هرس ریشه

هرس ریشه #Root_pruning در درختان پسته
از اعمال مدیریتی که در درختان پسته می تواند با اشتباه انجام گیرد #هرس_ریشه است. هرس ریشه به معنای علمی خود در درختان پسته مرسوم نیست یعنی برای درختان پسته در رفرنس ها و منابع علمی موثق هرس ریشه #Root_pruning به معنای برداشت و خروج یک چهارم از کل مساحت خاک و ریشه اطراف تنه و قرار گرفتن خاک جدید توصیه نشده است. دلیل این امر واکنش سخت درختان پسته به باززایی مجدد ریشه هاست. در عملیات هرس ریشه درختان پسته اگر ریشه هایی با قطر بیش از ۲ سانتی متر قطع شوند شما ریز ریشه های متصل زیادی را از دست خواهید داد و این ریشه ها به سختی باززایی خواهند کرد و هرچه قطر بیشتر باشد این باززایی دشوارتر خواهد بود. جدیدا مشاهده می کنیم که تنها با هدف هرس ریشه اقدم به قطع ریشه های دو سوی درخت با بر هم زدن خاک توسط بیل مکانیکی یا ادوات مشابه اقدام می شود و صرفا دلیل آنرا هرس ریشه عنوان می کنند و نه لایه سخت. این عمل در درختان بالغ پسته قویا مردود است. بهترین هرس ریشه #Root_pruning در درختان پسته همان برهم زدن خاک سطحی است که در بین باغداران به #پاکنی درختان مشهور است. این عمل اگر عمقی و مناسب انجام شود خود هرس ریشه ی مناسب خواهد بود و ریشه هایی قطع می شوند که براحتی ترمیم می شوند و واکنش درختان پسته نیز کاملا مثبت خواهد بود. با احترام فراوان محمد جواد محمودی میمند

هرس سربرداري درخت پسته

هرس سربرداري درخت پسته : که به معنی قطع قسمتي از سر يا انتهاي فوقاني بازو، شاخه و سرشاخه هاي درخت می باشد. با انجام این هرس، شاخه يا سرشاخه و بازو ازمحل بريدگي تحريك شده و رشد جوانه هاي جانبي تشديد مي گردد.
در درختان بالغ، این نوع هرس باعث تولید شاخه های جانبی در شاخه های ۳ تا ۵ ساله و کاهش طول شاخه های بلند یک ساله در قسمت بالای تاج درخت می شود. در هرس سربرداری حفظ حداقل یک جوانه رویشی در بالای جوانه گل مهم است. این هرس باعث جلوگیری از رشد بیشتر رویشی و ثمردهی بالا در سال بعد می شود. با توجه به اینکه در ایران هرس درختان پسته بصورت دستی انجام می شود لذا اصلی ترین نکته در این هرس برای کارگران، دانستن اختلاف بین جوانه گل و جوانه رویشی است.

هرس تنك شاخه درخت پسته : که به معنی بيخ بركردن شاخه از انتهاي تحتاني است و برای کاهش تراکم شاخه ها ی داخل تاج درخت استفاده می شود. اين نوع هرس باعث تسهيل نفوذ نور خورشيد و جلوگيري از ايجاد سايه در درخت شده، رشد شاخه هاي مثمره مركزي را تسريع کرده و باعث افزایش توليد ميوه مي شود. ضمن آنکه رشد عرضي درخت در بين رديفها را محدود می کند. اين روش هرس تاثير زيادي در تقويت و تحريك رشد رويشي جانبي مثل هرس سربرداري ندارد.
جهت محدود نگهداشتن اندازه درخت، انجام هرس سربرداري وتنك شاخه بصورت ساليانه الزامي است.

 

مبانی هرس پسته

سه خصوصیت پسته به شرح زیر باید در برنامه هرس مد نظر قرار گیرد:

اول، سال آوری می باشد که میزان آن را حجم محصول سال قبل مشخص می کند. محصول زیاد روی شاخه یکساله، منجر به کاهش ظرفیت میوه دهی سال بعد و ریزش جوانه های گل تولید شده در شاخه سال جاری می شود.

دوم، غالبیت انتهایی شدید در پسته است. به این معنی که شاخه های قوی سال جاری فقط از نزدیک ترین جوانه های انتهایی شاخه های یکساله بوجود می آیند. این عارضه با افزایش سن درخت بیشتر ظاهر می شود و درنتیجه مشکل ثمر دهی محصول درقسمت تاج درخت زیاد شده و تاج درختان پهن و سایه دار شده و باروری درخت کاهش می یابد. بر اساس مطالعات انجام یافته، غالبیت انتهایی در ۶۵درختان مسن می تواند با قطع شاخه های ۳ یا ۴ ساله در تاج درخت کاهش یابد.

سوم، محدود کردن درختان در فضایی است که بر اساس فواصل بین ردیف و فاصله بین درختان روی ردیف به هر درخت اختصاص دارد. عدم محدود کردن درختان در فضای اختصاص داده شده، منجر به کاهش ثمردهی باغات ناشی از سایه اندازی بر یکدیگر می شود. هرس مناسب درختان بالغ اثرات این عوامل را کم می کند و تاج درخت را در بالاترین ظرفیت تولید حفظ می کند.

به طورکلی از اهداف اصلی هرس در درختان پسته می توان به محدود کردن اندازه درخت متناسب با فواصل بین ردیف و فاصله روی ردیف، تشکیل شاخه های میوه دهنده جدید و بهبود نفوذ نور در شاخه ها، اشاره کرد. هرس در سلامتی و افزایش عمر درختان موثر بوده و باعث کاهش سال آوری می شود. اثرات مطلوب هرس سالیانه، فقط زمانی بروزمی کند که دیگر عملیات باغی مثل آبیاری، کود دهی و کنترل آفات بخوبی انجام شود.

بر این اساس هرس در درختان پسته با توجه به سن درخت به دو شکل انجام می شود:

هرس فرم دهی: که هدف از انجام آن، ایجاد اسکلت قوی و محکم، شکل مناسب و مورد نظر، تحریک رشد شاخه های مناسب برای ایجاد تاج متراکم و افزایش میزان رشد

شاخه های باقیمانده می باشد. مراحل انجام هرس فرم، باید از اولین فصل خواب نهال کاشته شده در باغ آغاز و در فصل خواب پنجم تکمیل شده باشد.

هرس باردهی: به کلیه عملیاتی گفته می شود که در دوره خواب زمستانه بر روی درختان بارده و به منظور قطع قسمتی یا تمام شاخه یک درخت انجام می شود. هدف از هرس باردهی تحت تاثیر قرار دادن و هدایت نحوه رشد و باروری گیاه می باشد.

معمولاً در هرس باردهی درختان پسته دو روش بکار گرفته می شود:

۱- هرس سربرداری: که به معنی قطع قسمتی از سر یا انتهای فوقانی بازو، شاخه و سرشاخه های درخت می باشد. با انجام این هرس، شاخه یا سرشاخه و بازو ازمحل بریدگی تحریک شده و رشد جوانه های جانبی تشدید می گردد.

در درختان بالغ، این نوع هرس باعث تولید شاخه های جانبی در شاخه های ۳ تا ۵ ساله و کاهش طول شاخه های بلند یک ساله در قسمت بالای تاج درخت می شود. در هرس سربرداری حفظ حداقل یک جوانه رویشی در بالای جوانه گل مهم است. این هرس باعث جلوگیری از رشد بیشتر رویشی و ثمردهی بالا در سال بعد می شود. با توجه به اینکه در ایران هرس درختان پسته بصورت دستی انجام می شود لذا اصلی ترین نکته در این هرس برای کارگران، دانستن اختلاف بین جوانه گل و جوانه رویشی است.

۲- هرس تنک شاخه: که به معنی بیخ برکردن شاخه از انتهای تحتانی است و برای کاهش تراکم شاخه ها ی داخل تاج درخت استفاده می شود. این نوع هرس باعث تسهیل نفوذ نور خورشید و جلوگیری از ایجاد سایه در درخت شده، رشد شاخه های مثمره مرکزی را تسریع کرده و باعث افزایش تولید میوه می شود. ضمن آنکه رشد عرضی درخت در بین ردیفها را محدود می کند. این روش هرس تاثیر زیادی در تقویت و تحریک رشد رویشی جانبی مثل هرس سربرداری ندارد.

جهت محدود نگهداشتن اندازه درخت، انجام هرس سربرداری وتنک شاخه بصورت سالیانه الزامی است.

فصل هرس

درخت پسته را همانند سایر درختان میوه سردسیری همه ساله در زمستان و هنگام خواب گیاه هرس می نمایند. هرس زمستانه باعث ضعف کمتر و تقویت بیشتر جوانه های باقی مانده درخت می شود. عملیات هرس بایستی پس از ریزش برگ (خزان) و قبل از متورم شدن جوانه ها در اواخر زمستان انجام و به اتمام برسد.

هرس تابستانه غالباً در مورد درختان جوان پسته قبل از باردهی انجام می شود و در درختان بالغ صرفاً جهت حذف شاخه های بیمار، معیوب و مانع که در مسیر رفت و آمد باغ هستند، انجام می شود.

در آمریکا، باغداران پسته از روش مکانیکی برای هرس استفاده می کنند.هرس مکانیکی سریع و کم هزینه است و مساحت زیادی را می توان با استفاده از ماشین در زمان کوتاه هرس کرد. ماشین هرس دارای تعدادی باند دوار است که در ارتفاع یا عرض خاصی تنظیم می شوند. بررسی های انجام شده در آمریکا نشان داده است که اختلافی در میزان محصول در هرس مکانیکی و هرس دستی وجود ندارد چون اگرچه در هرس مکانیکی جوانه گل بیشتری حذف می شود اما با افزایش تعداد پسته در خوشه و درشت تر شدن میوه ها، این نقیصه جبران می شود

اصول کلی هرس درختان میوه

معمولاً هرس زمستانه به هنگام خزان گیاه انجام می‌شود، با وجود این در تمام ماه‌های پاییز و زمستان این عمل میسر است.

هرس

۱- هرس زمستانه

هرس شدید زمستانه درختان موجب تقویت شاخه‌های تولید شده در سال آینده می‌شود و چنانچه درخت هرس زمستانه نشود یا هرس سبکی در روی آن صورت گیرد، شاخه‌های حاصل از رشد جدید کمتر خواهد شد. شاخه‌های جدید رشد کرده پس از هرس زمستانه طویل‌تر هستند زیرا میان گره‌های بلندتری دارند. همچنین برگهای سبزتر و بزرگتری دارند. از این نظر که هنگام خزان، شاخه‌ها فاقد برگ بوده و به آسانی قابل رؤیت هستند انجام هرس زمستانه دقیق‌تر است.

درختی که هرس سنگین می‌شود تعداد جوانه‌های کمتری برای رشد شاخه‌هایش در فصل بعد دارد، بنابراین مواد غذایی ذخیره شده در درخت به شاخه‌ها و جوانه‌های کمتری قسمت شده و در نهایت شاخه‌های جدید رشد بیشتری خواهند داشت. اما بایستی توجه داشت که هرس شدید زمستانه باعث تأخیر در باردهی گیاه می‌شود.

۲- هرس تابستانه :

زمان اجرای هرس تابستانه با توجه به عوامل محیطی و میزان رشد گونه گیاهی متفاوت است با وجود این در مورد درختان میوه ماههای اردیبهشت تا تیر ماه مناسب خواهند بود. در هرس تابستانه شاخه‌های نابارور درخت مانند پاجوش‌ها و نرک‌ها و همچنین گلها و میوه‌های کوچک اضافی نیز حذف می‌شوند. بنابراین هرس پوست، گل و میوه، حذف برگها و سرزنی شاخه‌های در حال رشد از جمله هرس‌های تابستانه محسوب می‌شوند. برای مثال حذف تعدادی از برگهای بالغ درخت که بر روی میوه‌های در حال رشد سایه‌اندازی می‌کنند موجب تغییر رنگ در میوه‌ها شده و کیفیت بازارپسندی محصول را افزایش می‌دهد.

درختان خزان‌دار در بهار شروع به رشد می کنند، معمولاً این رویش چندین هفته و تا فرارسیدن دوره رکود زمستانه باقی می ماند. زمان انجام هرس تابستانه مهم است. اگر هرس تابستانه پیش از اتمام رشد اولیه درخت انجام شود دوره رشد رویشی طولانی‌تر شده و مواد گیاهی از دست رفته در اثر هرس جایگزین می شود. این عمل در درختانی که جوانه گل آنها بر روی چوب یکساله تشکیل میشود، باعث کاهش گل انگیزی می گردد زیرا دوره رشد مناسب برای گل‌انگیزی در شاخه‌های جدید کوتاه می شود. اگر پس از اتمام رشد شاخه‌ها، هرس تابستانه صورت گیرد مقدار سطح برگ و فتوسنتز کم شده و قدرت درخت کاهش می یابد. در نهایت اگر هرس تابستانه بسیار دیر هنگام انجام شود تعداد جوانه‌های گل و گلدهی کاهش پیدا می‌کند.

در درختان میوه‌ای که محل تشکیل جوانه گل آنها سیخک‌های (Spurs) (شاخه‌های کوتاه میوه دهنده) دو ساله است هرس تابستانه ممکن است گلدهی را تحریک کند زیرا با حذف شاخه‌های سال جاری نور بیشتری به جوانه‌ها و برگهای اطراف سیخک‌ها می رسد و رقابت سیخک‌ها با سرشاخه‌های در حال رشد کاهش می ‌یابد.

زخم‌های حاصل از هرس زمستانه دیرتر از هرس تابستانه ترمیم می‌شوند زیرا در فصل رشد گیاه سریع‌تر می ‌تواند محل زخم را بپوشاند از اینرو احتمال آلودگی زخم‌ها در طی زمستان کمی بیشتر است.

اصول کلی هرس درختان میوه :

حذف شاخه‌ها و ریشه‌های زاید یکی از اصولی ‌ترین روش‌ها در تولید میوه است. حذف اندام‌های زاید درختان به منظور تغییر برخی وظایف فیزیولوژیکی صورت می‌گیرد. در درختان جوان قطع شاخه‌های زاید باعث ایجاد اسکلت اولیه می‌شود. در درختان بارور و مسن چنانچه قطع شاخه‌ها به طریق صحیح انجام شود موجب نفوذ نور بیشتر به درون تاج درخت، انتقال مواد فتوسنتزی به میوه و ریشه و در نهایت باعث تنظیم تشکیل جوانه گل خواهد شد.

هرس به منظور اسکلت ‌بندی درخت:

همانطوری که قبلاً در بحث ازدیاد نباتات بیان شد بسیاری از پایه‌های درختان میوه را با استفاده از نهال‌های بذری تکثیر می‌کنند. نهال‌ها به مدت ۴ – ۱ سال در خزانه نگهداری می ‌شوند و سپس در پاییز یا زمستان از خزانه به زمین اصلی منتقل می‌شوند. از آنجایی که ریشه نهال‌های بذری عمیق است در هنگام جابجا کردن و انتقال به بستر اصلی، تعدادی از ریشه‌ها آسیب می‌بینند از اینرو بایستی ریشه‌های زخمی را هرس کرد. از طرفی با حذف مقداری از ریشه‌های نهال باید تعادل بین اندام‌ هوایی و ریشه نهال را تنظیم کرد. برای این منظور مقداری از شاخه‌ها را نیز هرس می‌کنند.

نهال‌ها بطور کلی به دو شکل موجودند برخی دارای تنه صاف و فاقد انشعاب هستند و بعضی چند شاخه فرعی داشته و منشعب می باشند. نحوه هرس این دو نوع نهال پس از کاشت در زمین اصلی ، تا حدودی با یکدیگر متفاوت است. در حالت اول تنها کافی است که سربرداری نهال در ارتفاع تقریبی ۸۰-۵۰ سانتی‌متر انجام شود. در حالت دوم که نهال منشعب است ابتدا باید چند شاخه فرعی را بطوریکه با هم حداقل ۱۰ سانتی‌متر بر روی تنه نهال فاصله‌ دارند به عنوان شاخه‌های اصلی و آینده درخت انتخاب کرده و سپس دقت کرد که این شاخه‌ها فضای تاج درخت آینده را در تمام جهات فرا گرفته باشند و تداخلی در یکدیگر نداشته باشند. همانطور که قبلاً گفته شد زاویه بین شاخه‌ها و تنه نهال‌ باید به اندازه کافی باز باشد زیرا پس از گذشت چند سال زاویه مذکور کاهش خواهد یافت. لازم به یادآوری است که اعمال انجام شده در نهال‌های منشعب، در نهال‌ هال صاف و فاقد انشعاب در سال دوم انجام می‌شود.

در هر دو حالت زاویه بین شاخه‌ها و تنه تا زمانی که نهال دارای شاخه‌های جوان و قابل انعطاف است باید با کمک تکه‌های چوب باز نگه داشته شود. در سال دوم، هرس شاخه‌های اصلی بدین صورت است که حدود نیمی از طول آنها حذف می‌شود.

در سال‌های سوم و چهارم پس از کاشت نهال، هرس تنها به حذف شاخه‌های رشد یافته اضافی و نامطلوب محدود شده و فرم و اسکلت اصلی نهال که شامل تنه و ۴ – ۳ شاخه اصلی است باید حفظ شود.

اصول هرس باردهی درختان:

درختی که بدون دخالت باغدار و در شرایط طبیعی رشد کرده، معمولاً شاخ و برگ زیادی تولید می کند که همراه با تداخل آنها نیز می‌باشد، این موضوع مانع از رسیدن نور کافی به داخل تاج درخت می‌شود و به دنبال آن از کیفیت و مرغوبیت میوه‌ها کاسته می‌شود. از اینرو هرس مناسب و کافی درختان میوه برای رسیدن به خصوصیات مطلوب محصول همواره مورد توجه باغداران بوده است. پس از اینکه درختان میوه به باردهی رسیدند، لازم است هر ساله یا هر چند سال یک مرتبه برخی از انواع هرس بر روی آنها انجام شود تا کیفیت و کمیت محصول در دوران باردهی اقتصادی درخت حفظ شود. با توجه به اهمیت پرورش میوه‌های دانه‌دار به ویژه سیب و گلابی در بحث میوه‌کاری، در اینجا به اصول کلی در مورد هرس باردهی این گونه‌ها اشاره شده و یادآوری می‌شود که دقت کافی در این موارد راهنمای خوبی برای هرس باردهی در درختان میوه است.

۱- هوا و نور موجب تغذیه و رشد اعضای شاخه درخت می شوند. اکسیژن، دی اکسید کربن و انرژی لازم برای انجام عمل فتوسنتز در برگهای گیاه، از محیط بالای سطح زمین تأمین می‌شود پس گیاه باید در شرایطی پرورش یابد که از این لحاظ محدودیتی برای آن موجود نباشد. زیرا برگها محل اصلی تولید (Source) شیره پرورده در گیاه می‌باشند.

۲- قسمت‌های فوقانی یک شاخه بهتر از قسمت‌های تحتانی آن تغذیه می شوند. بدین منظور که شیره نباتی همواره تمایل دارد به قسمت‌های انتهایی شاخه‌های اصلی و فرعی که رشد عمودی دارند صعود نماید. این موضوع می‌تواند به دلیل وجود و سنتز هورمون‌های رشد مانند اکسین‌ها و جیبرلین‌ها در انتهای شاخه باشد.

۳- از نظر رشد و نمو، بین اعضای رویشی و زایشی (بارده) درخت رقابت وجود دارد. پس با حذف مقداری از میوه‌ها در درختان بارده، مواد غذایی برای رشد شاخ و برگ و تقویت درخت مصرف شده که با تولید شیره پرورده بیشتر، تبدیل جوانه‌های رویشی به زایشی برای سالهای بعد تأمین می‌شود.

۴- قسمت‌های مختلف یک شاخه با یکدیگر همبستگی دارند. برای مثال اگر سیخک‌های یک شاخه حذف شوند شیره نباتی که به مصرف سیخک‌ها می‌رسید به طرف سایر اندام‌های مجاور هدایت می‌شود و رشد و نمو آنها را تسهیل می کند. در صورت حذف قسمتی از اعضای جذب کننده(Sink) شیره نباتی، ذخایر موجود بطور منظم بین اعضای باقیمانده تقسیم می شود زیرا تغییری در میزان جذب مواد غذایی از خاک به وجود نیامده است.

۵- جوانه‌های واقع بر روی قسمت‌هایی از شاخه‌ که جریان شیره خام در آنجا بیشتر است به صورت شاخه‌های جوان تکامل یافته و تولید چوب می‌کنند.

۶- جوانه‌هایی که با شیره خام کمتر و شیره پرورده کافی تغذیه می‌شوند به آسانی به جوانه گل تکامل می‌یابند. در فصل تابستان میزان شیره پرورده تولید شده در برگها به حداکثر ممکن می‌رسد زیرا رشد برگها و سطح برگ درخت افزایش یافته است. این زمان با تمایز یابی جوانه‌های چوب به گل برای محصول سال آینده مصادف است. بنابراین باید از انجام هرس شدید درخت در طی تابستان خودداری کرد.

سیستم‌های تربیت درختان:

قبلاً اشاره شد که تربیت یعنی ایجاد شکلی خاص در گیاه به منظور‌های معین. مثلاً باز کردن تاج درخت برای ورود نور بیشتر، تنظیم ارتفاع درخت و تقویت شاخه‌های اصلی. تربیت درختان به اشکال گوناگون و متفاوت صورت می ‌گیرد که در این جا تنها به ذکر سه روش مهم در تربیت درختان میوه اکتفا می‌شود.

شکل جامی (Vase (open center) (مرکز باز، بدون شاخه پیشاهنگ :

هدف از این روش، تربیت درختان با تاج پهن می‌باشد که مرکز آن باز است. یک تنه کوتاه به ارتفاع حدود ۳۵-۳۰ سانتی‌متر و تعدد ۶-۵ شاخه که از مرکز درخت منشاء می‌گیرند شکل کلی درختان پرورش یافته به روش مرکز باز است. با وجود اینکه نفوذ نور به تاج درخت مطلوب بوده و رنگ‌پذیری میوه و گل انگیزی در درخت را افزایش می‌دهد اما این سیستم برای پرورش درختان میوه زیاد کاربرد ندارد. علاوه بر آن در درختانی مانند سیب و گلابی از این روش استفاده نمی‌شود زیرا:

۱- درختان به طور طبیعی به این شکل رشد نمی‌کنند.

۲- همچنانکه درخت مسن می‌شود بخش عمده‌ای از شاخه‌های بارور طویل شده و بایستی از نردبان برای چیدن محصول استفاده کرد.

۳- هرس درختان بالغ نیاز به وقت زیادی دارد.

۴- محلول پاشی بر روی درختان بالغ و نفوذ آن به مرکز درخت مشکل است.

۵- محل انشعاب شاخه‌های درخت محکم و قوی نیست و در هنگام میوه‌دهی زیاد، قیم برای نگهداری شاخه‌ها مورد نیاز است.

شکل‌جامی غالباً برای تربیت درختان هلو و آلوی ژاپنی استفاده می‌شود. با این حال به دلیل باز بودن مرکز تاج، مقدار محصول در هر درخت کمتر از سایر سیستم‌ها خواهد بود.

شکل هرمی پاکوتاه (Dwarfing pyramid (Center- leader semi intensive system) (پیشاهنگ مرکزی نیمه متراکم :

از این روش به طور عمده در تربیت درختان سیب و گلابی در کشت متراکم استفاده می‌شود. در این سیستم بسیاری از مشکلات روش مرکز باز وجود ندارد. نه تنها عملکرد محصول در این حالت بیشتر است. بلکه زمان لازم برای رسیدن درختان به باردهی در این سیستم کمتر است از اینرو بازگشت سرمایه سریع‌تر خواهد بود. تربیت درختان میوه بر روی پایه‌های پر رشد، کمتر بدین شکل صورت می‌گیرد زیرا چنین درختانی پس از گذشت چند سال ارتفاع زیادی پیدا کرده که این موضوع برای باغداری جدید و مکانیزه مناسب نیست. در شکل هرمی ساده که برای تربیت درختان غیر مثمر مانند کاج و چنار بکار می‌رود نیاز زیادی به هرس نیست. ضرورت موفقیت شکل هرمی پاکوتاه برای درختان میوه در استفاده از پایه‌های پاکوتاه کننده یا پایه‌های کم رشد است. زیرا چنین پایه‌هایی رشد زیادی نداشته و حتی پس از چند سال مناسب عملیات داشت و برداشت خواهند بود. در این حالت فواصل کاشت نهال‌ها به مراتب کمتر از سیستم احداث باغ بر روی پایه‌های پر رشد (استاندارد) است، به عبارتی کاشت نهال‌ها به صورت نیمه متراکم انجام می‌شود تا کاهش عملکرد هر تک درخت (به دلیل پاکوتاهی و کم بودن سطح برگ) جبران شود.

روش کار چنین است که پس از تهیه نهال از گونه‌های سیب و گلابی (پایه‌های پاکوتاه)، کاشت نهال‌ها صورت گرفته و سپس سربرداری از ارتفاع یک متری انجام می‌شود. اگر نهال شاخه‌های جانبی مناسبی داشت سربرداری لازم نیست. در سال اول رشد نهال، بایستی با استفاده از تکه‌ای چوب، فاصله‌ شاخه‌های جانبی را از تنه تنظیم کرد به طوری که شاخه‌های عمودی (Upright) را به حالت افقی نزدیک کرد و زاویه آنها را با تنه افزایش داد. در سال‌های بعد نیز هرس تنها به حذف شاخه‌های فرعی اضافی و شاخه‌های پایین تنه محدود می‌شود.

شکل شلجمی (Modified leader) (پیشاهنگ متغیر :

اگر هدف محدود کردن ارتفاع و پهن کردن تاج درخت باشد از این سیستم در میوه‌کاری استفاده می‌شود مانند تربیت درختان سیب، گلابی، زردآلو، گردو، پسته و بادام. پس از کاشت نهال و سربرداری در ارتفاع حدود ۱۲۰ سانتی‌متری، در سال بعد شاخه‌های فرعی تولید می‌شوند که ۴-۳ شاخه مناسب‌تر را حفظ کرده و بقیه را حذف کامل می‌کنند. فاصله شاخه‌‌های فرعی بر روی تنه به علت سربرداری از ارتفاع بالاتر کمی بیشتر از روش جامی و حدود ۲۰ سانتی‌متر است. در این حالت شاخه‌های فرعی انتخابی را در هر سال ۳۰ سانتی‌متر اجازه رشد داده و اضافی آنها سرزنی می‌شوند. در شکل شلجمی هر شاخه پر رشد و غالب را سرزنی کرده تا بدین طریق اجازه رشد به هیچ یک از شاخه‌های درخت به شکل تنه اصلی و پیشاهنگ داده نشود. لذا درخت در تمام جهات شاخه‌های قوی ایجاد کرده و محصول مناسبی نیز تولید می‌کند.

نویسنده: جواد اعتضادی

هرس

هرس و انواع آن

images-12
هدف از هرس باردهی آنست که با تقویت اعضای بارور , تضعیف اعضای خیلی قوی , محدود ساختن رشد اندامهای رویشی, تبدیل جوانه های چوبی به گل (در بعضی از درختان ) و اعمالی از قبیل , بار دهی درخت کنترل و اندامهای بارور به سمت تولید محصول مرغوب هدایت شوند هرس خم کردن و برداشتن پوست شاخه یا خم کردن آن , هرس برگ , گل , میوه و ریشه , چون به نحوی در باروری درخت تاثیر دارند همگی به عنوان هرس باردهی معرفی می شوند.
جوانه : جوانه های موجود روی شاخه ممکن است جوانه چوب یا جوانه گل باشند. طوقه : محل اتصال ریشه به ساقه را طوقه (یقه )می نامند. تنه: حد فاصل بین طوقه و تاج درخت را تنه می نامند.

انواع هرس باردهی
هرس شاخه :
برای هرس شاخه , لازم است که از خصوصیات ویژه شاخه های هر گیاه نیز اطلاع داشت . به عنوان مثال , شاخه های مو در همان سال اول تولید میوه می کنند . در حالی که شاخه های هلو پس از یکسال میوه می دهند. به هر صورت هرس شاخه عبارت است از قطع تمام یا قسمتی از شاخه با رعایت اصول معین که آن اصول عبارتند از :
_ از هرس شدید و یکباره خودداری شود . زیرا این نوع هرس , باردهی نهالهای جوان را به تعویق انداخته و نیز در درختان بارور موجب تولید نرک ( شاخه های که محصول نمی دهد) فراوان می شود .
_ شاخه های حذف شوند که با تنه زاویه بسته تری دارند .( مگر در موارد استثنایی ) چون این شاخه ها ضعیف بوده و در مقابل وزن میوه و فشار های خارجی مقاومت کمی دارند.
_هرس به نحوی انجام شود که نور و هوای کافی به داخل درخت نفوذ کند .
_ در موقع هرس , خراش و بریدگی روی پوست شاخه ایجاد نشود .
_شاخه های سنگین طی دو مرحله هرس شود
۱٫ ازفاصله ۱۰ سانتیمتری شاخه اصلی با تنه از قسمت زیر شاخه برشی به عمق نصف قطر شاخه ایجاد کرده و سپس از بالا شروع به بریدن کنید
۲٫ پس از قطع شاخه قسمت زائد باقیمانده , از درخت جدا شود.
خم کردن شاخه :
خم کردن شاخه موجب محدود شدن رشد رویشی آن می شود . همچنین از خروج شیره پرورده تا حد زیادی جلوگیری می کند . در نتیجه , شاخهای که خم می شوند اگر نابارور باشند بارور می شوند و اگر بارور باشند میزان محصول آنها زیادتر می شود. عمل خم کردن شاخه به وسیله بستن سنگ یا وزنه در انتهای آن و یا بستن آن به وسیله طناب یا نخ به تنه صورت می گیرد.
زخم زدن شاخه:
معمولا توسط داسک یا چاقو در بالا یا پایین جوانه ایجاد می شود . زخم ایجاد شده باعث قطع شدن آوندهای آبکش می شود . اگر زخم در بالای جوانه ایجاد شود , مانع رسیدن شیره پرورده کافی به آن شده و در نتیجه جوانه به چوب ( شاخه ) تبدیل می شود . اما اگر برعکس , زخم در پایین جوانه ایجاد شود , شیره پرورده فراوانی به جوانه رسیده و آن را تبدیل به گل و میوه می سازد.
دلیل این امر آنست که نسبت کربن به نیتروژن یعنی نسبت هیدراتهای کربن به مواد نیتروژنه در گیاه تغییر می کنند . اگر عملیات هرس , به طور کلی به گونه ای انجام شود که نسبت به نفع مقدار کربن افزایش یابد در گیاه گل و میوه بیشتری به وجود میآید. اما در صورتی که مقدار نیتروژن افزایش یابد , رشد رویشی گیاه زیاد شده و تولید چوب می کند و هدف اصلی از زخم کردن شاخه در واقع تغییر نسبت فوق است.
هرس برگ:
در مناطقی که نور کم و رطوبت هوا زیاد باشد برای خوشرنگ تر و قویتر شدن میوه می توان برای حذف مقداری از برگها به روشهای شمیایی یا فیزیکی اقدام کرد . از آنجا که برگ محل تبدیل شیره خام به شیره پرورده است , حذف برگها اثر تضعیف کننده دارند و این عمل باید با دقت انجام گیرد و ار هرس شدید خوداری کرد .
هرس گل و میوه:
برای ایجاد تعادل بین قدرت درخت و تعداد و مقدار میوه آن , گاهی لازم است به هرس گل و میوه اقدام شود . اگر درخت ضعیف و مقدار میوه آن فراوان باشد ,تعدادی از گلها و میوه ها در ابتدای باز شدن گلها و یا پس از تشکیل میوه به روشهای مختلف مکانیکی یا شیمیایی هرس می شوند . این هرس علاوه بر بهبود کیفیت محصول , در رفع تناوب باردهی نیز موثر است .
هرس ریشه:
وجود تعادل بین ریشه و حجم ریشه و حجم ریشه وحجم شاخ و برگ برای رشد و بار دهی گیاه ضروری است . اگر میزان شاخ و برگ در اثر هرس یا حمله آفات و بیماریها کم شود , ولی حجم ریشه ثابت باقی بماند , در فصل رشد , گیاه تولید شاخ و برگ فراوان می کند . این شاخ اغلب نرک هستند .
برعکس اگر میزان ریشه از میزان شاخ و برگ کمتر شود , رشد رویشی گیاه محدود می شود و گیاه زودتر به بار می نشیند . بدیهی است عمر درخت در این حال کوتاه خواهد بود . بنابراین به هنگام هرس ریشه نیز باید دقت شود تا از هر گونه عدم تعادل جلوگیری به عمل آید .
هرس ریشه به منظور جوان کردن درختانی مانند مو انجام می شود و نیز با کمک هرس ریشه , می توان اندازه و رشد درخت سیب را محدود ساخت و هر سال محصول مرغوب نیز برداشت کرد . اخیرا به کمک هرس ریشه درختان پاکوتاه و مینیاتوری به وجود آورده اند . به این درختان در اصطلاح ژاپنی ((بنسای )) می گویند.
ادوات و طرق هرس کردن :
هرس معمولا با دست و به کمک وسایلی مانند اره , چاقو و قیچی باغبانی انجام می شود . اخیرا از وسایل مختلف موتوری و هیدرولیکی برای این منظور بهره گرفته می شود . کاتر ماشینی است که با نیروهای محرکه مختلف به کار می افتد و به وسیله تیغه های برنده خود , ریشه های گیاه را در اعماق مخصوص و مختلفی قطع می کند . روش دیگر هرس کردن استفاده از برخی هورمون های گیاهی است .

تعریف هرس :
بریدن یا حذف کردن تمام یا قسمتی از شاخه , ریشه , برگ , گل , میوه و یا پوست درخت را طبق اصول و فنون معین , هرس می گویند .عمل هرس , بر رشد رویشی و زایشی گیاه و افزایش کیفیت و کمیت محصول و ایجاد فرم دلخواه و مناسب برای درخت تاثیر دارد .
هرس شکل
فواید هرس :
مجموعه فوایدی که عمل هرس در بر دارد به قرار زیر است :
۱- افزایش کیفیت و کمیت محصول
۲- متعادل شدن میزان محصول سالانه و در نتیجه جلو گیری از سال آوری درختان
۳- ایجاد زاویه مناسب بین درختان و تنه درخت که باعث افزایش استحکام آن می شود
۴- حذف شاخه های آفت زده و بیمار
۵- ایجاد تعادل بین حجم شاخ و برگ (تاج درخت ) و حجم ریشه درخت
۶- جوان شدن درختان مسن
۷- ایجاد فرم مطلوب و مناسب برای درخت . این امر علاوه بر تاثیر فیزیولوژی در درخت , در شکل سازی و طراحی و تزیین باغ و فضای سبز اهمیت دارد .

اصول هرس :
اصول هرس در واقع اصول و قوانین فیزیولوژی حاکم بر درخت است . به دلیل اهمیت این قوانین , قبل از اقدام به هرس دانستن و مد نظر قرار دادن آنها ضروری است :
اصل اول : هوا ونور باعث تغذیه و رشد اعضا درخت می شود
اصل دوم : قسمت فوقانی یک شاخه بهتر از قسمت تحتانی آن تغذیه می شود .
اصل سوم : از نظر رشد و نمو بین اعضای رویشی و زایشی درخت , رقابت متقابل وجود دارد .
اصل چهارم : قسمتهای مختلف یک شاخه با یکدیگر همبستگی دارند . بنابراین , اگر شاخه ای هرس شدید شود , آن مقدار از شیره گیاهی که به مصرف تمامی شاخه میرسید , در اختیار اندامهای مجاور قرار گرفته و رشد و نمو آنها را تسهیل می کند .
اصل پنجم : جوانه های واقع در قسمتهای از شاخه که شیره خام بیشتری دریافت می کنند , تبدیل به شاخه شده و تولید چوب می کنند .
اصل ششم : بر عکس حالت فوق , جوانه های که شیره پرورده بیشتری دریافت می کنند , به شاخه میوه دهنده تبدیل می شوند .
هرس شکل
هرس زمستانه
هرس زمستانه انگور می تواند پس از ریزش برگها آغاز شده و تا زمانی که اشک مو شروع می شود ادامه یابد . اما بهتر است بخاطر صدمه ندیدن جوانه ها در طول زمستان هرس تا کمی قبل از آغاز اشک مو به تعویق افتد .
از آنجا که میوه انگور روی شاخه های همان سال به وجود می آید هرس مو به منظور تولید شاخه های نو اهمیت مهمی دارد . در موقع هرس باید وضعیت درخت را در سال گذشته مورد توجه قرار داد تا در صورتی که در سال قبل رشد بوته ها زیاد بوده است جوانه های بیشتری روی شاخه نگهداری شود .
در واقع هر سه نوع شکل هرس شدید (کوتاه ) متوسط و ضعیف (بلند ) بر حسب موقعیت و وضعیت شاخه روی مو انجام می شود . شاخه های ضعیف هرس شدید می شوند . بدین معنی که فقط ۲ جوانه روی شاخه نگهداری می شود . برعکس اگر شاخه قوی باشد هرس ضعیف آن مناسب است و حداقل ۵ – ۴ جوانه روی شاخه نگهداری می شود و بقیه شاخه حذف می شود .
هرس تابستانه
مو به هرس تابستانه نیز نیازمند است . در هرس تابستانه شاخه های مزاحم و سایه انداز قطع می شوند . فراوانی بیش از حد شاخ و برگ می تواند ریز و نامرغوب شدن خوشه ها و دانه ها و بد رنگ شدن آنها را به دنبال داشته باشد . علاوه بر هرس شاخه در صورتی که خوشه ها از نظر نور در مضیقه باشند هرس برگ هم انجام می شود و تعداد معدودی از برگها حذف می شوند.
همچنین تنه جوش ها و پا جوشها نیز قطع می شوند .هرس خوشه در صورت لزوم در اواسط فصل رشد و حدود تیر ماه صورت می گیرد . برای این منظور حدود ۱/۳ انتهای خوشه قطع می شود و گاهی تعدادی از خوشه ها و یا دانه ها را حذف می کنند . این عمل موجب بالا رفتن کیفیت محصول می شود .

http://www.bbk-iran.com

هرس در درختان پسته

نوشته: رضا مشکانی -کارشناس زراعت و اصلاح نباتات مدیر مسئول کلینیک گیاهپزشکی
Email: reza.mashkani@gmail.com
هشدار: هر گونه استفاده از این مطالب باید با ذکر منبع یا اجازه رسمی نویسنده باشد

هرس چیست ؟

هرس یا پتال یعنی بریدن هدفمند شاخه های درخت در وهله اول جهت افزایش عملکرد و در وهله دوم فرم دهی درخت جهت زیبا شدن و باز شدن اطراف درخت جهت انجام عملیات داشت و برداشت می باشد و در وهله سوم حذف شاخه های پیر و الوده از درخت می باشد .
از فواید دیگر هرس می توان به کاهش آفت نیز اشاره کرد بطوری که با هرس مناسب می توان مناطقی را که نور کمتری به شاخه های میانی درخت می رسد را اصلاح نمود و محیط مناسبی را که حشرات مضر برای زندگی برای خود انتخاب کرده اند را از بین برد و همچنین با شکل مناسب و نحوه قرارگیری شاخه ها می توان در رسیدن نور به همه شاخه ها کمک نمود که این امر در فتوسنتر و افزایش عملکرد تاثیر فراوانی دارد .
مهمترین هدف هرس ایجاد شاخه های فرعی در گیاه می باشد به طور کلی هر چه میزان شاخه های فرعی در گیاه بیشتر باشد میزان جوانه های زایشی بیشتر شده و به طبع افزایش عملکرد را تضمین خواهد نمود با هرس کردن می توان رشد رویشی را به زایشی تبدیل نمود و این همان افزایش عملکرد می باشد .

زمان انجام هرس :
بهترین زمان انجام هرس زمانی است که برگهای درخت ریخته باشد و به اصطلاح درخت به خواب رفته باشد در این مرحله شیره درخت کم شده و خروج شیره نیز کمتر شده و همچنین با توجه به فصل سرما انتشار و گسترش بیماری های قارچی و باکتریایی نیز در این فصل کاهش یافته در نتیجه بهترین زمان برای انجام عملیات هرس می باشد .
البته برخی ها نیز در فصل تابستان و بهار نیز اقدام به هرس می کنند که تاکید می گردد بهتر است هرس در زمان خواب درخت صورت پذیرد زیرا در فصل گرم احتمال گسترش بیماری سرخشکیدگی پسته افزایش می یابد مخصوصا در درختان کله قوچی و فندقی که دارای شاخه های سیاه می باشند .
ضد عفونی بعد از هرس :

یکی از عواملی که باعث کسترش سرخشکیدگی پسته هرس درختان و عدم استفاده از چسب پیوند و ضد عفونی کردن محل هرس است مضافا نفوذ سرما از محل هرس نیز یکی از عوامل خسارت زا در درختان پسته می باشد .
لذا استفاده از قارچکشهایی دارای ترکیبات مسی مانند اکسی کلرور مس و بردوفیکس و چسب پیوند در ضد عفونی کردن و جلوگیری از نفوذ بیماری های قارچی و باکتریایی و سرما و ایجاد خسارت بسیار موثر می باشد .

چگونه هرس کنیم :
یک هرس کار حرفه ای از اره بزرگ ، قیچی بزرگ و قیچی کوچه استفاده می کند از اره بزرگ برای بریدن شاخه های پیر و خشکیده و شاخه هایی کلفتی که مشکل آفرین هستند کاربرد دارد و قیچی بزرگ در بریدن شاخه های متوسط و خشک شده و شاخه هایی که به داخل رشد کرده و باعث پیچیدن شاخه های به یکدیگر شده اند استفاده می شود و قیچی کوچک در بریدن شاخه های باریک سر شاخه ها استفاده می شود .
در پسته هرس شدید باعث خسارت و کاهش عملکرد می گردد پس بهتر است هرس بصورت ملایم و در دختانی که دارای رشد رویشی زیاد مانند ارقام اکبری و پسته سفید می باشند بیشتر صورت می گیرد البته میزان رشد بستگی به شرایط اب و هوایی ، مدار ابیاری و تغذیه مناسب نیز تغییر می کند و ممکن است در ارقام دارای رشد کم مانند ارقام فندقی و کله قوچی و غیره نیز نیاز به هرس باشد بهر روی آبیاری با مدار 30 روز می تواند از رشد به رویه رویشی درخت جلوگیری نماید و این امر در کاهش هرس موثر می باشد .
برای هرس در اغلب مواقع جوانه های گل را نگه داشته و 2 الی 3 جوانه برگ را نیز نگه داشته و بقیه شاخه را حذف می کنند این امر باعث می شود در زمان بیدار شدن درخت میزان مواد غذایی که در زمستان در شیره گیاه ذخیره شده صرف رشد رویشی نشده و در تقویت گلدهی هزینه گردید و این امر باعث افزایش تعداد دانه و کاهش ریزش در اثر عدم تلقیح و کمبود مواد غذایی گردد .
هرس شکل درخت نیز بدین صورت انجام می گیرد که درخت بصورت فنجانی هرس می گردد یعنی وسط درخت خاکی از شاخ های در هم تنیده شده و اطراف درخت بصورت سربرداری ملایم و حفظ جوانه های گل و برگ انجام میگیرد .
لازم به ذکر است با توجه به عوامل دخیل زیادی در رشد و نمو درختان بهتر است کشاورزان عزیز قبل از انجام عملیات هرس با کارشناسان خبره مشورت نمایند .
رضا مشکانی کارشناس کشاورزی