ویژگیهای ارقام و پایه های پسته

ویژگیهای ارقام پسته
در ایران حدود ۹۰ رقم شناخته شده است که تعدادی از آنها به صورت گسترده و تجاری و برخی به صورت پراکنده و محدود کشت می شوند که خصوصیات مهمترین ارقام تجاری پسته به شرح زیر ارائه می شود:

رقم اوحدی: یکی از مهمترین ارقام تجاری پسته، بسیار معروف و سازگار در اکثر مناطق پسته کاری و ۷۰-۶۰ درصد باغات پسته رفسنجان را شامل می شود. ارتفاع درخت حدود ۳ متر دارای رشد متوسط و تاج گسترده می باشد. اکثریت برگهای آن مرکب سه برگچه ای هستند و برگچه های انتهایی آن بزرگتر از برگچه های جانبی میباشد.
غالبیت انتهای خیلی زیاد و اغلب برگها مرکب برگچه ای هستند. متوسط گل، زودرس و سال آوری متوسطی دارد. در دهه اول شهریور قابل برداشت می باشد.

رقم کله قوچی :
عملکرد نسبتا ًبالا، میوه فندقی و درشت از عوامل اصلی انتخاب وگسترش آن بوده است دارای شاخه های قوی و محکم تری نسبت به اوحدی می باشد. نسبت به کمبود آب و مواد غذایی حساسیت بیشتری دارد. در اکثر سالها به علت زودگلدهی مخصوصاً در مناطق سردسیر در معرض خطر سرمای بهاره می باشد. میان رس و با سال آوری متوسط می باشد دارای غابلیت انتهایی کمتر و قدرت تولید شاخه های جانبی بیشتری می باشد نهالهای بذری حاصل از این رقم نسبت به سمیت بر مقاوم می باشند. در دهه دوم شهریور قابل برداشت می باشد.

رقم احمدآقایی: از ارقام تجاری با میوه بادامی شکل، پوست استخوانی سفید و درشتی میوه در حال گسترش می باشد. متوسط گل و دیررس، دارای بیشترین شدت سال آوری که در صورت اعمال مدیریت صحیح داشت به مقدار زیادی قابل کنترل است.

رقم اکبری: از ارقام تجاری پسته و از نظر اقتصادی دارای بالاترین ارزش می باشد، میوه های آن بادامی شکل، کشیده و درشت هستند، از خصوصیات این رقم رشد رویشی زیاد با رگبرگهای متراکم و سطح وسیع برگ، محصول خوب، دیرگل و دیررس بوده که در دهه سوم شهریور قابل برداشت می باشد و از گرمازدگی خسارت بیشتری را متحمل می شود.

رقم بادامی زرند: میوه این رقم بادامی شکل، ریز و خنجر مانند و رنگی کدر دارد. منشاء آن از باغات قدیمی پسته واقع در منطقه زرند کرمان می باشد. اکثریت برگهای آن ۵ برگچه ای هستند. رقمی زودگل و از ارقام خیلی زودرس و در نیمه اول مرداد ماه قابل برداشت است.

رقم خنجری دامغان: این رقم یکی از ارقام تجاری پسته منطقه دامغان است که میوه آن بادامی شکل می باشد. اکثریت برگهای آن مرکب ۳ برگچه ای هستند و برگچه انتهایی بزرگتر از برگچه های جانبی است. رقمی دیر گل و متوسط رس و در دهه دوم شهریور ماه قابل برداشت است.

رقم ممتاز: میوه های این رقم بادامی شکل و مغز آن نسبت به سایر ارقام تجاری خوشمزه تر می باشد. اکثریت برگهای آن مرکب سه برگچه ای هستند. رقمی زودگل بوده و در دهه سوم شهریور ماه قابل برداشت است، از ارقام زود گل و دیررس به حساب می آید.

رقم سفید پسته نوق: این رقم از زمانهای گذشته در منطقه رفسنجان وجود داشته، به ویژه در منطقه نوق که آب و هوای گرمتری نسبت به رفسنجان دارد، گسترش بیشتری یافته است. میوه این رقم بادامی شکل و زودگل بوده که در دهه سوم شهریور ماه قابل برداشت و از ارقام دیررس می باشد.

رقم شاه پسند: این رقم نیز یکی از ارقام تجاری پسته در منطقه دامغان بوده که میوه آن بادامی شکل می باشد. اکثریت برگهای آن مرکب ۳ برگچه هستند. رقمی دیرگل بوده و در دهه دوم شهریور ماه قابل برداشت از ارقام متوسط رس می باشد.

پسته رقم قزوینی: منشاء آن منطقه قزوین بوده و در آنجا به نام پسته کله بزی معروف است. میوه آن بادامی شکل، ریز و دارای مغز نسبتاً سبز رنگ است. تعداد میوه موجود در هر خوشه بسیار زیاد است. اکثریت برگهای آن مرکب ۳ برگچه ای هستند. رقمی دیر گل بوده و در اواسط مردادماه قابل برداشت و از ارقام خیلی زودرس می باشد.

ارقام مختلف پسته دارای تفاوت هایی از نظر زمان گلدهی هستند و می توان آنها را به ۳ دسته تقسیم نمود:
ارقام زودگل : ایتالیایی ،سفید پسته نوق وکله قوچی
ارقام متوسط گل: اوحدی ، احمدآقایی و بادامی زرند
ارقام دیر گل :  ابراهیمی  ، جندقی ،  قزوینی و اکبری

تنوع ارقام پسته از نظر گلدهی این امکان را میدهد که با توجه به سرمای دیررس، بارندگی و گرمای زودرس بهاری که از عوامل محدود کننده اقلیمی محسوب می شوند رقمی را انتخاب کرد که کمترین لطمه به گل و وضعیت گرده افشانی وارد گردد. زمان گلدهی ارقام مختلف تحت تأثیر شرایط محیطی از جمله اقلیم منطقه، نحوه تغذیه و کوددهی، آبیاری و بافت خاک قرار می گیرد.
زمان شروع رشد سریع مغز ارقام مختلف از اواخر خرداد ماه تا اواخر تیر ماه می باشد و مدت زمان لازم برای کامل شدن رشد مغز بین ۴۵-۲۵ روز متغیر است، ارقام مختلف از نظر زمان رسیدن محصول دارای تفاوت هایی می باشند و می توان آنها را به ۵ گروه زیر تقسیم کرد:

ارقام خیلی زودرس(تا ۳۱ مرداد ماه ): فندقی زودرس ، رضایی زودرس ،قزوینی خیلی زودرس و ایتالیایی خیلی زودرس
ارقام  زودرس (۱۰-۱ شهریور ) موسی آبادی،اوحدی ،قزوینی زودرس ،  ایتالیایی زودرس
ارقام متوسط رس (۲۰-۱۱ شهریور) کله قوچی،سیریزی ، نیش کلاغی،خنجری دامغان، شاه پسند، امیری، سیف الدینی و بادامی
ارقام دیر رس( ۳۱-۲۱شهریور) حسن زاده- بادامی زرند – احمد آقایی فندقی غفوری- اکبری- فندقی ریز بادامی
راور – هراتی – ممتاز- سفید پسته نوق ابراهیم آبادی- غلامرضایی
ارقام خیلی دیررس(۱۰-۱ مهر) فندقی ۴۸ ، ابراهیمی و جندقی
در ارقام زودرس پرشدن مغز زودتر شروع می شود و در مدت کوتاهی نیز تکامل می یابد ودر ارقام دیررس زمان تکامل مغز طولانی تر می باشد.

یکی از عوامل سقط جنین و پوکی محصول در آخر فصل رشد، تاثیر درجه حرارتهای بالا در این مرحله از رشد میوه می باشد که منجر به سقط جنین می شود بنابراین بر حسب شرایط آب وهوایی موجود می توان ارقامی انتخاب کرد که زمان رشد مغز هم زمان با گرمای شدید نباشد.
ارقام زودرس در نیمه دوم مردادماه وارقام خیلی دیررس در اواخر مهر ماه قابل برداشت هستند. سطح زیر کشت ارقام خیلی زودرس محدود می باشد وبیشتر به صورت تازه خوری مصرف می شوند.
ارقام زودرس برای مناطقی که طول دوره رشد کوتاه می باشد مناسب هستند.
ارقام دیررس در مناطقی که احتمال بروز سرمای زودرس پائیزه یا بارندگی پاییزه وجود دارد مناسب نیستند و دچار آلودگی و کیفیت نامطلوب می شوند.

مهمترین پایه های پسته:
انتخاب پایه از مهمترین مسائلی است که در زمان احداث باغ پسته باید به آن توجه شود.هر چند که تمامی پیوندکهای ارقام پسته می توانند بر روی گونه های مختلف آن پیوند شوند، با این وجود در ایران از ۳ گونه پسته اهلی (P.vera)، چاتلانقوش (P.khinjuk) و بنه (P.mutica) به عنوان پایه پسته استفاده می شود.
در بیش از ۹۹ درصد باغهای پسته از گونه اهلی به عنوان پایه استفاده شده است. این گونه در مناطق مختلف ایران دارای تنوع ژنتیکی و فنوتیپی بسیار زیادی است. رشد اولیه آن زیاد و با پیوندکهای ارقام مختلف به خوبی سازگاری دارد ولی به نماتد مولد غده ریشه، گموز و ورتیسیلیوم حساس است. پایه بنه به عنوان یکی از پایه های مقاوم به نماتد مولد غده ریشه پسته و چاتلانقوش به عنوان پایه ای مقاوم به خشکی و کم آبی شناخته شده است.
در سایر کشورهای جهان از پایه های دیگری همچون P.terebinthus و P.atlantica و P.integerrima و  UCBIو PGI و PGII استفاده می کنند، که ۳ پایه اخیر از دو رگ گیری بین گونه های P.integerrima × P.atlantica بدست آمده و با نامهای تجاری به فروش می رسند.
P.atlantica : به دلیل مقاومت بیشتر به سرما در مقایسه با P.integerrima متداولترین پایه مورد استفاده در ایالت کالیفرنیا می باشد. در سالهای اخیر به دلیل گسترش بیماری ورتیسیلیوم از پایه های مقاوم به آن همچون P.integerrima و دورگه های آن استفاده می شود.
P.integerrima : حساسترین پایه نسبت به سرما است. تحقیقات تغذیه ای نشان داده است که کارآیی این پایه در جذب برکمتر از P.atlantica است. بعد از اینکه مشخص شد این پایه نسبت به بیماری ورتیسیلیوم مقاوم است، کاربرد آن در باغات جدید الاحداث ایالت کالیفرنیا توسعه یافت.
دورگه های بین گونه ای: پایه های دورگه UCBI و PGII در میزان مقاومت به ورتیسیلیوم متفاوت هستند. P.integerrima مقاومترین پایه و P.atlantica حساسترین پایه نسبت به بیماری ورتیسیلیوم است. همچنین پایه دو رگه UCBI نیمه مقاوم تا مقاوم و پایه دو رگه PGII نیمه حساس تا حساس می باشد. پایه PGII در جذب روی، کارآیی نسبی بیشتری در مقایسه با P.terebinthus دارد، در حالیکه P.atlantica در حد وسط آنها قرار دارد و پایه های UCBI و P.integerrima کمترین میزان جذب را دارند.

منابع:
–    راهنمای پسته – ۱۳۸۱- دفتر خدمات تکنولوژی آموزشی وزارت جهاد کشاورزی- بهمن پناهی ، علی اسماعیل پور ، فرزاد فربود ، منصور موذن پور کرمانی ، حسین فریور مهین
–    اصول کاربردی کاشت و مراقبت باغ پسته- ۱۳۸۴  –  میر بهروز غیبی ، سهراب جوادی خسرقی – نشر علوم کشاورزی کاربرد

پسته بنه

پسته وحشی (بنه)با نام علمی Pistacia Atlantica،واز خانواده ی  Anacardiaceae درختی با ارتفاع ۲ تا ۷ متر است و معمولاً در کوه ها می روید و در پاییز به رنگ نارنجی خوش رنگی در می آید.دارای برگ های تک شانه ای و ۵ تا ۷ برگچه ی گل آذین است که در زیر گونه های مختلف دارای شکل های گوناگون می باشد.این گیاه تک جنسی دارای تعداد کاسبرگ ۵ عدد و بدون گلبرگ است که گل نر دارای پرچم ۴ تا ۵ تایی و گل ماده دارای خامه ی کوتاه و میوه آن از نوع شفت می باشد.شاخه های این درخت، سفید کمی مایل به خاکستری است.

اسم میوه این گیاه درفارسی بن یا بنه می باشد که دانه ای گیاهی با مغز روغنی است که به صورت تخمه مصرف می شود ولی پوسته سخت آن بلای دندان است. این دانه معمولاً در پاییز سبز می شود و به رنگ سبز تیره است.عمر درخت بنه طولانی است، مثلاًدرخت ۱۵۰۰ ساله بنه درشهرستان ابرکوه با ۱۱ متر دور تنه و ارتفاع بیش از ۱۱ متر هر ساله میوه بنه خود را بیش از ۲۰۰ کیلوگرم به روستاییان عرضه می کند.

به میوه پیوندی بنه گلخک و به نوع ترش آن بنشته گویند.در زبان ترکی به میوه ی آن چاتلانغوش و چتلانغوچ می گویند. اعراب به میوه این درخت حب الخضراء می گویند. گل درخت قرمز است و در رنگرزی از آن استفاده می شود. درخت بنه دیر خزان می کند و از تنه ی آن به طور طبیعی، یا با دادن شکاف، صمغی خارج می شود که به آن در فارسی سقز و در عربی بطم گویند که در آدامس مورد استفاده قرار می گیرد.

 Pistacia_atlantica1  bane 1 

 

 

● زیستگاه درخت بنه

این درخت نیز مانند سایر درخت های کوهستان در مناطق مختلف کوه یافت می شود، اما بیشتر در قله های پرارتفاع، پرتگاه ها و مناطق دور دست کوهستانی می روید.این درخت با مقاومت زیاد در مناطق کوهستانی با آب و هوای نه چندان سرد می روید و امروزه در لیست درختان حفاظت شده قرار دارد.مغز آن به پسته شبیه ولی بسیار کوچکتر است.به دلیل سخت بودن پوست دانه آن، در شرایط عادی نمی توان با کاشت آن نهال تولید کرد، بلکه دانه آن پس از چند سال ماندن در محیط و سایش پوسته یا ترک خوردن در یخبندان در بهار جوانه می زند.بنه بیشتر در استان های کهگیلویه و بویراحمد، ایلام و کردستان می روید، اما در مناطق دیگر ایران از جمله جنگل های خشک فارس، کرمان، بلوچستان، یزد، سمنان، لرستان و ارتفاعات الموت و…نیز یافت می شود.به عنوان مثال استان ایلام دارای ۶۰۰ هزار هکتار جنگل است که ۲۰۰ هزار هکتار آن را درختان بنه تشکیل می دهد.

IMG_1021-1

● کاربرد بنه

بنه از جمله گیاهان چوبی مناطق خشک و نیمه خشک کشور می باشد که جدا از ارزش های زیست محیطی بی شماری که دارد، مصارف دارویی و صنعتی گسترده ای نیز به همراه دارد.جنبه های دارویی و صنعتی این گیاه کاملاً روشن است.صمغ بنه مصارف دارویی و صنعتی زیادی داشته و از میوه آن به عنوان گیاه دارویی استفاده می شود.

اندام های مختلف درخت بنه مصارف دارویی و صنعتی گسترده ای دارد.بهره برداری از درختان بنه با هدف تولید صمغ و استفاده از آن در امور دارویی و صنعتی موضوعی است که اقتصاد بخشی از جنگل نشینان در ناحیه رویشی زاگرس را تشکیل می دهد.اگرچه بهره برداری از درخت بنه می تواند اثرات سوء فیزیولوژیکی و ضعف درخت را در برداشته باشد، اما دقت در بهره برداری و به کارگیری روشهای صحیح می تواند خسارت را به حداقل ممکن برساند.بهره گیری از میوه، برگ، صمغ ترشح یافته بصورت طبیعی و گال های گیاه نیز کاربردهای زیاد دارویی دارد.شناخت دقیق رویشگاه های طبیعی گیاهان دارویی ضمن روشن شدن پتانسیل های موجود، امکان توسعه و بهره برداری صحیح را به خوبی فراهم می سازد.ضمن اینکه قابلیت ها و محدودیت های هر منطقه را نیز برای توسعه و بهره برداری اقتصادی روشن می نماید.

 

● خواص درمانی

مقوی کبد و طحال است.خارج کننده ی اقسام کرم معده بوده و سرفه و خفقان را تسکین می دهد و مسکن درد کمر، درد پشت و درد قولنج می باشد.ضماد بنه در درمان ورم ها و زخم های سخت مفید است.از آن جایی که بنه دارای ویتامین های آ و اقسام ب و د می باشد، مقوی اعصاب بوده و ترک لب را معالجه و از شبکوری جلوگیری می کند و نرمی استخوان را درمان می نماید.در صنعت داروسازی با صمغ آن پمادی درست می کنند که مالیدن آن بر بدن از گزش پشه جلوگیری می نماید.سقز مقوی معده بوده و به هضم غذا کمک می کند و محرک اشتها است.ضماد آن که با پیه ذوب می شود، جهت رفع کجی و ترکیدن ناخن می باشد.مخلوط سقز با روغن زیتون جهت برطرف کردن ورمها و ترک پوست و خارش آن سودمند می باشد.

 

● بررسی اثرات ضد میکروبی به روش In vitro

استفاده زیاد از آنتی بیوتیک ها باعث مقاومت روزافزون باکتری ها به این داروها شده است، به طوری که کارآیی آنتی بیوتیک ها روز به روز محدودتر می شود.از آنجایی که بعضی از گیاهان خاصیت ضد میکروبی از خود بروز می دهند، با شناخت این گیاهان می توان از آنها علیه میکروب بیماری زای معین استفاده کرد و جایگزین بی ضرری برای آنتی بیوتیک ها پیدا نمود.در راستای این اهداف، اثرات ضد میکروبی اسانس بنه روی چند باکتری بیماریزا مورد آزمایش قرار گرفت و با جدیدترین آنتی بیوتیک ها که علیه این باکتری ها توصیه می شوند، مقایسه گردید.نتایج حاصل از این آزمایش نشان می دهد که عصاره بنه بر استافیلوکووس اورئوس و استافیلوکوکوس اپیدرمیدیس، اثرات ضد میکروبی نشان داده است.

۷۵۹۱۴۷۰۹۶۲۲۸۹۱۱۵۱۵۲۲

● سقز

محصول سقز درختان بنه که دارای ارزش اقتصادی فراوانی می باشد،جزء اقلام صادراتی است که از نظر ارزآوری حائز اهمیت می باشد.سقز جزء دسته سمغهایی(الئورزینها)قرار می گیرد که دارای خواص داروئی، خوراکی و صنعتی فراوان می باشد و در طب سنتی نیز مورد استفاده قرار می گیرد.چند نمونه از کاربرد سقز:

ـ در صنایع چسب، صنایع لاک، صنایع رنگ، صنایع پلیمری، صنایع داروسازی. 

ـ به عنوان امولسیون کننده، در تهیه روغن چاپ و روغن کابل، در تهیه پارکت و کفپوش، آهارهای کاغذ، به عنوان قارچ کش جهت حفاظت چوب و کاغذ و پارچه.

 ـ در تهیه اسانس و عطریات

 ـ به عنوان ضدعفونی کننده در درمان بیماری های مختلف

 متأسفانه به دلیل کمبود صنایع تبدیلی و نبود دانش فنی لازم در زمینه فرآوری این ماده، موجب گردیده که با قیمت ناچیز و اولیه به خارج از کشور صادر گردد.

 ● بررسی عوامل مؤثر بر پراکنش پسته وحشی

 وجود گونه های مقاوم در برابر شرایط نامساعد طبیعی، موهبتی الهی است.بنه، درختی چند منظوره است.از چوب آن برای سوخت، تولید ذغال و ذوب فلزات، از بذر آن در غذاهای محلی و از قسمت های مختلف آن جهت مصارف دارویی استفاده می شود.ارزش اقتصادی صمغ استخراج شده از آن نیز بر کسی پوشیده نیست، مضافاً اینکه از نظر ایجاد پوشش گیاهی در مناطق مورد هجوم بیابان و حوزه های آبخیزی که در اثر فقدان پوشش گیاهی از سیل خیزی زیادی برخوردارند و نیز به عنوان پایه مناسب برای احداث باغات پسته، گونه ای با ارزش محسوب می شود.آنچه که در حال حاضر مهم به نظر می رسد، نابودی جنگل های بنه طی سالیان گذشته و همچنین عدم امکان تکثیر و استقرار طبیعی درختان جدید طی سالهای اخیر است.

 اقلیم حاکم بر ارتفاعات و نوع ساختار زمین، از دلایل اصلی وجود پراکنش بنه در مناطق کوهستانی می باشد.مهمترین وجه تمایز اقلیم ارتفاعات با سایر مناطق، کاهش درجه حرارت، بارش برف و ماندگاری آن در مدت زمان بیشتر و افزایش دوره یخبندان در طی سال است.علت آن نیز براساس قانون کاهش درجه حرارت با افزایش ارتفاع قابل توجیه است.این عوامل امکان جوانه زنی بذر بنه را فراهم می نماید، در نتیجه سبب استقرار درختان بنه روی ارتفاعات می گردد.

 مهمترین موارد پیشنهادی جهت اجرا در مناطق دارای پراکنش به منظور حفظ، احیاء و توسعه جنگل های پسته وحشی به شرح ذیل می باشد:

۱) قرق مناطق دارای پوشش مناسب

۲) انجام عملیات اصلاحی در مناطق دارای پوشش جنگلی بنه شامل بذرپاشی در فصل مناسب و نهالکاری.

۳) مبارزه با برخی آفات مهم، خصوصاً مبارزه بیولوژیکی با آفات مغزخوار.

۴) انجام عملیات آبخیزداری در جهت استحصال باران به منظور تأمین آب مورد نیاز درخت(استفاده از سیستم های میکروکچمنت).

ویژگی های کلی گونه های پسته به عنوان پایه

بیش از ۹۵%  پایه های پسته در ایران پایه های بذری ارقام پسته اهلی (خوراکی) می باشند. این پایه سازگاری مطلوبی با پیوندک تمامی ارقام مختلف دارد. همچنین به دامنه دمایی ۲۰- تا ۴۵ درجه سانتی گراد تحمل دارد. گونه ای مقاوم به کم آبی و شوری ولی حساس به نماتد، گموز و ورتیسیلیوم می‌باشد. ارقام رایج به عنوان پایه شامل: سرخس ( رقم وحشی گونه P.vera )، بادامی زرند و قزوینی می‌باشد.

گونه کسور یا چاتلانقوش درختانی کوچک به طول ۳-۷ متر هستند. درختی مقاوم به خشکی ولی حساس به نماتد ، گموز و ورتیسیلیوم می‌باشد.

fig11

گونه آتلانتیکا گونه ای  به نسبه پر رشد و دارای ارتفاع تا ۲۰ متر می‌ باشد. مقاوم به نماتد و گموز ولی حساس به ورتیسیلیوم می‌باشد.

atlantica atlantica2

گونه بنه که برخی از گیاه شناسان آن را زیر گونه آتلانتیکا می‌دانند دارای ارتفاع ۳ تا ۱۰-۱۲ متر می باشد. دارای صمغ معطری به نام سقزاست. گیاهی مقاوم به خشکی و دارای مقاومت نسبی به نماتد ولی حساس به شوری، گموز و ورتیسیلیوم می‌باشد.

bone-tree P6185417

گونه اینتگریما که برخی از گیاه شناسان آن را زیر گونه Pistacia chinensis می‌دانند گونه ای پر شد، سازگار با پیوندک ها و مقاوم به ورتیسیلیوم می‌باشد. نام تجاری این پایه در آمریکا PGI می‌باشد.

integrima1 integrima3 integrima4

گونه تربینتوس درختی کوچک به طول ۲-۵ متر می‌باشد. مقاوم به نماتد، گموز و شوری خاک ولی حساس به ورتیسیلیوم می‌باشد.

پایه های دو رگ (هیبرید های بین گونه ای) شامل پایه تجاری PGII (Pioneer GoldII )که حاصل گرده افشانی آزاد بین گونه ای آتلانتیکا به عنوان پایه والد مادری  و گونه اینتگریما به عنوان پایه والد پدری و همچنین پایه تجاری UCBI  (University of California Berkeley 1) که حاصل تلاقی کنترل شده (بسته) بین دو درخت منتخب (گزینش شده) از دو پایه فوق می‌‌باشد. پایه اخیر پر رشد، زود بارده و مقاوم به بیماریها می‌باشد.

tribintus tribintus2 حیدریtribintus3

حیدری و مشکانی

گیاه شناسی پسته

گیاه شناسی پسته

•درخت پسته اهلی متعلق به تیره سماق است جنس pistacia vera دارای 11 گونه است که همگی آنها از خود تربانتین یا سقز ترشح می کنند.
•درخت پسته دارای برگهای مرکب شانه ای است و هر برگ یک جوانه جانبی را در بر می گیرد اکثر جوانه های جانبی به گل اذین اولیه مبدل میشوند و یک محور اصلی را تشکیل می دهند که در سال بعد خوشه های پسته را تولید میکنند بنابراین خوشه های پسته به صورت جانبی بر روی شاخه یکساله ظاهر می شوند.
•از نظر گیاه شناسی میوه پسته در ردیف میوه های شفت طبقه بندی می شود.

 

درخت پسته دو پایه است یعنی برای تولید میوه به وجود هر دو پایه نر و ماده نیاز می باشد.
درخت پسته برگ ریز است بدین معنا که در پاییز خزان نموده و زمستان را در خواب می گذراند.
گلها فاقد گلبرگ و غده های شهد ساز هستند ودر گرده افشانی حشرات نقشی ندارند و گرده گل توسط باد پراکنده میشود.
درخت پسته عادت به رشد عمودی دارد به نحوی که رشد سریع جوانه انتهایی از رشد جوانه جانبی در درختان مسن تر جلوگیری میکند این خصوصیت بر نحوه تربیت نهالهای جوان و هرس درختان بالغ و جوان سازی درختان مسن تاثیر زیادی دارد.

 

مشخصات گل نر

•درخت نر در فروردین ماه حدود 5 تا 7 روز زود تر از درخت ماده به گل می نشیند که گلهای آن به صورت خوشه ای بوده و هر خوشه  توده ای از گلهای متراکم می باشد
•گلها بدون گلبرگ و کاسبرگ حقیقی هستند هر گل نر مشتمل بر 5 پرچم بیضی شکل با میله کوتاه سبز رنگ است  

 

گل نر قبل از گرده افشانی:

 Picture8

Picture9

Picture10

 مشخصات گل ماده

 •گل ماده همانند گل نر خوشه ای میباشد با این تفاوت که شکل قرار گرفتن گلها بر روی خوشه به صورت منفرد و با فاصله از یکدیگر است 

•گلهای ماده ابتدا به رنگ سبز هستند که این رنگ را تا دو روز حفظ می کنند اگر در این فاصله دانه های گرده به آنها نرسد و عمل لقاح انجام نگیرد رنگ کلاله سه شاخه ای ان به قرمز مایل به قهوه ای تغییر میکند سپس کلاله خشک شده و می ریزد
•در صورت تلقیح خوشه های گل ماده شروع به رشد کرده و دانه های ان به تدریج بزرگ می شوند.
 
Picture12
 
 شکل فوق:جوانه نوک تیز فوقانی(جوانه رویشی)،جوانه های جانبی(جوانه زایشی)
 
 
گل ماده
 
Picture13
 
دانه های پسته بعد از مرحله تلقیح:
Picture14
 
 
دانه های پسته بعد از مرحله تلقیح(تلقیح شده و تلقیح نشده)
 
Picture16
 
 
مهمترین ارقام پسته

 •مهمترین ارقام پسته در ایران عبارتند از :

•اکبری – کله قوچی – احمد اقایی – اوحدی – بادامی زرند – ممتاز – خنجری دامغان – عباسعلی– شاه پسند – سفید پسته نوق  – چروك – پسته قرمزو دانشمندی (خراسان رضوی )  – کله بزی و کال خندان (قزوین)و …
 
•ارقام پسته فندقی – اکبری – کله قوچی – احمد اقایی ازنظر تجاری از مهمترین ارقام می باشند .
 
 
 
نحوه شناسایی ارقام  

مقایسه رقم فندقی و کله قوچی :

• شاخه ها در رقم فندقی نازکتر و طویل تر از رقم کله قوچی می باشند
•تعداد شاخه جانبی ایجاد شده در واحد طول شاخه نسبت به رقم کله قوچی کمتر می باشد 
•در شرایط مساوی فاصله میانگره ها در رقم فندقی بیشتر از کله قوچی می باشد
•اندازه جوانه های گل در رقم کله قوچی بزرگتر می باشد

 

مقایسه رقم فندقی و کله قوچی :

•طول برگ در رقم فندقی طویل تر می باشد
•رنگ برگ در رقم فندقی تیره تر از کله قوچی می باشد
•طول خوشه میوه در رقم فندقی بلند تر است ولی انشعابات کمتر دارد 
•رشد مغز و رسیدن محصول در رقم فندقی زود تر از کله قوچی می باشد
•گلدهی در رقم کله قوچی زود تر از فندقی صورت می گیرد.
 
رقم فندقی:
Picture21

 رقم کله قوچی:

Picture23

 

مقایسه رقم احمد آقایی و اکبری :

جوانه گل در رقم احمد اقایی کوچکتر و کروی تر از جوانه های رقم اکبری می باشد

•طول و عرض برگ  و طول دمبرگ در رقم احمد آقایی کمتر از اکبری می باشد
•طول خوشه در هر دو رقم یکسان بوده ولی عرض خوشه در رقم احمد آقایی بیشتر است
•گلدهی در رقم احمد آقایی زود تر از اکبری می باشد
 
رقم احمدآقایی:
Picture25
 
رقم اکبری:
Picture29

 

عوامل موثر بر تولید در باغات پسته

1- نوع رقم
2-کیفیت و کمیت آب آبیاری
3- تغذیه درختان
4- کیفیت خاک
5- سن درخت
6- آفات و بیماری ها
7- هرس
8- علفهای هرز
9-عوامل محیطی
 
 
عوامل محیطی

در تولید محصول پسته عوامل محیطی مانند: دمای محیط ،باد ، باران ، سیل ، زلزله و تگرگ تاثیر زیادی دارند.عوامل محیطی موثر بر تولید پسته ، تحت پوشش بیمه  می باشند.

 

انواع بیمه و عوامل تحت پوشش 

 الف :بیمه عمومی:

    سیل , زلزله,تگرگ ,طوفان ,سرمای   بهاره, بارانهای بی موقع در زمان تلقیح ،گرمازدگي در زمان گلدهي

ب : بیمه تکمیلی :

    عوامل خطر بیمه عمومی + عدم تامین نیاز سرمایی , گرما زدگی میوه , نوسانات دمایی

 

 

طوفان

  •   زمانی که سرعت باد بیش از50 کیلومتر در ساعت باشد طوفان نامیده میشود

ويژگيهاي باد

الف) ارتفاع باد

ب) جهت باد

ج) كيفيت باد

د) سرعت باد                   

علائم خسارت طوفان روی محصول پسته

  • ریزش گل ، برگها و خوشه ها
  • شکسته شدن شاخه وپارگی برگ درختان و سائیدگی پوست
  • کاهش میزان گرده افشانی به علت خشک شدن سطح کلاله
  • برخورد ذرات شن به گلها و میوه ها
  • در صورت صدمه زیاد به برگ و شاخه ها موجب تحریک و رشد جوانه های زایشی سال جاری وتبدیل آنها به رویشی
  • خروج شیره گیاهی از تنه در اثر تنشهای حاصل از طوفان

خسارت طوفان بر روی شاخه ها:

Picture39

خسارت طوفان(چروکیدگی و پارگی برگها)

Picture41

عدم تلقیح و تنکی در اثر طوفان:

Picture43

خسارت طوفان بر روی برگ و میوه:

Picture45

خسارت طوفان بعلت برخورد ذرات شدید شن:

Picture46

حرکت شنهای روان بر اثر طوفان:

Picture48

 

 

باران

-بارش باران در زمان گلدهي، رشد ميوه، زمان رسيدن و برداشت محصول مشكل ساز مي باشد. اين مشكلات از طريق افزايش رطوبت نسبي محيط باغ، شستشوي كلاله و ايجاد محيط مساعد رشد عوامل قارچي مي باشد.

-الف) بارش باران باعث شسته شدن درختان گرده زا شده و مانع پراكنش دانه گرده توليد شده ميگردد همچنين با توجه به اينكه پراكنش دانه گرده در پسته با باد صورت مي گيرد باران ميتواند باعث سقوط دانه هاي گرده شود.

-ب) باران باعث جذب رطوبت و تورم دانه گرده شده و آن را نابود سازد.

-ج) باران باعث خيس شدن سطح كلاله مادگي و كاهش درصد تلقيح می گردد.

 

خسارت بارانهای بی موقع در زمان تلقیح

به طور کلی باران در زمان گلدهی به دليل عدم تلقیح گلها موجب ریزش گلها و تنكي خوشه ها را موجب مي شود .

خسارت های بارانهای بی موقع در زمان تلقیح:

Picture59

Picture64

 

تگرگ

منظور از تگرگ دانه های منجمد و متبلور آب است که معمولا“ با جریان باد شدید موجب خسارت می شود یا به عبارتی( بارش دانه های یخ به ابعاد مختلف بین 5تا50 میلیمترحداکثر به مدت 20 دقیقه را تگرگ نامند)

خسارت تگرگ

  •  اندازه دانه هاي تگرگ ، شدت بارش، مدت بارش ، زمان بارش و مرحله رشد گياه از جمله عواملي هستند كه بر روي شدت خسارت تگرگ موثر مي باشند

علائم خسارت تگرگ

  • بارش تگرگ در زمان گلدهی موجب عدم گرده افشانی و تنکی خوشه میشود
  •  پارگی وسوراخ شدن پهنک برگ
  •  شکستن شاخه های سال جاری
  •  ریزش جوانه ها و خوشه های پسته
  •  ریزش برگ ها
  •  ضرب خوردگی و ریزش دانه ها
  •  ایجاد زخم روی پوست شاخه ها و تنه
  • ایجاد شکاف بر روی میوه ها و ایجاد نقاط سیاه رنگ روی میوه

ریزش برگ و خوشه بر اثر تگرگ:

Picture78

شکستن سرشاخه بر اثر تگرگ:

 

Picture79

ریزش برگ و خوشه بر اثر تگرگ:

Picture82

 

عدم تامین نياز سرمايي

درختان پسته خزان دار هستند و همانند ساير درختان ميوه خزان دار برگهايشان در طول فصل پاييز ريزش كرده و وارد يكي از مراحل نموي خود كه اصطلاحاً “ركود” ناميده ميشود مي گردند. با پيشرفت فصل سرما درختان وارد مرحله بعدي كه اصطلاحاً ” استراحت” ناميده مي شود مي گردند. در طول فصل استراحت آنها قادر به رشد نيستند حتي اگر شرايط محيطي براي رشد درخت مناسب باشد.

جهت توسعه و تكميل رشد جوانه ها و خروج ازمرحله استراحت درختان مذكور، بايستي مدت زمان معيني در معرض دماهاي پايين قرار گيرند تا بعد از آن شكوفايي طبيعي جوانه ها و رشد آنها ، با مهيا شدن شرايط مناسب اتفاق افتد.

جهت تامین نیاز سرمایی دما و مدت سرما مورد بحث می باشد

به طور کلی  حداقل زمان لازم براي سرمادهي يك رقم در طي فصل ركود كه موجب از سر گيري رشد طبيعي آن در فصل رويش مي شود اصطلاحاً “نياز سرمايي” آن رقم ناميده مي شود . 

دماي موثر جهت رفع نياز سرمايي بين 0 تا 7 درجه سانتيگراد گزارش شده است. دماهاي پايين تر از 0 يا بالاتر از 7 درجه سانتيگراد بي تاثير مي باشد و حتي دماي روزانه بالاتر از 15.5درجه سانتيگراد در طول مدت سرمادهي ممكن است اثر منفي بر مجموع دماهاي دريافت شده داشته باشند

نياز سرمايي درخت پسته بين 700 تا 1100 گزارش شده است چنانچه به دلايلي نظير زمستانهاي گرم يا دوره هاي گرم غير معمول در زمستان، نياز سرمايي درخت برطرف نشود رشد و نمو درخت با مشكل روبرو خواهد شد

عوامل موثر بر نیاز سرمایی:

  • 1- عوامل ژنتیکی (گونه ها و ارقام مختلف نیاز سرمایی متفاوت دارند )
  • 2- نوع جوانه (جوانه های گل نسبت به جوانه های رویشی نیاز سرمایی کمتری دارند )
  • 3- عرض جغرافیایی و ارتفاع از سطح دریا (700تا 2500 متری )
  • 4- پایه
  • 5- نور (وجود سایه یا هوای مه آلود باعث تسریع در شکستن رکود جوانه ها می شود )
  • 6- تغذیه (طولانی شدن دوره رشد و طویل شدن شاخه ها باعث بیشتر شدن نیاز سرمایی می شود)

 

علائم عدم تامین نياز سرمايي درختان

  • 1- تاخير در برگدهي                    
  • 2- تاخير در گلدهي
  • 3- برگدهي و گلدهي  نامنظم         
  •  4- مرگ شاخه ها
  • 5- كاهش كيفيت و كميت محصول  
  •  6- كاهش رشد ميانگره اي
  • 7- ريزش گل و ميوه            
  •  8- كاهش برگدهي  و برگچه ها
  • 9 عدم تشكيل جوانه گل در سال بعد         
  •  10- و…….

 تفاوت در زمان شکوفایی گل بر اثر عدم تامین نیازسرمایی:

Picture95

ناهماهنگی در گلدهی:

Picture101

ریزش گل و عدم تشکیل میوه بر اثر عدم تامین نیاز سرمایی:

Picture103

رشد غیرطبیعی خوشه بر اثر عدم تامین نیاز سرمایی:

Picture114

 

نوسانات دمایی

نوسانات دمایی به اختلاف دمای شدید درطول دوره های  رشد درختان گفته میشود و خسارتهای زیر را ایجاد مینماید.

1- ریزش گلهای نر و ماده و در نهایت عدم تلقیح گلها

2- ترک خوردن و ریزش دانه ها

3- بد شکلی و داسی شکل شدن دانه ها

4- افزایش پوکی دانه ها

عدم تلقیح و تنکی در اثر نوسانات دمایی:

Picture116

Picture119

بدشکلی و داسی شدن دانه ها بر اثر نوسانات دمایی:

 

Picture121

Picture122

ترک خوردن و خشک شدن دانه ای پسته بر اثر نوسانات دمایی:

عدم رشد جوانه های زایشی بر اثر نوسانات دمایی:

Picture132

 

خسارت هاي گرما

گرماي زودرس بهاره یا گرمای زمان تلقیح:

در دماي 15/5تا 21/1درجه ، گرده افشاني ،لقاح و تشكيل ميوه بخوبي صورت مي گيرد. دماي بالاتر از 27درجه باعث خشكيدگي سطح كلاله و از بين رفتن كيسه جنيني ميشود.

نحوه خسارت گرما زدگي در درختان پسته

خشكيدگي خوشه هاي گل نر وماده، كاهش كمي محصول

    • افزايش رشد رويشي  و عدم تشكيل جوانه گل
    • ريزش جوانه هاي گل قبل از شكوفائي
    • افزايش درصد پوكي محصول
    • ريزش خوشه ميوه سالم در رقم كله قوچي

 گرمازدگی در زمان تلقیح:

Picture154

Picture155

تنکی خوشه در اثر گرمازدگی در زمان تلقیح:

Picture157

 

گرما زدگي ميوه

گرما زدگي  در بسياري از موارد خسارتهاي کمي زيادي را در پي داشته است. افزايش شديد دما در زمان رشد سريع مغز ميوه (منظور دماي بالاي 40درجه سانتيگراد) باعث از بين رفتن ميوه و سقط جنين آن مي شود که در نهايت در زمان برداشت ميزان  درصد پوکي محصول افزايش مي يابد.

ميزان درصد خسارت حاصله از اين عامل خطر بسته به نوع و ميزان تغذيه ، مديريت آبياري ، رقم و بافت خاک متفاوت خواهد بود.

در گرمازدگي ميوه پسته ، پوست ميوه سياه شده و مي سوزد که اين حالت از اواسط خرداد ماه تا اواخر مرداد ماه مي تواند اتفاق بيافتد.

علائم خسارت گرمازدگي ميوه ها  به قرار زير مي باشد:

•ريزش ميوه خوشه ها

•سقط جنين و پوک شدن ميوه ها

•سوختگي برگهاي تازه روئيده

•شدت تابش نور خورشيد و افزايش دما بيشتر از حد تحمل گياه در زمان رشد سريع مغز سبب ايجاد عارضه آفتاب سوختگي روي ميوه مي گردد. جنين اكثر ميوه هايي كه دچار آفتاب سوختگي مي شوند، سقط شده و اين ميوه ها بصورت پوك و نيمه مغز در زمان برداشت مشاهده مي گردند.

 

خسارت آفتاب سوختگی:

Picture165

Picture166

 

سرماي بهاره:

در چند سال اخير بيشترين خسارت باغات پسته مربوط به اين گروه بود.  اين نوع خسارت در اوايل بهار و پس از بيدار شدن درخت بدليل وجود سرماي ديررس بهاره صورت مي گيرد.  مقدارخسارت با توجه به میزان سرما و مدت زمان سرما  متفاوت و به شرح زير است.

  • این نوع سرما همراه با بادهای سرد و ابری است و محلی نمی باشد . و با کاهش شدید دما همراه است . و به دلیل وسعت زیاد ، کنترل ومبارزه با آن مشکل میباشد .
  • یخبندان های انتقالی هنگامی  رخ می دهند که توده هوای سرد به یک ناحیه وارد شود تا جایگزین هوای گرمی شود که قبلا در آن ناحیه وجود داشته است
  • شرایط وجود این سرما معمولا شامل آسمان ابری ، باد ملایم تا شدید ، عدم وجود وارونگی دمایی و رطوبت نسبی پایین است  

سرمای تشعشعی

این سرما محلی است و به واسطه از دست رفتن حرارت ذخیره شده در زمین بر اثر تشعشع به وجود می آید

سرمای تشعشعی در هوای کاملا آرام ، بدون باد و ابر و در ساعات نزدیک طلوع آفتاب اتفاق می افتد و در صورتی که از روش مناسبی استفاده شود می توان از خسارت آن جلوگیری نمود

در شبی که سرمای تشعشعی اتفاق می افتد عواملی مانند باد ،رطوبت و وجود ابر که مانع از تشعشعات موج بلند می شوند ، باعث کاهش و یا عدم یخبندان می گردند.

 

خسارت سرما

از بين رفتن سلولها بدليل پاره شدن غشاء سلولي در اثر يخ زدگي ونهايتاً‌ سياه شدن قسمتي يا كل بافت رويشي را موجب می شود وخسارت از سمت بافتهاي جوان به سمت بافتهاي قديمي تر توسعه مي يابد يعني ابتدا نوك و حاشيه برگها صدمه مي بيند و در صورت افزايش سرما تمام سطح حالت لهيدگي پيدا مي كند

علائم خسارت سرما

1- خشك شدن و ريزش جوانه هاي گل

2- عقيم شدن گرده ها

3- از بين رفتن كيسه جنيني وسياه شدن تخمدان و ساير بافتهاي گل بدليل مرگ سلولها در اثر يخ زدگي

4- سياه شدن تمامي خوشه گل بدليل مرگ سلولها در اثر يخ زدگي

5- خسارت در جوانه هاي رويشي، برگها و شاخه ها

6-  پژمردگي ، سياه شدن وخشكيدگي سر شاخه ها

7- تحريك رشد رويشي جوانه هاي حانبي

8- سقط جنين ميوه و بالا رفتن درصد پوکی

 

علائم خسارت سرما:

Picture182

Picture183

 

خشکیدگی و ریزش خوشه در اثر سرما:

Picture189

 

سيل

  • منظور از سيل آن خسا رتي ا ست که موجب شستن خاک ، ا نتقال نمک واملا ح و موا د شيميايي ورسوب گذاري به داخل باغ ميشود وهم چنين باعث ايست آبي، خوابانيدن وکندن  درخت خواهد شد ، که در نتيجه کا هش محصول را موجب مي گرد د.  چنانچه جريان سيل منابع و  وسايل . کانا لهاي آبرسا ني را ا ز بين ببرد بطوريکه در اثر عدم آبياري به مو قع ا فت محصول ايجاد شود ا ين مورد هم مانند خطر سيل قلمداد ميگردد.

Picture200

Picture204

 

آثار خسارت شوری بر اثر سیل:

Picture206

 

خسارت زلزله

  • کنده شدن درختان
  •  تخریب قنوات و چاههای تامین آب
  •  صدمه به کانال های آب رسانی
  •  رانش زمین و جدا شدن ریشه های درختان

منبع : http://mrbabaee.blogfa.com