مقدمه ای بر اصلاح نژاد اسب ها:

امروزه اسب ها در مسابقات مختلف نظیر سرعت، زیبایی، درساژ و پرش شرکت داده می­شوند. یکی از اهداف پرورش دهندگان اسب شرکت در مسابقات و کسب جایزه می­باشد. عملکرد یک اسب در هر مسابقه تحت تاثیر عواملی نظیر اصلاح نژاد، تغذیه، تربیت اسب و بهداشت قرار دارد.

اصلاح نژاد اسب علمی است که با استفاده از مفاهیم ژنتیک منجر به تولید اسب های با عملکرد بهتر  می­شود. یکی از اهداف عمده اصلاح نژاد در اسب، انتخاب سیلمی ها برای کشش با مادیانها و تولید کره اسب های مطلوب است. در صورتی که انتخاب سیلمی علمی باشد می­توان انتظار داشت که عملکرد کره اسب های تولید شده خوب باشد. جلوگیری از کشش اسب های خویشاوند برای ممانعت از مضرات ناشی از همخونی نیز از فعالیت هایی است که در علم اصلاح نژاد اسب مورد توجه است.

در کشورهای اروپایی و آمریکایی به دلیل این که برای استفاده از اصلاح نژاد در تولید اسب های مختلف برنامه ریزی بلند مدت انجام داده­اند، نژادهای بسیار خوبی تولید کرده­اند. در کشورهای مذکور چندین دهه است که اصلاح نژاد اسب به صورت علمی اجرا می­شود. زیرا به این نتیجه رسیده­اند که برای تولید یک کره اسب با خصوصیات عالی باید از علم مربوطه استفاده کنند. به همین دلیل مشاهده می­شود که در رقابت های جهانی اسب هایی را شرکت می­دهند که تحسین برانگیز هستند.

در ایران زمینه های لازم برای استفاده از دانش اصلاح نژاد وجود دارد. به­دلیل وجود نیروهای متخصص داخلی و نژادهای بکر در کشور با اختصاص اندکی هزینه و زمان می­توان در مدت کوتاهی به پیشرفت­های قابل توجهی رسید.

روند علم اصلاح نژاد اسب را می توان در موارد زیر خلاصه کرد:

  • شناسایی و تشخیص هویت: شامل داغ زنی، آزمایشD.N.A. برای تعیین خلوص نژادی و ثبت در کتاب شجره انساب (Stud Book)
  • رکوردگیری (داده برداری) از صفات مهم اسب ها: شامل انتخاب صفات مهم و اقتصادی بر­اساس هدف اسبدار از تولید اسب و ثبت رکورد برای صفت انتخاب شده.
  • تجزیه و تحلیل اطلاعات جمع آوری شده و در نهایت معرفی بهترین سیلمی­ها و مادیان­ها از نظر ژنتیکی
  • محاسبه روابط خویشاوندی و همخونی و بررسی تاثیر همخونی بر عملکرد اسب­ها: ارائه مشاوره ژنتیکی برای انتخاب بهترین سیلمی­ها برای کشش با مادیان­ها بر اساس خصوصیات و ویژگی­های هر مادیان.

اهداف اصلاح نژاد:

براي اجراي هر برنامه اصلاح نژاد لازم است كه در ابتدا اهداف مورد نظر مشخص و تعريف شود. هدف اصلاح نژاد به صورت ارزش نسبي تغيير ژنتيكي در كليه صفات مطلوب در برنامه اصلاح نژاد تعريف مي شود.

هدف از برنامه هاي اصلاح نژاد اسب، شناسايي ، انتخاب و توليد نتاج از اسب هايي است كه داراي ظرفيت ژنتيكي بهتر از ميانگين جامعه هستند. بنابراين ميانگين ظرفيت ژنتيكي نتاج از ميانگين نسل والدين بيشتر  مي شود. به طور كلي در هدف اصلاح نژاد صفت يا صفاتي در نظر گرفته مي شوند كه بر توليد و عملكرد اثر دارند. اين صفات از نظر اقتصادي در سود دامدار تاثير دارند. پس با در نظر گرفتن اهداف مناسب، تغييرات ژنتيكي مطلوب در صفاتی که داراي تاثير زياد در سودآوري هستند حاصل مي شود.

اصلاح نژاد اسب(گذشته و حال)

از حدود ۵۰۰۰ تا ۶۰۰۰ قبل سال انسان براي تامين نياز خود آميزش اسب ها را بر اساس برنامه انجام داده است. اين امر كه به انتخاب مصنوعي معروف است سبب تغيير ژنتيكي در جوامع اسب ها شده و حيواناتي با توانايي هاي مورد انتظار توليد شده است.

تفاوت هاي موجود در بين نژادهاي مختلف اسب به علت دو عامل عمده انتخاب طبيعي و مصنوعي است. در سال هاي اخير همراه با پيشرفت هاي علمي، انتخاب مصنوعي نيز براساس اهداف خاص انجام مي شود. در تعدادي از كشورهاي دنيا از دانش جديد براي بهره برداري حداكثر از منابع حيواني استفاده مي شود. البته اصول علمي مورد استفاده براي اصلاح نژاد اسب نيز مانند ساير حيوانات مورد پرورش در دامپروري است. صفات مورد نظر در اسب داراي ويژگي هائي هستند كه بايد در طراحي برنامه هاي اصلاح نژاد مورد توجه قرار گيرند. به طور مثال تعدادي از اين ويژگي ها به شرح زير مي باشند:

۱- صفات مهم براي اصلاح نژاد در هر دو جنس نر و ماده قابل اندازه گيري است.

۲- درصد باروري و زايش كم است.

۳- فاصله نسل زياد است.

۴- در يك گله و در هر زمان اسب هایی از سنين مختلف وجود دارد و دامنه سني این حیوانات زياد است.

۵- در بين پرورش دهندگان اسب آميزش غيرتصادفي رايج است.

براي اصلاح نژاد اسب علاوه بر توجه به موارد فوق، استفاده از روش هاي علمي جديد براي پيش بيني ارزش ارثي حيوانات لازم است.