برابر رشد و سایر فعالیت های فیزیولوژیکی گیاه ایجاد شده است.میزان تولید اتیلن در گیاهان، تا حد زیادی تحت تاثیر عوامل محیطی و هورمون های دیگر است، برای مثال کاربرد اکسین ها در اکثر موارد باعث ازدیاد تولید اتیلن می شود، به همین دلیل این احتمال وجود دارد که اکسین بعضی از اثرات خود را از طریق تولید اتیلن اعمال می کند.
اثرات و کاربرد های اتیلن:
هنگامی که بذر ها، جوانه ها و غده های در حال رکود، به مدت کوتاهی تحت تاثیر اتیلن قرار گیرندآغاز به جوانه زنی و رشد میکنند ولی هرگاه مدت زمان تیمار با اتیلن زیاد باشد حالت رکود نه تنها بر طرف نمی شود بلکه تشدید نیز می شود. از این خاصیت اتیلن، برای شکستن رکود غده های سیب زمینی و وادار ساختن آنها به جوانه زنی و رشد استفاده می کنند.امروزه مشخص شده که اکسین اثرات خود را از طریق تحریک به تولید اتیلن بر جای می گذارد. مهمترین اثر اتیلن، که امروزه بیشترین مقدار مصرف اتفن را به خود اختصاص داده، تسریع در رسیدن میوه های روی درخت و درون انبار، صرفه جویی در نیروی لازم برای جدا سازی میوه ها از درخت، و تسهیل برداشت مکانیکی است. برای میوه هایی مانند گردو، آلبالو، گیلاس و هلو، آزمایش نشان می دهد که حدود یک ماه پیش از زمان برداشت تجاری، مصرف اتفن در غلظت هایی که بر حسب نوع میوه متفاوت است باعث می شود که اولا تمام میوه ها تقریبا با هم و حدود دو هفته زودتر برسند و ثانیا بتوان توسط دستگاه های مکانیکی لرزاننده با صزف نیروی کمتر ، همه را در یک مرحله برداشت کرد.
اسید ابسیزیک:
این ترکیب به وجود آمده طبیعی در بعضی جنبه های رشد و نمو گیاه به کار گرفته می شود، برخی از آنها بازدارنده رشد هستند و تعدادی ار آنها نقش تسریع و تحریک کنندگی دارند( جنین زایی، ذخیره پروتئین دانه ها).اسید آبسیزیک در سرتاسر عالم گیاهی به طور وسیعی گسترش یافته است و این ماده در گیاهان عالی، خزه ها، جلبک های سبز، قارچ ها و اخیرا در مغز موشها نیز یافت شده است. اسید ابسیزیک در برگ ها( کلروپلاست ها و دیگر پلاست ها) سنتز می شود و این واکنش در پاسخ به تنش توسط گیاه صورت می گیرد.اسید آبسیزیک به عنوان نشانگر عمل می کند که بانگر تحمل تنش توسط گیاه می باشد. اما این ترکیب در فرایند های فیزیولوؤیکی طبیعی در گیاهان نیز به کار می رود.واکنش هایی که اسید آبسیزیک در انجام انها موثر است:
• باز و بسته شدن روزنه ها • بیان تنش آبی • حفاظت از گیاهان در مقابل تنش نمک و تنش سرما • جنین زایی طبیعی • تحریک ذخیره پروتئین بذر • ریزش • جوانه زنی بذر • رشد و زمین گرایی.
برازینواستروئیدها :
در حال حاضر به وضوح نمی توان گفت که برازینواستروئید ها از کدام بخش گیاهان سنتز می شوند؛ به هر حال آنها در بخشهای مختلفی از گیاهان شامل گرده، برگها، بذور، شاخه ها، غده ها و ساقه ها دیده می شوند، اما در ریشه گیاهان وجود ندارند.از زمان کشف برازینو استروئیدها تاکنون فعالیت بیولوؤیکی آنها در سیستمهای آزمایشی متعددی مورد ارزیابی قرار گرفته و نشان داده شده است که این مواد در اعمال زیر به کار گرفته می شوند:
• تغییر مقاومت به سرما • بیماری • علف کش ها • استرس های شوری • افزایش عملکرد محصول • جوانه زنی بذر • کاهش سقط جنین میوه و ریزش • فعالیت های ضد استروئیدی • جلوگیری از توسعه و رشد ریشه.
سالیسیلاتها :
گروهی از ترکیبات هستند که فعالیت آنها بیشتر شبیه به اسید سالسیلیک می باشد که یک فنل گیاهی است؛ فنل ها به عنوان موادی تعریف می شوند که دارای یک حلقه آروماتیک همراه با یک گروه هیدروکسیل یا مشتقات آن فعال می باشند.اسید سالسیلیک در برگها و دستگاه زایشی گیاهان شناخته شده است و بیشترین مقدار آن در گل آذین گیاهان گرمسیری یافت می شود که بوسیله پاتوژن های نکروزه کننده آلوده گشته اند.اسید سالسیلیک بر روی برخی از اعمال گیاهی موثر است اما گلدهی، تولید گرما در گیاهان منطقه گرمسیری، توسعه مقاومت نسبت به بیماری فرایند هایی هستند که اسید سالسیلیک بیشترین تاثیر را در آنها داشته است.
جازموناتها :
هر چند که اطلاعات کمی در مورد بیوسنتز جازموناتها وجود دارد، شواهد نشان داده است که نواحی انتهایی ساقه، برگ های جوان، میوه های نارس و مریستم انتهایی ریشه حاوی بالاترین سطوح از جازموناتها می باشند. جازمونات می تواند یک سری از واکنش های فیزیولوژیک را در گیاهان به انجام برساند. هنگامی که اسید جازمونیک به صورت خارجی بر روی گیاهان استعمال نشود، پیری، ریزش دمبرگ ها، تشکیل ریشه، پیچیدگی جوانه انتهایی، سنتز اتیلن و سنتز بتا کاروتن را تسریع می کند. علاوه بر این اثرات تسریع کننده جازمونیک اسید را در جلوگیری از جوانه زنی بذر، رشد کالوس، رشد ریشه، تولید گرده، از خود نشان داده است.همچنین نشان داده شده است که اسید جازمونیک می تواند بروز و بیان ژن را در تعدادی از گونه های گیاهی تحریک کند. اسید جازمونیک در یک عمل مشخص در یک عمل مشخص پروتئینها را تحریک کرده که آنها همان پروتئین های ذخیره ای سویا، بازدارنده های پروتئیناز های تحریک شده به وسیله زخم در گوجه فرنگی و سیب زمینی و پروتئین های ذخیره ای بذر و پروتئین های پیکره غشای روغنی می باشند. نشان داده شده است که سطوح درون زای جازمونات در پاسخ به محرک های خارجی از قبیل زخم شدن، نیروی های مکانیکی، مواد تحریک کننده به دست آمده از گیاهان مورد حمله پاتوژن و فشار اسمزی از خود افزایش نشان داده است.
منبع:www.spiagri.com
اف اس پی مارکت

موارد كاربرد هورمون رشد گياهان

موارد كاربرد هورمون رشد گياهان

هشدار : هر گونه کپی بردای باید با ذکر منبع و اجازه رسمی از نویسنده باشد .

20131013081505775_1

هورمون رشد گياهي از طريق ريشه ، شاخه ، برگ ، جوانه ، غنچه ، گل و ميوه قابل جذب است . هورمون از شكستگي و قطع و افتادن و جدايش شكوفه و گل و ميوه جلوگيري مي كند .از ريشه دار شدن باقالي و لوبيا هنگام برداشت محصول جلوگيري مي كند ، رشد ميوه را تسريع و مقدار محصول را افزايش مي دهد . تا حدي باعث كاهش تخم ميوه ها و محصولات تخم دار مي شود ( مانند هندوانه و پرتقال ) ( البته اگر در مرحله بيداري درخت و يا كاشت بذر و گل دهي و نيز در مرحله رشد ، هورمون زده شود ) ، كاربرد هورمون باعث رسيدن كامل ميوه مي شود و براي محصولاتي چون بادمجان و خيار باعث قلمي شدن آنها مي گردد . و تا حدي خاصيت ضد باكتري و قارچ دارد و با تركيب با قارچ كشها و آفت كشها اثر آنها را بيشتر مي كند وچنانچه همراه كود ها مصرف شود، اثر كود ها بيشتر خواهد بود .
افزايش طول لوله گرده افشاني ، افزايش ميزان محصول ، جوانه زني سريع ، شكوفه دهي سريع ، جلوگيري از افتادن زودرس ميوه و توليد ميوه بزرگتر و با كيفيت تر و بهبود رنگ ميوه ها .اساساٌ براي پيش خيساندن بذرهاي برنج ،جو گندم، باقالي ،هندوانه ،خربزه، بادام زميني، كلم و ديگر بذرهاي صيفي جات و غلات بكار مي رود .
باعث رشد و افزايش مقدار برداشتي صيفي جات ، سبزيجات و غلات مي شود .
توليد ميوه هايي چون سيب، پرتقال، گلابي، نارنج، نارنگي ( مركبات ) ، انگور و هلو، شليل ، انجير، آلو سبز، آلو برغاني و پسته و بادام و گردو و ديگر ميوه ها با كميت بيشتر و كيفيت عالي .
اگرهورمون جذب آب رودخانه شود باعث رشد ماهي و ميگو مي شود و در دوزهاي بالا باعث
مرگ ماهي و ميگو مي شود لذا براي مزارع مشرف به رودخانه بايد از دوز پايين استفاده كرد .
كاربرد بصورت ا سپري بر روي غنچه ، شكوفه و گل براي توليد ميوه هاي بزرگتر . كاربرد بصورت اسپري بر روي برگها به جهت رشد و افزايش برگها و پهنتر شدن ، مقاوم و شاداب گشتن آنها و افزايش ساقه ها و تقسيم سلولي گياه مي شود .
قابل كاربرد با كود ها و قارچ كشها و افت كشها به جهت افزايش اثر به صورت متقابل .
هورمون باعث تسريع جوانه زايي و ريشه زايي بذر ها و هسته ها ، قلمه ها و گياهان مي شود . تقويت بذر ، مقاومت بذر بر عليه بيماري و عوارض جانبي .
ميزان كاربرد هورمون :
كاربرد براي ايجاد نهال و خيساندن هسته هايي مثل گردو ، بادام ، فندوق ، پسته ، هلو ، آلو ، زردآلو، شليل، آلبرتا ، خرما و ديگر هسته هاي سخت ميوه ها : 100 گرم از محلول هورمون در نيم يا يك ليتر آب ريخته و پس از بهم زدن هسته ها را جداگانه به مدت 12 تا 36 ساعت در محلول هورموني آماده شده مي خيسانيد و سپس آنرا كشت مي نماييد و هر چه هسته سخت تر باشد مدت زمان بيشتر مي شود .خيساندن هسته ها در هورمون باعث رشد جوانه و سپس ساقه نهال تشكيل شده خواهد شد و نهال يك ساله مثل نهال 2 تا 3 ساله بنظر مي رسد و براي درختي مثل گردوكه در حدود 7 تا 8 ساله شود بيشترين ثمر را مي دهد با كاربرد هورمون در مراحل خيساندن هسته و سپس كاشت و رشد نهال و فواصل زماني بعدي مثل انتقال به محل اصلي ثابت و جوانه زني و گل دهي و محصول دهي طي 4 تا 5 سال به حد 7 تا 8 سال بدون كاربرد هورمون مي شود .
براي خيساندن هسته هاي گياهان معمولي : 100 گرم از محلول هورمون را با 3 تا 8 ليتر آب مخلوط و به مدت 12 تا 36 ساعت خيسانده شده تا جوانه زده شود ، هر چه هسته سختر باشد مدت زمان و غلظت بيشتر مي شود مثلا براي گردو 100 گرم با نيم تا يك كيلو آب و به مدت 36 ساعت و براي پسته ، بادام و نظير آنها 100 گرم هورمون با يك ليتر آب به مدت 36 ساعت .
كاربرد براي جوانه زايي بذر هايي چون برنج ، غلات و سيب زميني ، صيفي جات و سبزيجات : 100 گرم هورمون با 20 تا 40 ليتر آب مخلوط و به مدت 12 تا 36 ساعت در محلول رقيق شده مي خيسانيد و سپس كشت مي نماييد .
براي بذر گياهاني كه به صورت نشاء كشت مي شوند مثل گوجه فرنگي ، كاهو و غيره : بذر هاي اين گياهان در محلول ( 100 گرم هورمون در 5 تا 10 ليتر آب ) به مدت 12 تا 36 ساعت خيسانده و سپس در محل نشاء كشت مي نماييد .
براي قلمه ها : 100 گرم هورمون در 5 تا 10 ليتر آب و پس از اختلاط و آماده شدن محلول قلمه 5 دقيقه در محلول خيسانده و سپس مراحل بعدي معمول طي مي شود .
براي بذر پنبه : 100 گرم هورمون با 100 ليتر آب مخلوط و مدت 12 تا 36 ساعت بذر ها در محلول فوق خيسانده تا جوانه زند .
در مرحله گل دهي پنبه : 100 گرم هورمون با 50 تا 60 ليتر آب مخلوط و به گياه اسپري و پاشيده شود . غوزه و تخمدان از ريزش محلول محفوظ شود و محلول فقط به ساقه ها پاشيده شود و در نيمه هر ماه هم يك بار مي توان محلول رقيق شده پاشيده شود .
براي گياهاني چون هندوانه و خربزه و گوجه فرنگي و بادمجان ، كاهو ( سبزيجات و صيفي جات ) : 100 گرم با 50 تا60 ليتر آب مخلوط و بروي صيفي جات و سبزيجات اسپري و پاشيده شود از پاشيدن و تجمع هورمون در داخل گل اين گياهان در مرحله گل دهي اجتناب نماييد چون ممكن است باعث تخريب گل شود، اسپري با يد به صورت زاويه دار انجام گيرد و بيشتر ساقه ها را فرا بگيرد. يكبار در مرحله خيساندن بذر ها ، يكبار در مرحله رشد 15 تا 25 روز پس از كشت و سپس به فاصله يك ماه و در هر ماه يك بار و در مرحله آخر 15 تا 20 روز قبل از برداشت ديگر پاشيده نشود چون ممكن است مقداري از هورمون جذب گياه نشده و باعث بوي بد شود ، لذا پس از آخرين بار پاشش هورمون به گياه ، 1 تا 2 بار آب خالص برروي صيفي جات و سبزيجات به فاصله 3 تا 9 روز بعد اسپري و پاشيده شود تا ذرات جذب نشده هورمون شسته و جذب خاك شود

———————————————————————————-
200 گرم هورمون را در 100 تا200 ليتر آب ريخته به هم مي زنيد و آنرا بصورت اسپري با دستگاه بروي صيفي جات و سبزيجات و درختان مي پاشيد .موارد و زمان كاربرد براي درختان متعاقباً اعلام مي گردد .
جدول ميزان و مدت خيساندن بذرها و هسته اي گياهان :
مدت زمان خيساندن ميزان مصرف هورمون

نوع بذر يا هسته
12 تا 24 ساعت 100 گرم هورمون با 20 تا 40 ليتر آب برنج ، غلات و سيب زميني ، صيفي جات و سبزيجات
12 تا 24 ساعت 100 گرم هورمون در 5 تا 10 ليتر آب گياهاني كه به صورت نشاء كشت مي شوند مثل گوجه فرنگي ، كاهو و غيره
36 ساعت 100 گرم از محلول هورمون در نيم يا يك ليتر براي ايجاد نهال و خيساندن هسته هايي مثل گردو ، بادام ، فندوق ، پسته ، هلو ، آلو ، زردآلو، شليل، آلبرتا ، خرما و ديگر هسته هاي سخت ميوه ها
12 تا 36 ساعت 100 گرم هورمون را با 3 تا 8 ليتر آب خيساندن هسته هاي گياهان معمولي