بررسی نقش عنصر غذایی بر ( B ) بر رشد و عملکرد خیار سبز گلخانه ای

عنصر بر جزو عناصر غذایی کم مصرف می باشد. این عنصر علی رغم اینکه از نظر کمیت جزو عناصر کم نیاز شناخته شده است، نقش فوق العاده مهمی در رشد و نمو و عملکرد محصولات زراعی و باغی بر عهده دارد. از جمله مشکلات این عنصر دامنه کم بین حد کمبود و سمیت عنصر بر می باشد. با کوچکترین تغییری در مقدار این عنصر در خاک ممکن است یک خاک مبتلا به کمبود دچار مسمومیت شود. به عنوان مثال حد مطلوب و بهینه این عنصر در برگ خیارسبز ۳۰ تا ۷۰ میکروگرم بر گرم ( p.p.m ) برآورد گردیده است. چنانچه مقدار عنصر در برگ گمتر از ۲۰ میکروگرم برگرم ( پی.پی.ام ) شود گیاه دچار کمبود و بیشتر از ۱۰۰ پی.پی.ام گیاه را دچار مسمومیت می نماید.
نکته حائز اهمیت در تغذیه گیاه با بر، غیر پویا بودن(immobile ) این عنصر داخل اندام های گیاهی می باشد. منظور از غیر پویا بودن این است که در شرایط کمبود، این عنصر از دیگر اندام ها به سمت نقاط رشدی ( که معمولا بسیار پر نیاز هستند )و جوان تر منتقل نمی شود.با توجه به غیر پویا بودن عنصر بر، برای تغذیه مطلوب گیاه تامین مداوم این عنصر از طریق خاک در طول فصل رشد لازم است. از زمان کاشت تا آخر فصل رشد بایستی بر به اندازه کافی در خاک وجود داشته باشد تا بطور منظم و پیوسته نیاز نقاط رشدی ( مریستمی ) به این عنصر فراهم شود.
در شرایط کمبود بر، علائم کمبود در برگ و میوه ظاهر می شود. در مراحل اولیه کمبود جوانترین برگ ها ظاهری چروکیده ( پلیسه ) پیدا می کنند. در صورت ادامه کمبود و تشدید آن حاشیه برگ های پیر یک نوار پخشیده زردرنگ گسترش می یابد ( شکل ۱). برگ های جوان و انتهای ساقه خشک شده و رشد گیاه متوقف می گردد. میوه های تازه تشکیل شده لکه های زردرنگی در محل چسبیدن میوه های ریز به ساقه ظاهر شده و میوه ریزش می کند( شکل ۴). بر روی پوست میوه های بزرگترنقاط کرک مانند سفیدرنگی تشکیل می شود(شکل ۲). میوه مبتلا به کمبود بربافت آن استحکام نداشته و نرم ( میوه حالت ترد و شکنندگی معمولی را ندارد ) است. هنگام پوست گیری میوه این نرم و پوکی به خوبی احساس می شود(شکل ۳).

شکل – ۱ – علائم کمبود بر بر برگ خیار سبز

شکل – ۲ – کمبود بر در میوه خیار سبز ( لکه های چوب پنبه ای سفید روی سطح میوه )

شکل – ۳ – کمبود بر ( لکه سفید چوب پنبه ای و نرمی بافت میوه )

شکل – ۴ – ریزش میوه جوان و زرد شدن محل اتصال میوه به ساقه
رفع کمبود بر: هنگام استفاده از کودهای حاوی بر برای رفع کمبود این عنصر نیاز به دقت زیادی می باشد. در صورت کوچکترین اشتباه ممکن است که مشکل مسمومیت بوجود آید. حدفاصل بین کمبود و مسمومیت بر کوتاه بوده و با کوچکترین تغییری در مقدار بر، خاک دچار کمبود و یا مسمومیت می شود. برای رفع کمبود بر دادن حدودا ۱۰ کیلوگرم در هکتارکود براکس توصیه می شود. البته محلول پاشی برگی با ۱۰۰ گرم در ۱۰۰ لیتر آب کود براکس یا ۵۰ تا ۷۵ گرم بر ۱۰۰ لیتر آب کود اسیدبوریک هم قادر به رفع کمبود بر می باشد. دو تا سه نوبت محلول پاشی با فاصله زمانی ۷ تا ۱۰ روز جواب بهترو کم ریسک تری نسبت به کاربرد خاکی براکس یا اسیدبوریک میدهد.
مسمومیت بر: گیاه خیارسبز نسبت به مسمومیت بر فوق العاده حساس است. در حالت مسمومیت فاصله بین رگبرگها در برگهای پیر زرد رنگ ( کلروزه) می شود. با ادامه مسمومیت در قسمت های زردرنگ لکه های قهوه ای و سوخته بوجود آمده و با اتصال آنها به همدیگربخش وسیعتری از برگ سوخته و از بین میرود. همزمان با تغییرات فوق الذکر در برگ های پیر، برگهای تازه تشکیل شده و جوان خشک شده و انتهای ساقه ( مریستم انتهایی ) مرده و رشد طولی گیاه متوقف می گردد.
رفع مسمومیت بر: برای خارج کردن بر اضافی از خاک و محدوده فعالیت ریشه، آبشویی با آب شیرین توصیه شده است. عموما برای شستشوی بر نیاز به مقدار زیادی آب میباشد. استفاده از ماده اصلاحی سولفات کلسیم آبدار ( گچ کشاورزی )، مقدار آب مورد نیاز برای شستشوی بر از خاک را به حدود یک سوم کاهش میدهد. دلیل این امر رابطه منفی و آنتاگونیسمی بین آنیون سولفات ( حاصل از انحلال گچ ) و بر است. بین کاتیون کلسیم حاصل از انحلال گچ و بر در بافتهای گیاهی رابطه منفی و آنتاگونیسمی وجود دارد. محلول پاشی با کودهای حاوی کلسیم براحتی بر اضافی را داخل اندام های گیاهی خنثی و بی اثر می نماید. البته وجود مقادیر کم و مناسب بر، به تحرک و پویایی عنصر کلسیم داخل بافتهای گیاه کمک میکند. با توجه به نقش تعیین کننده عناصر غذایی بر و کلسیم در آینده فیزیولوژی و حرکت این دو عنصر داخل گیاه بطور مفصل بررسی شده و در اختیار مطالعه کنندگان محترم سایت قرار داده میشود.

b-deficiency-2 b-deficiency-4 excess-b