علتهای اصلی تنک شدن خوشه در درختان پسته

ادی:۱- ناهمگونی اندازه دانه ها در خوشه- حالت شتر گربه ای

۲-بادزدگی و تگرگ و…

۳-آفاتی مانند سنکها و زنجره ها

۴- عدم تامین مناسب نیاز سرمایی

۵-نوسانات دمایی زمستان و بهار

۶-کمبود عناصری که در گرده افشانی و تلقیح موثر هستند مانند Zn، B

۷-کمبود کلسیمCa

۸-آبیاری سنگین بی موقع در بهار

۹-سرمازدگی

۱۰-اختلالات هورمونی و فیزیولوژیک

۱۱-تغذیه نامناسب و استفاده بی رویه از کودهای نیتروژنه در اول فصل

۱۲-گرده افشانی نامناسب یا اختلال در گرده افشانی

۱۳-خسارت محلولپاشی های ناصحیح

نياز سرمايي و راهكارهاي تامين آن در باغ هاي پسته

تعريف نياز سرمايي:

مناسب بودن يک گونه گياهي در يک منطقه تا حدي به سازگاري گياه به شرايط آب و هوايي آن منطقه بستگي دارد. درختان ميوه مناطق معتدله از جمله پسته نيز از اين قانون مستثني نبوده و در چرخه رشد ساليانه خود به يك دوره سرما نياز دارند تا بعد از آن با مهيا شدن شرايط مناسب جهت رشد، شكوفايي طبيعي جوانه ها اتفاق افتد. اين سرماي مورد نياز از دو جزء تشكيل مي شود: ميزان دما و مدت سرما. حداقل زمان لازم براي سرمادهي يك رقم در طي فصل ركود (خواب) كه موجب از سرگيري رشد طبيعي آن رقم در فصل رويش مي شود در اصطلاح ‘نياز سرمايي’ ناميده مي شود. نياز سرمايي و محدوده دمايي مؤثر در گونه ها و حتي ارقام مختلف متفاوت است. همچنين مشخص شده كه نياز سرمايي با توجه به سن درخت تغيير ميكند.

اهميت نياز سرمايي:

با فرارسيدن فصل پاييز رشد درختان خزان دار مانند پسته متوقف مي شود. برگهاي آنها مي ريزد و در برابر سرماي زمستان مقاوم مي شوند. تحقيقات اخير نشان داده كه آبسيزيك اسيد كه يك هورمون بازدارنده گياهي است با كوتاه شدن طول روز در اوايل پاييز به مقدار زيادي در برگها ساخته مي شود. فرمان ساخته شدن و تجمع اين هورمون بازدارنده رشد گياهي در برگها توسط فيتوكروم كه يك رنگيزه گياهي است و با كوتاه شدن طول روز از يك فرم به فرم ديگر تغيير مي يابد، صادر مي شود. پس از افزايش ميزان اسيد آبسيزيك، ميزان محرك هاي رشدي از جمله جيبرلين در برگها كاهش يافته و با كاهش ميزان تنفس، گياه بتدريج به خواب رفته و يا به عبارت ديگر گياه وارد مرحله ركود مي شود. در زمستان گياه در مرحله ركود قرار دارد كه در اين شرايط حتي با قرار گرفتن در يك محيط مناسب، رشد و نمو نمي كند.

در پايان زمستان اگرچه روزها بلند مي شوند وليكن بيدار شدن گياه و شروع مرحله رشد ديگر، توسط فيتوكروم انجام نمي شود چرا كه اين رنگيزه گياهي فقط قادر است در روزهاي كوتاه تغيير حالت داده و با تحريك گياه به ترشح بازدارنده هاي رشد، گياه را وارد ركود كند. بنابراين شكسته شدن استراحت در گياهان، به طور طبيعي بوسيله سرماي زمستانه صورت مي گيرد كه مقدار سرماي مورد نياز به گونه و رقم گياهي بستگي دارد.

 

اثرات عدم تأمين نياز سرمايي بر درختان پسته:

در درختان پسته اي كه سرماي کافي را دريافت نكرده اند، رشد برگچه ها كامل نبوده و برگها داراي تعداد كمتري برگچه هستند و گاهي عادت ميوه دهي تغيير مي كند. بدين صورت كه ميوه ها به صورت انتهايي روي شاخه هاي سال جاري تشكيل مي شوند، در حالي كه در حالت طبيعي به صورت جانبي روي شاخه يك ساله تشكيل مي شوند. همچنين در صورت عدم تأمين به موقع نياز سرمايي شكفتن جوانه ها با تأخير صورت گرفته و توليد گرده در بيشتر گل آذين ها بشدت پايين مي آيد. همچنين اكثر گل آذين ها ممكن است عقيم بوده و ريزش كنند. جوانه هاي گل ماده نيز از نظر ظاهري ضعيف و پايداري آنها روي شاخه كم است و حتي اگر با گرده مناسب نيز تلقيح شوند ريزش كرده و در نتيجه تشكيل ميوه و عملكرد بشدت كم خواهد شد.

 

نحوه محاسبه ميزان نياز سرمايي برطرف شده:

محاسبه نياز سرمايي بايد از زمان به خزان رفتن درخت محاسبه گردد كه معمولا اين زمان در اواخر آبان يا اوايل آذرماه رخ مي دهد و انتهاي آن زمان تورم جوانه هاي زايشي و رويشي درختنان پسته مي باشد.

براي محاسبه ميزان نياز سرمايي برطرف شده در طول يك شبانه روز بايد مجموع ساعاتي دماي هوا بين صفر تا ۷ درجه سانتيگراد قرار دارد محاسبه گردد كه اين مقدار، نياز سرمايي برطرف شده در همان روز مي باشد. لازم به ذكر است كه بر اساس ساير مدل ها، دماي ۱۸ درجه سانتيگراد اثر منفي روي نياز سرمايي ذخيره شده دارد اما تحقيقات اين موسسه نشان داده كه مدل صفر تا ۷ درجه سانتيگراد بهترين تطابق را با مناطق پسته كاري ايران دارد.

 

با توجه به آمار ارائه شده در جدول ذيل در پاييز و زمستان امسال در شهرستان رفسنجان تاكنون مجموع ساعات دماي بين صفر و ۷ درجه سانتيگراد، ۶۸۶ ساعت بوده که اغلب ارقام پسته بجز رقم كله قوچي سرماي كافي را دريافت ننموده اند.

 

نياز سرمايي ارقام مختلف پسته

 

نياز سرمايي برطرف شده

دماي بين صفر تا ۷ درجه سانتيگراد از ۱۵/۸/۹۳

تا تاريخ ۲۵/۱۱/۹۳

کله قوچي ۶۵۰ ساعت

اوحدي ۹۰۰ ساعت

احمدآقايي ۷۵۰ ساعت

اکبري ۱۱۰۰ ساعت

۶۸۶ ساعت***

 

***اطلاعات ارائه شده بر اساس دستگاه ثبت كننده اطلاعات هواشناسي ثبت شده در مؤسسه تحقيقات پسته کشور بوده و ممكن است در ساير مناطق مختلف باشد. نياز سرمايي ارقام با توجه به شرايط محيطي متفاوت بوده و در مناطق داراي آب و خاک شور نياز سرمايي افزايش پيدا کند.

 

در سال جاري وضعيت شرايط آب و هوايي از نظر بارندگي و دمايي در مقايسه با سال هاي گذشته استثنايي بوده و پيش بيني مي شود کمبود سرماي مورد نياز جهت برطرف نمودن نياز سرمايي درختان پسته يکي از مهمترين مسائل و معضلات درختان پسته باشد. ضمناً نوسانات دمايي نيز مسئله مهم ديگري است كه بايد به آن توجه ويژه اي نمود.

بر اساس تحقيقات انجام شده در موسسه تحقيقات پسته کشور روغن هاي نفتي نظير ولک قابليت برطرف کردن نياز سرمايي را با غلظت هاي سي تا چهل در هزار را دارند اما در صورتيکه با نوسانات دمايي شديد مواجه شويم اثرگذاري روغن ولک کاهش مي يابد.

راهكار رفع نياز سرمايي باغهاي پسته در شهرستان رفسنجان:

با توجه به عدم تامين نياز برخي از ارقام پسته در سال جاري به باغداران پسته كار توصيه هاي زير انجام مي شود:

  1. درختان رقم اكبري در شرايط آب و خاك غير شور با روغن ولك ۴۰ در هزار و در شرايط شور با روغن ولك ۵۰ در هزار محلولپاشي شوند.
  2. درختان رقم فندقي در شرايط آب و خاك شور با روغن ولك ۴۰ در هزار محلولپاشي شوند.
  3. در مواردي كه ساير ارقام پسته در مناطقي با آب وخاك شور داراي تاخير قابل توجهي در شروع رشد در اوايل فصل مي باشند، مي توان آنها را با روغن ولك با غلظت ۴۰ در هزار روغن پاشي نمود.
  4. بهترين زمان محلولپاشي با روغن ولك به منظور رفع نياز سرمايي از اواسط بهمن تا اواخر بهمن ماه مي باشد.
  5. تاكيد مي گردد محلولپاشي با روغن ولك با غلظتهاي ذكر شده صرفاً تا پايان بهمن ماه استفاده شود.
  6. براي تهيه روغن ولك از محلهاي توزيع معتبر و فروشگاههاي مورد تائيد دستگاههاي ذي ربط اقدام شود.
  7. در سالهاي اخير شرکتهاي خصوصي، ترکيبات متعددي را جهت برطرف کردن نياز سرمايي معرفي نموده اند که بدليل انجام نشدن تحقيقات مربوط به محصولات معرفي شده در اين موسسه، امكان اظهار نظر در مورد آنها وجود ندارد اما توصيه مي شود باغداران عزيز اگر براي اولين بار از اين محصولات استفاده مي کنند در مقياس کوچک و بصورت آزمايشي استفاده نمايند و در صورت مثبت بودن نتايج، از اين محصولات در سالهاي آينده نيز استفاده نمايند.
  8. مطالب فوق برگرفته از طرح پژوهشي با ۱۱ پروژه تحقيقاتي با مجري مسئولي آقاي دكتر امان اله جوانشاه، عضو هيات علمي موسسه تحقيقات پسته كشور مي باشد.

 

تهيه و تنظيم:

موسسه تحقيقات پسته كشور

عوامل ايجاد لكه و آسيب به پوست روئي ميوه پسته در طول فصل رشد

عوامل محيطي، ژنتيكي و مديريتي قادر به ايجاد خسارت بر روي پوست سبز ميوه پسته مي باشند.

الف- آفتاب سوختگي (Sun Scald):

شدت تابش نور خورشيد و افزايش دما به ميزان بيشتر از حد تحمل گياه ( ۳۵ -۳۸  درجه سانتيگراد بسته به نوع رقم) سبب ايجاد عارضه آفتاب سوختگي روي ميوه پسته مي گردد. در قسمتي از ميوه كه در معرض تابش شديد نور خورشيد قرار گرفته است، سلولهاي بافت پوست سبز و گاهي پوست استخواني ميوه از بين رفته و حالت نكروزه و سياه رنگ ديده مي شود (شكل۲۰).  جنين اكثر ميوه هايي كه دچار آفتاب سوختگي مي شوند، سقط شده و اين ميوه ها به صورت پوك و نيمه مغز در زمان برداشت مشاهده مي گردند.  ارقام مختلف پسته حساسيتهاي متفاوتي به عارضه ياد شده دارند.  در بين ارقام مهم تجاري پسته، رقم ممتاز حساس ترين و رقم اكبري مقاوم ترين رقم به اين عارضه مي باشند.

۳۶۴۱۳۴۴۶۶۱۳۷۱۸۱۳۱۲۲۷

شكل ۲۰- عارضه آفتاب سوختگي برروي ميوه پسته

 

عوامل مؤثر بر شدت آفتاب سوختگي در ميوه پسته عبارتند از:

۱- شدت و طول مدت تابش نور خورشيد و افزايش دماي محيط

۲- تمام عواملي كه بازتاب تشعشعات خورشيدي را بيشتر نمايند، باعث افزايش شدت آفتاب سوختگي مي شوند، به عنوان مثال در مواردي كه سطح خاك به علت شوري، براق و سفيد رنگ باشد، به علت بازتاب تقريباً كامل انرژي تابشي خورشيد ،آفتاب سوختگي روي ميوه هاي شاخه هاي بالائي پسته ايجاد مي شود.

۳- بافت خاك هر قدر سبك تر(شني) باشد، ذخيره رطوبتي آن پايين تر است. از طرفي انعكاس نور خورشيد در بافتهاي شني بيشتر است. بنابراين در بافتهاي شني عارضه آفتاب سوختگي بيشتر اتفاق مي افتد.

۴- رطوبت نسبي پايين و كم بودن پوشش گياهي در سطح باغ

۵- ضخامت كم پوست سبز و پوست استخواني در اثر عوامل ژنتيكي و تغذيه اي

۶- هرس شديد قسمتي از درخت كه باعث شود قسمتي از ميوه هايي كه قبلاً در سايه قرار داشتند، در معرض نور شديد خورشيد قرار گيرند.

۷- عدم رعايت جهت مناسب رديفهاي كاشت با توجه به وضعيت اقليمي و عرض جغرافيايي

۸- خسارت آفاتي نظير سن ها، پروانه پوست خوار و پروانه ميوه خوار پسته باعث صدمه ديدن پوست سبز و پوست استخواني شده و حساسيت ميوه به آفتاب سوختگي را افزايش مي دهد.

۹- بيماريهاي گموز و نماتد مولد غده ريشه پسته به علت كاهش پوشش برگي و اختلال در جذب و حركت مواد غذايي، باعث افزايش حساسيت به آفتاب سوختگي مي گردند.

۱۰- افزايش طول  دور آبياري بخصوص در ماههاي گرم سال سبب تشديد آفتاب سوختگي مي گردد.

۱۱- آبياري نامنظم و تنش آبي باعث كاهش رطوبت پوست سبز شده و آفتاب سوختگي را تشديد مي نمايد.

۱۲- بارش باران و سم پاشي و محلول پاشي نابهنگام بر روي ميوه ها در زمان تابش آفتاب شديد در ماههاي تير و مرداد، باعث ايجاد قطرات آب بر روي پوست سبز مي شود. اين قطرات آب مانند ذره بين عمل كرده و باعث تشديد آفتاب سوختگي مي شوند.

۱۳- صدمات وارده به پوست سبز ميوه پسته در اثر عواملي نظير محلولپاشي، سمپاشي نادرست وتگرگ باعث ايجاد لكه روي پوست سبزشده و آفتاب سوختگي تشديد مي گردد.  در باغهايي كه ميزان سديم و يا قليائيت خاك بالا است، عارضه آفتاب سوختگي بيشتر مشاهده مي شود، چون حالت قليائيت نيز به شكل لكه اي ديده مي شود، آفتاب سوختگي نيز به صورت لكه اي در باغ مشاهده مي شود.

۱۳- كمبود كلسيم ناشي از زيادي منيزيم در محلول خاك، حساسيت ميوه به آفتاب سوختگي را افزايش مي دهد.  ميوه پسته به علت دارا بودن بافت استخواني، نياز زيادي به كلسيم دارد، ممكن است كمبود كلسيم در برگ مشاهده نگردد ولي مقدار كلسيم براي رشد مناسب ميوه كافي نباشد.

۱۵- مسموميت ازت در ميوه پسته حالتي شبيه به آفتاب سوختگي دارد، با اين تفاوت كه از نوك بعضي از دانه ها صمغ خارج مي شود.

ب- سوختگي ناشي از مصرف مقادير بالاي روغن هاي معدني و مواد شيميائي:

مصرف بيش از حد مجاز روغن هاي معدني نظير روغن ولك و سيتوويت و مواد شيميائي نظير انواع آفت كشها و محلولپاشي هاي عناصر تغذيه اي نيز مي تواند سبب ايجاد لكه سوختگي بر روي برگ و ميوه پسته گردد. اين نوع سوختگي در محلولپاشي هاي مواد شيميائي  بويژه در ناحيه زير ميوه مشاهده مي شود.

منبع : موسسه تحقیقات پسته

 

گرده افشانی مصنوعی در باغات پسته

گیاه پسته گیاهی دو پایه یا dioecious است. گیاهان دو پایه گیاهانی هستند که گل های نر و ماده روی دو پایه مختلف قرار دارند بعبارت ساده تر گلهای نر روی درختان نر و گلهای ماده روی درختان ماده قرار دارند. گرده افشانی عبارت است از عملیاتی که دانه های گرده روی گلهای ماده قرار یک گیاه قرار می گیرند و تلقیح گامت ماده توسط گامت نر موجب لقاح و نهایتا تولید میوه می شود. در گیاهان دوپایه مانند پسته عملیات گرده افشانی (pollination) در ایجاد محصول و تولید میوه بسیار مهم و حیاتی است. معمولا در درختان پسته درختان نر در بهار زودتر به ثمر می نشینند. مطالعات مشخص کرده که گلهای ماده در پسته به تدریج باز می شوند و بنابراین گلهای ماده ای که زودتر به ثمر می نشینند شانس بیشتری برای تلقیح با دانه های گرده دارند و متاسفانه در بسیاری از موارد یا صحیح تر بسیاری از گلهای ماده ای که دیرتر از همه باز می شوند شانس تلقیح پیدا نمی کنند چون در این بازه زمانی گرده ای در هوا وجود ندارد و درختان نر تولید گرده را متوقف کرده اند. علاوه بر عدم هماهنگی فعالیت درختان نر و ماده در پسته در بهار برای تلقیح و باروری معضل دیگر در پدیده گرده افشانی کم بودن درختان نر نسبت به درختان ماده است. البته در California توجه در خوری به تعداد درختان نر شده است و تعداد درختان نر در حد نرمال است. قرار گرفن درختان نر در بین درختان ماده در پسته از نظر مطلوب بودن گرده افشانی فرمول خاص خود را دارد که در کشورهای پیشرو از نظر صنعت پسته بویژه ایالات متحده بخوبی رعایت شده است. معمولا استاندارد تعداد درختان نر و ماده نسبت 1 به 8 تا 1 به 14 ارزیابی شده است که متاسفانه در پسته کاری های کرمان اصلا چنین نسبتی وجود ندارد و تعداد درختان نر بسیار کم گزارش شده است که علل مختلفی دارد. در ارتباط با مشکل اول یعنی عدم همزمانی فعالیت درختان نر و ماده و در نتیجه پایین آمدن راندمان تلقیح یا fertilization مطالعات و کوشش های زیادی بمنظور همزمان سازی یا بعبارت صحیح تر رفع محدودیت عدم همزمانی در دنیا انجام شده است که متاسفانه هیچ کدامشان در ایران (بزرگترین صادر کننده پسته در دنیا) صورت نپذیرفته! و این جای تاسف و شگفتی است. یکی از راههای جالب و مفید فایده استفاده از گرده افشانی مصنوعی در درختان پسته بوده است. گرده افشانی مصنوعی موجب افزایش باوری و تلقیح گلهای ماده در پسته می شود. استفاده از گرده افشانی مصنوعی در درختان پسته بخصوص در کشور ترکیه رواج پیدا کرده است. گرده افشانی مصنوعی موجب می شود تقریبا هیچ گل سالم ماده ای در باغ بدون تلقیح باقی نماند و این بسیار سودمند است. مطالعات نشان داده استفاده از گرده افشانی مصنوعی موجب افزایش تعداد خوشه ها، افزایش تعداد دانه در خوشه و کاهش پوکی در پسته می شود تحقیقات مشخص کرده که اساسا گرده افشانی پسته به کمک باد صورت می گیرد و در بازه زمانی گلدهی هر باد بیشتر بوزد در نتیجه میزان تلقیح گلهای ماده در پسته بیشتر خواهد شد. گرده افشانی الکترواستاتیکی یکی از روشهایی است که جدیدا معرفی شده است و سابقه زیادی ندارد. استفاده از گرده افشانی الکترواستاتیکی (Electrostatic pollination) در بسیاری از باغات میوه از جمله سیب، بادام، فندق، زیتون و اخیرا در باغات پسته California کارآیی خودش را نشان داده است. بصورت خلاصه دستگاه گرده افشانی الکترواستاتیکی دستگاهی است که دارای نازلهایی دارای بار الکتریکی است و دانه های گرده را در هنگام خروج از نازل باردار می کند و بار ایجاد شده از نظر الکتریکی با بار الکتریکی موجود در گلهای ماده کاملا متضاد است و بنابراین دانه گرده کاملا روی گلهای ماده قرار می گیرد و بنابراین 100 درصد تلقیح انجام می شود اگر مشکل دیگری وجود نداشته باشد. استفاده از گرده افشانی الکترواستاتیکی مورد اقبال باغدارای پسته در California قرار گرفته و سال به سال بر میزان استفاده از آن در باغات پسته افزوده می شود. نحوه گرده افشانی الکترواستاتیکی جالب است ابتدا دانه های گرده توسط دستگاه مخصوص یا بصورت دستی از روی گلهای ماده درختان پسته جمع آورری می شوند و طی یک پروسه نسبتا ساده می توان آنها را در محل مناسب قرار داد و هر زمان که لازم بود از آنها استفاده کرد. جمع آوری و نگهداری صحیح و استاندارد دانه های گرده را می تواند آنها را تا چندین سال قابل استفاده کند. قبل از استفاده گرده ها در گرده افشانی الکترواستاتیکی ابتدا گرده ها با یک آزمون مخصوص تست می شوند تا از قدرت باوری آنها اطمینان لازم فرآهم شود. قرار دادن دانه های گرده در داخل دستگاه و پاشش آنها توسط گرده پاش الکترواستاتیکی در زمان مناسب موجب تلقیح گلهای ماده خواهد شد. همانطور که قبلا اشاره شد گرده افشانی طبیعی درختان پسته توسط باد دارای محدودیت های مختلفی است که ممکن است گاها راندمان fertilization را پایین بیاورد. فاصله مناسب انتقال دانه های گرده از درختان نر به درختان ماده توسط باد حدودا 20 متر برآورد شده است که این فاصله در پسته کاری های استان کرمان یک رویاست و گاها فاصله درختان نر و ماده به صدها متر می رسد که نتیجتا گرده افشانی مناسبی صورت نمی گیرد. چنین پروژه هایی که باعث افزایش عملکرد تولید پسته می شوند باید مد نظر مسولین باشند. به امید روزهای بهتر برای صنعت پسته ایران.

نوشته: مهندس محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی

گرده افشانی دستی در درختان پسته

درختان پسته درختانی دوپایه هستند بدین معنی که گلهای نر روی یک درخت و گلهای ماده روی درختان ماده قرار دارند. بر خلاف نظر و تصور بسیاری حشرات نقش چندانی در گرده افشانی در درختان پسته ندارند و اساسا گرده افشانی در درختان پسته توسط باد انجام می شود. بنابراین عدم سم پاشی در دوره گلدهی بمنظور کم اثر بودن روی حشرات گرده افشان بیشتر به جک می ماند تا واقعیت!! در واقع درختان پسته داری گل های ناقص هستند. یا imperfect flower. گل ناقص به گلی گفته می شود که فاقد یکی از اجرا اصلی گل باشد. اجزای اصلی یک گل عبارتند از کاسبرگ، گلبرگ، مادگی و…در واقع درختان پسته فاقد گلبرگ یا petal هستند!! گلبرگها یک مزیت عمده برای گلها محسوب می شود و آن مزیت این است که حشرات گرده افشان با فعالیتی که روی گلبرگها دارند موجب انتقال دانه های گرده از درختان نر به درختان ماده می شوند. بنابراین نقش حشرات در گرده افشانی درختان پسته بسیار جزیی است و در عوض باد این بار را بدوش می کشد. در واقع در بسیاری از باغات پسته پدیده گرده افشانی به علل مختلف از جمله عدم همپوشانی درختان نر با ماده دارای راندمان مناسبی نیست و در واقع یکی از علت های پوکی بالا در درختان پسته عدم گرده افشانی مناسب است. در بیش از 170 مقاله ای که تا کنون در این وبلاگ به علاقه مندان عرضه شده است چندین مقاله به اهمیت گرده افشانی و مشکلات آن در باغات پسته ایران پرداخته شده است که خوانندگان می توانند به آنها مراجعه کنند. یکی از تحقیقات مهم و کاربردی در باغات پسته ایران می تواند افزایش راندمان گرده افشانی با متدهای مختلف از جمله دستگاههای گرده پاش باشد که متاسفانه مانند بسیاری از تحقیقات دیگر ول معطل مانده است!! بسیاری از کشاورزان و باغداران این سوال را می پرسند که با شرایط فعلی آسانترین راه گرده افشانی مصنوعی در باغات پسته چیست؟ آیا می شود با توجه به کم بودن تعداد درختان نر و از همه مهمتر عدم همپوشانی درختان نر با درختان ماده آیا روشی است که بتوان راندمان گرده افشانی را بالا برد!! حتما چنین راهی وجود دارد و متدهای مختلفی وجود دارد و تست شده و جواب آن نیز قابل قبول بوده است. بهر روی استفاده از گرده افشان های الکترواستاتیک در ایران بعلت نبود تکنولوژی آن میسر نیست اما می توان بصورت دستی گرده افشانی را در سطوح محدود انجام داد. گرده افشانی مصنوعی در باغات پسته به سه بخش کلی تقسیم بندی می شود 1-جمع آوری دانه های گرده: البته جمع آوری دانه های گرده و قرار دادن آنها در شرایط استاندارد دارای پروتوکل خاصی است و دیمی نمی توان گرده های را از روی درختان ماده جمع آوری کرد و ضمنا از همه درختان نر نیز نمی توان گرده گرفت. جمع آوری دانه های گرده از روی درختان نر دارای فن و فوت خاصی است که متاسفانه در این نوشتار قابل بیان نیست!! 2-ذخیره سازی دانه های گرده و اطمینان از زنده مانده و قابلیت باروری دانه های گرده: که این مرحله نیز دارای ریزه کاریهای خاص خود است و باید بر اساس پروتوکل عمل کرد 3- مرحله آخر پاشش دانه های جمع آوری شده روی کلاله یا استیگمای درختان ماده است که شاید مهمترین و حساسترین مرحله باشد. همانطور که اشاره شد بارها باید این مراحل بر اساس متدهای خاص باشد و نمی شود سرخود به چنین کاری اقدام کرد چون راندمان کار را پایین می آورد!! بهر روی گرده افشانی دستی مصنوعی می تواند تا حد زیادی کمک کننده باشد. برخی از مواد با درصدهای خاص اگر به گرده های جمع آوری شده اضافه شوند نتایج مثبت تری نسبت به کاربرد منفرد دانه های گرده دارد. مطالعات نشان داده که گرده افشانی مصنوعی اثر سویی روی بازدهی محصول ندارد و موجب تداخل در گرده افشانی طبیعی نخواهد شد و دارای اثرات سو نسبت به عدم گرده افشانی مصنوعی نیست!! کار روی گرده افشانی مصنوعی درختان پسته در ایران دارای اهمیت بسیار زیادی است و امیدواریم کار بیشتری روی آن انجام شود. به امید فردایی بهتر برای صنعت پسته ایران.

نوشته: مهندس محمد جمالیزاده-کارشناس ارشد بیماری شناسی گیاهی-عضو انجمن پسته ایران

اثرات گرده افشاني تكميلي بر روي توليد مطلوب محصول و كيفيت ميوه در پسته

 اثرات گرده افشاني با استفاده از  گرده افشاني  الكترواستاتيك به مدت سه سال انجام شد. ميزان محصول و كيفيت ميوه مورد بررسي قرار گرفت (درصد خنداني).بكار بردن مقدار كمتر گرده (5/1 گرم در يك بار كاربرد در سال 1996، 5/0 گرم در دوبار كاربرد در سال 1997) باعث افزايش  ميزان محصول نسبت به گرده افشاني آزاد و يا گرده افشاني  تكميلي با استفاده از مقدار زيادتر گرده (5/1 گرم در چهار بار كاربرد در سال 1996 و يا 1 گرم در دوبار كاربرد در سال 1997) گرديد.

   يك گرم گرده در دوبار كاربرد در سال 1998 باعث كاهش ميزان محصول در مقايسه با  گرده افشاني آزاد يا گرده افشاني غيرالكترواستاتيكي  گرديد. جوانه زني گرده روي كلاله در گرده افشاني  آزاد بيشترين  مقدار بود. اين نتايج حاكي از آن است كه مقدار بيش از حد گرده بر روي كلاله در گرده افشاني تكميلي نه تنها باعث كاهش محصول مي شود، بلكه افزايش رقابت بين دانه هاي گرده را سبب مي شود. درصد خنداني بطور معني داري  تنها يك بار در سال 1996 افزايش يافت.

   هنگامي كه گرده افشاني يك  عامل محدودكننده توليد است ،گرده افشاني الكترواستاتيكي  پسته مي تواند ميزان محصول و حتي كيفيت  ميوه را افزايش دهد. بهرحال  اگر گرده افشاني يك عامل محدود كننده توليد نباشد ،گرده افشاني الكترواستاتيكي ممكن است حتي محصول را كاهش دهد.

مقدمه:

   گرده افشاني ناكافي يكي از فاكتورهاي موثر و مهم  بر كاهش ميزان محصول در خيلي از گونه هاي باغي و زراعي مي باشد.    سه مرحله مهم در گرده افشاني تكميلي، جمع آوري گرده،انبار گرده و پخش گرده بر روي كلاله هاي پذيرا مي باشد. در 35 سال گذشته، نيروي الكترواستاتيكي در برخي تكنولوژي ها به منظور بخش  ذرات خشك در نقاشي و صنعت استفاده شده است (نقاشي منازل و كپي اسناد). براي آزمايشات گرده افشاني از يك دستگاه  آزادكننده و پخش كننده گرده كه براي گرده افشاني  الكترواستاتيكي  طراحي شده بود، استفاده شد. اين دستگاه قبلاً براي گياهاني مانند خرما، بادام، پسته و گيلاس مورد استفاده قرار گرفته بود.

  مواد و روشها:

   آزمايشات در كاليفرنيا بر روي رقم پسته كرمان انجام شد. دانه گرده پسته جمع آوري  و انبار شد و آزمايش جوانه زني گرده قبل از استفاده انجام شد. به دليل اينكه منبع گرده بر روي خصوصيات  ميوه و بذر تاثير دارد، از گرده خالص  رقم پيترز استفاده شد. گرده افشاني در دو طرف درختان در ساعات اوليه صبح انجام شد. ميزان محصول  هر درخت بطور جداگانه وزن شد و درصد خنداني ميوه بعنوان يكي از فاكتورهاي كيفي مورد اندازه گيري قرار گرفت.

   پنج گروه چهار تايي درخت ( تيمار) بطور تصادفي انتخاب گرديد و يك گروه چهارتايي درخت بدون تيمار بعنوان شاهد در نظر گرفته شد. به منظور مطالعه اثرات تيمارهاي  گرده افشاني بر روي راندمان گرده افشاني و جوانه زني گرده روي كلاله، سه خوشه گل در هر تيمار توسط پاكتهاي كاغذي پوشانده شدند و سه خوشه گل بدون پاكت نيز بعنوان شاهد در نظر گرفته شدند. گلها روز بعد از آخرين تيمار گرده افشاني به منظور مطالعه درصد جوانه زني  گرده روي كلاله جمع آوري شدند.

 نتايج:

   در سال 1996 تمامي تيمارهاي گرده افشاني الكترواستاتيكي به اضافه گرده افشاني آزاد بطور معني داري ميزان محصول زيادتري در مقايسه با گرده افشاني آزاد توليد كردند. 29% افزايش در تيمار گرده افشاني  در تمام طول گلدهي، 41% افزايش در تيمار ابتداي   زمان گلدهي، 19% در اواسط زمان گلدهي و 20% در آواخر  زمان گلدهي. همانطور كه ملاحظه مي شود تيمار گرده افشاني الكترواستاتيكي  در اوايل شكوفايي گلها، بيشترين ميزان محصول را توليد كرد و نيز بطور معني داري (14 درصد) بيشتر از تيمار گرده افشاني غير الكترواستاتيكي بود.درآزمايشات اول سال 1997، گرده افشاني الكترواستاتيكي به اضافه گرده افشاني آزاد بطور معني داري ميزان محصول را تحت تاثير قرار داد. بيشترين  ميزان محصول با كاربرد 5/0 گرم گرده براي درخت با افزايش معني دار 17% نسبت به شاهد بدست آمد. جوانه زني گرده روي كلاله در تيمار 5/0 گرم گرده براي هر درخت كمترين مقدار نسبت به تمامي تيمارهاي بدون پوشاندن گلها بود. جوانه زني گرده روي كلاله در 1 گرم گرده براي هر درخت از خوشه هاي پوشانده شده 3/5 برابر بيشتر از جوانه زني  در تيمار 5/0 گرم گرده براي هر درخت بود.

   در آزمايشات دوم سال 1997، گرده افشاني غيرالكترواستاتيكي  باعث افزايش محصول شد. اين افزايش نسبت به شاهد (10 درصد) معني دار نبود. و در آزمايش اول سال 1998 گرده افشاني الكترواستاتيكي  تاثير معني داري  در ميزان محصول نداشت. و در آزمايش دوم سال 1998 گرده افشاني الكترواستاتيكي باعث كاهش ميزان محصول بطور معني دار نسبت به تيمارهاي گرده افشاني غيرالكترواستاتيكي و شاهد گرديد.

 بحث:

   تمامي تيمارهاي گرده افشاني الكترواستاتيكي  در سال 1996 بطور معني داري در افزايش  محصول موثر بودند. اين نتايج پيشنهاد مي كند كه ممكن است گرده افشاني بعنوان يك فاكتور  محدودكننده در توليد محصول  پسته باشد. گرده افشاني اضافي در اوايل دوره شكوفايي گلهاي نسبت به تيمارهاي ديگر بسيار موثر است. بنابراين اگر گرده افشاني فاكتور محدودكننده توليد باشد، بهترين زمان گرده افشاني اضافي هنگامي است كه بيشترين گلهاي جوان در خوشه وجود داشته باشد. ميزان جوانه زني گرده روي كلاله رابطه معكوسي با ميزان محصول داشت. تيمار 5/0 گرم گرده براي هر درخت بيشترين ميزان محصول را توليد كرد ، در حاليكه كمترين ميزان جوانه زني گرده روي كلاله را داشت. افزايش زياد گرده روي كلاله ممكن است در برخي حالات  باعث ايجاد رقابت بين دانه هاي گرده روي كلاله شده و باروري گل ماده را كاهش دهد.