نکاتی در مورد باغ های مرکبات

زمان گلدهی:زمان گلدهی در مرکبات به شدت تحت تاثیر عوامل محیطی خصوصاً دما و رطوبت خاک است.گل¬ها در مرکبات دوجنسی بوده و به صورت منفرد یا گروه¬های کوچک در محور برگ و روی شاخه¬های جوان تشکیل می¬شوند. زمان نمو گل¬های موجود در یک گل¬آذین تا حد زیادی با هم فرق دارد. جوانه¬های محوری گل بعد از نمو جوانه انتهایی شروع به نمو می¬نمایند. گلبرگ¬ها ابتدا در درون جوانه و به‌صورت فلسی روی هم قرار دارند ولی با باز شدن و نمو گل خصوصاً در مرحله بلوغ به میزان زیادی از هم فاصله می¬گیرند. پرچم¬ها و گلبرگ‌ها روی نهنج و درست زیر صفحه¬ای کوتاه و حلقه مانند تشکیل می¬شوند. بساک¬ها در کنار و یا نزدیک به سطح کلاله قرار داشته و مادگی را احاطه می¬نمایند. هر بساک از دو کیسه گرده تشکیل شده که به صورت طولی شکافته می¬شوند. تخمدان از ۱۵-۸ برچه تشکیل شده است. در مراحل اولیه رشد، در داخل مادگی دیواره¬ای وجود دارد که در حقیقت ترکیبی از برچه¬های جوان است. برچه¬ها به تدریج به طرف بالا رشد نموده و حاشیه آنها به طرف داخل و برآمدگی مرکزی متمایل می¬شوند. جفت در زاویه داخلی حفره هر یک از برچه¬ها شروع به رشد نموده و تخمک¬ها را به تخمدان متصل می¬نماید. هر تخمک بالغ شامل ناف، خورش، کیسه جنینی با هشت سلول و دو پوشش احاطه کننده است. دانه¬های گرده مرکبات چسبناک بوده و گل¬ها توسط حشرات به دلیل رنگ جذاب و شهد زیاد، درشت بودن جام گل، عطر فراوان گل جذب شده و بدینوسیله خودگرده¬افشانی یا دگرگرده¬افشانی می¬شوند. در شرایط مطلوب، هشت روز پس از گرده¬افشانی عمل لقاح صورت می¬گیرد اما گاهی این مدت تا چهار هفته نیز طول می-کشد.
کوددهی باغات مرکبات:از میان عناصر شیمیایی که توسط درختان مرکبات مصرف می¬شود سه عنصر کربن، اکسیژن و هیدروژن در عمل فتوسنتز تأمین می¬شوند. ازت، فسفر و پتاس عناصر اصلی تغذیه هستند که به مقدار زیاد از زمین برداشت می¬شوند و به آنها عناصر ”ماکرو” می¬گویند. در مقابل عناصری هستند که میزان آنها در خاک کم و نیاز گیاه هم به آنها کم است ولی در تغذیه و تندرستی گیاه نقش مهمی دارند و به آنها عناصر ”میکرو” می¬گویند. بخشی از نیاز غذایی مرکبات از زمین تأمین می¬شود و بخشی دیگر را با دادن کودهای حیوانی و شیمیایی(ماکرو و میکرو) تأمین می¬کنند.
– استفاده از کود حیوانی در تغذیه مرکبات:مصرف کود حیوانی علاوه بر تغذیه گیاه دارای نقش مهمتری در اصلاح خاک است. هر سه سال یک بار (اواخر زمستان)۳۰-۲۰ تن در هکتار در ناحیه فعالیت ریشه با خاک مخلوط گردد. ترجیحاً چالکود بدین ترتیب که شیاری به عمق ۲۰ سانتی متر در بیرون از آبچکان درخت ایجاد و کود ریخته شود.زمان کوددهی پاییز تا اسفند و پس از برداشت میوه است.
– استفاده از کود شیمیایی در تغذیه مرکبات:فسفر به صورت فسفات آمونیوم، پتاس به صورت سولفات¬پتاس و ازت به صورت سولفات آمونیم مصرف می¬شود. میانگین مصرف فسفات آمونیم به ازای هرسال سن درخت ۵۰ گرم است. سولفات پتاس به ازای هرسال سن درخت ۱۰۰ گرم و سولفات آمونیم به ازای هرسال سن درخت ۲۰۰ گرم (در ۲ تا ۳ نوبت) است.کودهای فسفره و پتاسه پس از برداشت میوه تا اسفند ماه(ترجیحاً اسفند ماه ) با شخم باغ، همراه کود حیوانی به زمین داده می¬شود. سولفات آمونیم از اسفند تا اردیبهشت در ۲ تا ۳ نوبت مصرف می¬شود. نوبت اول همراه با شخم و با سایر کودها، نوبت دوم به صورت سرک با فاصله یک ماه از نوبت اول و نوبت سوم (اگر بدهند) با نوبت دوم یک ماه فاصله خواهد داشت.کود دهی به دو صورت چالکود یا پخش سطحی و زیر و رو کردن خاک انجام می شود (به فاصله ۵۰ سانتیمتر از تنه درخت به سمت آب چکان درخت، کوددهی صورت می گیرد)اگر آبیاری به روش قطره¬ای باشد کودهای فسفره و پتاسه به صورت دستی و کود ازته همراه آب (محلول در آب آبیاری) داده می-شود.عناصر فرعی که به کودهای میکرو معروف هستند عمدتاً به صورت محلول بر روی درختان پاشیده می¬شوند. در مواردی که ابیاری به روش قطره¬ای باشد کودهای میکرو نیز همراه آب به درخت داده می¬شوند. در جنوب کشور از میان کودهای میکرو ”سکوسترین ۱۳۸” برای رفع کمبود آهن داده می¬شود. در شمال کشور آهن، مس، روی، منگنز، منیزیم، کلسیم و گوگرد و بٌر مصرف می¬شود. زمان مصرف کودهای میکرو یک نوبت و زمانی است که میوه به اندازه فندق است و نوبت دیگر ۲۰ تا ۳۰ روز بعد که میوه به اندازه گردو شده باشد.در مورد این که راهکاری مناسب برای جلوگیری از ریختن گل ها و یا به حداقل رساندن میزان ریزش گل در در حالت کلی و بدون در نظر گرفتن عوامل محیطی میزانی از گل ها به شکل طبیعی ریزش دارند اما ما میتوانیم با بکارگیری یکسری کودهای هورمونی در این زمان از محصول بیشتری با نگه داشتن گل ها بهرهمند گردیم.همراه با موارد کودی که در بالا ذکر شد و برای یک باغ مرکبات ضروری دانسته شد میتوان از یک کود هورمونی به نام بیوتراک استفاده کرد این نوع کود محرک گل هست و حاوی ازت، پتاس، بر ، روی و مقادیر قاب توجهی از الکل های قندی، اسید های ارگانیک، آمینو اسیدها ، کربوهیدرات ها، فیتو هورمون ها و ویتامین ها میباشد.البته این نکته قابل ذکر هست که این نوع کود در زمانی که میوه ها حالت فندقی میشوند میتوان به صورت محلول پاشی ۳ تا ۵ لیتر با توجه به توصیه روی ظرف محلول پاشی استفاده کرد. در زمانی که مرکبات در گل هستند محلول پاشی باعث ریزش گل شده و به درخت آسیب میرساند. در این حالت به میزان هر درخت با توجه به اطلاعات مندرج بر روی ظرف سم در ۲ حالت آبیاری غرقابی و قطره ای که متفاوت است همراه با آبیاری مورد استفاده قرار میگیرد.مجموعه این راهکارها و مراقبت ها در نهایت منجر به باردهی بهتر و ماندگاری بیشتر گلهای مرکبات خواهد شد
ریزش میوه و برگ در مرکبات:
همیشه اختلاف فاحشی بین تعداد گل تشکیل شده روی درختان میوه در بهار و تعداد میوه رسیده به مرحله بلوغ وجود دارد. برای باغدار در سال کم بار وقتی میوه های کوچک یا نزدیک به رسیدن از درخت می اُفتد موجب ناراحتی می شود. حتی در سال های پُربار فقط حدود یک تا دو درصد گل ها تبدیل به میوه شده و برای تولید محصول رضایت بخش جهت برداشت می رسند. برای ریزش بیش از حد میوه درختان دلایلی وجود دارد و این ریزش عامل مهم در تعیین مقدار محصول قابل برداشت می باشد. همه میوه ها در بیشتر شرایط دچار ریزش مستمر بعد از گلدهی نمی شوند. میوه درختان دستخوش دو یا سه موج ریزش می شوند. وقتی یک میوه کوچک می خواهد از درخت بیاُفتد در دیواره های اتصالی بین لایه های سلول های دمگل ساقه میوه تغییراتی ایجاد می شود و لایه ریزش بوجود می آید. این تغییرات تحت کنترل هورمون ها هستند و آنها نیز به نوبه خود تحت تاثیر عوامل دیگر می باشند.
لقاح : اولین موج ریزش بطور کلی بلافاصله بعد از گلدهی بخاطر عدم لقاح میوه ها صورت می گیرد. این ریزش معمولا” چند هفته ادامه پیدا می کند و بسته به نوع رقم قبل از تمام شدن این موج ممکن است دچار چند موج ریزش جزئی نیز شود.باغدار در این مرحله می تواند با فراهم کردن ارقام دگر افشان مناسب و افزایش تعداد کندو زنبور عسل در باغ شدت این موج ریزش را کاهش دهد.دومین موج اصلی ریزش میوه ها هنگامی اتفاق می اُفتد که میوه ها کوچک و به اندازه یک فندق هستند و حدود یک سانتی متری قطر دارند. معمولا” هر چه تعداد گل نسبت به اندازه درخت بیشتر باشد در مرحله اول درصد کمی از میوه های کوچک می ریزند و سپس در موج دوم درصد ریزش یوه ها بیشتر می باشد. باغدار ریزش میوه ها در موج دوم را می تواند از طریق ذیل کاهش دهد.
۱- تامین رطوبت همیشه به اندازه کافی مخصوصا” در ایام آب و هوای گرم و وزش بادهای خشک که موجب تخلیه سریع رطوبت خاک می شود مهم است.
۲ جلوگیری از ایجاد خسارت به ریشه ها بوسیله ادوات کشاورزی یا آب ماندگی یا پوسیدگی ریشه .
۳- اطمینان از تامین عناصر غذایی ، مخصوصا” ازت مهم می باشد و در این مورد سلامت شاخه و برگها و بُنیه رضایت بخش درخت معمولا” راهنمایی خوبی است.
۴- از دادن بیش از اندازه کود شیمیایی خود داری نمائید.
ریزش پیش از برداشت:بسته به شرایط آب و هوا در دوره اصلی رشد میوه ریزش زیادی صورت می گیرد. وقتی میوه ها نارس هستند لایه ریزش تشکیل می شود و میوه ها از درخت می اُفتند. برخی عوامل محیطی موجب این نوع ریزش می شود.
ریزش میوه تا یک سطح قابل تحمل درخت طبیعی است. اگر در ماههای گرم تابستان ریزش گل یا میوه خیلی زیاد باشد، آبیاری منظم و صحیح و در حد مورد نیاز درخت اغلب یک راه حل برای مشکل ریزش میوه است. وقتی شرایط آب و هوا بسیار گرم ، خشک و همراه با وزش زیاد باد باشد ریزش میوه شروع می شود. در چنین شرایط آبیاری منظم در کاهش ریزش میوه بسیار مفید است. در نتیجه جذب آب خیلی زیاد توسط درخت امکان ریزش زیاد میوه همراه با ترکیدگی در پوست میوه وجود دارد. این عارضه با آبیاری نامنظم تشدید می گردد.
ریزش برگ یا مرگ سر شاخه :در شرایط کمبود نور یا سایه انداز شدید روی درختان مرکبات ریزش برگ و مرگ سر شاخه جوان بوجود می آید. درختان مرکبات در طول روز حداقل به ۶ ساعت نور نیاز دارند. تغییر ناگهانی در شرایط نور نیز می تواند سبب مشکلاتی برای درختان مرکبات شود. در صورت در یافت نور کافی توسط درختان باز هم ریزش برگ مشاهده می شود. علت آن احتمالا” می تواند کمبود آب یا آب خیلی زیاد باشد. در اثر کمبود شدید آب برگ درخت می ریزد و شاخه های جوان خشک می شود اما آب خیلی زیاد موجب پوسیدن ریشه ها می شود و در نتیجه درخت قادر به تامین آب و مواد غذایی مورد نیاز خود نیست و در نهایت ریزش برگ و مرگ سر شاخه بوجود می آید. با اصلاح روش آبیاری و تامین نیاز آبی درخت به صورت منظم درخت برگدهی را دوبار شروع می کند. اگر درخت تمام برگهای خود را در اثر ریزش از دست بدهد، ناامید نشوید. با هرس و اصلاح شرایط رویش ممکن است درخت دوباره برگ بدهد.

منبع:K.T.whitely.2007.Causesof fruit drop.Department of Agriculture Australlia.نویسندگان:ارازقلی قرنجیک،سعید مومن زاده
اف اس پی مارکت