آزمایش تعیین مقدار فسفر قابل جذب

اندازه گیری فسفر قابل جذب به روش اولسن Olsen

هدف :

 تعیین مقدار فسفر یک نمونه خاکی در یک منطقه که نشان دهنده مقدار فسفر آن منطقه است ، که در بررسی ها و تحقیقات جانبی برای افزایش حاصلخیزی خاک آن منطقه یکی از اطلاعات کلیدی و مهم است .

مقدمه :

* فسفر یکی از عناصر اولیه خاک محسوب می شود که در خاک و گیاه نقشهای عمده ای همچون توسعه ریشه ، رشد بذر ، رسیدگی یکنواخت گیاه و . . . دارد .

* فسفر در خاک به دو گروه معدنی و آلی تقسیم می شود .

* حلالیت بسیار کم کانیهای فسفات باعث جذب محکم آن بر روی سطوح ذرات خاک می شود .

* به دلیل غلظت پایین فسفر در محلول خاک میزان بسیار کم از فسفر همراه با آب زهکشی از خاک خارج می شود .

* فسفر غذای مناسب جلبک ها است و باعث رشد بیش از حد جلبک ها می شود که خود افزایش جلبکها منجر به کم شدن نور دریافتی از خورشید و اکسیژن در آب می شود که باعث مرگ و میر ماهی می شود که در کل باعث آلودگی می شود

* در این آزمایش از دستگاه اسپکترو فتومتر استفاده می کنیم که بر اساس نور سنجی کار می کند و عدد مربوط به درصد نور جذب شده یا درصد نور عبور داده شده هر محلول را بر روی نمایشگر نمایان می کند .

وسایل مورد نیاز :

پیپت مدرج – ارلن مایر ۲۵۰ و ۱۲۵ میلی لیتری – شیکر – کاغذ صافی

مواد شیمیایی مورد نیاز :

بی کربنات سدیم ۰٫۵ نرمال – آب مقطر – اسید سولفوریک – اسید اسکوربیک پتاسیم آنتیمونی تارتارات – کربن اکتیو –پتاسیم دی هیدروژن فسفات– نمونه خاک

 

دستور کار :

۱- عصاره گیری :

 ۵ gr خاک را توزین کرده و در یک ارلن ۲۵۰ ml می ریزیم و به آن ۱۰۰ ml محلول عصاره گیر بی کربنات سدیم ۰٫۵ نرمال با  pH=8.5 اضافه می کنیم و به مدت ۳۰ دقیقه شیکر می کنیم . بعد از اتمام شیکر بلافاصله با کاغذ صافی آن را صاف می کنیم و اگر عصاره رنگی بود به آن ۰٫۱ gr کربن اکتیو اضافه می کنیم و دوباره  ۳۰ دقیقه شیکر می کنیم و پس از شیکر مجدداً صافی می کنیم .

* در کنار تهیه عصاره یک بلانک ( شاهد ) هم تهیه می کنیم که فقط خاک را در خود ندارد .

۲- تهیه محلول استاندارد : 

۱-۲ . تهیه محلول استاندارد ۵۰۰ppm فسفر را به این طریق تهیه می کنیم که مقدار ۱٫۰۹۸۴ گرم پتاسیم دی هیدروژن فسفات را در ۵۰۰ml آب مقطر حل می- کنیم .

۲-۲ . تهیه محلول ۲۰ ppm فسفر را به این صورت که ۴۰ ml از محلول ۵۰۰ppm فسفر را با محلول عصاره گیر ( بیکربنات سدیم ) به حجم یک لیتر می رسانیم .

۳-۲ . برای تهیه سری استانداردها به این شیوه عمل می کنیم که از محلول ۲۰ppm فسفر برای تهیه محلولهای ۰٫۴ ، ۰٫۶ ، ۰٫۸ ، ۱ ، ۱٫۲ و ۱٫۴ ppm فسفر ، با استفاده از معادله C1.V1= C2.V2 مقدار لازم را شناسایی می کنیم که به ترتیب ۲۰، ۳۰ ، ۴۰ ، ۵۰ ، ۶۰ و ۷۰ میلی لیتر مورد نیاز است که با بیکربنات سدیم به حجم یک لیتر می رسانیم و برای تهیه محلول استاندارد صفر از بیکربنات سدیم استفاده می کنیم .

۳- تهیه داروی مخلوط ( محلول مخلوط )

برای تهیه داروی مخلوط به ترتیب زیر از مواد برداشته و در یک ارلن ریخته و به آرامی بهم می زنیم تا یکنواخت شود .

۱-               ml 50 اسید سولفوریک ۴ مول

۲-               ml 15 آمونیوم مولیبدات

۳-               ml 30 اسید اسکوربیک

۴-               ml 5 پتاسیم آنتیمونی تارتارات

۵-               ml 200 آب مقطر

۴- از هر محلول استاندارد و عصاره و بلانک ml 25 برداشته و هر کدام را در یک ارلن مایر ml125 ریخته و ml 25 از داروی مخلوط به هر کدام اضافه می- کنیم .

۵- تمام ارلن ها را به مدت ۱۵ دقیقه شیکر می کنیم و بعد کنار می گذاریم تا بعد از صرف ۱ تا ۲ ساعت رنگ محلول درون ارلن ها آبی شود .

۶– بعد از دیدن رنگ آبی کامل ، اول استانداردها را با دستگاه اسپکترو فتومتر روی طول موج nm 880  یا nm  ۸۲۰  قرائت می کنیم که با داشتن اعداد بدست آمده می توانیم یک منحنی استاندارد ( مرجع ) رسم کنیم .

و بعد عدد عصاره و بلانک را با دستگاه قرائت کرده و با تطبیق دادن با منحنی استاندارد غلظت فسفر ( ppm ) هر کدام را مشخص می کنیم .

۷- با داشتن داده های بدست آمده از آزمایش و قرار دادن در معادله زیر می توانیم مقدار فسفر را حساب کنیم .

                                                               × ( a – b ) = ppm (P)

a = ppm (P)  در نمونه عصاره

b = ppm (P)  در بلانک

V = محلول عصاره گیری اضافه شده

S = وزن نمونه خاک توزین شده

کلسیم و نقش ان در گیاهان

کلسیم یک عنصر ضروری برای گیاه است که بین ۲/۰ تا ۵/۰ درصد وزن خشک برگ را تشکیل می دهد. کلسیم نقش مهمی را در ساختمان دیواره گیاهی و اعضای سلولی ایفا می کند(سوپنجانی و همکاران ، ۲۰۰۵). تحقیقات نشان داده اسپری کلسیم نتایج مناسبی در بهبود استحکام سلول گیاهی و تاخیر در فرایند پیری ایفا می کند(فرگوسن ، ۱۹۸۴؛ کانوی ، ۱۹۸۷)، که افزایش عمر گلها بوسیله جلوگیری از سنتز اتیلن توسط کلسیم انجام می شود(الاد و کریشنر ، ۱۹۹۲). کلسیم در جوانه زدن دانه گرده و رشد لوله گرده در بسیاری از خانواده های گیاهی نقش اساسی دارد. اهمیت کلسیم را به دخالت آن در تشکیل دیواره سلولی نسبت دادند، اما نقش آن در پلاسمالما نیز به همان اندازه مشهود است. واضح است که انجام همزمان این وظایف با یکدیگر مغایرتی ندارند. تیمار کلسیم باعث به تاخیر افتادن کاهش پروتیین و فسفولیپید در اعضای سلولی و افزایش فعالیت ATPآز در گلبرگ ها می شود(ملکوتی ، ۲۰۰۱). نفوذ کلسیم به داخل میوه باعث کاهش تنفس و تولید اتیلن، و در نتیجه نگهداری و استحکام میوه و تثبیت فعالیت ACC اکسیداز می گردد(کانوی، ۱۹۸۷). به طور کلی کلسیم مقاومت اندامهای گیاهی را در برابر صدمات مکانیکی، شکستگی، آفات و بیماریها افزایش می دهد و از طرف دیگر در ساخت آنزیم های گیاهی دخالت دارد و همچنین باعث رشد طولی ریشه و شاخه ها نیز می گردد(پیرمرادیان، ۱۳۷۶). نقش عمده کلسیم از نظر کمی در ترکیب ساختار تیغه میانی دیواره سلولی است. کلسیم وقتی با جزء اسیدی پکتین های ژله مانند پیوند می یابد نمک غیر محلولی را تشکیل می دهد و بدین ترتیب ساختاری که قبلا نیمه سیال بود به صورت سختی در می آید. کلسیم همچنین نقش مهمی در تنظیم نفوذپذیری انتخابی غشا سلولی دارد. وقتی گیاه در محیط فاقد کلسیم رشد می کند غشاهای سلولی تراوا می شود و کارایی خود را در جلوگیری از انتشار آزاد یون ها از دست می دهد (ساتر، ۱۳۸۴).
کمبود کلسیم همیشه توسط علایم خارجی مشخص نمی شود و در بسیاری از اوقات گیاهان فقط با کمبود رشد مواجه می شوند. در کمبود کلسیم رشد بافتهای مریستمی متوقف می شود و در ادامه بافت ها از بین می روند. برگهای جوان کلروز نشان می دهند و برگهای پیر برعکس اغلب به رنگ سبز تیره در می آیند و پهنک برگ در آنها بزرگتر می گردد. آسیب ناشی از کمبود کلسیم در سلولهای جوان باعث نرم شدن و تغییر رنگ دیواره سلولها می شود و سپس اجزا تشکیل دهنده دیواره سلولی حل شده و ماده قهوه ای رنگی بوجود می آید که در فضای داخل سلولی تجمع می کند و آوند ها را مسدود می نماید و بدین وسیله از انتقال مواد جلوگیری می کند. بعد از این مرحله آسیب های ثانویه مانند خم شدن و آویزان شدن قسمت بالایی ساقه و قهوه ای شدن رگبرگهای جوان ظاهر می شوند(حق پرست تنها، ۱۳۷۱ ). کمبود کلسیم باعث نمو جوانه جانبی و در نتیجه توقف نمو جوانه انتهایی می شود(حسندخت، ۱۳۸۶). کمبود کلسیم از روی تشکیل ناقص و از هم پاشیدگی قسمت انتهایی گیاه قابل تشخیص است. کلسیم در این حالت نمی تواند از انساج مسن تر خارج گردد و مورد استفاده و رشد قسمتهای جدید قرار گیرد. لازم به یاد آوری است که کمبود کلسیم در گیاهان بندرت آن هم در خاکهای خیلی اسیدی با اشباع کلسیم کم مشاهده می گردد (محمودی و حکیمیان، ۱۳۸۵).
کلسیم عنصری نسبتا غیر متحرک است که به صورت یون Ca2+ جذب می شود. در آوند چوبی از طریق جریان تعرق حرکت کرده و انتقال آن در آوند آبکش محدود می باشد(سید و همکاران، ۲۰۰۷ ). به آسانی به آپوپلاست وارد می شود و به گونهء تعویض شدنی به دیواره سلول و در سطح بیرونی غشاء سیتوپلاسم می چسبد. میزان جذب آن به درون سیتوپلاسم محدودیت بی اندازه دارد و به نظر می رسد که جا به جایی آن با فرایندهای سوخت و سازی ارتباط جزیی دارد. تحرک کلسیم از یک سلول به سلول دیگر و در درون آوند آبکشی بسیار کند است و تنها مادهء غذایی کانی احتمالا بجز بر است که به طور عمده کار خود را در بیرون از سیتوپلاسم یعنی در آپوپلاست، انجام می دهد(مارشنر، ۱۹۹۹). کلسیم به دلیل ظرفیت بالای همآوری، در ساختمان مولکول های درشت قرار دارد(خوشگفتارمنش، ۱۳۸۶). درون گیاه، کلسیم بیشتر به صورت پکتات کلسیم، در دیواره سلولها، یافت می شود و کارش متصل ساختن سلولها به هم است. این ماده، به علت غیر قابل حل بودنش درون بافت ها، باید پیوسته در دسترس گیاه قرار گیرد(خوشخوی و همکاران، ۱۳۷۹). با توجه به غلظت بسیار کم کلسیم در سیتوپلاسم در مقایسه با اندامک های سلولی، این عنصر، نقش پیغام دهنده ثانوی را ایفا می کند. علایم محیطی با فعال کردن کانال های کلسیم غشاء سلولی، سبب افزایش ترشح کلسیم به سیتوپلاسم می شود. افزایش غلظت کلسیم سیتوپلاسم، ناشی از تغییر غلظت اسید آبسیزیک، شدت نور، عوامل بیماریزا و خسارت های مکانیکی است(خوشگفتارمنش، ۱۳۸۶).

1

نقش کلسیم در گیاهان
کلسیم چندین نقش مجزا در گیاهان عالی دارد، که این نقش ها می توانند به چهار بخش اصلی تقسیم شوند: (الف) تاثیر بر دیواره سلولی، (ب) اثر بر آنزیم ها، (ج) اثر بر پوست و (د) اثر متقابل بین کلسیم و فیتوهورمون ها، اگر چه اثر بر آنزیم ها و اثر متقابل بین فیتوهورمون ها ممکن است عمل مشابهی به نظر برسد(بارکر و پیلبام، ۲۰۰۵).
کلسیم در اتصال پلی ساکارید ها و پروتئین های تشکیل دهنده دیواره سلولی نقش دارد(مارسچنر، ۱۹۹۵). کلسیم کوفاکتور آنزیم های آمیلاز و ATP-ase بوده و در پایداری و مقاومت مکانیکی دیواره سلولی و فعالیت نرمال بسته شدن روزنه ها نقش دارد. به عنوان پیغام بر ثانویه در گیاه، به سیگنال های محیطی و هورمون ها واکنش نشان می دهد(دمارتی و همکاران، ۱۹۸۴).این عنصر به فعالیت اکسین کمک کرده و در تقسیم سلولی و طویل شدن سلول ها، جوانه زنی و رشد لوله گرده نقش دارد(فاگریا، ۲۰۰۹).کلسیم اثر تحریکی در نمو تارهای کشنده دارد. همچنین در بهبود و نمو گلدهی، بلوغ و انتقال کربوهیدرات ها از برگ ها به میوها موثر است(مارسچنر، ۱۹۹۵).
کمبود کلسیم
علائم کمبود کلسیم ابتدا در نقاط مریستمی و برگ های جوان ظاهر می شود در صورتی که علائم سمیت ابتدا در برگ های پیر مشاهده می گردد(برقچی و آلدرسون،۱۹۹۶). در خاک های قلیایی معمولا کمبود کلسیم وجود ندارد بنابراین کمبود آن در گیاه، در این خاک ها، به علت حرکت ضعیف آن در گیاه است. کمبود کلسیم در برگ ها معمولا زمانی رخ می دهد که میزان تعرق بسیار پائین باشد. علائم کمبود عمدتا در بخش هایی از قبیل شاخه های جوان که آوند چوبی کمی دارند، دیده می شود. بنابراین فشار ریشه ایی در طول دوره هایی که تعرق صورت نمی گیرد(شب) باید به اندازهء کافی بالا باشد تا کلسیم کافی را برای بخش های جوان ( با تعرق کم) مهیا نماید. در کمبود کلسیم، برگ های جوان به علت از هم پاشیدگی سلول ها و مرگ بافت ها جمع شده(مرکریو، ۲۰۰۷) و به سمت پائین پیچ می خورد(فاگریا، ۲۰۰۹).
گاهی کمبود کلسیم در محلول غذایی منجر به سمیت آمونیوم و تجزیهء بافت آوندی ساقه اصلی گیاه می شود(مایلز و جونز، ۱۹۹۶). میزان بالای آمونیوم، جذب کلسیم یا انتقال آن را در داخل گیاه کاهش می دهد(بابادائی سامانی، ۱۳۸۷).

 

علائم کمبود در برگهای جوان کاهو به صورت نکروز مشاهده می شود.

2

3

 نکروز در تمامی  برگهای پیر و جوان خیار (Cucumis sativus.L) توسعه پیدا کرده است.

 

فیزیولوژی پس از برداشت و کلسیم
عدم تعادل در وضعیت آب گل های بریده برای باعث کاهش عمر پس از برداشت آن می شود(هالوی، ۱۹۷۶). مهمترین علامت های عمومی در عدم تعادل وضعیت آب، پژمردگی، خمیدگی ساقه یا گردن، و باز نشدن کامل گل می باشد(هالوی و مایاک، ۱۹۷۶). چهار جزء فیزیولوژیکی که تعادل آب سلول قویا به آنها وابسته است عبارت از: جذب و انتقال آب، فقدان آب و ظرفیت نگهداری آب بوسیله بافت(بوردت،۱۹۷۰). در این رابطه، افزایش کمبود آب پتانسیل آب در گل را داریم(ایز و همکاران، ۱۹۸۶).
پتانسیل آب بوسیله محتوای آب درون سلول و غلظت محلول در آب درون سلولی حفظ می شود(هالوی ومایاک، ۱۹۷۶). هدف از زوال غشاء سلولی این بوده، که در نتیجه کمبود محلول خارج از سلول، می تواند همکاری منفی ایی در اجزاء بسبب تعادل آب داخل و خارج سلولی داشته باشد(بوروچو و وودسن، ۱۹۸۹).
غشاء سلولی مسئول تنظیم محتوای یون های غذایی و سایر متابولیت های درون سلول بوسیله انتقال دهنده های انتخابی به داخل و خارج سلول هستند. بقای موجودات وابسته به حفظ و نگهداری ساختمان و عمل غشاء سلولی است(روبینستین، ۲۰۰۰). بر طبق اسناد موجود، در گل، زوال غشاء سلول نقش مهمی در پروسه پیری آنها ایفا می کند(آدام و همکاران، ۱۹۸۳; ایز و همکاران، ۱۹۸۶). اشاره شده که شکست غشاء سلولی بر چندین تغییر فیزیولوژیکی که پیری گل و گلبرگ، افزایش تولید اتیلن، محتوای آبسزیک اسید، کاهش بالاگیری ساکارز و کاهش فعالیت ATP آز را هدایت می کنند، مقدم است(بوروچو و وودسن، ۱۹۸۹; ایتزاکی و همکاران، ۱۹۹۰). زوال غشاءهای سلولی ممکن است بعلت کاهش نفوذپذیری غشاء باشد که این تغییر می تواند در نتیجهء کمبود محلول در سلول باشد. چندین تغییر مولکولی و بیو شیمیایی در غشاء سلولی وجود دارد که آن را به طرف کاهش ساختار و عملکرد سوق می دهد(پالیات و دریلدارد، ۱۹۹۲; روبینستن، ۲۰۰۰).
آزمایشات نشان دادند که متابولیت های ناشی از شکست فسفو لیپیدها ممکن است مربوط به افزایش اتیلن سینتتاز باشد(بوروچو و همکاران، ۱۹۹۷). تحقیقات در زمینه فیزیولوژی پس از برداشت پیشنهاد می کنند که کلسیم ممکن است در کنترل پایداری غشاء سلول های گیاهی موثر باشد(لشم، ۱۹۹۲; پالیات و دریلداد، ۱۹۹۲; تورر و همکاران، ۱۹۹۹; روبینستن، ۲۰۰۰). تغییرات درون سلولی و یا تغییر غلظت کلسیم سیتوزول ممکن است محرک کاتابولیسم یا تغییر وضع و تغییر عملکرد اجزاء سلول باشند. کلسیم می تواند به داخل و خارج سیتوزول، از میان پمپ پروتن وابسته به شیب الکترونی در میان غشاء انتقال یابد. در سیتوزول، کلسیم با پیوستن به اجزاء درون سلولی یا جذب به ترکیبات سلولی در غلظت خیلی پایین نگهداری می شود(فرگوسن، ۱۹۸۴). در مقابل، افزایش غلظت کلسیم در سیتوزول ممکن است گیرندهء پروتیین که کالمودولین نامیده می شود را فعال کند، که این تبدیل ممکن است فعال کنندهء آنزیم های کاتابولیک و افزایندهء سرعت مرحلهء پیری باشد(لشم ، ۱۹۹۲). بنابراین پایان تنظیم غلظت کلسیم در سیتوزول، سطح خارجی غشاء پلاسمایی و دیوارهء سلول ممکن است مستلزم به تاخیر انداختن پیری باشد(فرگوسن، ۱۹۸۴).
چندین مطالعه برای تعیین اثر کلسیم روی عمر پس از برداشت در گل های تازه بریده شده برای تعیین نقش آن در به تاخیر انداختن فرایند تخریب در اعضای سلولی انجام شده است(ایتزاکی و همکاران، ۱۹۹۰; مارانگونی و همکاران، ۱۹۹۶; تورر و همکاران، ۱۹۹۹; روبینستین، ۲۰۰۰). مطالعات مختلف نشان دادند که افزودن کلسیم ممکن است طول عمر را افزایش دهد و بیماری های گل های بریده را کنترل کند. کلسیم می تواند به طور مصنوعی قبل از برداشت مطابق بر توصیه های کودی در دسترس گیاه یا گل های بریده قرار بگیرد، و می توان بیش از چندین منبع مختلف شیمیایی استفاده کرد. تحقیقات نشان دادند که افزودن کلسیم به فرم نیترات کلسیم ] [ Ca(NO3)2وکلراید کلسیم (CaCl2) و سولفات کلسیم (CaSO4)، می تواند سرعت پیری را کاهش دهد یا عمر پس از برداشت را طولانی تر کند نتایج تحقیقات چندین پژوهش بر روی گل های شاخه بریدهء، رز(میچلزوک و همکاران، ۱۹۸۹ ;تورر و همکاران، ۱۹۹۹)، گلایول (پروتی و همکاران، ۲۰۰۱)، داوودی و جعفری(پتال و ماناک، ۲۰۰۲)، اطلاعات حاصل از این مطالعات نشان دادند که کلسیم قادر است طول عمر پس از برداشت گل های بریده را افزایش دهد. این افزایش در طول عمر پس از برداشت ممکن است ناشی از به تاخیر افتادن رویدادهای مربوط به پیری، کاهش وزن تر، کاهش آب مصرفی، خمیدگی ساقه، یا جلوگیری از بیماری در طی تکثیر باشد(سرگیو، ۲۰۰۷).
میچلزوک و همکاران (۱۹۸۷) گزارش کردند که تیمار با ترکیب نیترات کلسیم و جوهر مازو در به تاخیر انداختن و کاهش تولید اتیلن در میخک شاخه بریده موثر است. بعلاوه نیترات کلسیم به عنوان محلول نگهدارنده برای افزایش طول عمر گل شاخه بریده رز استفاده می شود(صدیقی وهمکاران، ۱۹۹۵)، همچنین تیمار با کلسیم در گل های شاخه بریده رز باعث کاهش تولید اتیلن بین ۵۰ تا ۹۵ درصد گردیده است(وولپین و الاد، ۱۹۹۱). بررسی اثر ترکیبات مختلف کلسیم روی گیاه ارکیده دندروبیوم، توسط اوتایراتاناکیج و همکاران (۲۰۰۵) نشان داد هر دو تیمار CaOو CaCl2 ریزش گلبرگ ها را نسبت به شاهد کاهش دادند. کلرید کلسیم همچنن باعث افزایش استحکام ساقه های گل های بریده می شود(لوییز و همکاران، ۲۰۰۵). در پژوهشی که توسط سینگ و همکاران (۲۰۰۷) به منظور بررسی پاشش قبل از برداشت بر و کلسیم روی توت فرنگی صورت گرفت مشاهده شد کمترین عملکرد قابل قبول در تیمار شاهد و بیشترین عملکرد در تیمار حاوی کلسیم و بر به دست آمد. در میوه های تیمار شده با کلسیم به تنهایی و یا کلسیم و بر میزان کپک خاکستری نسبت به تیمار شاهد یا تیمار بر به تنهایی، کمتر بود.
کلسیم با استحکام بخشیدن به دیواره سلولی، تنظیم تراوایی غشای سیتوپلاسمی و به تاخیر انداختن فرایند پیری باعث کاهش خسارت بیماری کپک خاکستری در محصولات مختلف از قبیل باقلا و گوجه فرنگی)الاد و وولپین، ۱۹۹۳) خیار ، بادمجان و فلفل(الاد و همکاران، ۱۹۹۳)، و گل رز(بارتال و همکاران، ۲۰۰۱ ; وولپین و الاد، ۱۹۹۱) شده است. اما جذب کلسیم از محلول های غذایی تحت تاثیر اثرات ناهمسازی این عنصر با پتاسیم قرار دارد. به عبارت دیگر افزایش پیوسته پتاسیم در محلول غذایی اثر منفی بر جذب کلسیم توسط گل رز داشته که این مسئله احتمالا به رقابت بین یون ها مربوط می شود(باس و همکاران، ۱۹۹۸).
بر اساس تحقیقات انجام شده نقش فیزیولوژیکی کلسیم در کاهش خسارت بیماری کپک خاکستری بدین ترتیب است که کلسیم در کاهش تولید هورمون اتیلن بوسیلهء گلبرگ ها نقش داشته و بنابراین با جلوگیری از پیری، از توسعهء بیماری کپک خاکستری در گل های بریدهء رز جلوگیری می کند(وولپین و الاد، ۱۹۹۱). نقش دیگر کلسیم به ممانعت از فعالیت های آنزیمی پلی گالاکتوروناز و بدنبال آن کاهش در قابلیت تجزیه پذیری آنزیمی مواد پکتینی موجود در تیغهء میانی ارتباط داده شده است(هامر و اونسن، ۱۹۹۴). از طرف دیگر کاربرد کلسیم منجر به کاهش نشت الکترولیت ها از غشای سیتوپلاسمی به داخل آپوپلاست و سطح گلبرگ ها گردیده و در نتیجه از ایجاد منبع غذایی مناسب برای استقرار و توسعهء عامل بیمارگر جلوگیری می کند(الاد و اونسن، ۱۹۹۵).
مهمترین مشکل رز کوتاهی عمر گلدانی آن است. کلسیم یکی از مهمترین اجزاء دیواره سلولی است که نقش مهمی را در زندگی انبار داری ایفاء می کند. در محصولات باغبانی مشابه مانند سیب، کوددهی قبل از برداشت با کلسیم تیماری مرسوم برای بهبود زندگی انبارداری است. افسنانی و همکاران در این مطالعه اثر کلسیم روی زندگی انباری و طول عمر گل های بریده را مورد ارزیابی قرار داد. در این آزمایش اثر سه غلظت کلسیم ( mM0، ۱۰، ۲۰) را در سه زمان ۲۵، ۳۰ و ۴۰ روز قبل از برداشت مورد بررسی قرار گرفت. بعد از برداشت، گل های بریده در شرایط آزمایشگاهی در آب مقطر نگهداری شدند، فاکتورهای کمی و کیفی مثل سرعت کاهش وزن، سرعت پژمردگی، محتوای کلروفیل برگ، تغییر رنگ گلبرگ و سایر شاخص های دیداری ارزیابی شدند. نتایج نشان داد کوددهی باغلظت ۱۰Mm کلراید کلسیم در ۴۰، ۳۰ و ۲۵ روز قبل از برداشت، باعث افزایش طول عمر گلهای بریده نسبت به شاهد می گردد. ۱۰ روز پس از برداشت گل های تیمار شده با CaCl2 کیفیت خوبی داشتند، در صورتیکه کیفیت گل های شاهد در روز پنجم بعد از برداشت کاهش داشتند(افسنانی و همکاران، ۲۰۰۸).
بر اساس آزمایشی که توسط تیلور و برنن در سال ۲۰۰۸ انجام گرفت اثر تماس چندین فرمولاسیون مختلف کلسیم از جمله کلرید کلسیم، کلسیم آمینو اسید کلات و نیترات کلسیم را طی بکارگیری در طول دورهء رشد و توسعهء میوه هلو، اثر آن را روی کیفیت و زندگی انبارداری آن مورد بررسی قرار دادند. در همه موارد بهبود در استحکام میوه، شکاف پوست میوه و کاهش پوسیدگی میوه پس از برداشت مشاهده شد.
خلیفا و همکاران (۲۰۰۹)، اثر محلول پاشی کلسیم و بور را بر روی سیب بررسی کردند( کلسیم به فرم کلرید کلسیم و بور به فرم اسید بوریک). نتایج نشان داد پاشش اسید بوریک و کلرید کلسیم به تنهایی و به صورت ترکیبی افزایش معنی داری در میزان محصول، کیفیت محصول داشته و تغذیه درخت را نیز بهبود بخشید.
از کلرید کلسیم و نیترات کلسیم به صورت پاشش برای جلوگیری از لکه تلخی روی میوه های سیب استفاده می شود. از دو فرم کلسیم ذکر شده، نیترات کلسیم کمتر سبب سوختگی برگ می گردد. غوطه ور کردن میوه در CaCl2 بلافاصله بعد از برداشت تکمیل کنندهء پاشش های دوره ایی می باشد(نیدهام، ۱۹۸۳).پاشش درختان سیب با نیترات کلسیم در طی فاز توسعهء سلولی سبب افزایش رشد میوه و غلظت کلسیم . نیتروژن در میوهء هنگام برداشت و استحکام میوه ها در زمان برداشت و بعد از انبار داری می گردد(جانسونو همکاران، ۲۰۰۱).
کاربرد نمک کلسیم در میوه های گیلاسPrunus avium L.) (درست قبل از برداشت ممکن است وقوع شکاف پوست که به دنبال بارندگی های سنگین در این زمان اتفاق می افتد را کاهش دهد(گلن و پووایاه، ۱۹۸۹). تعدد کاربرد کلسیم در سرتاسر تابستان باعث بهبود حفظ میوه می شود و CaCl2 نسبت به Ca(OH)2 مناسب تر بوده است، بدین دلیل که Ca(OH)2 می تواند سبب چروکیدگی میوه در فصل گرما شود(مهریوک و همکاران، ۱۹۹۱). تحقیقات اخیر نشان دادند که پاشش CaCl2 با بور با سطح مناسب روی گیاهان توت فرنگی بفاصلهء ۵ روز از زمان ریزش گلبرگ ها باعث استحکام بیشتر میوه ها و مقاومت بیشتر نسبت به قارچ بوتریتیس هنگام برداشت می شود، همچنین این میوه ها بعد از ۳ روز انبار داری، نسبت به میوه های تیمار نشده غلظت بیشتری از مواد جامد قابل حل و اسیدیتهء قابل تیتراسیون دارند(ووجسیک و لواندوسکا، ۲۰۰۳). تیمار با کلسیم باعث افزایش عمر رومیزی و کیفیت میوه های، بعد از برداشت می شود. برای مثال، تیمار با کلسیم در گوجه فرنگی رقم چری برداشت شده در غلظت ۲۵mM CaCl2 باعث افزایش غلظت آپوپلاستی و کاهش ایجاد شکست پوستی می گردد(لیچتر و همکاران، ۲۰۰۲ ).

منابع
• بابادائی سامانی ر. ۱۳۸۷٫ گلکاری عمومی( اصول و مدیریت گلخانه). چاپ اول. انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی واحد استهبان.
• پيرمراديان م. ۱۳۷۶ . تغذيه برگي درختان ميوه. تهران: انتشارات نقش جهان. ۳۲ صفحه.
• ساتر گ د. ۱۳۸۴ . زندگي گياه سبز . ترجمه م مجتهدي ، ح لساني.تهران: انتشارات دانشگاه تهران. ۵۸۷ صفحه.
• حسندخت م ر. ۱۳۸۶ . مديريت گلخانه. تهران: انتشارات سلسبيل. ۳۷۶ صفحه.
• حق پرست تنها م. ۱۳۷۱ . تغذيه و متابوليسم گياهان. انتشارات دانشگاه آزاد اسلامي واحد رشت. ۵۲۷ صفحه.
• خوشگفتارمنش ا. ۱۳۸۶٫ مبانی تغذیه گیاه. انتشارات دانشگاه صنعتی اصفهان. ۴۶۲ صفحه.
• خوشخوی م، شیبانی ب، روحانی ا، تفضلی ع ا. ۱۳۷۹٫ اصول باغبانی. انتشارات دانشگاه شیراز. ۵۶۶ صفحه.
• مارشنر ه. ۱۳۸۴٫ تغذیه معدنی گیاهان عالی. مترجمین خلدبرین ب، اسلام زاده ط، جلد اول، چاپ اول. انتشارات دانشگاه شیراز، ۴۹۵ صفحه.
• Adam Z, Borochov A, Mayak S, Halevy AH. 1983. Correlative changes in sucrose uptake, ATPase activity and membrane fluidity in carnation petals during senescence. Physiol Plant. 58:257-262.
• Asfanani MG, Davarynejad H, Tehranifar A. 2008. Effect of pre- harvest calcium fertilization on vase life of rose cut flowers cv. Alexander. Acta Horticulturae. 804: 217-221.
• Baas R, Marissen N, Dik A. 1998. Cut rose quality as affected by Ca supply and translocation. Acta Horticulturae. 518:45-54.
• Barghchi M, Alderson P G. 1996.The control of shoot tip necrosis in Pistacia vera L. in vittro. Plant Growth Regul. 20: 31-35.
• Borochov A, Woodson RW. 1989. Physiology and biochemistry of flower petal senesence . Hort. Rev. 11:15-43.
• Barker AV, Pilbeam DJ. 2007. Handbook of Plant Nutrition. Taylor & Francis Group. 660 Pages.
• Bar-Tal A, Bass R, Ganmore- Neumann R, Dik A, Marissen N, Silber A, Davidov S, Hazan A, Kirshner B, Elad Y. 2001. Rose flower poduction and quality as affected by Ca concentration in the petal. Agronomie. 21: 393-402.
• Burdett AN. 1970. The cause of bent neck in cut roses. Journal Amer Social Hort Science. 95:427-431.
• Cid MC, Morales L, Scorro AR. 2007. Influence of additional night irrigations on petalcalcium levels and postharvest life of soilless roses. Acta Horticulturae. 747:513-517.Conway WS. 1987. The effects of postharvest infiltration of calcium, magnesium, or strodium on decay, firmness, respiration, and ethylene production in apples. Journal Amer Hort Science. 112: 300–۳۰۳٫
• Demarty M, Morvan C, Thellier M. 1984. Calcium and the cell wall. Plant Cell Envirom. 7:441-448
• Elad Y, Evensen K. 1995. Physiological aspects of resistance to Botrytis cinerea. Phytopathology. 85:637-643.
• Elad Y, Kirshner B. 1992. Calcium induces Botrytis cinerea damages to plants of Ruscus hypoglossum. Phytoparasitica. 20: 285-291.Elad Y, Volpin H. 1993. Reduced development of gray mold(Botrytis cinerea) in bean and tomato plants by Ca nutrition. Journal Phytopath. 139:146-156.
• Elad Y, Yunis H, Volpin H. 1993. Effect of nutrition on suscptibilty of cucumber, eggplant and peper crops to Botrytis cinerea.Can. Journal Bot. 71:602-608.
• Eze JMO, Mayak S, Thompson JE, Dumbroff EB. 1986. Senescence in cut carnation flowers: Temporal and physiological relationships among water status, ethylene, abscisic acid and membrane pereability. Physiol. Plant. 68:323-328.
• Fageria NK. 2009. The Use of Nutrients in Crop Plants. CRC Press , Boca Raton. FL. USA.
• Ferguson IB. 1984. Calcium in plant senescence and fruit ripening. Plant Cell and Environment. 7: 77–۴۸۹٫
• Glenn GM, Poovaiah BW. 1989. Cuticular properties and postharvest calcium applications influence cracking of sweet cherries. J. Am. Soc. Hortic. Sci. 114:781–۷۸۸٫
• Hammer P E, Evensen K B. 1994. Differences between rose cultivars in susceptibility to infection by Botrytis cinerea. Phytopathology. 84:1305-1312.
• Itzhaki H, Borochov A, Mayak S. 1990. Age-related changes in petal membrane from attached and detached rose flower. Plant Physiology. 94:1233-1236.
• Halevy AH. 1976. Treatments to improve water balance of cut flowers. Acta Horticulturae.64:223-230.
• Halevy AH, Mayak S. 1981. Senescence and postharvest physiology of cut flowers- Part 2. Hort Science. Review. 3:59-143.
• Johnson DS, Dover CJ, Samuelson TJ, Huxham IM, Jarvis MC, Shakespeare L, Seymour GB. 2001. Nitrogen, cell walls and texture of stored Cox’s Orange Pippin apples. Acta Hortic. 564:105–۱۱۲٫
• Khalifa R, Omaina M, Hafez M, Abd-El-Khair H. 2009. Influence of Foliar Spraying with Boron and Calcium on productivity, Fruit Quality, Nutritional Status and Controlling of Blossom End Rot Disease of Anna Apple Tres.Word Journal of Agricultural sciences. 5: 237-249.
• Leshem YY. 1992. Plant Membrane: A Biophysical Approach to Structure, Development and senescence. Kluwer Academic Publisher, Dordrecht. ISBN 0-7923-1353-4.
• Lichter A, Dvir O, Fallik E, Cohen S, Golan R, Shemer Z, Sagi M. 2002. Cracking of cherry tomatoes in solution. Postharvest Biol. Tech. 26:305–۳۱۲٫
• Luiz AM, Fernando LF, Ulisses GB. 2005. Preharvest calcium sulfate applications affect vase life and severity of gray mold in cut roses.Hort Science.103: 329-338.
• Malakooti MJ. 2001. Why calcium spray in fruit trees should be common. Jahad Keshavarsy
Embassy. Horticulture section. 273-283.
• Marangoni AG, Palma T, Stanley DW. 1996. Membrane effects in postharves physiology . Postharvest Biology & Techology. 7:193-217.
• Marschner H. 1995. Mineral Nutrition of Higher plants. Academic Press, London , UK.
• Meheriuk M, Nielsen GH, McKenzie DL. 1991. Incidence of rain splitting in sweet cherries treated with calcium or coating materials. Can. J. Plant Sci. 71:231–۲۳۴٫
• Mercurio M. 2007. Cut Rose Cultivation Around the World. Netherlands: Shreurs.
• Michalczuk B, Kowalczyk W, Nowak J. 1989. Effects of calcium nitrate and tannins on ethylene production and senescence of cut carnation flowers. Acta Horticulturae. 251: 59-63.
• Mills HA, Jones JB. 1996.Plant Analysis Handbook II. Micro Macro publishing, Athens, GA.
• Needham P. 1983. The occurrence and treatment of mineral disorders in the field. In: C. Bould, E.J. Hewitt, P. Needham. Diagnosis of Mineral Disorders in Plants. Volume 1. Principles. London: Her Majesty’s Stationery Office, p. 163.
• Paliyath G, Droilldara MJ. 1992. The mechanism of membrane deterioration and disassembly during senescence. Plant Physiol. Bichem. 30:789-812.
• Patel A, Mankad A. 2002. Studies on postharvest self life of cut Chrysanthemum indicum and Tagetes erecta flowers. Indian Journal of Plant Physiology. 7:292-294.
• Pruthi V, Godara RK, Bhatia SK. 2001. Effect of different pulsing treatments on postharvest life of Gladiolus cv. Happy End. Haryana Journal of Hort Science. 30:196-197.
• Rubinstein B. 2000. Regulation of cell death in flower petals. Plant Molecule Biology. 44:303-318.
• Seddiqi M, Mokhtari M, Arr Oubahou A.1995. Postharvest physiology, pathology and technologies for horticultural commodities: Recent advances. Institut Agronomique et Veterinaire Hassan II, Agadir Campus, 470-9.
• Sergio J, Sosa Nan. 2007. Effects of pre-and postharvest calcium supplementation on longevity of sunflower(Helianthus Annuus CV. Superior sunset). MSc thesis, Agricultural and Mechanical College, Graduat Faculty of the Louisiana State University.
• Singh R, Sharma RR, Tyagi SK. 2007. Pre-harvest foliar application of calcium and boron influences physiological disorders fruit yield and quality of strawberry(Fragaria× ananassa Duch.). Scientia Horticulturae. 112: 215-220.
• Supanjani Abdel R, Tawaha M, Suk Yang M, Shim Han H, Deng Lee K. 2005. Calcium Effect on Yield, Mineral Uptake and Terpene Components of Hydroponic Chrysanthemum coronariuml. Research Journal of Agriculture and Biological Sciences 1:146-151.
• Taylor KC, Brannen P. 2008. Effect of foliar calcium application on peach fruit quality, shelf-life , and fruit rot. Albion Conference on Plant Nurrition. 11 page.
• Torre S, Borochov A, Halevy AH. 1999. Calcium regulation of senescence in rose petals.. Plant Physiology. 107:214-219.
• Uthairatanakij A, Jansri S, Jitareerat P, Kanlayanarat S. 2005. Effect of preharvest calcium spraying on gamma irradiate inflorescences of ،Walter Oumae 4N، Dendrobium. International Symposium “New Frontier of Irradiated food and Non-Food Products” 22-23.
• Volpin H, Elad Y. 1991. Influence of calcium nutrition on susceptibility of rose flowers to Botrytis blight. American phytopathological Society, 81: 1390-4.
• Wojcik P, Lewandowska M. 2003. Effect of calcium and boron sprays on yield and quality of “Elsanta” strawberry. J. Plant Nutr. 26:671–۶۸۲٫

http://www.spiagri.com

نقش عناصر در گیاه

تمامی موجودات زنده این کره خاکی از جمله گیاهان برای رشد ونمو و ادامه حیات خود، نیاز به مواد غذایی دارند، البته مقدار آن عناصر برای انواع مختلف گیاهان متفاوت است. در بیشتر خاکها مقدار نسبی این عناصر، برابر نیازهای طبیعی گیاه نیست و از آن گذشته زمین نمی تواند این گونه مواد را به اندازه کافی تولید کند و آن مقداری هم که در خاک وجود دارد، به مرور زمان به وسیله گیاه جذب می شود، پس برای بدست آوردن محصول کافی، لازم است همه ساله مواد مورد نیاز را بسته به نوع گیاه به خاک اضافه نمود.

هر چند که عناصر معدنی مقدار کمی از وزن یک گیاه را تشکیل می دهد ولی هر کدام از این عناصر وظایفی را درانجام فعالیتهای حیاتی گیاه و تعادل بین رشد رویشی و زایشی بر عهده دارند و عدم وجود و یا وجود بیش از حد این عناصر در خاک، اختلالاتی را در گیاه بوجود می آورد که روی رشد و نمو گیاه و در نهایت روی کمّیت و کیفیت محصول تأثیر خواهد گذاشت.

عناصر غذایی مورد نیاز گیاه:

بطور کلی تعداد عناصر مورد نیاز گیاه که درمحلول خاک موجود میباشند، شامل ١٣ عنصر است

که بر اساس میزان مصرف گیاه به دو دسته زیر تقسیم می شوند:

عناصر پر مصرف عناصری از قبیل: نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم، منیزیم وگوگرد که بیشتر مورد نیازگیاه می باشند را عناصر پرمصرف می گویند.

عناصر کم مصرف عناصری چون آهن، منگنز، روی، مس، بُر و مولیبدن که به مقدار بسیار کم موردنیاز گیاه می باشند را عناصر کم مصرف یا ریزمغذی می گویند.

البته سه عنصرکربن، اکسیژن و هیدروژن هم از عناصر مورد نیاز گیاهند ولی چون این عناصر به

فراوانی در هوا و آب یافت می شوند، به عنوان عناصر غذایی خاک محسوب نمی شوند.

علائم ظاهری کمبود عناصر غذایی در درختان میوه

کمبودهای شدید عناصر غذایی در گیاه به صورت علائمی مختلف قابل مشاهده است که میتوان به

مواردی چون تغییر رنگ، سوختگی، توقف رشد جوانه های انتهایی، تغییر شکل میوه ها، تفاوت در

عملکرد، زودرسی، دیررسی، کوچک شدن میوه ها، نارسایی در رشد، کاهش گسترش ریشه و

کاهش خاصیت انبارداری میو ه ها اشاره نمود.

لازم به ذکر است که نشانه های کمبود، گاهی مشابه هم بوده و همچنین عوامل دیگری چون تغییرات

دما، استفاده از سموم، حشرات، باد و دیگر عوامل طبیعی نشانه هایی را از خود به جای می گذارند که مشابه علائم کمبود است. به همین دلیل، تشخیص و معالجه کمبود عناصر غذایی از روی علائم ظاهری باید با احتیاط و به وسیله کارشناسان با تجربه انجام گیرد.

معمولاً کمبود عناصر غذایی در گیاهان ناشی از موارد زیر است:

١) کمبود واقعی: کمبود عناصر غذایی در خاک و یا وجود ترکیب شیمیایی غیر قابل جذب آن برای

گیاه.

٢ (کمبود دروغین: کمبود عناصر غذایی به علت ایجاد شرایط خاص در محیط کشت.

در این حالت ریشه ها قادر به جذب عناصر موجود در خاک نمی باشند مانند موارد زیر:

الف) سرد بودن خاک : در این حالت پتاسیم موجود در خاک جذب ریشه نمی شود.

ب)غرقابی بودن خاک : آهن، مس و کلسیم در خاک غرقابی جذب نمی شوند. به عنوان مثال آبیاری پی در پی در خاک، شرایط احیاء و اکسیداسیون در خاک را فعال نموده و عناصری مثل آهن و منگنز به خاطر اکسیده شدن غیر قابل جذب میگردند.

ج) اسیدیته نامناسب: در خاکهای خیلی اسیدی، منگنز و روی و در خاکهای قلیایی آهن،

منیزیم و بُر جذب نمیشود.

د) اثر متقابل و منفی عناصر نسبت به یکدیگر : در این حالت حضور یک عنصر باعث عدم جذب

عنصر دیگر می شود. مثلًا حضور پتاسیم بیش از حد باعث کمبود منیزیم می شود و یا حضور بیش

از حد ازت باعث رشد سبزینه ای گیاه شده و تعادل مصرف برخی عناصر مورد نیاز در گیاه را به

هم میزند.

از دیگر دلایل ظهور کمبود عناصر در گیاه، می توان به موارد زیر اشاره نمود:

شستشوی خاک بویژه در خاکهای سبک که باعث کمبود عناصر محلول در خاک مثل ازت و منیزیم می شود. در شرایط اسیدی خاک، این حلالیت برای آهن و کلسیم بروز کرده و شسته می شوند و در شرایط قلیایی شستشوی پتاسیم اتفاق می افتد.

با فشرده شدن خاک و عدم تبادلات گازی در خاک، گاز دی اکسید کربن محبوس شده و با کربناتهای خاک تشکیل بی کربنات داده و رسوب کلسیم می دهد و شرایط قلیایی ایجاد شده در خاک، منجر به کمبود برخی عناصر می شود.

مصرف کود حیوانی نپوسیده در ابتدا باعث می شود تا ازت موجود در خاک صرف پوسیدن کود شده

و در نتیجه گیاه با کمبود ازت مواجه شود و از طرفی با مصرف کود حیوانی، میزان بعضی از

عناصر، در خاک چندین برابر افزایش یافته و منجر به کمبود جذب دیگر عناصر موجود در خاک

می شود. استفاده از کودهای شیمیایی پر مصرف و عدم کاربرد کودهای شیمیایی کم مصرف، منجر

به کمبود آنها در خاک شده که لزوم یک مدیریت صحیح در مصرف کودهای پر مصرف و کم

مصرف در خاک ضروری به نظر میرسد.

در زمان خشکی و تبخیر بیش از حد ازسطح خاک، برخی نمکهای محلول مثل کلرور پتاسیم و سدیم

و کمی هم کلسیم و منیزیم و یا ترکیبات نیترات به سطح خاک آمده و در نتیجه جذب این عناصر

برای ریشه امکان پذیر نمیباشد.

چند روش برای تعیین کمبود عناصر:

برای تعیین کمبود عناصر غذایی در گیاهان روشهایی وجود دارد که در اینجا به صورت اختصار به

معرفی آنها می پردازیم:

١)آنالیز و تجزیه خاک : این آزمایش در آزمایشگاه های تجزیه آب و خاک بوسیله کارشناسان مجرب

صورت می گیرد بدین صورت که از خاک مزرعه یا باغ نمونه گیری شده و با مراجعه به آزمایشگاه، اسیدیته، شوری و املاح محلول در خاک، میزان عناصر موجود درخاک تعیین می شود.

٢) آنالیز و تجزیه بافتهای گیاهی )برگ و دمبرگ ( این آزمایش وقتی گیاه در حال رشد است انجام می شود. که این آزمایش برای تأیید اختلالات ظاهری مورد استفاده قرار می گیرد. با تجزیه برگ، میزان عناصر موجود درآن اندازه گیری می شود و با میزان طبیعی )مستلزم وجود آزمایشگاه های استاندارد( که بایستی در برگ وجود داشته باشد مقایسه می شود.

٣) تشخیص ظاهری از روی علائم: گیاهان با ایجاد علائم خاصی بر روی اندا مهای خود به

خصوص بر گها به کمبود عناصر مختلف عکس العمل نشان می دهند. این علائم می تواند به عنوان

محکی برای تشخیص استفاده شوند اما نمی تواند معیار دقیقی برای تشخیص کمبود عناصر باشد، به

عبارتی دیگر بعضی از عناصر کم مصرف علائمی شبیه به یکدیگر دارند و در مواردی نیز کمبود

یک عنصر به صورت پنهان می باشد و هیچگونه علائم ظاهری بوجود نمی آورد ولی بر روی عملکرد نهایی گیاه تأثیر می گذارد. با توجه به اینکه برگها کارخانه تولید مواد غذایی برای میو ه ها هستند که اگر سالم نباشند عملکرد و کیفیت میوه نیز کاهش می یابد، لذا با بروز اولین علائم باید جهت رفع خسارت به درمان پرداخت .

رابطه علائم کمبود عناصر غذایی با تحرک آنها در گیاه:

محل ظهور علائم کمبود عناصر غذایی در گیاهان، به وسعت و میزان انتقال عناصر غذایی از

برگهای پیر به قسمتهای جوان گیاه بستگی دارد که میتوان عناصر را بر اساس جابه جایی در گیاه

به دو دسته تقسیم نمود:

١)عناصر متحرک (پویا یا موبایل):

که این عناصر عبارتند از: (P ) فسفر ( K ) پتاسیم (Mg) و منیزیم (N) از علائم کمبود این عناصر، ابتدا در برگهای پیر (برگهای پایینی) اتفاق می افتد زیرا این عناصر میتوانند از برگهای پیر پایینی به سوی برگهای جوان بالایی حرکت کنند،

٢) عناصر غیرمتحرک (ایستا یا ساکن)

علائم کمبود این عناصر ابتدا در برگهای جوان )برگهای بالایی( اتفاق میافتد زیرا این عناصر

نمیتوانند از برگهای پیر پایینی به سوی برگهای جوان بالایی حرکت کنند، که این عناصر عبارتند از

(Fe) آهن (Cu) مس ، (Zn) روی ، (Mn) منگنز ، (Mo) مولیبدن (B ) و بُر (Ca) کلسیم

عدم رسیدگی به وضعیت تغذیه ای گیاه، سلامتی گیاه، عملکرد و کیفیت محصول را به میزان قابل

توجهی کاهش داده و در نتیجه تولیدکننده متضرر می گردد. فهم قواعد تغذیه گیاهان و تشخیص علائم کمبود و بیشبود عناصر غذایی و استفاده از کودهای مناسب، کلیدهای سلامت و سودآوری محصول می باشند که بایستی رعایت شوند.

نقش و علائم کمبود عناصر پر مصرف در درختان میوه:

همانطور که قبلًا اشاره شد عناصری از قبیل: نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم، منیزیم وگوگرد که

بیشتر مورد نیاز گیاه میباشند را عناصر پرمصرف میگویند که کمبودشان در گیاه میتواند باعث

اختلالاتی در رشد و شکل ظاهری گیاه شود که به بررسی آنها میپردازیم:

١– نقش و علائم کمبود نیتروژن

این عنصر برای تولید اسیدهای آمینه و پروتئین لازم است و مهمترین عامل رشد محسوب می شود. به عبارتی چون ازت جزء مهمی از مولکول کلروفیل را تشکیل می دهد، بنابراین اولین علایم ظهور کمبود ازت، رنگ پریدگی برگها می باشد. برگها معمولاً به رنگ سبز مایل به زرد و زرد روشن در می آیند که به علت عدم تشکیل کلروفیل می باشد. در اواخر رشد رنگ زرد، قرمز و بنفش مایل به قرمز مشاهده می شود که در نتیجه ی تشکیل رنگ آنتوسیانین است در کمبود ازت برگها کوچک، ساقه و شاخه ها لاغر می شوند و معمولاً با زاویه کوچکی نسبت به ساقه اصلی می ایستند و شاخه های جانبی کمی تشکیل می شود، زردی در بر گهای پیر )پایینی ( زودتر ظاهر می شود.

لازم به ذکر است که کودهای ازته به دو صورت می تواند به خاک اضافه شود:

١) به صورت آلی: مثل کودهای دامی، پودر استخوان و خون خشک و برگهای پوسیده

٢) به صورت معدنی: مثل کودهای شیمیایی از قبیل نیترات آمونیوم، فسفات آمونیوم، اوره.

deficiency N

Sorghum-N

٢– نقش و علائم کمبود فسفر

این عنصر در تلقیح گلها، رشد ریشه، انتقال انرژی و همچنین تنظیم خواص ژنتیکی گیاه نقش دارد. در بعضی جهات کمبود ازت و فسفر با هم شباهت دارند. رشد قسمت هوائی و ریشه در هر دو کند یا متوقف می شود و همچنین برگها کوتاه، باریک و نازک می شوند و رشد طولی گیاه عمودی بوده و ساقه های جانبی به ندرت ظاهر می شود. تعداد برگ و شاخه ها محدود شده و ممکن است جوانه های کناری به خواب بروند یا بمیرند. ظهور شکوفه و جوانه های برگی کم شده و درنتیجه میزان محصول (دانه و میوه) نیزکاهش می یابد ولی در هنگام کمبود فسفر رنگ برگها سبز تیره، کدر مایل به آبی با ته رنگ برنزی یا بنفش است و رنگ میو ه ها سبز و ممکن است به شدت رنگی شده باشند، گوشت میوه نرم و شیره میوه خیلی ترش و خاصیت انباری آن نیز کم می شود. یک علامت مهم دیگر، کوتولگی و کوتاه ماندن گیاهان است به این صورت که گیاهان دچار کمبود فسفر، اغلب با گیاهان جوان اشتباه گرفته میشوند و در بر گهای پیرتر تحت شرایط حاد کمبود، رگبر گها به شکل مشبک و قهوه ای رنگ پریده در می آید.

Corn-P

defi P

٣– نقش و علائم کمبود پتاسیم

این عنصر برای سنتز و انتقال مواد مغذی در گیاه لازم بوده و در رفع آثار سوء عدم تعادل بعضی از عناصر غذایی گیاه در خاک کمک می کند و همچنین در تنظیم فعالیت جذب آب موثر می باشد.

نقش پتاسیم در درختان میوه به قرار زیر میباشد:

مقاومت گیاهان را در برابر کم آبی و خطرات سرمازدگی افزایش می دهد ، مقاومت گیاهان را در برابر آفات و بیماریها از جمله آتشک گلابی و شانکر مرکبات افزایش می دهد ،کیفیت و خاصیت انبارداری محصولات باغی را افزایش می دهد ، شدت نور را کنترل و عمل فتوسنتز را تشدید می کند و راندمان آب آبیاری را افزایش می دهد.

اهم کودهای محتوی پتاسیم عبارتند از:

١( سولفات پتاسیم

٢) کلرید پتاسیم : مقدار پتاسیم موجود در کلرید پتاسیم ۶٠ درصد بوده و مصرف این کود در خاکهای شور و یا آبهای آبیاری که میزان کلر آنها از ٣ میلی اکی والانت در لیتر ) ١٠٠ میلی لیتر در لیتر ( بالاتر باشد و بعضی از درختان میوه ی حساس به کلر نظیر مرکبات توصیه نمیگردد.

٣) نیترات پتاسیم

۴) سولفات پتاسیم منیزیم: این کود به صورت معدنی بوده و به دو صورت گرانوله و دانه ریز قابل تولید می باشد.مصرف این کود عمدتاً برای با غهای مرکبات و انگور به میزان ٢٠٠ الی ۵٠٠ کیلوگرم در هکتار و به صورت سرک و یا قبل از کاشت قابل توصیه است. مصرف کودهای محتوی پتاسیم در باغهای میوه ترجیحاً به صورت چالکود پیشنهاد میشود.

Cotton-K

k –

۴– نقش و علائم کمبود کلسیم

این عنصر در پایداری دیواره سلولی، توسعه سلول و فرایندهای داخلی، پایداری غشاهای سلولی، تعادل کاتیون و آنیون،فعال کننده برخی آنزیمها و همچنین تنظیم فشار اسمزی نقش دارد. کمبود آن باعث تجزیه دیوار سلولی و خشکیدگی برگها می شود. لازم به ذکر است که کلسیم در توسعه ریشه نقش داشته و از صدمات ناشی از تنشهای سرمازدگی جلوگیری می کند.علائم کمبود در حاشیه بر گها بیشتر از نقاط دیگر برگ دیده می شود و در نتیجه باعث تغییر شکل برگ به صورت فنجانی رو به پائین می شود این علامت تا نقاط اتصال برگ به دمبرگ گسترش مییابد، اما بر گها نمی افتند بلکه فقط لکه های بافت نکروتیک شده در نوک دمبرگ ایجاد می شود و همچنین حاشیه برگ نامنظم و پاره پاره می شود.برای افزایش کیفیت، افزایش مدت زمان انبارداری محصولات باغی و کاهش بیمار یهای فیزیولوژیکی محلول پاشی کلسیم انجام می شود .

Blossom end rot ca

ca

ca –

ca —

۵– نقش و علائم کمبود منیزیم

منیزیم تنها جزء معدنی مولکول کلروفیل است. منیزیم در ساخته شدن روغن در گیاه دخالت داشته و باعث تنظیم جذب فسفر در گیاه می شود و نیز در تولید هیدروکربنها و مواد قندی موثر است. منیزیم انتقال دهنده فسفر به دانه گیاهان است و همچنین فعال کننده آنزیمهای دی هیدروژناز و د ی کربوکسیلاز است و در تنفس سلولی اهمیت حیاتی دارد. این عنصرفعال کننده آنزیمها و در اعمال اکسیداسیون و احیاء در گیاه نقش دارد و عامل جداسازی مولکول اکسیژن در فتوسنتزاست. از نشانه های کمبود آن در گیاه، زردی بین رگبر گها می باشد و نشانه های کمبود ابتدا در برگهای پیر مشاهده می شود و در صورت کمبود شدید، برگها شروع به ریزش می کنند. این عنصر در خاک سریع شسته شده و از دسترس گیاه خارج می شود که برای رفع این کمبود از کربنات و سولفات منیزیم استفاده میشود. محلول پاشی سولفات منیزیم دو تا پنج مرتبه برای رفع کمبود در درختان میوه لازم و ضروری است. اولین محلول پاشی در اوایل خرداد و مراحل بعدی با دو هفته فاصله از هم انجام میگیرد، میزان مصرف ٢ تا ۵ کیلوگرم در ١٠٠٠ لیتر آب می باشد. محلول پاشی منیزیم در مرکبات، انگور و سیب برای جلوگیری از کلروز برگ موثر است.

mg

mg –

mg —

۶– نقش و علائم کمبود گوگرد

این عنصر در تولید پروتئین و بعضی از اسیدهای آمینه موثر است. بو و مزه برخی از محصولات باغی و زراعی )مثل سیر، پیاز و خردل( مربوط به گوگرد است. مهمترین علامت کمبود این عنصر در گیاه رشد ناقص و رنگ پریدگی میباشد. کمبود گوگرد در پار ه ای از گیاهان نشانه هایی شبیه به کلروز ناشی ازکمبود نیتروژن ایجاد میکند که مربوط به کمبود پروتئین در گیاه است، با این وجود در کمبود گوگرد، زرد شدن به صورت یکنواخت در سرتاسر گیاه حتی در برگهای جوان وجود دارد. اغلب در اثر کمبود این عنصر سطح پائینی بر گها و دمبرگها به رنگ قرمز مایل به صورتی در می آید گاهی در اثر شدت کمبود، علایم به صورت قهو های یا لکه های نکروتیک ظاهر می شود و همچنین دمبر گها و برگها اغلب عمودی، پیچ خورده و شکننده میشود. ساقه های گیاهان مبتلا کوتاهتر و نازکتر از معمول و چوبی میشوند، سطح برگ کوچک و تعداد برگها نیزکم، تعداد و وزن میو ه ها نیزکاهش مییابد. برای مثال در هلو برگهای جوان در اثرکمبود این عنصر، زرد و برگهای پیر بدشکل و کج و معوج میشوند، جوانه های انتهائی رشد نکرده و در نتیجه شاخه های جانبی نیز رشد نمی کنند و برگهای روی این شاخه ها در اثر شدت کمبود، کمی قرمز و پس از این مرحله خزان می کنند. گوگرد را میتوان به صورت سوپر فسفات معمول )نه سوپر فسفات تریپل( سولفات آمونیوم و گل گوگرد و یا سولفات کلسیم به خاک افزود.

علائم کمبود عناصر کم مصرف در درختان میوه

همانطور که قبلًا اشاره شد عناصری چون آهن، منگنز، روی، مس، بُر، مولیبدن و کلر که به مقدار بسیار کم مورد نیازگیاه می باشند را عناصر کم مصرف می گویند ولی با اینکه این عنصر به مقدار کم برای گیاه لازم است ولی همین مقدار کم برای فعالیتهای گیاهی لازم و ضروری است و کمبود این عناصر در گیاه میتواند باعث اختلالاتی در رشد و شکل ظاهری گیاه شود.

١–نقش و علائم کمبود آهن

این عنصر در تولید مولکول کلروفیل و همچنین در فعالیتهای انتقال انرژی نقش دارد. آهن یکی از عناصر ضروری برای رشد نهایی درختان میوه می باشد و در صورت کمبود آن در سلو لهای برگ، سبزینه (کلروفیل) به مقدار کافی تولید نمی شود و برگها رنگ پریده به نظر می رسند. زردی برگ شکل خاصی از کمبود آهن است که در کشور ما به فراوانی دیده می شود.

به عبارتی کمبود آهن باعث کاهش غلظت کلروفیل و دیگر رنگریز ه های گیاهی نظیر کاروتن و گزانتوفیل در سلول می شود که در نهایت فتوسنتز شدیداً کاهش یافته و بصورت کلروز (زردی) ظاهر می شود و چون آهن قابلیت تحرک کمی در گیاه دارد معمولاً علائم کمبود در برگهای جوان (بالایی) دیده می شود و رنگ پریدگی معمولاً بین رگبرگها بوده و خود رگبرگها سبز باقی می مانند و در برخی موارد مثل درخت گلابی برگها سفید رنگ می شود. برای رفع کلروز محلول پاشی آهن کلاته یا سولفات آهن به تعداد دو یا چند بار در طول فصل رشد توصیه می شود. در درختان میوه اولین محلول پاشی چهار هفته پس از گل دهی و سه هفته پس از اولین محلول پاشی می باشد مقدار مصرف براساس توصیه شرکتهای سازنده و دستورالعمل الصاقی روی بسته محصول می باشد.

Corn Fe

Sugarcane Fe

fe

fe–

fe—

٢– نقش و علائم کمبود منگنز

این عنصر برای تولید کلروفیل و در نتیجه فتوسنتز مؤثر می باشد. نقش منگنز در گیاه مشارکت آن در سیستمهای ترکیبی است. منگنز در واکنشهای انتقال الکترون و در تولید کلروفیل نقش دارد.

منگنز همانند آهن عنصری غیر متحرک در گیاه است و علائم کمبود آن ابتدا در برگهای جوان درخت ظاهر می شود.

مهمترین نشانه کمبود منگنز، کلروز بین برگها می باشد که معمولاً تمام قسمتهای بالای درخت را فرا می گیرد، رشد درخت نیز کاهش یافته و در بعضی مواقع درختان به صورت کوتاه باقی می مانند. بر خلاف کمبود آهن در کمبود این عنصر، قسمت نوک و حاشیه برگهای درخت به صورت سبز باقی می مانند.

از کودهای مهم منگنز میتوان به سولفات منگنز اشاره نمود که هم به صورت خاکی و هم محلول پاشی به کار میرود که بهتر است این کود به صورت خاکی به میزان ١٠٠ گرم برای هر درخت در سایه انداز مصرف گردد. همچنین برای رفع این کمبود به ازای هر هکتار ۵ کیلوگرم کلات منگنز در ١٠٠٠ لیتر آب به صورت تؤام جهت رفع کامل کمبود مصرف گردد.

Mn

mn-

mn–

٣– نقش و علائم کمبود روی

این عنصر، عنصر مهمی در فعالیت بسیاری از آنزیمها از جمله ایندول استیک اسید )عامل رشد( و تریپتوفان می باشد. روی در بسیاری از سیستمهای آنزیمی گیاه نقش کاتالیزوری فعال کننده و یا ساختمانی دارد و در ساخته شدن و تجزیه پروتئینهای گیاه دخیل است. کمبود روی در گیاه عمدتا از بر گهای جوان به صورت ریز برگی، کچلی و کوچک شدن میان گر ه های سرشاخه شروع می شود. در اثر کمبود این عنصر علاوه بر اینکه رشد برگ کم می شود، برگها قبل از موقع می ریزند، تعداد جوانه کمتری تشکیل شده و بیشتر آنها شکوفا نمی شود. همچنین مقدار اکسین در دمگلها کم شده، ممکن است گلها قبل از باز شدن بریزند، پوست درختان دچار کمبود، سخت و شکننده می شود. خسارت عمده کمبود این عنصر علاوه بر ریز شدن میوه ها، ریزش قبل از رسیدن آنها است بطوریکه گاهی تا ٨٠ درصد میوه ها می ریزند. بالای خاک مشاهده می شود. در درختان اولین علائم pH کمبود این عنصر بیشتر در خاکهای شنی، آهکی و قلیایی به علت کمبود روی در زمان گلدهی ظاهر می شود. شاخه ها نرم و نازک شده و فاصله میانگره ها کم می شود، برگها در انتها موج دار شده و اندازه آنها کاهش می یابد. به طوری که برگها ی انتهایی شاخه به صورت روشن در می آید، بدین ترتیب کمبود روی سبب جارویی شدن انتهای شاخه ها، کچلی و ایجاد ریز برگی می شود درختان میوه از سولفات روی به صورت محلول پاشی در زمان متورم شدن جوانه یا پس از ریزش گلبر گها به میزان ٢ تا ٣ کیلوگرم در ١٠٠٠ لیتر آب استفاده می شود، محلول پاشی سولفات روی برای درختان هسته دار مثل هلو، زردآلو و گلابی در پائیز زمانی که بر گها سبز است نتیجه بهتری دارد.

Corn Zn

Tomato Zn

zn—

zn-

۴– نقش و علائم کمبود مس

این عنصر در تولید کلروپلاست، فعالیتهای آنزیمی و همچنین در واکنشهای انتقال الکترون سهیم می باشد. کمبود مس دردرختان میوه با پلاسیدگی بر گهای انتهایی و ریزش آنها مشخص می شود. از کودهای مهم مس میتوان به سولفات مس اشاره نمود که به دو صورت خاکی و محلول پاشی به کار میرود که بهترین زمان محلول پاشی مس در درختان میوه هنگام متورم شدن جوانه ها در بهار است چون اگر روی میوه سیب و گلابی پاشیده شود باعث زنگارآن میشود. سولفات مس به روش خاکی هر ٢ الی ٣ سال یکبار به میزان ۵٠ تا ١٠٠ گرم در ١٠٠٠ لیتر آب برای هر درخت

در سایه انداز در فصل پائیز و زمستان مصرف شود و همچنین این کود به صورت محلول پاشی با غلظت ۵ درصد مورد استفاده قرار می گیرد.

Corn Cu

Lime Cu

cu-

cu–

۵– نقش و علائم کمبود بُر

این عنصر برای رشد نوک ساقه و ریشه )مریستم انتهایی( لازم و ضروری است. بُر نقش عمده ای در فعالیتهای حیاتی گیاه دارد و در تقسیم سلولی بافت ها، تشکیل جوانه های برگ و گل، ترمیم بافتهای آوندی، متابولیسم قند و مواد هیدروکربن دار و انتقال آنها، تنظیم مقدار آب و هدایت آن در سلول، انتقال کلسیم در گیاه و تنظیم نسبت کلسیم به پتاسیم در بافتهای گیاهی، متابولیسم چربی، سنتز پکتین و در تشکیل دیواره سلولی نقش دارد. علائم کمبود بُر در برگ، شاخه، میوه و حتی ریشه درختان دیده می شود. بعلت عدم پویایی و تحرک بُر در گیاه، کمبود آن ابتدا در برگهای جوان و سرشاخه ها بروز مینماید. اولین علامت قابل مشاهده توقف رشد جوانه انتهایی است که بلافاصله پس از آن برگهای جوان سبز کمرنگ شده و این رنگ پریدگی در قاعده برگها بیشتر از نوک برگها میباشد، مرحله بعدی کمبود بُر، سیاه شدن جوانه های رویشی و بافتهای مریستمی، کاهش فاصله میانگره ها، ایجاد حالت کوتولگی یا تراکم و کوچک شدن برگها در سرشاخه می باشد. میوه ها به حد کافی رشد نکرده، بد شکل و دارای گر ه های متعدد شده، زیر پوست میوه بافت چوب پنبه ای ضخیمی تشکیل شده و با توسعه از پوست تا مغز میوه ادامه می یابد. در برخی از ارقام وقتی کمبود بُر همراه با کمبود کلسیم باشد، میوه در بعضی قسمتها ترک بر می دارد. در کمبودهای خفیف سطح میوه پوشیده از شکاف ریز شده که ظاهر میوه را به رنگ حنایی در می آورد.به طور کلی به علت نقش این عنصر در فرایند تشکیل میوه، کمبود آن سبب رشد و نمو ضعیف پرچم ها، کاهش دوره گرده افشانی موثر و در نتیجه کاهش تشکیل میوه میشود. میو ه ها قبل از رسیدن می ریزند و در زیر پوست میوه لکه های آبگز، قهوه ای، چوب پنبه ای و گوشت میوه ها تلخ، بدمزه و پوک میشود.

همانطور که قبلًا هم اشاره شد بُر یکی از مهمترین عناصری است که در جوانه زدن دانه گرده تشکیل میوه و انتقال مواد فتوسنتزی به محل مصرف نقش دارد. بر در درختان میوه های خزا ندار و هسته دار برای تشکیل میوه، افزایش عملکرد وکاهش بعضی از بیمار یها مثل آتشک گلابی موثر است. کمبود بُر در درختان میوه باعث باد زدگی گلهای گلابی، کاهش تشکیل میوه، نکروزه شدن پوست تنه درخت سیب، ایجاد لک ههای چوب پنبه ای و ترکیدن میو ه ها و تنه درخت میشود.

بهترین زمان محلول پاشی بُر در درختان میوه هنگام متورم شدن جوانه در اوایل بهار با غلظت ۵ کیلوگرم اسید بوریک در ١٠٠٠ لیتر آب میباشد.

Pnut Bb-

b–

۶– نقش و علائم کمبود مولیبیدن:

این عنصر در تولید آنزیمهای مربوط به مصرف نیتروژن در گیاه و همچنین در تبدیل نیتراتها به اسید آمینه نقش دارد.این عنصر در افزایش عملکرد و کیفیت محصول و همچنین بر روی جذب عناصر دیگر توسط گیاه نقش دارد. مولیبیدن تنها عنصری است که کمبود آن موقعی دیده میشود که زیر ۶ باشد، افزودن مقداری آهک میتواند مشکل را حل کند. علائم آهک در خاک کم و کمبود این عنصر کمتر در شکل ظاهری گیاه قابل مشاهده میباشد و تا حدودی مشابه علائم کمبود pH ازت میباشد. از کودهای مهم مولیبدن میتوان به مولیبدات آمونیوم، مولیبدات پتاسیم، مولیبدات سدیم و تری اکسید مولیبدن اشاره نمود.مولیبدات آمونیوم، مولیبدات پتاسیم به میزان ۵٠٠ گرم در هکتار به صورت خاکی مصرف میگردد که برای یکنواختی در. پخش میتوان با کودها کامل مخلوط و مصرف نمود.

Caul Mo

کوددهی:

میزان عناصر غذایی موجود در خاک بستگی به ساختمان و بافت خاک، سوابق کشت و کار و عملیات انجام شده بر روی آن دارد. خاکها در اثر تداوم برداشت محصول، از نظر مواد معدنی و عناصر غذایی فقیر می شوند و نیاز به کود پیدا می کنند که برای جبران آن، میتوان طی یک برنامه زمانبندی مشخص اقدام به استفاده از کودهای مختلف شیمیایی، حیوانی و گیاهی نمود. هدف از زمانبندی مصرف کود، به دست آوردن بهینه ترین واکنش گیاه به کود می باشد.

مقدار و زمان مصرف کود دو عامل بنیادین برای کاربرد بهینه کودهای شیمیایی و افزایش بازده مصرفی آنها است. بدیهی است که مقدار کود مصرفی، بر اساس مقدار عناصر غذایی موجود در خاک، میزان جذب عناصر توسط گیاه و نیاز گیاه در طول دوره رشد تعیین می گردد.

با کاهش غلظت عناصر غذایی در خاک، مقدار کود مصرفی افزایش می یابد، لیکن دریافت عناصر غذایی به وسیله گیاهان، نمایانگر جذب توسط همه ریشه هایی است که در قسمتهای کود داده شده و کود داده نشده گسترش یافته اند.

عناصر غذایی موجود در کودها به روشهای مختلفی چون پخش در خاک، برگ پاشی در اختیار گیاهان گذاشته می شوند هر چند تلاش میشود که عناصر غذایی در توده خاک رویین آبیاری یکنواخت توزیع شود ولی در عمل چنین نبوده و غلظت آنها میتواند در هر نقطه از خاک متفاوت باشد. بدین ترتیب پخش صحیح کود، برای یکسان کردن غلظت عناصر غذایی در محلول خاک به منظور دستیابی به عملکرد بهینه و افزایش بازده آنها ضروری است. با آنکه کودهای شیمیایی مهمترین منبع تامین عناصر غذایی گیاه هستند استفاده بجا و بهینه از آنها در حصول نتیجه مورد نظر، حفظ نظام اکولوژی محیط و تضمین سلامت مصرف کنندگان تولیدات کشاورزی نقش اساسی دارند. بی شک تشخیص کمبود عناصر غذایی مورد نیاز گیاه در مصرف بهینه و به موقع آن نقشی دو چندان دارد.
http://afrasiminroshd.com

اتلاف منابع معدنی- کیفیت پایین نهاده های کشاورزی

اتلاف منابع معدنی- کیفیت پایین نهاده های کشاورزی

 نوشته: محمد جمالیزاده-کارشناسی ارشد بیماری شناسی گیاهی

عضو انجمن پسته ایران

Email: mojamalizadeh@yahoo.com

هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

کیفیت در تولید یک محصول صنعتی بسیار اهمیت دارد. در رقابت در یک مارکت آزاد و رقابتی محصولی فروش بیشتری خواهد داشت که کیفیت و قیمت مناسب تری داشته باشد. متاسفانه در بسیاری از کارخانجات صنعتی و تولیدی درکشور عزیزمان ایران مشاهده می شود که کیفیت محصول تولیدی کیفیت خوبی نیست و این علاوه بر بدنامی و آبروریزی برای تولید کننده موجب از دست دادن بازار و اجحاف در حق مصرف کنندگان خواهد شد. مصرف کننده بابت محصولی که خرید می کند پول می پردازد و تولید کنندگان باید بهترین کیفیت تولیدی خود را به مشتری عرضه کنند. باعث تاسف است که بسیاری از تولید کنندگان محصولات صنعتی رضایت مشتریان را در نظر نمی گیرند و کلی منابع ملی و میهنی را تلف می کنند. کشور عزیز و پهناورمان از معدود کشورهای جهان است که دارای منابع معدنی و غیرمعدنی بسیار سرشار و ذیقیمیتی است و ما بهترین منابع را برای تولید کودهای ماکرو و میکرو و بسیاری از نهاده های کشاورزی را داریم (بصورت معادن) ولی متاسفانه تکنولوژی لازم و مناسب برای تبدیل کردن ماده خام به پروداکت صنعتی خوب که نهاده های کشاورزی باشند را نداریم!!. باعث تاسف است که ما شروع به خام صادر کردن منابع معدنی خود به کشورهای دیگر می کنیم و عده ای در حقیقت به غارت بیت المال و نابودی معادن و منابع زیر زمینی ایران می پردازند!!. ماده خام مثلا سنگ آهن را از منابع غنی و با خلوص بالا موجود  در ایران استخراج و بارگیری کرده و از طریق کشتی ها و… به کشورهای دیگر از جمله چین و…می فرستند و چینی ها با کمی دستکاری همین ماده معدنی را کود آهن کرده و با چندین برابر ارزش افزوده دوباره به ایران صادر می کنند. در مورد بسیاری از منابع معدنی که در واقع می توان از آنها بهترین کودهای کشاورزی را ساخت متاسفانه بدون هیچ گونه آینده نگری و با کمترین قیمت به کشورهای دیگر صادر می شوند. غارت معادن ایران توسط عده ای خاص و از روی سودجویی و فرصت طلبی و البته کم عقلی موجب این خواهد شد که برای نسل های آینده هیچ منبع و معدنی باقی نماند. لااقل اگر تکنولوژی تولید محصولات معدنی مناسب و با کیفیت را نداریم بگذاریم این منابع در داخل زمین باشند برای نسلهای آینده و جفا بر حق کشور و ملت نکنیم!! بهر روی مشکلات تولید کننده ایرانی زیاد است از جمله بالا بودن هزینه تولید-نبود نقدینگی و سرمایه در گردش-تامین مواد اولیه-تکنولوژی پایین-فرسودگی دستگاهها و… تولید کنندگان نهاده های کشاورزی در ایران که بسیاری از آنها به خون بنده تشنه هستند (چون بنده با جنس با کیفیت موافقم نه اجناس بی کیفیت و بنجل!!) مشکلات زیادی دارند که باید به آنها رسیدگی شود اما وجود این مشکلات نباید موجب شود کیفیت فدای کمیت شود. شرکت بایر کراپ ساینس آلمان (Bayer Crop Science) که امروزه بزرگترین شرکت تولید کننده سموم کشاورزی در دنیاست یک شبه بایر نشده و سابقه ای چند ده ساله دارد!! سالهای سال زحمت کشیده و تحقیق و توسعه را جدی گرفته است!! متاسفانه برخی از تولید کنندگان کودهای شیمیایی و نهاده های کشاورزی در ایران توقع دارند در سال دوم پس از تاسیس فروش برابر و حتی بیشتر از شرکت بایر کراپ ساینس داشته باشند چون وام بانکی دارند!! حقوق پرسنل مانده وووو …..با چاپ کردن گونی های شکیل و کلاهبرداری نمی توان به سود بادوام و قابل قبول رسید!! متاسفانه مشاهده می شود که در برخی از موارد کلاهبرداری از کشاورزان و تولید اجناس بنجل میلیاردی است و بطور قطع اگر کشاورزی از نزدیک برخی از کارخانجات تولید کود و نهاده های کشاورزی را می دید هرگز کود نمی خرید!! البته نمی شود تمام تقصیرات را گردن تولید کنندگان انداخت متاسفانه بسیاری از مصرف کنندگان ما هم دنبال اجناس بنجل هستند!! و جنسی را می خرند که قیمتی نداشته باشد و پر واضح است تا تقاضای مصرف در مورد اجناس بنجل وجود داشته باشد تولید کننده هم اینجور اجناسی را تولید خواهد کرد. در بحث نهاده های کشاورزی در ایران هم پروسه تولید و هم پروسه مصرف دارای مشکلات اساسی هستند. کاش حداقل می شد جلو کلاهبرداری ها را تا آنجا که می شود گرفت تا حقوق تولید کننده و مصرف کننده پایمال نشود. ما در کشور عزیز و پهناورمان ایران هیچ مشکلی در مورد منابع و مواد خام اولیه نداریم و با کمی برنامه ریزی و مدیریت صحیحی می توان از اتلاف منابع جلوگیری کرد. تولید کود و سموم کشاورزی باید در ایران دارای وضعیت بهتری از وضع موجود باشد. تولید هزاران لیتر سموم و کودهای شیمیایی موجب نابودی محیط زیست و بروز انواع ناهنجاری ها و سرطانها در ایران خواهد شد. کیفیت در مورد بسیاری از سموم و کودهای شیمیایی در ایران رنگ باخته است و شاید تولیدکنندگان در این امر چندان مقصر نباشند چون شرایط تولید در ایران بحرانی است. در پایان باید یادآور شد و امیدوار بود که اگر ما نمی توانیم جنس باکفیت تولید کنیم به دلایل مختلف لااقل جلو غارت منابع و معادن را بگیریم و بهتر است معادن دستنخورده برای نسلهای بعدی باقی بمانند تا توسط عده ای سودجود واز خدا بی خبر غارت شوند!! معادن آهن، روی، مس، منگنز و….که همگی منابع اولیه تولید کودهای کشاورزی هستند!! به امید فردایی بهتر برای کشور عزیزمان ایران!!

کاربرد سولفات آمونیوم

سولفات آمونیوم یک ترکیب نمکی با دو گروه آمونیوم NH4+ و یک گروه سولفات SO3-2 است. سولفات آمونیوم یک نمک اسیدی است. مهمترین کاربرد سولفات آمونیوم تهیه کود شیمیایی است. سولفات آمونیوم را دی آمونیوم سولفایت نیز می نامند.
نام ماده (فارسی): دی آمونیوم سولفایت
نام ماده (انگلیسی): diammonium sulfate
نام تجاری (فارسی):سولفات آمونیوم
نام تجاری (انگلیسی): Ammonium sulfate
سایر اسامی: سولفات هیدروژن آمونیوم، دی آمونیوم سولفات، نمک دی آمونیوم اسید سولفوریک
مواد مرتبط: نیترات آمونیوم
مجتمع های تولیدکننده:پتروشیمی ارومیه
دی آمونیوم سولفایت یک نمک غیر آلی با کارایی بسیار زیاد است. مهمترین کاربرد آن تهیه کود شیمیایی است. این ماده شامل ۲۱% نیتروژن به شکل یون آمونیوم مثبت و ۲۴% سولفور به شکل آنیون منمفی سولفات است. وجود سولفات در کود برای کاهش PH خاک است.
موارد مصرف:
کود شیمیایی، پودرهای آتش نشانی، دباغی و تصفیه آب
 خواص فیزیکی و شیمیایی:
Molecular formula (NH4)2SO4
Molar mass 132.14 g/mol
Density 1.769 g/cm3 (20 C)
Solubility in water 70.6 g/100 mL (0 C) 74.4 g/100 mL (20 C) 103.8 g/100 mL (100 C)[1] / insoluble in acetone، alcohol and ether / Melting point 235-280 C، ۵۰۸-۵۵۳ K، ۴۵۵-۵۳۶ F (decomposes)
Critical relative humidity 79.2% (30 C)
 Flash point Non-flammable
روشهای تولید: 
ترکیبی از گاز آمونیاک و بخار آب به داخل راکتوری که محتوی آمونیوم سولفایت اشباع و حدود ۲-۴% اسید سولفوریک در ۶۰C است، تزریق می شود. با اسپری اسید سولفوریک به داخل راکتور مملو از گاز آمونیاک، آمونیوم سولفایت به صورت پودر خشک تولید می شود. گرمای واکنش تمام آب موجود در سیستم را بخار می کند. آمونیوم سولفایت را همچنین می توان از سنگ گچ (CaSO42H2O) تهیه نمود. سنگ گچ خرد شده را به محلول کربونات آمونیوم اضافه می کنند. کربنات کلسیم ته نشین شده و سولفات آمونیوم به شکل محلول بدست می آید.
اطلاعات ایمنی:
تماس آمونیوم سولفات با دست سبب تحریک و یا سرخی پوست می شود. تنفس غبارات آن سبب تحریک بینی، گلو، ریه و ایجاد سرفه و تنگی نفس می شود.

کاربرد سولفات آمونیوم ۲ تا ۴ هفته قبل از کاربرد اوره در pH برابر ۲/۸ میزان مصرف اوره را به نصف کاهش داده است و این بدلیل کاهش یافتن قابل ملاحظه تبخیر NH3 از خاک بوده است (Kumar and Aggarwal 1988 (Goos and Cruz, 1999. همانطور که قبلا گفته شد ترکیب اوره با سولفات آمونیوم می تواند بسیار کارساز باشد و میزان تبخیر NH3 از خاک را کاهش دهد مطالعات بسیاری این مساله را تایید می کند ((Lara-Cabezas et al., 1992, 1997; Vitti et al., 2002. مطالعات نشان داده اند که هر چند مقدار سولفات آمونیوم در ترکیب با اوره بیشتر باشد میزان تبخیر NH3 از خاک کمتر خواهد بود (Cantarella et al., 2003).

تحقیقات بسیار جالبی در مورد ترکیب اوره با سولفات آمونیوم وجود دارد و نتایج بسیار جالب بوده است بعنوان مثال هنگامی که اوره با سولفات آمونیوم ترکیب شود ردیابی نیتروژن نشان دار شده (N15) مشخص کرد که در حضور سولفات آمونیوم میزان جذب نیتروژن مربوط به اوره ۳۸ درصد افزایش نشان داد و این درحالی است که میزان N جذب شده از سولفات آمونیوم در حضور اوره ۱۴ درصد کاهش نشان داد (Watson , 1988).  مکانیسم دقیق افزایش قابل توجه جذب ازت در شرایط اختلاط سولفات آمونیوم و اوره بصورت کامل روشن نیست. در مورد میزان اختلاط سولفات آمونیوم و اوره یا درصد اختلاط مطالعات مختلف نتایج تقریبا مشابهی داشته اند مثلا توصیه ۵۰ درصد اوره+۵۰ درصد سولفات آمونیوم یا ۴۰ درصد سولفات آمونیوم و ۶۰ درصد اوره، ۶۵ درصد اوره و ۳۵ درصد سولفات آمونیوم (Vitti et al., 2002). یکی دیگر از مزایای اختلاط سولفات آمونیوم با اوره نسبت به اضافه کردن اوره بصورت تنها بمنظور تامین ازت وجود مقدار قابل توجهی گوگرد (ُS) در ترکیب کود سولفات آمونیوم است که می تواند بمصرف درختان برسد و این در حالی است که اوره فاقد عنصر گوگرد در ترکیب خود است.

The use of ammonium sulfate 2 to 4 weeks before the application of urea at pH 2.8 urea consumption is reduced by half This is due to a significant decrease in NH3 volatilization from the soil (Kumar and Aggarwal 1988 (Goos and Cruz, 1999.
As mentioned earlier, the combination of urea and ammonium sulfate can be very effective to reduce evaporation from the soil NH3 many studies have confirmed this (Lara-Cabezas et al., 1992, 1997; Vitti et al., 2002 ). Studies have shown that although the amount of urea ammonium sulfate in combination with higher rates of evaporation from the soil will be lower NH3 (Cantarella et al., 2003).

Very interesting research on the synthesis of urea, ammonium sulfate, and the results were very interesting
For example, when urea ammonium sulfate combined with trace-labeled nitrogen (N15) showed that in the presence of ammonium sulfate, urea nitrogen uptake increased 38% And the fact that the N uptake of ammonium sulfate in the presence of urea decreased 14 percent (Watson, 1988). The exact mechanism significant increase in nitrogen in ammonium sulfate and urea disorders are not completely clear.
In the case of ammonium sulphate and urea disorders or disorders of various studies, the results are almost the same as the recommended urea + 50% 50% 40% ammonium sulfate or ammonium sulfate and urea 60%, 65% and 35% ammonium sulfate and urea (Vitti et al ., 2002). Another benefit of adding urea and urea ammonium sulfate disorders are only there to provide a substantial amount of sulfur in the composition of nitrogen fertilizer ammonium sulfate Trees that can be spent while the urea-free elemental sulfur in its composition.

Preiļi urea, urea fertilizer rate, representing urea, urea purchase, sale of urea, urea benefits, the price of fertilizer, sales of fertilizer, urea 46, Shiraz, urea, urea export prices of urea, urea is , urea Kermanshah

یتم تقلیل استخدام سلفات الأمونیوم ۲ إلى ۴ أسابیع قبل تطبیق الیوریا فی درجه الحموضه ۲٫۸ استهلاک الیوریا بمقدار النصف
ویرجع ذلک إلى انخفاض کبیر فی NH3 التطایر من التربه (کومار وأجروال ۱۹۸۸ (لزج وکروز، ۱۹۹۹٫
وکما ذکر آنفا، فإن الجمع بین الیوریا وسلفات الأمونیوم یمکن أن تکون فعاله جدا للحد من التبخر من التربه وأکدت دراسات عدیده NH3 هذا (لارا-کابیزاس وآخرون، ۱۹۹۲، ۱۹۹۷؛. Vitti وآخرون، ۲۰۰۲ ). وقد أظهرت الدراسات أنه على الرغم من أن کمیه سلفات الأمونیوم والیوریا فی ترکیبه مع ارتفاع معدلات التبخر من التربه یکون أقل NH3 (Cantarella وآخرون، ۲۰۰۳).

البحث مثیره جدا للاهتمام على تخلیق الیوریا وسلفات الأمونیوم، وکانت النتائج مثیره جدا للاهتمام على سبیل المثال، عندما کبریتات الأمونیوم الیوریا مجتمعه مع المسمى أثر النیتروجین (N15) أن فی وجود کبریتات الأمونیوم، وزیاده امتصاص النتروجین الیوریا ۳۸٪ وحقیقه أن N امتصاص کبریتات الأمونیوم فی وجود الیوریا انخفض ۱۴ فی المئه (واتسون، ۱۹۸۸). آلیه زیاده کبیره فی الدقیقه النیتروجین فی اضطرابات کبریتات الأمونیوم والیوریا لیست واضحه تماما.فی حاله کبریتات والیوریا اضطرابات الأمونیوم أو اضطرابات من الدراسات المختلفه، فإن النتائج هی تقریبا نفس الیوریا أوصى + ۵۰٪ ۵۰٪ کبریتات الأمونیوم ۴۰٪ أو کبریتات الأمونیوم والیوریا ۶۰٪، ۶۵٪، وکبریتات الأمونیوم ۳۵٪ والیوریا (Vitti وآخرون .، ۲۰۰۲). الأشجار التی یمکن أن تنفق فی حین الکبریت خالیه من الیوریا العنصری فی تکوینها.

الیوریا بریلی، ومعدل السماد الیوریا، وتمثل الیوریا، وشراء الیوریا، وبیع الیوریا، والفوائد الیوریا، وسعر الأسمده، والمبیعات من الأسمده والیوریا ۴۶، شیراز، والیوریا، وأسعار تصدیر الیوریا الیوریا والیوریا هو والیوریا کرمنشاه

 Ammonium_sulfate

  • سولفات آمونیوم
  • سولفات امونیوم
  • سولفات امونیم
  • کود سولفات آمونیوم
  • کود سولفات امونیوم چیست
  • سولفات آمونیوم
  • آمونیوم سولفات
  • کود آمونیوم سولفات
  • میزان مصرف سولفات آمونیوم
  • موارد مصرف کود سولفات امونیوم

 

کودهای کامل NPK

کودهای کامل NPK

roots_and-stem-npk
گیاهان از عناصر مختلفی تغذیه میکنند. همانطور که میدانید عناصر: نیتروژن (با علامت اختصاصی N)، فسفر (P) و پتاسیم (K) استفاده بیشتری در چرخه تغذیه و زندگی گیاهان دارند. البته از آنجا که عناصر کربن و اکسیژن به وفور در هوا وجود دارند و عناصر پرمصرف و کم‌مصرف دیگر از منابع دیگر جذب میشوند. سه عنصر نیتروژن، فسفر و پتاسیم به عنوان عناصر کلیدی در تغذیه گیاهان مطرح شده و ممکن است این سوءتفاهم پیش آید که این عناصر به تنهایی کافی هستند ولی اینطور نیست و حتی کمبود یک عنصر بسیار کم مصرف با وجود فراوانی تمام عناصر دیگر ممکن است به زردی و پژمردگی گیاه منجر شود.

همانطور که عرض کردیم این سه عنصر به عنوان عناصر کلیدی در تغذیه گیاهان مطرح هستند. و به همین دلیل اصطلاح NPK و کودهای ان‌پ‌کا به وفور استفاده میشود. برای اطلاع بیشتر در مورد عناصر کم‌مصرف و پرمصرف لطفا به مطلب «عناصر شیمیایی و اثرات کمبود آنها روی گیاهان» مراجعه فرمایید.
کود کامل:

به کودهایی که دارای هر سه عنصر N , P , K باشند کودهای کامل گفته میشود. این کودها اغلب با فرمولهای پیچیده‌تری تولید میشوند و حاوی تعداد بیشتری عنصر (در ترکیبهای شیمایی مختلف) هستند و سعی میکنند از تمام تقریبا ۱۶ عنصر شناخته شده موثر در تغذیه گیاهان در ترکیب خودشان داشته باشند.

در کودهای کامل به ترتیب درصد وجود هر عنصر ذکر میشود. مثلا در کود ۲۰+۲۰+۲۰ از هر سه عنصر به اندازه مساوی (حدود بیست درصد) در آن کود استفاده شده است. مابقی ترکیب سایر عناصر پرمصرف و کم‌مصرف است.

حال اکر کودی به کد ۱۲.۱۲.۳۶ بسته بندی شده‌باشد از سمت چپ ۱۲ درصد نیتروژن، ۱۲ درصد فسفر و ۳۶ درصد پتاسیم دارد. مابقی درصد تشکیل دهنده کود بستگی به شرکت تولید کننده و موارد مصرف کود دارد ولی اغلب از عناصر کم‌مصرف نیز در این کودها استفاده میشود که با علامتی مانند micro یا TE نشان داده میشود.

کودهای شیمایی و طبیعی تفاوتی در نوع عناصر درون‌شان ندارند ولی فرمول شیمیایی ترکیبهای شیمایی (مانند اینکه مقدار نیتروژن موجود در کود به صورت NH4 یا NH3 منفی یا مثبت باشد یا در سایر ترکیبهای احتمالی باشد) و منشاء عناصر (معدنی یا آلی) متفاوت خواهد بود. به همین دلیل کودهای طبیعی (کمپوستها و کودهای حیوانی و …) را نیز میتوان با این کدها علامت گذاری کرد ولی نیاز به تجزیه و آنالیز شیمیایی دارد. معمولا کودهای طبیعی درصد NPK کمی دارند. (مثلا حداکثر ۱۰ درصد از هرکدام).

مصرف بي‌رويه كودهاي شيميايي عامل شيوع سرطان معده

مصرف بي‌رويه كودهاي شيميايي عامل شيوع سرطان معده

 

فوق تخصص گوارش و كبد مركز آموزشی درمانی بوعلی سینای قزوین گفت: مصرف غیر منطقی و بی‌رویه كودهای شیمیایی در مزرعه‌ها و باغ‌ها مهمترین عامل شیوع سرطان معده در كشور محسوب می‌شود.

دكتر “علی‌اكبر حاج‌آقا محمدی” در گفت وگو با خبرنگار ایرنا افزود: در زمینه استفاده از كودهای شیمیایی در مزارع كنترلی نمی‌شود.

وی گفت: وجود بالای نیترات در موادغذایی و آب آشامیدنی توسط باكتریها در معده به ماده سرطان‌زای نیتریت تبدیل می‌شود.

وی بااشاره به این مطلب كه “سرطان معده شایع‌ترین سرطان در ایران است”، توضیح داد: مصرف نكردن غذاهای آماده و حاضری مانند سوسیس و كالباس، مصرف سبزیجات سالم و تازه و نظارت و كنترل مكرر بر استفاده منطقی از كودهای شیمیایی شیوع سرطان معده را كاهش می‌دهد.

مسوول كارشناس تغذیه گیاهی سازمان جهادكشاورزی قزوین نیز گفت: برای جلوگیری از مصرف غیر منطقی كشاورزان از كودهای شیمیایی درمزارع این كودها بصورت یارانه‌ای توزیع می‌شود.

“مجید توسلیان” افزود: كشاورزان بااین باور غلط كه كودهای شیمیایی موجب بازدهی بهترمحصولات آنها می‌شود، كودهای شیمیایی را باقیمت‌های بالا از بازار سیاه تهیه می‌كنند.

وی بااشاره‌به‌اینكه‌استفاده بی‌رویه كودهای شیمیایی درمزارع سبزیكاری رواج بیشتری دارد، اظهارداشت: هم‌اكنون این مشكل استان قزوین را با بحران متوجه نكرده ولی در صورت ساماندهی نكردن آن علاوه بر محصولات، سفره‌های‌آب زیرزمینی نیز در معرض آلودگی قرار می‌گیرند.

توسلیان اضافه‌كرد: اگر همانند سایر كشورهای جهان‌از تولیدكنندگان، محصولات بی‌كیفیت خریداری نشود این مشكل رفع خواهد شد.

این كارشناس افزود: چنانچه كشاورزان بر اساس نتایج آزمون‌های آب و خاك و توصیه‌های كارشناسان مبادرت به مصرف منطقی كودهای شیمیایی كنند هیچ مشكلی بوجود نخواهد آمد.

 

 

رئیس دانشکده مهندسی آب و خاک دانشگاه تهران گفت: مصرف بی رویه کودهای شیمیایی باعث کاهش کیفیت محصولات کشاورزی و افزایش بیماری های سرطانی در کشور شده است.

غلامرضا شقاقی فیروزآبادی در گفتگو با خبرنگار مهر در کرج اظهار داشت: مصرف این کودها در اراضی کشاورزی سبب افزایش غلظت نیترات در آبهای زیرزمینی و شرب می شود که این موضوع به رغم مفیدبودن برای رشد گیاهان سلامت انسان ها را به خطر می اندازد.

وی افزود: کودهای شیمایی در واقع نوعی نمک هستند که اگر در هر سال به مقدار زیاد وارد خاک شوند سبب تخریب ساختار خاک خواهند شد.

شقاقی خاطرنشان کرد: این تخریب در مناطق خشک بسیار سریع تر صورت می گیرد و علاوه بر آن آلودگی های زیست محیطی و خطرات بهداشتی و زیانباری متوجه انسان ها می شود.

وی تصریح کرد: در دهه های گذشته به دلیل عدم شناخت و آگاهی کشاورزان ایرانی از کودهای شیمیایی مصرف این نوع کود بسیار کم بود اما در سال های اخیر مصرف آن بنا به دلایل متعدد با افراط و تفریط مواجه شد تا حدی که کشاورزان ایرانی در بسیاری از جوامع بین المللی مقام اول آلودگی آب های شرب را به خود اختصاص دادند.

این مسئول یادآور شد: مصرف کودهای شیمایی باید با نظر کارشناسان کشاورزی صورت گیرد زیرا خاک های زراعی تنها در مدت زمانی کوتاه به دلیل فقر مواد خوراکی برای افزایش محصولات نیازمند این نوع کود هستند .

کود کشاورزی ( تعریف کود )

  کود کشاورزی ( تعریف کود )

هرگونه مواد طبیعی و یا غیر طبیعی که عموماً بخاطر مواد مفیدی که در آن وجود دارد در کشاورزی برای تقویت خاک مزرعه و باغات از آن استفاده می‌کنند . برای آنکه خاک از لحاظ مواد غذایی متعدد دچار کمبود نباشد استفاده از کود بسیار مفید خواهد بود .

کودها به طور کلی به سه دسته تقسیم می شوند که عبارتند از کودهای شیمیایی ، کود آلی و کود بیولوژیک.

کودهای شیمیایی:

تاریخچه:

تولید این نوع کودها، در کشاورزی و ازدیاد تولید محصولات زراعی انقلابی را به وجود آورد. طی مرور زمان تولید این کودها رو به فزونی گذاشته و از آنجا که علاوه بر این که این کود ها باعث ازدیاد محصول می‌گردد باید این را هم در نظر داشت که، این کودها صدمات زیادی را به خاک، موجودات زنده و اکوسیستم وارد می‌نمایند.

ترکیب شیمیایی و درصد خلوص کودهای مختلف حاوی یک عنصر، بسیار متفاوتند. این تفاوتها بر مورد مصرف، نحوه پخش، زمان کوددهی و اثر بخشی کودها تاثیر بسیار مهمی دارند. بنابراین شناخت کافی از انواع کودهای شیمیائی قبل از انتخاب و یا مصرف آنها ضرورت دارد.

کودهای شیمیایی به دو دسته که برخی جزء عناصر پر مصرف گیاه یا ماکرو المنت و برخی نیز جز عناصر کم مصرف گیاه ( میکرو المنت ) میباشد تقسیم می شود.

عناصر پر مصرف (ماکرو) شامل: ازت – فسفر – پتاس – کلسیم –  منیزیم

عناصر کم مصرف (میکرو) شامل : آهن – روی – منگنز – مس – بور

خواص کودهای شیمیایی ازته

اوره = کود اوره ٤٦ درصد ازت دارد و حلالیتش در آب خیلی خوب است و به همین دلیل در خاک برای تهیه محلول های کودی و محلول پاشی بر روی گیاه مورد استفاده قرار می گیرد.

در محلول پاشی روی گیاه ممکن است که کود اوره دارای مقداری ماده سمی بیوره باشد که این ماده نباید از یک مقدار مشخص بیشتر باشد.

مشکلی که در ارتباط با کود اوره وجود دارد این است که به دلیل حلالیت زیادش شستشویش در خاک خیلی زیاد است. یعنی اگر آب آبیاری یا بارندگی زیاد و خاک شنی باشد به راحتی این کود در خاک شسته می شود.

سولفات آمونیوم = این کود ٢١ درصد ازت و ٢٤ درصد گوگرد دارد و اسیدزا بوده و بهترین کود برای شرایط خاک های ایران است.

کدام کود ازتی برای مصرف توصیه می شود؟

کود سولفات آمونیوم دارای ٢١ درصد ازت و ٢٣ درصد گوگرد است. این کود اسید زا و مناسب خاک های آهکی بوده و کمی مقاوم به شستشو می باشد.

خواص کودهای شیمیایی ازت دار

*   کود سولفات آمونیوم دارای ٢١ درصد ازت و ٢٣ درصد گوگرد است. این کود اسید زا و مناسب خاک های آهکی بوده و نسبتاً گران و کمی مقاوم به شستشو می باشد.

*   کود اوره ٤٦ درصد ازت دارد. این کود اسید زا نیست و مناسب بیشتر خاک ها بوده، ارزان و رایج ترین کود ازتی ایرانی است.

*   کود فسفات آمونیوم ١٧ درصد ازت و ٢٦ درصد ایدرید فسفریک دارد. کود فسفات آمونیوم نسبتاً اسید زا و دو منظوره بوده و قیمت مناسب داشته و کمی مقاوم به شستشو می باشد.

*   کود اوره با پوشش گوگرد ٣٥ درصد ازت دارد. اسیدزا و مناسب خاک های سبک و مقاوم به شستشو بوده و قیمت آن مناسب است.

کود آلی (کود ارگانیک)

هر ماده آلی که بوسیله میکروبها قابل تجزیه باشد می تواند بعنوان کود آلی به کار رود. اما کودهای آلی مختلف از نظر کیفیت و دوام در خاک و قیمت بسیار متفاوتند. توجه گردد که تامین مواد غذایی گیاه از طریق اضافه کردن مواد آلی به خاک گران تمام می شود. ارزش اصلی کودهای آلی به علت تغییرات فیزیکی است که در خاک ایجاد می کنند. کودهای آلی را می توان به سه گروه کودهای حیوانی، کود سبز و کمپوست تقسیم نمود.

1- کود حیوانی:

کود حیوانی در حقیقت از فضولات حیوانات تهیه می‌شود که بیشتر از کود گوسفند و گاو و اسب و یا مرغ تشکیل می‌شود . کود حیوانی به علت دارا بودن حجم وسیعی از مود آلی و غذایی باقی مانده که برای غنای خاک بسیار مفید می‌باشد در طول تاریخ همواره مورد توجه کشاورزان بوده است .کود انسانی نیز در رده کودهای حیوانی به حساب می‌آید. در بعضی کشورها از جمله ایران از مدفوع انسانی به عنوان کود در مزارع کشاورزی استفاده می‌شود.

کود گاوی :

گاو مقدار زیادی علف می خورد و آنها را خوب جویده وخرد می کند و سیستم گوارش گاو کارایی بیشتر در هضم غذا دارد و در نتیجه کود گاوی تعداد بذر علف هرز کمتری دارد.

آزاد سازی عناصر غذایی از کود گاوی تا میزان 50 درصد ممکن است بیش از 18 هفته طول بکشد.

کود اسبی :

اسب مقدار زیادی علف هرز می خورد و غذای خود را نرم و پودر نمی کند و در نتیجه تعداد از بذور علف هرز سالم از دستگاه گوارش آن عبور می کنند و به همین علت کود اسبی بذر علف هرز زیادی دارد. برای گیاهان اسید دوست کود اسبی مناسب می باشد. کود اسبی نسبت به کودهای گاوی و مرغی درصد ازت بیشتری دارد. سرعت قابلیت استفاده عناصر غذایی کود اسبی متوسط می باشد. کود اسبی برای گیاهان گلدار ، سبزی و صیفی و گیاهان ریشه ای و غده ای مناسب ترین کود می باشد.

شرایط مصرف کودهای حیوانی :

کودهای حیوانی بلافاصله بعد از مصرف با خاک مخلوط کنید تا از هدر رفتن ازت آن جلوگیری بعمل آید.

نزدیک به زمان کاشت گیاه زراعی از کودهای حیوانی به مقدار کمتر استفاده کنید در صورت مصرف زیاد کود حیوانی نزدیک به زمان کاشت مشکلات تاخیر در کاشت بدلیل ایجاد شرایط بسیار مرطوب هم چنین پس از کاشت نیز بعلت آزاد سازی آمونیاک می تواند موجب گیاه سوزی در بذور و رشد گیاهچه شود.

کود مرغی :

کود مرغ مخلوطی از کود مرغی خام  ضد عفونی شده و گوگرد و ریز مغذیها و ….  می باشد.

2- کود سبز:

کود سبز شامل گیاهی است که آنرا قبل از کاشت محصول اصلی کشت کرده و بعد از مقداری رشد سبزینه ای آنرا به زمین بر می گردانند بدون اینکه از این گیاه محصولی برداشت کنند این گیاه می تواند شامل هر گیاهی باشد غیر از آنهایی که بخشهای خشوی دارند یا اثر آللوپاتی بر روی گیاه محصول دار بعدی می گذارند . در اصل کود سبز یک تناوب است که محصول ندارد و برای بهبود باروری و حاصلخیزی خاک و در صورت لگوم بودن تامین کل یا بخشی از ازت مورد استفاده محصول بعدی استفاده میشود به طوری که از نظر رطوبت با محصول اصلی در رقابت نباشد .

کود سبز عملاً مواد غذایی به خاک اضافه نمی کند، بلکه آن چه را که طی رشد خود از خاک جذب کرده و در خود ذخیره نموده است به خاک بر می گرداند اما در صورتی که از گیاهان تیره بقولات بعنوان کود سبز استفاده شود تمام ازت تثبیت شده را به خاک بر می گرداند. از طرف دیگر کود سبز با جذب و ذخیره مواد غذایی در خود از شسته شدن آنها جلوگیری می نماید.

گیاه کودی انتخاب شده باید در زمان گلدهی یا خوشه بستن به زیر خاک برده شود. زیرا که قبل از این زمان، رشد و نمو قسمت های سبزینه ای گیاه کافی نبوده و از برگرداندن آن ماده آلی زیادی به خاک اضافه نخواهد شد. کود سبز به منظور تقویت زمین از لحاظ مواد آلی غذایی مورد استفاده قرار می گیرد که بدین منظور گیاهان، برای مدت زمانی معین در مزرعه کاشته شده و بعد از رشد کافی به زمین برگردانده می شوند.

کود بیولوژیک:

کود های بیولوژیک دارای باکتری و قارچ های مفیدی می باشند که برای اهداف خاصی استفاده می شوند.از این موارد می توان به تثبیت ازت – رها سازی یون  فسفات، آهن ،پتاسیم و.. از ترکیبات نامحلول انها اشاره نمود.این با کتریها معمولا در اطراف ریشه گیاه استقرار یافته و به گیاه در جذب عناصرغذایی کمک می نماید.این گونه کودها منشاء طبیعی دارند و معمولا از خاک گرفته می شوند.کود های بیولوژیک دیگر الودگی کود های شیمیایی را ندارد و باعث کاهش الودگی کود های شیمیایی هم می شود این کودها باعث بهبود ساختمان خاک ،افزایش محصول و کاهش بیماریها می شوند.شرکت های مختلفی در این زمینه فعالیت دارند و از مشهورترین این شرکتها در ایران می توان به زیست فناور سبز اشاره نمود و از محصولات انها می توان به کود زیستی فسفاته بارور 2 اشاره نمود. موسسه فن اوری زیستی اسیا هم در این زمینه فعالیت گسترده ای دارداین موسسه همچنین در تولید حشره کش های بیولوژیک فعالیت دارد از کود های بیولژیک این موسسه می توان به کود بیولوژیک ازتو باکتر(نیتروکسن- ازتو باکتر مایع) ،بیووم پلاس(حل کننده فسفات)،ریزو چک پی،بیووم ، سوپر نیترو و…و از حشره کش های بیولوژیک بی تورین رانام برد. قارچ کش بیو لوژیک بیوسوبتیل نیز از این موارد می باشد.

3- کمپوست:

کودی است که از بازیافت مواد ارگانیک (مواد زائدی که ازگیاهان و حیوانات برجای می‌مانند) به دست می‌آید.

از کمپوست (Compost) در باغبانی و کشاورزی به عنوان تقویت‌کننده خاک استفاده می‌شود. کمپوست یکی از بهترین کودهای گیاهی و تقویت‌کننده‌های طبیعی خاک است و می‌تواند جایگزین خوبی برای کودهای تجاری شود. مهمترین حسن این کود، ارزان بودن آن است. استفاده از کمپوست ساختار خاک را ارتقا می‌دهد، محتوای خاک را تقویت می‌کنند و سبب می‌شود خاک مدت زمان بیشتری بتواند آب را در خود نگه دارد. کمپوست قدرت باروری خاک را افزایش می‌دهد و کمک می‌کنند ریشه‌های سالم در گیاه رشد کند.

منبع : http://shayankar.ir

کودهای شیمیایی

کودهای شیمیایی

کودهای شیمیایی شامل مجموعه ای از عناصر اصلی 2 و مجموعه ای از عناصر فرعی 3 و 4 جزئی هستند . عناصر اصلی تشکیل دهنده کودهای شیمیایی شامل عناصر نیتروژن،فسفر و پتاسیم است . کلسیم، منیزیم و گوگرد عناصر فرعی سازنده کودهای شیمیایی وآهن، بور، مس، مگنز، روی، م ولیبدن و کلر نیز عناصر جزئی سازنده کودهای شیمیاییمی باشند.
عیار کودهای شیمیایی به صورت سه عدد گزارش می شود . عدد نخست نشانگر درصد نیتروژن، عدد دوم نشانگر درصد فسفر و عدد سوم نشانگر درصد پتاسیم است که این سه مقدار به صورت(N.P.K)نمایش داداه می شود.
انواع کودهای شیمیایی
کودهای شیمیایی را می توان به سه گروه اصلی طبقه بندی کرد:
1. کودهای نیتروژن دار
2. کودهای فسفات دار
3. کودهای پتاسیم دار
در زیر به تشریح هر یک از این گروهها پرداخته می شود.
کودهای نیتروژن دار:
نیتروژن مورد نیاز برای تهیه این کودها قبلاً از کودهای حیوانی به دست می آمد ولی امروزه مهمترین منابع نیتروژن تجارتی شامل نیترات آمونیم، سولفات آمونیم، نیترات پتاسیم، نیترات کلسیم و اوره می باشد . بیش از 75درصد نیتروژن تولیدی به مصرف کودهای شیمیایی می رسد . مواد اولیه ای که درتهیه آمونیاک به کار می رود شامل چوب، زغال سنگ، کک، گاز و نفت خام می باشد.
استفاده از اوره در سال 1960 متداول گردید . میزان نیتروژن اوره از سایرترکیبات نیتروژن دار بیشتر است . میزان کودهای نیتروژن دار مصرف شده در جهان در سال 1955 حدود 5/6 میلیون تن بوده که در سال1980 به 5/57 میلیون تن رسیده است.
از کانیهای صنعتی که برای تولید کودهای نیتروژن دار استفاده می شود می توان به شوره و نیترات اشاره نمود . شیلی مهمترین تولید کننده این کانیها در دنیا است.
اوره :
ازميان كودهاي ازته ، بهترين كود براي مصرف -به صورت محلول پاشي- ‌كود اوره است. كودهايي كه مواد ازته دارند، از راه شاخ و برگ، بهتر و بيشتر جذب مي شوند. بدين ترتيب كه
جذب كود اوره، بيشتر از كود فسفات آمونيم
و جذب اين دو كود، بيشتر از كود سولفات آمونيم است.
علاوه بر اين، سرعت جذب، نشان دهنده اين است كه مقدار جذب اين تركيبات شيميايي از راه شاخ و برگ، به ميزان حل شدن آنها در آب بستگي دارد.
استفاده زيادتر از كود اوره به دو دليل عمده است:
1.در محلول پاشي، امكان جذب آن، به وسيله برگ بيشتر است.
2.در صورت مصرف آن، امكان برگ سوختگي ، نسبت به ساير كودهاي ازته كمتر است .
مصرف يك مرحله از كود اوره سرك -در مرحله پنجه زني بوته گندم- مي تواند شروع خوبي براي رشد آن باشد. از طرف ديگر، استفاده از علفكش ها در اين مرحله از رشد گندم، براي جلوگيري از رشد علف هاي هرز و رقابت زود هنگام آنها با گندم مناسب خواهد بود.

سولفات آمونيم:
معايب : پائين بودن درصد مواد غذايي آن ، عدم امكان استفاده در سيستم آبياري تحت فشار به علت گرفتگي نازل ها (تركيب سولفات با يون كلسيم و تشكيل گچ) (ملكوتي، م.ج. 1378)
مزايا: كمتر از ساير كودهاي ازته (نظير نيترات آمونيم) از خاك شسته مي شود، سولفات علاوه بر خاصيت اصلاح كنندگي خاك جذب گياه هم مي شود. سولفات آمونيم بهترين كود ازتي براي خاك هاي قليايي و آهكي ايران شناخته شده است (چون هم اسيدزا است و هم داراي مقداري گوگرد به عنوان ماده غذايي است
نيترات آمونيم:
معايب: جاذب الرطوبه اي بودن، كلوخه اي شدن، خطر انفجار، (به هنگام انبار، نيترات آمونيم نبايد در مجاورت مواد روغني نگهداري شود. همچنين به دليل جذب رطوبت، درب نايلوني كيسه ها باز نشود)
مزايا: درصد تلفات تصعيد (به صورت آمونيم) كمتر از اوره است (چون آنيون نگهدارنده آن (نيترات) قوي تر از كربنات (آنيون) موجود در اوره است.
ارجحيت مصرف براي درختان ميوه: به دليل دارا بودن دو يون قابل جذب (نيترات و آمونيم بر مصرف اوره ترجيح داده مي شود. در مراتع و ديمزارها مخصوصا در مناطق سردسيري، مصرف نيترات آمونيم بر اوره (در صورت تقسيط) ارحج است. نيترات آمونيم را نمي توان در شاليزارها استفاده نمود (به دليل آبشويي سريع نيترات و عدم نياز برنج به نيترات. تحت چنين شرايطي مصرف آمونيم ترجيح داده مي شود.
مصرف نيتروژن در سبزيجات
تغذيه: گياهان همانطور كه قادرند از راه ريشه نيتروژن موردنياز خود را جذب كنند از راه برگ نيز مي توانند نيتروژن را به صورت آمونيم، نيترات و اوره جذب كنند.
در سبزي هايي كه عمر كوتاه و رشد سريع دارند مانند تربچه كه سي روز از كاشت تا برداشت طول مي كشد يك بار مصرف نيتروژن تكافوي نياز گياه را مي نمايد. در صورتي كه در مورد فلفل كه هشت ماه در زمين است و مرتب محصول مي دهد چند بار مصرف كود ضرورت دارد.
در نواحي مرطوب بهتر است ثلث يا ربع كود نيتروژنه را قبل از كاشت و مابقي را به صورت تقسيط مصرف شود. در سبزي هايي مثل فلفل، بادمجان، گوجه فرنگي و نظاير آن كه در طول فصل رشد محصول مي دهند، بهتر است كود سرك در دو يا سه نوبت مصرف شود.
گياهان كليسم گريز يا گياهاني كه به خاك هاي اسيدي سازش يافته اند و گياهاني كه به پايين بودن پتانسيل اكسيداسيون و احياء خاك سازش يافته اند آمونيم را ترجيح مي دهند. گياهان كلسيم دوست يا گياهاني كه در خاك هاي قليايي با پ هاش بالا بهتر مي رويند نيترات را بهتر مصرف مي كنند. آمونيم بر خلاف نيترات، تنفس ريشه را افزايش مي دهد. در مواقع گرم معمولازيرخاك كردن كودهاي نيتروژنه ضروري است چون حرارت هوا ممكن است باعث تلفات كود شود
شيره گياهي اخذ شده از دمبرگ گياه بهترين نمايه جهت تعيين وضعيت تغذيه اي نيتروژن گياه است، چرا كه نسبت به نوسانات تامين نيتروژن براي گياه بسيار حساس تر از پهنك است. مقدار عناصر غذايي در گياه حتي الامكان مي بايست درحد متوسط و يا حتي در نيمه بالاتر محدوده كفايت باشد. تحت اين شرايط است كه مي توان اطمينان حاصل كرد كه حتي در حضور تمام عواملي كه منجر به ايجاد اختلال در گياه مي شود احتمال وجود دارد گياهان با تمام عناصر غذايي موردنياز به حد كفايت تغذيه گرديده اند.
براي توصيه كودي نيتروژن، دو روش تجزيه گياه و آزمايش خاك مكمل يكديگرند و بايستي با همديگر استفاده شوند.
كمبود: در خيار و طالبي اولين علايم كمبود نيتروژن روشني رنگ و توقف رشد برگهاست. رنگ سبز طبيعي برگ ها، روشن يا زرد مي شود و در موارد كمبود شديد، تمام كلروفيل از بين مي رود.شاخه ها باريك شده و سخت و فيبري مي شوند.
ميوه هاي خيار مبتلابه كمبود رنگ روشن داشته و در محل گل، نوك آنها باريك مي شود. ميوه هاي طالبي در صورت كمبود نيتروژن كوچك مي شود. عموما بيشتر مواقع در سبزيجات اول بهار كه بارندگي سنگين است كمبود نيتروژن ظاهر مي شود.
چنين كمبودي ممكن است در مرحله رسيدن محصولات نيز ديده شود. زماني كه درجه حرارت سرد شب ها تجمع كربوهيدرات ها را تسهيل كند اگر نيتروژن كافي فراهم باشد توليد محصول زياد خواهد شد. بارندگي هاي شديد، نيترات خاك را از عمق ريشه شستشو مي دهد و در اعماق پايين پروفيل خاك تجمع مي دهد. پس از پايان فصل بارندگي، نيترات خاك به صورت گاز درآمده و از خاك خارج مي شود. پس از پايان فصل بارندگي، خاك هايي كه دچار شستشو شده اند ميزان نيترات كمي در اختيار خواهند داشت.
مواد آلي: زماني كه مواد آلي در خاك تجزيه مي شوند اولين فرم معدني نيتروژن كه آزاد مي شود آمونيم است. مواد آلي مثل كاه و كلش باعث كاهش فرم نيتراته در خاك مي شوند چون نسبت C.N بالادارند و براي تجزيه شدن نيتروژن خاك را مصرف مي كنند.
مواد گياهي مثل گراس ها باعث افزايش فرم معدني نيتروژن به ويژه نيترات خاك مي شوند (نسبت C.N پايين دارند). يكي از بزرگترين منافع استفاده از كمپوست، كاهش مصرف آب مورد نياز گياه مي باشد.
حداكثر استفاده از ماده آلي زماني حاصل مي گردد كه دو تا سه هفته قبل از كاشت دانه به خاك داده شود. در شرايط كشت و كار آبي كه زمين پيوسته زير كشت محصول مي باشد، مقدار كمپوست مورد نياز محصولاتي نظير سبزيجات، 25 تن در هكتار برآورد شده است.در مناطقي كه ميزان بارندگي 1250ميليمتر مي باشد مقدار كمپوست مصرفي 12.5 تن در هكتار توصيه مي شود و نواحي خشك (متوسط بارندگي حدود 500 ميليمتر) پنج تن در هكتار و در ديمزارها با مصرف 2.5 تن كمپوست در هكتار در سال مي توان افزايش محصول معني داري به دست آورد.
نيمي از نيتروژن و پتاسيم و تمام فسفر كود اصطبلي در قسمت جامد آن متمركز است. در صورت كمبود كود دامي يكي از بهترين راه هاي جبران تلفات مواد آلي خاك، دادن كود سبز است. در بيشتر مواقع از گياهان خانواده بقولات به عنوان كود سبز استفاده مي شود. غده هاي ريشه هاي يونجه حدود 200كيلوگرم در هكتار نيتروژن هوا را تثبيت مي كنند و شبدر معمولا100 تا 150 كيلوگرم و سويا نصف اين مقدار را تثبيت مي كند. كودهاي سبز به دليل دارابودن رويش فوق العاده و ريشه هاي قوي مي توانند مقدار زيادي از عناصر محلولي را كه در شرايط عادي بر اثر شستشو به اعماق پايين خاك حركت كرده اند جذب كنند.
همچنين اين گياهان قادرند از فسفات هاي غيرمحلول، پتاسيم تثبيت شده و عناصر كم مصرف تا حد زيادي استفاده كنند. برگرداندن اين گياهان به خاك علاوه بر بهبود خواص فيزيكي و شيميايي و زيستي، سبب تسهيل آزادشدن عناصر غذايي پرمصرف و كم مصرف مي شود. در فصل بهار از آنجايي كه درجه حرارت هنوز زياد نشده است. نيتروژن به آرامي از مواد آلي آزاد شده و به تدريج كه هوا گرم مي شود اين فرايند شدت مي يابد.
كودهاي فسفره
در همه خاک ها، کود های فسفری را بایستی به صورت پایه به کاربرد ( در زمان شخم ). فسفر اصولا برای پایداری و استحکام نشاء و افزایش طول ریشه آن مورد استفاده قرار می گیرد. وجود مقدار کافی کود فسفری برای تولید دانه در مراحل اولیه رشد بیش تر از مراحل بعدی آن مؤثر است، زیرا برای پنجه زنی فعّال مورد استفاده قرار می گیرد. تأمین نیاز فراوان بعض گیاهان به جذب P مستلزم به کاربردن آن در زمان نشاء کاری است نه دیر تراز آن. به کاربردن کود P در زمان 25 روز پس از نشاء کاری در تولید محصول تأثیر نخواهد داشت. برخلاف کود اوره، لازم نیست کود P را در چندین مرحله تقسیم کرده و در مراحل مختلف رشد گیاه به پاشند، زیرا معلوم شده که این کود آبشویی نمی شود و در خاک باقی می ماند و به تدریج در اختیار گیاه قرار می گیرد. به علاوه، در صورتی که در مرحله آغاز رشد کود P به اندازه کافی جذب شده باشد، بعدا در مراحل بعدی رشد در همه اندام های گیاه می تواند توزیع گردد. فسفر در مرحله زایشی به طور فعّال از برگ های کهنه به برگ های تازه انتقال می یابد فسفر مهم ترين عنصر براي رشد اوليه گياه مي باشد و اگر به صورت نواري استفاده شود كارايي بيشتري دارد چرا كه فسفر در خاك متحرك نيست. مصرف فسفر در خاك هايي كه بيش از 15 ميلي گرم در كيلوگرم فسفر قابل جذب دارند نتيجه اي را باعث نمي شود.براي آنكه فسفر قابل جذب خاك، يك كيلوگرم در هكتار افزايش يابد مي بايست پنج تا ده كيلوگرم فسفر (P2O5) به خاك شني لومي يا لومي شني اضافه شود. در حالي كه در خاك هاي لوم و لومي رسي دوازده كيلوگرم فسفر (P2O5) در هكتار مي بايست به خاك اضافه شود تا ميزان فسفر قابل جذب خاك يك كيلوگرم در هكتار افزايش يابد.
زماني كه كودهاي فسفره محلول در آب به خاك اضافه مي شوند بلافاصله با خاك واكنش مي دهند و به فرم هاي نامحلول تبديل مي شوند. تنها جزء كوچكي از فسفر كودي به صورت محلول باقي مي ماند.
در خاك هايي كه مقدار فسفر قابل استفاده آنها بيش از 20ميلي گرم در كيلوگرم است از مصرف كودهاي فسفري پرهيز گردد (سيلسپور و ملاحسيني. 1384). تا حد ممكن از مصرف كودهاي فسفاتي كادميم دار به خصوص در مناطق شمال كشور پرهيز گردد
سوپر فسفات:
هزينه ساخت سوپر فسفات تريپل (غليظ) بيش از نوع معمولي است، اما بالابودن عيار فسفر باعث كاهش ميزان مصرف، كاهش هزينه حمل و نقل شده كه هزينه بيشتر آن را توجيه مي كند. استفاده از انواع سوپر فسفات بستگي به ملاحظات اقتصادي (مثل قيمت مواد اوليه، هزينه حمل و نقل و مقدار مصرف) دارد.
سوپر فسفات تريپل (غليظ)، در شرايط كشور بهتر از فسفات آمونيم است. به اين سوپر فسفات از آن جهت تريپل (غليظ) مي گويند كه فسفر محلول آن تقريبا سه برابر سوپرفسفات ساده است

كودهاي پتاسيمي:
براي افزايش يك كيلوگرم در هكتار پتاسيم (K) خاك، دو تا شش كيلوگرم در هكتار پتاسيم (K2O) مورد نياز است . مصرف پتاسيم در پاييز در خاك هاي رسي براي آنكه ظرفيت تثبيت چنين خاك هايي را پر كند توصيه مي شود مصرف پاييزه پتاسيم در خاك هاي لومي شني، شني يا خاك هاي آلي توصيه نمي شود چرا كه بارندگي هاي زمستانه به راحتي باعث شستشوي كود مي شود. در سبزي هايي كه قسمت اعظم اندام هاي آن برداشت مي شود (كرفس، كلم، كاهو) برداشت پتاسيم شديدتر است. در خاك هايي كه مقدار پتاسيم قابل استفاده آنها كمتر از 250 ميلي گرم در كيلوگرم خاك باشد از كود پتاسيم استفاده شود
كودهاي ميكرو:
عناصر كم مصرف نبايد با حشره كش ها، قارچ كش ها و علف كش ها تركيب شود، مگر اينكه كارخانه هاي سازنده، تركيب آنها را با عناصر كم مصرف توصيه نمايد
كمبود عناصر ريز مغذي به ويژه روي به دلايل متعدد از جمله آهكي بودن خاك هاي كشاورزي (پ هاش بالاي خاك)، وجود يون بيكربنات در آب هاي آبياري، افت كيفيت آب آبياري به علت افزايش شوري ناشي از تشديد خشكسالي هاي پي درپي، كمي مواد آلي خاك هاي زراعي، مصرف نامتعادل كود به ويژه مصرف بي رويه كودهاي فسفاته و ازته و عدم مصرف كودهاي محتوي عناصر ريز مغذي به ويژه سولفات روي عموميت دارد

مكانيسم عمل و نحوه تأثير كود اوره بر بوته گندم:
ازت موجود در كود اوره كه به صورت محلول بر سطح برگ هاي گياه گندم پاشيده مي شود ، از طريق كوتيكول برگ جذب مي گردد. مقدار تأثير آن به ميزان نفوذ اوره از كوتيكول و سلول هاي اپيدرم و انتقال آن به ياخته هاي برگ بستگي دارد.
جديدترين نظريه در مورد نفوذ مواد به داخل سلول هاي برگ به اين صورت است كه: نفوذ مواد با وزن مولكولي پايين (مثل قند و عناصر معدني) و تبخير آب از كوتيكول ، از طريق رودخانه هاي هيدروفوبيك موجود در كوتيكول صورت مي گيرد. اين روزنه ها به مواد محلولي تنل اوره قابل نفوذند اما به مولكول هاي درشت ، نظير كلات ها نمي توانند نفوذ نمايند. در طول اين روزنه ها ، بار منفي آرايش يافته ، كه اين مقدار بارها از سطح خارجي برگ به طرف داخل افزايش مي يابد. بنابراين نفوذ كاتيون ها در طول اين شيب الكتريكي افزايش يافته در حالي كه آنيون ها پس زده مي شوند و در نتيجه جذب كاتيون ها از برگ سريع تر از آنيون ها است( NH4+ در مقابل NO3- ). براي مولكول هاي بدون بار مثل اوره ، نفوذ خيلي سريع تر است . به علت زياد بودن فعاليت عمل فتوسنتز در برگ هاي جوان ، محلول كود اوره، بيشتر جذب گياه مي شود. ولي با بالا رفتن سن برگ ها، كود ازته از راه برگ كمتر جذب گياه مي شود. از اين رو ، استفاده از مواد خيس كننده همراه با مصرف كود اوره، مي تواند جذب آنرا افزايش دهد.
دلايل استفاده از كود اوره ، همراه با علفكش ها:
مصرف محلول كود اوره به همراه علفكش هاي گندم، علاوه بر اين كه كيفيت محصول را افزايش مي دهد، عملكرد گندم را نيز از 450 كيلوگرم تا بيشتر از يك تن در هكتار بالا مي برد.
راندمان عمل ، طبق نتايج بدست آمده از اجراي طرح هاي «تحقيقاتي» و «تحقيقي ترويجي» در «مناطق معتدل گرم و همچنين خاك هاي سبك و ضعيف» ، بيشتر از «مناطق سرد و نيز خاك هاي مرغوب» است. همچنين باعث زياد شدن توليد كاه و كلش مي گردد.
به طوركلي، كاربرد علفكش ها و محلول كود، مي تواند موجب:
– كاهش هزينه هاي مزرعه،
– صرفه جويي درعمليات زراعي، انرژي، نيروي كار و مصرف سوخت
– كاهش فشردگي خاك مزرعه شود.
مزاياي محلول پاشي كوداوره:
1- مصرف كوداوره سرك به صورت محلول، سبب تأمين مواد غذايي مورد نياز گياه گندم مي شود.
2- موجب افزايش عمل فتوسنتز در گياه مي گردد.
3- سبز ماندن برگ هاي بوته گندم را با دوام تر مي كند.
4- باعث مي شود سطح سبزگندم ، از زمان پيدايش سنبله هاي گندم تا زمان رسيدن دانه، دوام بيتشري يابد. در نتيجه بر عملكرد، تأثير مستقيم داشته و باعث افزايش توليد خواهد شد.
5- درطولاني تر شدن دوره فعاليت گياه، مؤثر مي باشد.
6- چون گياه پيش از عمل گرده افشاني و در مرحله تشكيل اوليه سنبله، نياز به ازت بيشتري دارد، مصرف محلول كود اوره، علاوه بر اثر بخشي بر اجزاي عملكرد، باعث افزايش عملكرد گندم نيز خواهد شد.
زمان استفاده از سموم علفكش ، در مزارع گندم
در هنگام اجراي عمليات آماده سازي زمين ، بايد كود دهي (با در نظر گرفتن نتيجه آزمايش خاك و بر اساس نياز زمين) و پس از آن كاشت ، آبياري و ساير مراقبت هاي لازم انجام شود.
چنانچه توليد كنندگان گندم به دلايلي موفق به انجام مبارزه با علف هاي هرز »بدون استفاده از سموم شيميايي» نشده اند ، مي توانند طبق زمان بندي زير اقدام كنند:
مبارزه شيميايي با علف هاي هرز، همزمان با ساقه دهي بوته هاي گندم و در زماني است كه 50 درصد بوته هاي گندم درمزرعه، يك تا دوگره قابل لمس داشته باشند.
علاوه برآن، برودت هوا (در موقع سمپاشي) بايد حداقل 15 درجه سانتي گراد باشد. هر چه دما كمتر باشد، اثر بخشي علفكش ها كمترخواهد بود. با استفاده از اطلاعات هواشناسي، مي توان روزسمپاشي را طوري انتخاب كرد كه حداقل تا يك روز بعد، بارندگي نداشته باشيم.
به اين صورت، تأثير سمپاشي براي از بين بردن علف هاي هرز افزايش خواهد يافت.
الف) روش آماده سازي سموم علفكش همراه با محلول اوره
براي آنكه كود اوره بهتر و راحت تر در آب حل شود، خوب است از آب گرم استفاده كنيم. روش كار به اين ترتيب است كه:
ابتدا سموم علفكش را در مقداري آب حل مي كنيم(مثلاً براي هر هكتار زير كشت گندم، 200 ليتر آب).
محلول كود اوره را (كه در ظرف جداگانه اي تهيه شده است) به آن مي افزاييم.
*توصيه مي شود به منظور جداسازي ذراتي كه احتمالاً در آب حل نشده است ، محلول كود اوره از يك صافي يا پارچه عبور داده شود تا در حين سمپاشي ، نازل هاي سمپاش مسدود نگردند.
حجم كل محلول علفكش ومحلول اوره را به ازاي هر هكتار مزرعه، به چهارصد ليتر مي رسانيم.
نازل سمپاش (مجراي خروجي سم از سمپاش) براي استفاده از علفكش، بايد مخصوص و از نوع «تي جت» باشد.
در استفاده از انواع علفكش هايي كه براي مزارع گندم توصيه شده اند، رعايت دو نكته الزامي است:
1- سازگاري يا اختلاط پذيري كود و علفكش درمحلول (ممكن است در يكديگرحل نشوند يا رسوب بدهند). چنانچه تجربه قبلي در مورد نوع علفكش و كود نداريد، مقدار كمي را آزمايش كنيد. چنانچه مشكلي نداشت، نكته دوم را تجربه كنيد.
2- با توجه به تنوع علفكش ها وكودهاي شيميايي موجود، ‌واكنش هاي شيميايي و فيزيكي بين آنها طبيعي است. اما نبايد موجب كاهش كارآيي محلول كود اوره و علفكش ها شود و يا اثر نامطلوبي مثل گياه سوزي روي بوته هاي گندم داشته باشد. توصيه مي شود درصورت نداشتن تجربه قبلي، يك قطعه از زمين را با مساحت خيلي كم، با مخلوط محلول كود و سم علفكش، مورد آزمايش قرار دهيد. چنانچه حداكثر ظرف ده روز، عوارض نامطلوبي مشاهده نشد، قابل استفاده و توصيه است.
ب ) چند علفكش انتخابي براي كنترل علف هاي هرز پهن برگ و باريك برگ ، در مزارع گندم براي كنترل علف هاي هرز پهن برگ، توصيه مي شود
از علفكش «تري بنورون متيل» با نام تجاري «گرانستار75 درصد DF» به مقدار 20 تا 25 گرم براي هر هكتار استفاده شود.
علاوه برآن مي توان از علفكش «توفوردي + ام سي پي آ» با نام تجاري «يو 46 كمبي فلوئيد 5/67 درصد SL‌» به ميزان يك ليتر در هكتار
و يا سموم علفكش ديگري كه براي مبارزه با علف هاي هرز پهن برگ مزارع گندم توصيه شده است، استفاده نمود.
درصورتي كه مزرعه گندم داراي علف هاي هرز باريك برگ هم باشد، مي توان
از علفكش «تاپيك 8 درصد EC‌» با نام عمومي «كلودينا فوپ پروپارژيل» به مقدار 8/0 ليتردر هكتار
و يا از علفكش «فتوكساپروپ اتيل + مفن پايردي اتيل» با نام تجاري «پوما سوپر5/7 درصد EC» به مقدار يك ليتر در هكتار
و يا از علفكش گراسب 25 درصد EC با نام عمومي «ترالكوكسيديم» به ميزان يك ليتر در هكتار
و يا با استفاده از انواع ديگر باريك برگ كش هاي گندم
… به همراه علفكش «تري نبورون متيل»(گرانستار)
… يا سم علفكش پهن برگ كش ديگري با همان دُز مصرفي توصيه شده مخلوط
… و با محلول كود اوره به نسبت 5/43 كيلوگرم كود شيميايي اوره در حجم چهارصد ليتر آب
… با سمپاش پشت تراكتوري درمزرعه گندم اقدام كرد.
استفاده از كود اوره به همراه علفكش ها ، در زراعت گندم ديم:
به دليل خشك بودن و تجمع بيشتر ازت درلايه هاي سطحي خاك، استفاده از محلول پاشي،(نسبت به كاربرد ازت) بهتراست.
به دليل آنكه:
– ريشه هاي بوته هاي گندم ، درشرايط ديم، عمقي هستند،
– لايه هاي زيرين خاك، از لحاظ دارا بودن ازت، فقيرترند،
– نيز، ميزان جذب ازت درخاك كمتر است،
اثر استفاده ازمحلول پاشي كود اوره در اين نوع مزارع مطلوب تر بوده و عملكرد گندم بيشتر خواهد شد.
بنابراين، در زراعت گندم ديم، استفاده از كود اوره، به همراه علفكش ها توصيه مي شود.
به كشاورزان عزيزي كه «بدون استفاده از علفكش ها» ، با علف هاي هرز مبارزه كرده اند و يا مشكل علف هرز ندارند ، محلول پاشي كود اوره «به تنهايي» و يا «همراه با كودهاي ميكرو» در سطح كم توصيه مي شود. چنانچه با توجه به شرايط مزرعه ، نتيجه رضايت بخش باشد ، اين كار را در سطوح بزرگ تر نيز مي توانند انجام دهند.
كود اوره با پوشش گوگردي
كود اوره با پوشش گوگردي( SCU ) به عنوان يك نوع كود آهسته رهش كه داراي راندمان بالا و مزاياي بسيار زيادي براي خاك و گياهان است ، در صنايع كشاورزي كاربرد زيادي دارد. اخيراً در كشور ما نيز با توجه به راندمان پايين كود شيميايي اوره اتلاف آن ، آلودگي شديد خاكها و منابع زيرزميني آب به نيترات و نيتريت ، كاهش جذب عناصر ريزمغذي بدليل بالابودن PH خاكها و … استفاده از اين نوع كود نه تنها براي مزارع شاليزار كه بطور كامل در آب غوطه ورند بلكه براي تمام اراضي كشاورزي توصيه شده است . زيرا صرف نظر از مزاياي فوق گوگرد نيز به عنوان يك ماده حياتي در ساختمان پروتئين ها ، به عنوان كاهنده PH خاكها و در نتيجه ايجاد شرايط جذب عنصر ريز مغذي خصوصا آهن و روي كه مردم كشور ما در فقدان ميزان آهن و روي ركورد دار مي باشند، دارد . در كشور ما سالانه بيش از يك ميليون و ششصد هزار تن اوره جهت تامين نياز ازت گياهان در صنايع كشاورزي استفاده مي شود.متاسفانه باتوجه به راندمان پايين آن( اتلاف بيش از پنجاه درصد ازت) ، كشاورزان مجبورند جهت تامين نياز گياهان مقادير بيشتري كود استفاده نمايند. البته ازدست دادن اين مقدار ازكود نه تنها باعث اتلاف هزينه هاي بسيار زيادي مي شود بلكه بخاطر وجود بيوره و همچنين تشكيل نمكها و كمپلكسهاي ديگر در خاك، كاهش راندمان خاك و آلودگي شديد آن ( سفت شدن خاكها) و آلودگي منابع زير زميني آب را نيز بدنبال دارد. از طرفي با توجه به نقش ارزشمند گوگرد در كشاورزي خصوصا در كشور ما كه بيش از نود درصد از زمينهاي كشاورزي آهكي و باpH بالا بوده و اين مسئله با عث كاهش راندمان جذب عناصر ريز مغذي كه از اهميت بالايي در رشد و نمو گياهان برخوردار مي باشند ، استفاده از كودهاي اوره با پوشش گوگردي از هر دو جهت باعث افزايش راندمان كشاورزي كشور خواهد شد.
همچنين با توجه به فرآيند اوره با پوشش گوگردي با تغيير پارامتر هاي عملياتي و شرايط فرآينديو استفاده از سيلنت هاي مختلف، امكان توليد محصولات اوره با پوشش گوگردي با درصدهاي مختلف گوگرد و سرعت انحلالهاي متفاوت وجود دارد و همانطور كه از نمودارهاي ارائه شده مشخص است استفاده از اوره با پوشش گوگردي با حداقل كيفيت ( حداكثر سرعت انحلال هفت روزه) به مراتب مفيدتر و كاراتر از اوره ( با سرعت انحلال پنجاه ثانيه اي) مي باشد.
لذا بنظر اينجانب با توجه به تاكيد وزارت محترم جهاد كشاورزي در خصوص كاربرد گسترده گوگرد ، استفاده از كود اوره با پوشش گوگردي با در صد پوشش هاي متفاوت ( سرعت انحلالهاي متفاوت) به تنهايي و يا بصورت مخلوط با اوره جهت تامين بموقع ازت مورد نياز گياه در دوره رشد از كاربرد اوره مناسب تر خواهد بود. اين مسئله اگر بصورت دقيق بررسي و براساس نوع كشت و نياز هاي آن در طي دوره رشد( نياز هر گياه به عناصر مغذي متفاوت است)، شرايط آب و هوايي منطقه و آناليز دقيق خاك اعمال گردد ، باعث افزايش چشمگير راندمان محصولات كشاورزي ، بهبود كيفي خصوصيات خاك ، جلوگيري از آلودگي منابع آب و كاهش مصرف اوره مي گردد و باتوجه به پرداخت يارانه جهت كود اوره از لحاظ اقتصادي كمك بزرگي به اقتصاد كشور خواهد شد.
لذا لزوم ترويج و آشنايي كشاورزان با كود اوره با پوشش گوگردي و همچنين تعيين استاندارهاي لازم جهت توليد و مصرف آن در سطحي وسيع در نقاط مختلف كشور و با توجه به نوع كشت ضروري بنظر مي رسد.

نقش روی در خاک ، گياه وتغذيه انسان و دام

نقش روی در خاک ، گياه وتغذيه انسان و دام

مقدار روی در کره خاکی تقریباً 80 میلی گرم در کیلو گرم است. و در خاک مقدار آن از 10 تا 300 و به طور متوسط 50 میلی گرم در کیلو گرم متغیر می باشد. ولی در خاک های قلیایی مقدارآن از 20 پی پی ام تجاوز نمی کند و نکته دیگر این که مقدار روی در خاک های سطحی کمتر از خاک زیرین است. به طور کلی مقدار کل روی در خاک مانند بسیاری از عناصر غذایی مورد نیاز گیاه به هیچ وجه معیار قابل جذب بودن آن برای گیاه نیست. مقدار روی در سنگ ها نیز متفاوت بوده و طیف آن از 4 تا 100 میلی گرم در کیلو گرم متغیر است. مقدار روی در بازالت 100، شیل45، گرانیت10، سنگ آهک4 و در ماسه سنگ 3 میلی گرم در کیلو گرم خاک گزارش شده است. از کانی های مهم حاوی روی می توان از اسفالریت (ZnS)، اسمیت سونیت (ZnCO3) و همی مورفایت (Zn4(OH)2Si2O7.H2O) نام برد.

روی در خاک به فرم های زیر دیده می شود:

– بخش مهمی از روی به عنوان جزء ساختمانی برخی از کانی های رسی بوده و می تواند در شبکه کریستالی جایگزین منیزیم گردد.

– بخشی از روی به صورت کاتیون قابل تبادل جذب سطحی کانی های رسی است.

– بخشی از روی نیز جذب سطحی اکسید ها، هیدروکسید و اکسی هیدروکسید های آهن و آلومینیوم و همچنین جذب سطحی کربنات ها می شوند.

– بخشی از روی در خاک به صورت ترکیب با ماده الی دیده می شود.

– مقداری از روی به فرم Zn2+ در محلول خاک وجود دارد.

فعالیت یون روی در خاک توسط PH کنترل می گردد و با هر یک واحد افزایش در مقدار PH غلظت روی 100 برابر کاهش می یابد.

حرکت روی در خاک عمدتاً به صورت انتشار است و ضریب انتشار روی در خاک های آهکی نسبت به خاک های اسیدی 50 مرتبه کمتر است و این خود دلیلی برای کمبود روی در خاک های آهکی ایران است. اما عوامل دیگری نظیر فقیر بودن خاک از کانی های حامل روی، وجود PH قلیایی و زیادی کربنات کلسیم، حضور بی کربنات فراوان در آب های آبیاری، مرده بودن خاک(خاک فاقد باکتری ها و مواد الی)، زیادی فسفر و ازت در خاک و نهایتاً عدم رواج مصرف کود های محتوی روی، بر کمبود روی در خاک های کشور تاثیر می گذارند.

نقش روی در گیاه :

ضرورت نیاز گیاه به روی، اولین بار در سال 1926، در گوجه فرنگی توسط Sammer & Lipman مشخص شد. روی عمدتاً به فرم دو ظرفیتی Zn2+ از محلول خاک جذب گیاه می شود. جذب روی در مراحل مختلف رشد گیاه متفاوت است به طوری که بیشترین جذب در اوایل رشد صورت گرفته و به مرور زمان مقدار آن کاهش می یابد. در خاک های دارای واکنش قلیایی روی به صورت Zn(OH)+ نیز می تواند جذب گیاه گردد. جذب روی توسط گیاه با دو مکانیسم فعال و غیر فعال صورت می گیرد. جذب غیر فعال روی از طریق جذب الکترواستاتیکی آن بر روی دیواره سلولی و سایر سطوح خارجی سلول های ریشه گیاه صورت می گیرد. این نوع جذب غیر اختصاصی بوده و مستقل از فعالیت های متابولیکی گیاه است. اما برعکس جذب فعال به شدت انتخابی و تحت تاثیر سوخت و ساز گیاهی است و عواملی مانند دما، نور، تهویه و رطوبت که بر سوخت و ساز گیاهی تاثیر دارند، بر مقدار جذب روی نیز موثرند. لازم به ذکر است که بخش عمده روی در گیاه توسط جذب فعال جذب می گردد.

مقدار روی در گیاهان بین 40 تا 70 میلی گرم در کیلوگرم متغیر است و مقدار آن در گیاه با سن گیاه رابطه معکوس داشته و گیاهان پیر به علت اثر رقت و همچنین انتقال روی به دانه، از غلظت روی کمتری برخوردارند. انتقال روی از ریشه به دیگر اندام های گیاه از طریق آوند های چوبی صورت می گیرد و وضعیت روی در شیره خام گیاهی معلوم نیست.

روی به عنوان یک عنصر غذایی در گیاهان تنها به یک شکل و آن هم به صورت Zn2+ وجود دارد.و در بسیاری از سیستم های آنزیمی گیاه نقش کاتالیزوری فعال کننده و یا ساختمانی دارد و در گیاه در ساخته شدن و تخریب پروتئین ها دخیل است. روی نقش متابولیکی مهمی را در گیاه ایفا می کند.برخی از انزیم ها حاوی روی هستند مانند کربنیک انهیداز، کربوکسی پپتیداز،الکل دی هیدروژناز،فسفاتاز قلیایی،فسفولیپاز و RNA دیمراز. برخی از انزیم ها از جمله دی هیدروژناز، آدولاز، ایزومراز و ترانس فسفولاز توسط روی فعال می شوند. در اثر کمبود روی سنتز پروتئین کاهش و اسید های آمینه تجمع می یابند که علت آن کاهش انتقال اسید های آمینه و همچنین افزایش تجزیه و تخریب RNA است. در اثر کمبود روی فعالیت آنزیم Rnase افزایش می یابدکه این امر موجب تخریب RNA و کاهش سنتز پروتئین می گردد.

مقدار هورمون های گیاهی نیز تحت تاثیر مقدار روی در گیاه هستند. کمبود روی مقدار ایندول استیک اسید (IAA) را کاهش و میزان تریپتوفان را افزایش می دهد. علاوه بر این به نظر می رسد که در گیاهان با کمبود روی متابولیسم جیبرلیک اسید کاهش و ایندول استیک اسید در کلروپلاست تجمع و بدین وسیله با تامین یون H+ نقش بافری خود را در تنظیم موقت PH ایفا نموده و از تخریب پروتئین جلوگیری می کند. با توجه به وسعت تاثیر این آنزیم ها در فعالیت های حیاتی، معلوم است که کمبود روی می تواند صدمات فوق العاده ای را به زندگی گیاه وارد سازد. همچنین مشخص شده است که روی در تنظیم اب گیاه نیز دخالت دارد.

نقش روی در تغذیه انسان و دام :

روی یکی از عناصر ضروری برای انسان به شمار می رود که کمبود آن در سراسر جهان دیده شده است. علایم کمبود روی برای نخستین بار در سال 1963 توسط Parasad و همکاران گزارش شده است. این محققین مشاهده نمودند که مردان جوان در خاور میانه دارای رشد ناکافی و از لحاظ بلوغ جنسی عقب مانده هستند. آمار ها نشان می دهد که، حدود 40 در صد از مردم جهان از کمبود عناصر کم مصرف بخصوص روی (گرسنگی پنهان) رنج می برند. یکی از علل عمده کمبود روی با این گستردگی، این است که غلات غذای اصلی مردم این قبیل کشور ها را تشکیل می دهد. هرچند دانه کامل غلات از منابع غنی روی هستند، اما وجود فیبر و فیتات در دانه گندم از فراهمی روی در دانه می کاهد. مسلماً در کشور ما که غذای اکثریت قریب به اتفاق مردم نان و برنج می باشد، کمبود شدید تر است و درصد افرادی که از کمبود این عنصر حیاتی رنج می برند در ظاهر به مراتب فراوان تر و شدید تر خواهد بود.

روی در بدن انسان مانند پلیس راهنمایی و رانندگی عمل می کند. و در بدن اعمال زیر را هدایت و سرپرستی می کند.

روی در جلو گیری از ریزش مو و محو خال های سفید روی ناخن موثر است، برای ثبات حالت خون و برقراری تعادل اسیدی قلیایی بدن مهم است، به معالجه نارحتی های پروستات کمک می کند، کار پروستات را طبیعی و عادی می سازد و در پرورش تمام ارگان های تولید مثل اهمیت دارد، انقباض عضلات را کنترل می کند، در کار امتزاج و پیوند پروتئین اهمیت دارد، در اعمال مغز و معالجه شیزوفرنی دخالت می کند ، به تشکیل انسولین کمک می کند، رسوب یافتن کلسترول در رگ ها را کاهش می دهد، حس چشایی را تقویت می کند، برای ترکیب و تشکیل DNA لازم است، التیام یافتن زخم های داخلی و خارجی را تسریع می کند.

علاوه بر تاثیر های فوق، کمبود روی مشکلات جبران ناپذیری را ایجاد می کند که اهم آنها عبارتند از تاخیر در تکامل جنسی، ایجاد ضایعات جلدی، خشن شدن پوست،بزرگ تر شدن کبد و طحال، تغییرات خلق و خوی، کمی رشد در شیر خواران و کاهش سرعت رشد و نمو در نوجوانان است.

مقدار کل روی در یک مرد 70 کیلو گرمی تقریباً 1.5 تا 2.5 گرم می باشد که حدود 30 در صد در استخوان ها، 60 در صد در ماهیچه ها و بقیه در بافت های دیگر است. مقدار روی در استخوان و دندان ها معمولاً زیاد است اما به آسانی قابل تحرک نمی باشد. مقدار توصیه شده روی برای بزرگسالان، 15 میلی گرم، برای زنان باردار و شیرده کمی بیشتر و برای کسانی که زیاد عرق می کنند، 30 میلی گرم در روز نیاز است. در غذاهای کنسرو شده و یا مواد غذایی حاصل از خاک های فقیر مقدار روی خیلی ناچیز است. منابع غذایی اصلی روی گوشت قرمز و غذاهای دریایی است. دانه های غلات نیز از منابع غنی روی هستند اما جدا کردن سبوس از آنها 70 تا 75 درصد از روی را از بین می برد. از منابع دیگر حاوی روی می توان گوشت ران گوساله و بره، جوانه گندم، تخم کدو، تخم مرغ، شیر خشک بی چربی و پودر خردل را نام برد. به طور کلی روی موجود در غذاهای حیوانی قابل استفاده تر از غذاهای گیاهی است. علت این امر تاثیر فیتات، فیبر و پروتئین بر فراهمی روی گیاهی ذکر شده است.

روی، خوشبختانه مسمومیت ایجاد نمی کند مگر هنگامی که از مقدار احتیاج روزانه بیشتر مصرف شود و یا غذا در ظرف های گالوانیزه ذخیره شده باشد. مصرف بیش از 150 میلی گرم آن در روز توصیه نمی شود.

– در صورت مصرف زیاد ویتامین B6، بدن به روی بیشتری نیاز دارد.و در مورد اشخاص مبتلا به دیابت نیز چنین است.

– به مردان با ناراحتی پروستات (و بدون آن) توصیه می شود که غلظت روی را در بدن خود بالا نگه دارند.

– مصرف روی و منگنز برای افراد سالخورده مفید است.

– خانم ها برای منظم کردن عادت ماهانه خود، پیش از متوسل شدن به به هورمون، بهتر است به عنوان مکمل غذایی از روی استفاده کنند.

– اگر روی به جیره غذایی خود افزودید بهتر است ویتامین A مصرفی را هم افزایش دهید.

– و نکته آخر در مورد روی، این که، کمبود روی در بدن باعث افزایش میزان مس در بدن می شود و انسان را بد خلق و خوی و مستعد درگیری و مشاجره می کند و توصیه می گردد که افراد، بویژه مردها زیر نظر پزشک، موازنه روی و مس بدن را حفظ کنند تا همیشه منطقی و آرام باشند.

تهیه کننده :
میر محمد سیدین

دانش رایگان کشاورزی خانه کشاورز

مقالات کشاورزی – دانش کشاورزی- علم کشاورزی – پسته