همه چیز درباره گندم

خصوصیات گیاه گندم
گندم ، گل آذین سنبله‌ای دارد. از هر گره آن معمولا یک سنبلچه متشکل از دو گلوم و سه گلچه بوجود می‌آید. گاهی تعداد گلچه‌ها به ۹ هم می‌رسد. دانه گندم بین دو پوشش قاشق مانند به نامهای پوشک بیرونی (لما) و پوشک درونی (پائولا) قرار گرفته است. برگهای گندم مانند برگهای سایر غلات (به جز ذرت و ارزن) ، نازک و کم عرض بوده و زبانه‌های کوچکی دارند.
میوه گندم
میوه گندم با توجه به گونه آن ، ۳ تا ۱۰ میلیمتر طول و ۳ تا ۵ میلیمتر هم قطر دارد و شامل بخشهای زیر است.

گیاهک: یا رویان که تقریبا ۵/۲ درصد وزن دانه را تشکیل می‌دهد و سرشار از پروتئین و چربی است که این بخش را معمولا در تهیه آرد گندم جدا می‌کنند.

سبوس: همان پوسته دانه است و تقریبا ۱۴ درصد از وزن دانه را تشکیل می‌دهد. سبوس را هم همچون گیاهک در مرحله آرد سازی از دانه جدا می‌کنند و معمولا برای خوراک دام مورد استفاده قرار می‌گیرد.

آندوسپرم: حاوی مواد نشاسته‌ای دانه گندم است و تقریبا ۸۳ تا ۸۷ درصد از کل دانه را شامل می‌شود. آندوسپرم دارای دانه‌های نشاسته‌ای و مواد پروتئینی می‌باشد که دانه‌های نشاسته آن بوسیله گلوتن که یکی از پروتئینهای موجود در دانه است، بهم چسبیده‌اند. میزان گلوتن موجود در دانه بر حسب نوع و نژاد گندم تفاوت می‌کند.

همین میزان گلوتن گندم است که مرغوبیت آن را تعیین می‌نماید. گندمهای قرمز سخت بهاره و پاییزه گلوتن بیشتری دارند و به همین دلیل ، ارزش تهیه نان از آنها بیشتر است. چون خمیر حاصل از آردی که از لحاظ گلوتن غنی است، به دلیل داشتن حالت کشدار ، قادر است که گازهای ناشی از تخمیر را بیشتر در خود نگهدارد و برای همین ، خمیر بهتر ورآمده و حجمش بیشتر می‌گردد.

آب و هوای مناسب برای رشد گندم
شرایط ایده‌آل برای رشد گندم ، آب و هوای خنک در دوره رشد رویشی ، آب و هوای معتدل در دوران تشکیل دانه و آب و هوای گرم و خشک در زمان برداشت محصول می‌باشد. بنابراین در مناطقی که زمستانهای سخت دارند، کشت گندم با مشکلاتی از قبیل سرما‌زدگی زمستانی مواجه می‌شود. البته باید بدانیم که گندم در برابر خشکی مقاومت چندانی ندارد و نمی‌تواند به مدت طولانی ، خشکی و کم آبی را تحمل نماید. اما قادر است خود را با شرایط خشک تا حدی تطبیق داده و با تشکیل یاخته‌های کوچکتر که در نهایت سبب تشکیل برگهای کوچک شده و در نتیجه روزنه‌ها کوچکتر می‌شود، سطح تعریق را کاهش دهد و از اثرات سوء کم آبی تا حدی محفوظ بماند.
انواع گندم
معمولا گندمها را به دو دسته کلی گندم بهاره و گندم پاییزه تقسیم بندی می‌کنند. این دو نوع علاوه بر آن که دانه‌هایشان از نظر رنگ ، بافت ، شکل و … باهم فرق دارد شرایط رشد و نمو آنها نیز باهم تفاوت می‌کند. این دو نوع گندم را در دو زمان مختلف در سال کشت می‌نمایند. دانه گندم ، دارای شیاری است که در طول دانه قرار می‌گیرد. عمق این شیار در گندمهای پاییزه زیاد و در گندمهای بهاره کم است. طرفین این شیار در گندمهای بهاره گرد و در گندمهای پاییزه گوشه‌دار می‌باشد.
گندم بهاره
در اوایل بهار کاشته می‌شود. پس از جوانه زدن ، گیاه جوان در بهار و اوایل تابستان رشد نموده و محصول آن را تا اواخر تابستان برداشت می‌کنند. گندم بهاره را معمولا در نواحیی کشت می‌کنند که گندم پاییزه نمی‌تواند در برابر سرمای سخت زمستانی آن مناطق ، مقاومت نماید. البته میزان محصول‌دهی گندم پاییزه از بهاره بیشتر است. معمولا پس از تهیه بذر و زمانی که دمای خاک به یک درجه سانتیگراد بالای صفر رسید، گندم بهاره را می‌کارند.

اگر شرایط آب و هوایی اجازه دهد می‌توان گندم را زودتر هم کاشت تا دوره رشد آن طولانی‌تر شده و میزان محصول دهی آن بیشتر شود. گندم بهاره برای آن که به مرحله گلدهی برسد، باید به مدت طولانی در معرض هوای سرد قرار گیرد. اگر گندم پاییزه را در بهار بکارند، چون دوره سرما را پشت سر نمی‌گذارد، نمی‌تواند گل آذین خوبی تشکیل دهد.

گندم پاییزه
این نوع گندم در نیم کره شمالی ، در فصل پاییز موقعی که دمای خاک از ۱۳ درجه سانتیگراد کمتر باشد کشت می شود. ابتدا بذر گندم پاییزه جوانه می‌زند. سپس در فصل زمستان ، گیاه به صورت گیاه جوان کوچکی باقی می‌ماند و با آغاز فصل بهار ، مجددا رشد و نمو خود را آغاز می‌کند. معمولا در یکی از ماههای خرداد ، تیر یا نهایتا مرداد ، دانه می‌رسد و آماده برداشت می‌شود. گندمهای پاییزه به نسبت گندمهای بهاره ریشه‌های عمیق‌تر و پرپشت‌تری دارند که تا ۲۰۰ سانتیمتر در خاک نفوذ می‌کنند. این امر ناشی از آن است که گندمهای پاییزه فصل رشد طولانی‌تری دارند.
شرایط مناسب برای رشد گندم
خاک شنی و رسی عمیق با زهکشی خوب ، برای رشد گندم مناسب است. اصولا میزان عملکرد گندم در شرایط دیم (آبیاری با باران) ، در خاکهای ریز بافت بیشتر است. چون این قبیل خاکها قادرند آب را بهتر و به مدت طولانی‌تر در خود نگهدارند. اما در شرایط آبی (که کشاورز خود گیاه را آبیاری می‌کند) ، معمولا گندم زیاد تحت تأثیر بافت خاک خود قرار نمی‌گیرد. گندم هم مانند سایر گیاهان نمی‌تواند در خاک خشک جوانه بزند.

گندم بهاره به دلیل ذخیره شدن رطوبت زمستانی در خاک ، همواره رطوبت مورد نیاز خود را دارد. اما رطوبت خاک گندمهای پاییزه معمولا فرایند جوانه‌زنی را با مشکل مواجه می‌نماید. اگر برای جوانه زنی یا رشد اولیه جوانه ، خاک رطوبت کافی نداشته باشد بذرها ممکن است بپوسند یا در معرض صدمات ناشی از سرما قرار گیرند.
آفات و بیماریهای گیاه گندم
زنگ گندم
زنگ گندم را ، قارچی به نام Puccinia ایجاد می‌کند. مهم ترین بیماری گندم به شمار می‌رود که شامل زنگ ساقه ، زنگ برگ ، زنگ خطی و زنگ نواری می‌شود. شرایط محیطی مساعد برای ایجاد این نوع آفت ، آب و هوای گرم تا گرم مرطوب می‌باشد. تشکیل حفره‌های قرمز یا سیاه که حاوی اسپورهای تولید مثل در سطح ساقه ، برگ ، غلاف و … از علائم این بیماری می‌باشند. این قارچها از کارآیی گیاه در مصرف آب می‌کاهند، بافتهای گیاه را تخریب می‌کنند و تعداد دانه‌های موجود در سنبله را مانند زمانی که گیاه به کمبود آب دچار شده، کاهش می‌دهند.

سیاهک گندم
سیاهک گندم یکی از بیماریهای قارچی گندم است که می‌تواند به صورت سیاهک آشکار ، سیاهک برگ ، سیاهک پنهان معمولی و … ظاهر گردد. سیاهک پنهان ، مهم‌ترین و رایج‌ترین و در عین حال ، مخرب‌ترین نوع سیاهک است که خسارت زیادی مخصوصا به گندم پاییزه وارد می‌آورد.
پوسیدگی جوانه و ریشه
بیماریهایی هستند که قارچها آنها را بوجود می‌آورند. این بیماریها هم خسارات زیادی را به محصول گندم وارد می کنند. در گذشته ، ضدعفونی نمودن بذر با ترکیبات جیوه‌ای تا حدی از این بیماریها جلوگیری می‌نمود. اما امروزه اغلب از کاربامات و هگزا کلرو بنزن برای نابودی این بیماریها استفاده می‌کنند.
زمان برداشت محصول
زمان برداشت گندم تحت تأثیر عواملی از جمله بارندگی ، رطوبت نسبی ، دمای هوا و همچنین رسیدن دانه قرار می‌گیرد. برداشت گندم در ایران از اوایل بهار (در مناطق گرمسیری) آغاز شده و تا اواخر تابستان (در مناطق سردسیری) ادامه دارد. امروزه در سراسر جهان از وسایل مکانیکی خاصی برای برداشت گندم استفاده می‌نمایند، ولی هنوز هم گندم به طریق سنتی که کند و پر هزینه است، برداشت می‌شود. در روش سنتی ، بوته‌های گندم را از فاصله چند سانتی سطح خاک ، درو نموده و به صورت دسته‌های کوچک درمی‌آورند. سپس این دسته‌ها را به خرمنگاه منتقل نموده و طی مراحل خاصی می‌کوبند. زمان صحیح برداشت گندم ، وقتی است که رطوبت دانه بین ۱۴ تا ۱۶ درصد باشد.

موارد مصرف گندم مواد مغذی آن
برخلاف سایر غلات ، گندم را می‌توان از طرق مختلف از جمله در تهیه نان ، بیسکویت ، شیرینی ، کیک ، اسپاگتی ، ماکارونی و… مورد مصرف قرار داد. از گندم در صنایع کاغذ سازی، چسب سازی و همچنین در تهیه پودرهای لباسشویی هم استفاده می‌گردد. از سبوس و کاه آن نیز به عنوان خوراک دام استفاده می‌کنند. انواع مختلف گندم برای مصارف مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرند. مثلا گندمهای نرم بهاره یا پاییزه برای مصرف در صنایع بیسکویت سازی ، شیرینی‌پزی و کیک‌پزی مناسبند. در حالی که از گندمهای سخت پاییزه و بهاره در نانوایی استفاده بیشتری دارند.
http://daneshnameh.roshd.ir

شروع کشت پاییزه گندم

شروع کشت پاییزه گندم

 

تهیه بستر

کشاورزان پس ازبرداشت محصول تابستانه خود وسوزاندن یا جمع آوری کردن بقایای آن عملیات  تهیه بستر برای کشت پاییزه گندم  شروع کردند . این عملیات به شرایط کار، محصول برداشت شده و محصول مورد کاشت بستگی دارد . اهداف نهایی تهیه بستر بذر ایجاد شرایط مناسبی برای سبز شدن، استقرار، رشدگیاه ، حصول عملکرد بالا و نیز ایجاد امکان کار در مزرعه از زمان شروع کاشت  تا برداشت محصول است . این اهداف نهایی را می توان با انجام عملیات زراعی صحیح ودر جهت حصول اهداف اولیه زیر بدست اورد :

۱) از بین بردن  بقایای گیاهی  محصول قبلی و علفهای هرز مزرعه بصورتی که مواد آلی خاک حفظ ویا اضافه گردد .

۲) بهبود و حفظ ساختمان خاک

۳) حفاظت خاک درمقابل عوامل فرساینده،افزایش ذخیره رطوبتی ونقصان تلفات آب

۴) تامین شرایطی مناسب برای سبز شدن  بذر واستقرار بوته

۵) کنترل حشرات از طریق دفن عمیق آنها وکنترل امراض از طریق دفن بقایای گیاهی آلوده  ودر معرض هوا وآفتاب قرار دادن خاکهای عمقی

۶)بهبود تهویه  خاک وتسریع اکسید آسیون  موادآلی  تجزیه نیافته برای تشکیل هوموس

۷)افزایش نفوذ پذیری خاک نسبت به  آب وهوا و ایجاد محیط مناسب از نظر آب وهوا وعناصر غذایی برای ریشه

۸)آماده سازی زمین برای انجام عملیات کاشت مانند ابیاری ، وجین ، سله شکنی ، کودپاشی و برداشت محصول

البته تهیه بستر بذر تنها برای تامین شرایط مطلوب سبزشدن بذر نیست . تغییرفرم وشکل زمین برای ایجاد تراکم بوته مطلوب ویکنواخت وهمچنین انجام عملیات کاشت ، داشت وبرداشت محصول ضرورت دارد. متاسفانه کشاورزان شعیبیه تمام موارد ونکات ذکرشده رابخوبی انجام نمی دهند چون برنامه صحیحی ودستورات کاملی برای کشت ازسوی خدمات کشاورزی این منطقه در اختیار ندارند . بنابراین کشت خود رابا استفاده ازتجربه های خود درسالهای گذشته کشت می کنند ویا بصورت سنتی . کمترکشاورزانی درشعیبیه که کشت خود را بصورت مکانیزه انجام می دهند.

۲. کود پاشی

پس از تهیه بستر بذرشروع به کودپاشی می کنند . که درصورت کمبود عنصر یاعناصر غذایی درخاک  می بایستی بصورت کود به خاک اضافه گردد. به عبارت دیگرکود ماده آلی است که برای تامین متعادل عنصر یا عناصرمورد نیازگیاه بطورمستقیم به خاک اضافه می شود. در مواردی عنصرمورد نظربه مقدارزیادی یافت می شود ،اما به فرم  غیر قابل استفاده بوده ویا جذ ب آن به دلیل وجودمقدار زیادی از یک عنصر دیگر بخوبی انجام نمی شود. در این مورد ممکن است از طریق تغییر در وضعیت شیمیایی خاک به رفع مشکل پرداخت  ویا کود را بصورت مایع با غلظت مناسب  روی گیاه محلول پاشی کرد . این گونه عملیات را نیز  کود دهی می  گویند.

راندمان واثر بخشی کود تابع  مهمی از روش کوددهی می باشد .  مثلاً  برای اینکه  تثبیت فسفر در خاک  کمتر باشد می توان  کود فسفررا بصورت یک نوار درزیر خاک قرارداد تا تمرکز کود زیاد بوده وسطح تماس فسفر با ذرات خاک کمتر باشد . به علاوه فسفرحرکت بسیار محدودی در خاک دارد . چنانچه این کود فقط با لایه سطحی خاک مخلوط شود ، با پایین رفتن ریشه از دسترس گیاه خارج می شود . اما فسفر با روش کودهی نواری برای مدت طولانی تری در تماس با ریشه ها با قی می ماند .

مصرف بی رویه کود نه تنها برای گیاه مفید نیست ، بلکه  اقتصادی نبوده و خساراتی نیز در بر خواهد داشت .تجمع مقدار زیادی املاح درخاک به شوری خاک و عدم تعادل بین عناصر در خاک وگیاه منجر میگردد . هر گاه مقدار کود داده شده به خاک بیش از ظرفیت  نگه داری خاک باشد کود مازاد برظرفیت خاک وارد آبهای زیرزمینی  می شود . ترکیب شیمیایی  ودرصد خلوص کودهای مختلف حاوی  یک عنصر بسیار متفاوتند . این تفاوتها بر مورد مصرف ، نحوه پخش ، زمان کوددهی واثر بخشی کودها  تاثیربسیار مهمی دارند . بنابراین شناخت کافی از انواع کودهای شیمیایی قبل از انتخاب ویا مصرف آنها ضرورت دارد .

 

کودهای فسفر :فسفر موجود در کودهای شیمیایی معمولا بصورت  یونهای می باشد که فر مولهای قابل جذب فسفر هستند . قسمت اعظم کود  فسفره ای که به خاک داده می شود بوسیله کلسیم در خاکهای قلیایی و بوسیله آهن وآلومینیوم در خاکهای اسیدی  تثبیت می گردد. چون میزان محلول بودن و حرکت کود فسفره در خاک بسیار محدود است . می با یستی  کودهای فسفره را قبل از کاشت به خاک داد وآنها را مستقیما در ناحیه توسعه ریشه قرارداد .  

 

روشهای کوددهی  :

۱- تزریقی :

محلول آمونیاک و آمونیاک مایع از کودهایی هستند که در خاک تزریق می شوند  این دو کود را می بایستی در آخرین مرحله ی تهیه ی بستر و حداقل ۱۰تا ۱۵ روز قبل از کاشت در خاک تزریق نمود تا نیتریفیکا سیون در آنها کامل گردد .

۲- روش پراکندن :

در  این روش کود را بصورت جامد و بطور یکنواختی درسطح خاک  پخش می کنند . پراکندن کود قبل یا بعد از کاشت انجام می شود . پراکندن کود قبل از کاشت محصول در آخرین مرحله از تهیه  بستر  انجام گردیده و تقریبا در مورد کودهای جامد  عملی می باشد .

۳- روش نواری : 

در این روش کود را بصورت نواری با عرض ۲ تا  ۵ سانتیمتر  دریک  یا  دو سمت وزیر بذر ( ۳ تا ۱۰ سانتیمتردر پهلو و۵ تا ۸ سانتیمتر در زیر ) قرار می دهند .روش نواری بیشتر در کاشت گیاهان وجینی ومعمولاً در مورد کودهایی بکار می رود  که به سرعت در خاک تثبیت می شوند . مانند کودهای فسفر .

۴- روش کناری :

پاشیدن کود  در کنار ردیفهای کاشت را  روش کناری قرار دادن کود گویند .

 

 

۵- کودپاشی همراه با آ بیاری :

کودهای قابل حل را ممکن است درآب حل وبا آبیاری بارانی به خاک اضافه نمود .

مانند کودهای  نیترات آ مونیوم ، اسید فسفریک و سولفات آمونیوم .

 ٭ کودهای حیوانی :

منظور از کودهای حیوانی  مجموعه ای از مواد  بستری ،ادرار و مدفوع گاو، گوسفند ، مرغ ویا هر حیوان دیگر است که از محل نگه داری آنها بدست می آید .

٭ کود سبز :

یکی دیگرازراههای افزایش ماده آلی خاک استفاده ازکود سبز در تناوب زراعی می باشد . منظور از کود سبز شخم زدن گیاه در خاک پس از رشد کافی و بدون برداشت محصول است . اثر کود سبز بر خصوصیات فیزیکی خاک همانند کود حیوانی می باشد .ولی کود سبز عملاً مواد غذایی به خاک اضافه نمی کند ،بلکه آنچه را که طی رشد خود از خاک جذب کرده و در خود ذخیره نموده است به خاک بر می گرداند . اما در صورتی که از گیاهان تیره بقولات بعنوان کود سبزاستفاده شود تمام ازت تثبیت شده را به خاک بر می گرداند . از طرف دیگرکود سبز با جذب و ذخیره مواد غذایی در خود از شسته شدن آنها جلوگیری می نماید .

با توجه به متفاوت بودن کودها و نیاز زمین و گیاه و انواع روشهای کوددهی اما کشاورزان شعیبیه فقط از روش پراکندن کود استفاده می کنند و چون جدولی از عناصر و مواد مورد نیاز گیاه و زمین خود ندارند ، از بعضی از کودها بیش از اندازه استفاده می کنند و بعضی از کودها را بعلت گرانی ( مثلاً کودهای فسفر را هر کیسه ۵۰ کیلو گرمی را ۱۴۰۰۰ تومان می خرند) و یا کمبود آنها ، به زمین نمی دهند و بسیاری از نیازهای گیاه بر آورده نمی شود و محصول ضعیف و نا مرغوب تولید می شود .

۳. بذر پاشی

کاشت بذر عبارت است از قرار دادن بذر در زیر پوششی از خاک برای سبز شدن بذر و استقرار گیاه .

پس از تهیه بستر و کودپاشی کشاورزان شروع به بذرپاشی می کنند.معمولاً تراکم بوته ای را که به حصول حد اکثر ممکن عملکرد از محصول معینی تحت شرایط  تولیدی خاصی منجر می گردد از طریق انجام آزمایشات زراعی مشخص می سازند . آما آگاهی چنین اطلاعی در دست نیست و با شرایط انجام آزمایشات با شرایط کار کشاورز منطبق نیست . بعلاوه برای شروع این گونه مطالعات نیز تعیین حدود تراکم مناسب ضرورت دارد . بنابرین لازم است عوامل گباهی و محیطی مؤثر بر تراکم مطلوب بوته را شناخت و بر اساس تلفیق این عوامل تصمیم گیری نمود و یا تراکم را برای شرایط موجود تصحیح کرد .

در بعضی شرایط در صد سبز شدن بذر به علت سختی و سله بستن خاک ، کمبود رطوبت ویا کاشت عمقی بذر پایین است مصرف مقدار زیادتری بذر پایینی در صد سبز شدن را جبران می کند .

تاریخ کشت :

هدف از تعیین تاریخ کشت یافتن زمان کاشت رقم با گروهی از ارقام مشابه به یک گیاه است یطوری که مجموعه عوامل محیطی حادث در آن زمان برای سبز شدن ، استقرار و بقاء گیاهچه مناسب باشد و ضمن این که گیاه حتی الامکان در هر مرحله از رشد با شرایط مطلوب خود روبرو می گردد ، با شرایط نا مساعد محیطی نیز برخورد نکند . بهترین تاریخ کشت منجر به حصول عملکرد بالاتری در مقایسه با سایر تاریخ های کشت می گردد .

عوامل مؤثر بر انتخاب تاریخ کاشت را می توان شامل عوامل اقلیمی و عوامل غیر اقلیمی مانند آفات ، امراض ، علفهای هرز ، پرندگان ، اقتصادی تولید و غیره دانست . معمولاً ارقام یک گیاه را به گروه های زود رس ، میان رس و دیررس تقسیم می کنند و تاریخ کشت هر گروه را با انجام آزمایشاتی برای یک ناحیه تعیین می نمایند .

بهترین تاریخ کشت گندم میان رس در استان خوزستان دهه آخر آبان ماه و دو دهه اول آذر ماه می باشد . اما کشاورزان شعیبیه حتی در دهه اول آبان شروع به کشت گندم می کنند که این کشت در مرحله زایشی با مشکلانی روبرو می شود که ممکن است دچار سرما زدگی و یا بر اثر رشد سریع ، بوته ها ی آن بلند شوند و با کمترین بادی که در زمستان وزیده می شود دچار خوابیدگی ساقه شوند .

منبع: http://shoeybeye.blogfa.com