مواد هیومیکی و نقش آنها در بهبود خواص فیزیکوشیمیایی خاک

مواد هیومیکی (هوموس، فولویک اسید و هیومیک اسید و هیومین ها و هیوماتها) بعنوان منبع انرژی حیاتی برای میکروارگانیسم ها در خاک بشمار می روند. موجودات خاکزی از مواد آلی هیومیکی و غیر هیومیکی بمنظور تغذیه و تولید انرژی سود می جویند. جلبکها، مخمرها، باکتریها، قارچها، نماتدهای غیرپارازیت، قارچهای مایکوریز و جاندارن ریز خاکزی از جمله موجودات مفیدی هستند که بخوبی از ترکیبات هیومیکی در خاک بهره برداری می کنند. در خاکهای با مواد هیومیکی بالا باکتریهای مفید تولید اسیدهای ارگانیک می کنند که موجب افزایش جذب و حلالیت عناصر معدنی فیکس شده در خاک می شوند. علاوه بر این در ایندسته خاکها برخی دیگر از باکتریها تولید مواد پلی ساکاریدی می کنند و موجب بهم چسبیده شدن ذرات خاک و بهبود خواص فیزیکوشیمیایی خاک می شوند. مواد هوموسی نقش پاک کنندگی و پالایش خاک از موادی همچون نیکوتین، آفلاتوکسین، آنتی بیوتیکها و همچنین بسیاری از سمومی که منشا آلی دارند ایفا می کند

خاک حاصلخیز خاکی است که جمعیت ارگانسیم های مفید آن بالا باشد و زمانی جمعیت ارگانیسم های مفید در حد اپتیمم است که مواد هیومیکی بمقدار کافی در خاک موجود باشد. مواد هیومیکی ظرفیت نگهداری آب در خاک را بالا می برند و بنابراین مدت زمان بیشتری رطوبت در دسترس ریشه ها خواهد بود. مواد هیومیکی دامنه یا وسعت تبادل یونی را برای درختان بیشتر می کنند بعبارت ساده تر وجود مواد هیومیکی در حد اپتیمم در خاک موجب می شود که وسعت بیشتری از ریشه درختان قادر به تبادل یونی با خاک باشد. اضافه کردن مواد هیومیکی بخاک موجب افزایش میزان تخلخل خاک و نهایتا ورود اکسیژن بیشتر و نهایتا تهویه مناسبتر خواهد شد. در صورت عدم وجود اسیدهای فالویک و هیومیک در خاک بسیاری از عناصر بصورت غیرقابل جذب برای ریشه در خواهند آمد. در مورد مسمویت Nacl یا تنش شوری اضافه کردن مواد هیومیکی به خاک موجب کاسته شدن از این مشکل در درختان پسته خواهد شد. به اثبات رسیده که میزان شوری یا غلظت Nacl در خاک رابطه معکوسی با میزان اسیدهای هیومیک و فالویک و هوموس موجود در محیط خاک دارد

استفاده بیش از حد از کودهای شیمیایی مخصوصا کودهای که پایه آمونیاکی دارند تاثیر منفی روی مواد هیومیکی خاک خواهد داشت. شخم بی رویه و عمیق تاثیر منفی روی مواد هیومیکی خاک خواهد گذاشت. آیش یا رها کردن زمین به حال خود بهر دلیل تاثیر منفی روی مواد هیومیکی خاک دارد. یکی از نقش های جالب و شگفت آور مواد هیومیکی اثر آنها در تعدیل pH خاک است. مواد هیومیکی (هوموس، فولویک اسید و هیومیک اسید و هیومین ها و هیوماتها) روی بیکربناتهای کلسیم اثر گذاشته و با تولید CO2 در خاک و رها سازی این گاز موجب جذب بهتر سایر عناصر توسط ریشه درختان خواهد شد. تبخیر و تعرق و تعدیل دمایی در صورت استفاده از مشتقات و کودهای هیومیکی تعدیل خواهد شد. فرموله کردن بسیاری از عناصر مانند آهن (Fe)، روی (Zn) و ….با اسیدهای هیومیک و فولویک در صورت کاربرد در خاک یا پاشش روی برگ میزان جذب این عناصر را بالا خواهد برد.