نماتد مولد غده ریشه پسته

نماتد مولد غده ریشه پسته

           ّپسته یکی از مهمترین محصولات وارقام صادراتی کشور می باشد که با رعایت شرایط بهداشتی باغات می تواند تاثیر عمده ای در افزایش کیفیت ومیزان تولید محصول وهم در سالم سازی باغات به منظور کاهش خسارت آفات نقش مؤثری داشته باشد.

پسته یکی ازگیاهان حساس به گونه های مختلف نماتد مولد غده(     p (meloidogynesp می باشد .

بافت سبک(شنی) تانیمه سبک خاک باغات پسته فعالیت نماتد را سرعت می بخشد.

نماتد با تغذیه از محتویات ریشه و ایجاد زخم وغده باعث خسارت به گیاه می شوند. نماتدها در خاکهای سبک در

عمق ۱۰-۵۰ سانتی متری فعالیت دارند.

علایم خسارت نماتد مولد غده در ریشه پسته:

۱- توقف رشد درختان پسته.

۲- ضعف وبی حالی کلی درخت.

۳- زردی حاشیه برگها.

۴- قاشقی شدن و ریزش برگهای سرشاخه های درخت .

۵- خشک وبی برگ شدن سر شاخه های درخت.

۶- گره گره وغده ای شدن ریشه درخت همراه با پوسید گی ریشه.

۷- دیر سبز شدن درخت در اوایل فصل بهار نسبت به سایر درختان پسته در باغ.

بیشترین خسارت نماتدهای پسته در باغات جوان با بافت ماسه ای وشنی مشاهده می شود.

راههای شیوع وانتقال نماتد درباغات:

نماتد توسط نهال های منتقل شده از خزانه آلوده به نماتد وجابجایی خاک آلوده وگل ولای چسبیده به لاستیک تراکتور وگاوآهن وکولتیواتور و ادوات کشاورزی و باغبانی از نقطه ای به نقطه دیگر منتقل می شود.

راههای کنترل و مبارزه با نماتد مولد غده:

الف- استفاده از ارقام محلی مقاوم.

ب- افزایش عمق ریشه درخاک: اگر در سالهای اولیه رشد شرایط رشد ریشه درزمین فراهم باشد به نحوی که از منطقه فعالیت نماتد(۱۰تا۵۰ سانتیمتر)ریشه نفوذ نماید میزان تحمل گیاه افزایش می یابد و باعث نجات گیاه می شود.

ج- استفاده از چالکود :در خاکهای فقیر استفاده از چالکود و استفاده از کودهای پتاسه کمک مؤثری به استقامت گیاه در مقابل نماتد می نماید همچنین هجوم ریشه ها به منطقه چالکود با عث گسترش ریشه زایی و مقاومت گیاه به نماتد می شود.

د- استفاده از سموم نماتد کش : در مواقع بحرانی و افزایش جمعیت نماتد می توان با نظر کارشناسان حفظ نباتات از سم نماتد کش راگبی به نسبت ۳۰تا ۵۰ گرم در سایه انداز هردرخت استفاده کرد زمان استفاده از سم نماتد کش راگبی در دو نوبت شهریورماه و اسفند ماه می باشد .

ه- انجام عملیات هرس: با هجوم زیاد نماتد به ریشه گیاه جهت نجات گیاه از خشک شدن انجام هرس شدید وحفظ تعادل ریشه و اندام هوایی کمک مؤثری در زنده نگهداشن گیاه و مقاومت نسبت به نماتد می نماید.

و-رعایت اصول بهداشتی: شستشوی وسایل وادوات کشاورزی پس از پایان کار در زمین وباغات آلوده از گسترش نماتد به سایر باغات جلوگیری می نماید.

 

ز- استفاده از خاک رس: اگر خاک زمین زراعی یا باغ شما شنی وآلوده به نماتد می باشد . قبل از هر اقدامی در جهت احداث باغ خاک را با رس ترکیب نموده یا با آب گل آلود(رس دار) آبیاری نمایید چرا که نماتد در خاکهای رسی قادر به فعالیت و جابجایی نمی باشد.

در پایان با توجه به گسترش نماتد ها به درختان در باغات شهرستان فردوس توصیه می گردد کلیه باغداران نسبت به پیشگیری وتقویت درختان خود اقدام نمایند.

ریشه آلوده به نماتد

تدخین خاک :
برای استفاده از متام سدیم خاک باید مرطوب باشد ( برعکس متیل بروماید ) به همین دلیل، برای بدست آوردن نتیجه مناسب، خاک را از آب اشباع کنید ( نه غرقاب ) . در ضمن به آبی که در طول مبارزه به زمین می دهید حتمآ مقداری متام سدیم اضافه کنید، طوری که غلظت سم در تمام آّب آبیاری یکنواخت باشد.
بعد از کاربرد سم در خاکهایی که بافت سبک دارند، به آسانی زهکشی می شوند و گرم هستند، به مدت ۲۱ – ۱۴ روز از کشت خودداری کنید. وقتی خاک سرد است و بافت ریزی دارد یا مقدار آلودگی در آن بالا است، ۶۰ – ۳۰ روز از کشت کردن خودداری کنید.این روش ( استفاده از متام سدیم در آب آبیاری ) به ندرت  اعماق بیش از یک متر را ضدعفونی می کند. این ماده کمتر از متیل بروماید که تحت شرایط خشک به کار می رود موثر است اما  در نقاطی که خاک بیش از اندازه برای استفاده از متیل بروماید مرطوب است ،می توان از متام سدیم استفاده کرد.
برای ضد عفونی خاک باید زمین را به عمق ۲۰ – ۱۵ سانتیمتر شخم زد و تسطیح نمود و سپس سم را به نسبت ۶ – ۵ درصد با آب مخلوط کرد . ۱۵۰ لیتر از این محلول برای سمپاشی ۱۰۰ متر مربع کافی است. بعد از آن زمین را باید آبیاری کرد تا رطوبت به عمق ۱۵ سانتیمتری برسد.
از متام سدیم ( واپام ) همیشه قبل از کشت استفاده می کنیم و این سم در زمانی که گیاه در مزرعه وجود دارد یا در زمین های مجاور قطعات کشت شده یا باغها قابل استفاده نیست.در ضمن  متام سدیم در خاکهایی که حرارتی کمتر از ۱۵ درجه دارند، تبخیر نمی شود و ضدعفونی بی فایده خواهد بود.
اگر بخواهیم محل درخت آلوده را ضدعفونی کنیم، درخت آلوده و تمام بقایای آن را خارج می کنیم . حفره ای به قطر ۳ متر در محل حفر کرده و با ۵/۰ لیتر متام سدیم ( که دارای ۳۱ درصد سم خالص است ) حفره را ضدعفونی کرده محل را آبیاری می نماییم.

مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان فردوس

ته

علتهای اصلی تنک شدن خوشه در درختان پسته

ادی:۱- ناهمگونی اندازه دانه ها در خوشه- حالت شتر گربه ای

۲-بادزدگی و تگرگ و…

۳-آفاتی مانند سنکها و زنجره ها

۴- عدم تامین مناسب نیاز سرمایی

۵-نوسانات دمایی زمستان و بهار

۶-کمبود عناصری که در گرده افشانی و تلقیح موثر هستند مانند Zn، B

۷-کمبود کلسیمCa

۸-آبیاری سنگین بی موقع در بهار

۹-سرمازدگی

۱۰-اختلالات هورمونی و فیزیولوژیک

۱۱-تغذیه نامناسب و استفاده بی رویه از کودهای نیتروژنه در اول فصل

۱۲-گرده افشانی نامناسب یا اختلال در گرده افشانی

۱۳-خسارت محلولپاشی های ناصحیح

علل ریزش گل ومیوه در درختان میوه

دلایل زیادی در مورد ریزش میوه درختان قبل از رسیدن وجود دارد. بی جهت نگران نشوید ،ریزش میوه ممکن است طبیعی یا مربوط به آفت یا محیط باشد. با مشاهده و ارزیابی دقیق میتوان علت این ریزش را مشخص نمود و با انجام اقدامات مناسب از ریزش غیر طبیعی درختان جلوگیری نمود. ریزش طبیعی میوه درختان در اثر بروز برخی تغییرات در مراحل مختلف رشد بوجود می آید.

میوه درختان سیب ،گلابی و به در اوایل تابستان معمولا” به دفعات کمتر از گیلاس می ریزد. این ریزش نتیجه عدم توانایی درخت در تامین مواد غذایی برای تعداد زیاد میوه تشکیل شده روی درخت میباشد. گلدهی خیلی زیاد و گرده افشانی گسترده موجب تولید میوه به تعداد بیش از توان درخت در حفظ فیزیولوژیکی آن میگردد. درخت در تلاش برای ذخیره انرژی ،میوه های اضافی را می اندازد. اساسا” ،تنک کردن طبیعی در نتیجه رقابت بین میوه هاست.

عوامل نامساعد محیطی از قبیل سرما ،گرما و تغییرات ناگهانی رطوبت موجب ریزش میوه های نارس میشود. در رابطه با شرایط خاک در اثر آبیاری نامنظم ،کمبود عناصر غذایی نیز موجب ریزش میوه درختان میگردد. تشخیص کمبود عناصر غذایی در صورت بروز کمبود چند عنصر غذایی اغلب مشکل میباشد. تجزیه برگی می تواند به تشخیص کمبود نوع عنصر غذایی کمک نماید. گاهی در اثر باد بردگی علفکش ها ممکن است ریزش میوه درختان بوجود آید.

خسارت آفات و بیماری ها روی درختان میوه علائم مشخص تولید میکنند که با مشاهده علائم فعالیت آفات و بیماریها می توان به علل ریزش میوه ها پی برد.
علل ریزش برگ و میوه های نارس از درختان

همیشه اختلاف فاحشی بین تعداد گل تشکیل شده روی درختان میوه در بهار و تعداد میوه رسیده به مرحله بلوغ وجود دارد. برای باغدار در سال کم بار وقتی میوه های کوچک یا نزدیک به رسیدن از درخت می اُفتد موجب ناراحتی می شود. حتی در سال های پُربار فقط حدود یک تا دو درصد گل ها تبدیل به میوه شده و برای تولید محصول رضایت بخش جهت برداشت می رسند. برای ریزش بیش از حد میوه درختان دلایلی

وجود دارد و این ریزش عامل مهم در تعیین مقدار محصول قابل برداشت می باشد. همه میوه ها در بیشتر شرایط دچار ریزش مستمر بعد از گلدهی نمی شوند.

میوه درختان دستخوش دو یا سه موج ریزش می شوند. وقتی یک میوه کوچک می خواهد از درخت بیاُفتد در دیواره های اتصالی بین لایه های سلول های دمگل ساقه میوه تغییراتی ایجاد می شود و لایه ریزش بوجود می آید. این تغییرات تحت کنترل هورمون ها هستند و آنها نیز به نوبه خود تحت تاثیر عوامل دیگر می باشند..

لقاح : اولین موج ریزش بطور کلی بلافاصله بعد از گلدهی بخاطر عدم لقاح میوه ها صورت می گیرد. این ریزش معمولا” چند هفته ادامه پیدا می کند و بسته به نوع رقم قبل از تمام شدن این موج ممکن است دچار چند موج ریزش جزئی نیز شود.

باغدار در این مرحله می تواند با فراهم کردن ارقام دگر افشان مناسب و افزایش تعداد کندو زنبور عسل در باغ شدت این موج ریزش را کاهش دهد.

دومین موج اصلی ریزش میوه ها هنگامی اتفاق می اُفتد که میوه ها کوچک و به اندازه یک فندق هستند و حدود یک سانتی متری قطر دارند. معمولا” هر چه تعداد گل نسبت به اندازه درخت بیشتر باشد در مرحله اول درصد کمی از میوه های کوچک می ریزند و سپس در موج دوم درصد ریزش میوه ها بیشتر می باشد. باغدار ریزش میوه ها در موج دوم را می تواند از طریق ذیل کاهش دهد.

۱- تامین رطوبت همیشه به اندازه کافی مخصوصا” در ایام آب و هوای گرم و وزش بادهای خشک که موجب تخلیه سریع رطوبت خاک می شود مهم است.

۲- جلوگیری از ایجاد خسارت به ریشه ها بوسیله ادوات کشاورزی یا آب ماندگی یا پوسیدگی ریشه .

۳- اطمینان از تامین عناصر غذایی ، مخصوصا” ازت مهم می باشد و در این مورد سلامت شاخه و برگها و بُنیه رضایت بخش درخت معمولا” راهنمایی خوبی است.

۴- از دادن بیش از اندازه کود شیمیایی خود داری نمائید.

ریزش پیش از برداشت

بسته به شرایط آب و هوا در دوره اصلی رشد میوه ریزش زیادی صورت می گیرد. وقتی میوه ها نارس هستند لایه ریزش تشکیل می شود و میوه ها از درخت می اُفتند. برخی عوامل محیطی موجب این نوع ریزش می شود.

۱- در تابستان های گرم و خشک ریزش پیش از برداشت میوه مخصوصا” در ارقام سیب جاناتان (jonathan ) و گراونشتاین ( Gravenstein ) اتفاق می اُفتد.

۲- دوام طولانی مدت آب و هوای مرطوب در اوایل زمستان عموما” موجب ریزش پیش از برداشت میوه می شود. این ریزش به نظر می رسد عمدتا” ناشی از رقابت بین میوه ها در حالت عرضه محدود آب و غذا باشد. محلولپاشی هورمون های مصنوعی می تواند ریزش نوع سوم را کنترل کند

لیمو عمانی

دانستنی های علمی:

“لیمو عمانی” با نام علمی Citrus aurantifolia گیاهی از جنس سیتروس یا مرکبات بوده که هیبرید بین گونه های C. micrantha و C. medica است که میوه هایی تقریباً کروی به قطر ۲٫۵ تا ۵ سانتیمتر تولید می کند. میوه های این گیاهان در زمان رسیدن از رنگ سبز به رنگ زرد تغییر رنگ می دهند. ولی معمولاً زمانی که سبز و نارس هستند چیده می شوند. این میوه ها کوچکتر، پر بذرتر، اسیدی تر و نیز دارای عطری قویتر از لیموترش ایرانی (C. latifolia) هستند. طعم و مزه ی لیمو عمانی نسبت به سایر گونه های لیموترش معمولاً بهتر و مورد پسندتر است.

خصوصیات گیاهشناسی:

لیمو عمانی درختی بوته مانند و پر شاخ و برگ است که به ارتفاع ۵ متر نیز می رسد. و دارای تعداد زیادی خار می باشد. واریته های کوتوله ی آن می توانند در طول زمستان و در سرما در گلخانه یا محیط های خانگی کشت شوند. تنه ی اصلی گیاه به ندرت به صورت مستقیم و راست رشد می کند. و دارای تعدادی شاخه های جانبی است. برگ ها تخم مرغی شکل، به طول ۲٫۵ تا ۹ سانتیمتر بوده که شباهت بسیار زیادی با برگ های درخت پرتغال دارد. گل ها به قطر ۲٫۵ سانتیمتر، به رنگ سفید مایل به زرد بوده که حاشیه ی گلبرگ ها به رنگ ارغوانی روشن دیده می شوند. گل ها و میوه های این گیاهان در سراسر طول سال می توانند تشکیل شوند اما عمدتاً در طی ماه های می تا سپتامبر در نیمکره ی شمالی، بیشترین تولید و عملکرد را خواهند داشت.

شرایط محیط رشد:

رشد اكثر گونه های مركبات در درجه حرارت پائينتر از ۸/۱۲ درجه سانتیگراد متوقف و يا خيلي كند می شود. مناسب ترين درجه حرارت برای رشد مركبات بين ۳/ ۲۸ تا ۷/۳۲ درجه سانتيگراد می باشد. دمای بالای ۴۵ درجه سانتيگراد به ميوه و برگ های ارقام حساس به گرما نسبت به ديگر ارقام آسيب شديدی وارد می کند. در مورد اثرات سرما گونه های مختلف، عكس العمل متفاوت نشان مي دهند. مثلاً ليمو ترش و لمون نسبت به سرما حساس بوده و مناطق گرمسيری را ترجيح می دهند. اين گونه ها در تمام طول سال رشد نموده و بار می دهند و در تمام طول سال مراحل مختلف رشد گل و ميوه را می توان روی یك درخت مشاهده كرد .
بهترين خاك برای پرورش مركبات خاك های شنی لومی (Sandy loam) می باشد. نسبت به شوری حساس بوده و هرچه EC خاك از ۲ ميلی موس بر سانتیمتر مربع بالاتر رود ميزان عملكرد پائين می آيد. بعضی از پايه ها مانند نارنگی كلئوپاترا و ليمو آب شيراز نسبت به شوری مقاوند و در چنين شرايطی، می توان از اين پايه ها استفاده نمود. بهترين PH برای رشد مركبات بين ۷-۵/۵ می باشد.
مركبات جهت رشد و نمو در مناطق مرطوب به ۷۵۰ و در مناطق خشك به ۱۵۰۰ ميليمتر ( ۱۵ هزار متر مكعب در هكتار) آب در سال نياز دارند. بذر مركبات دارای پديده چند جنينی می باشد كه برای تكثير پايه بذری، جنين جنسی را حذف و جنين های رويشی پرورش می يابند.
در مناطق بادخیز باید از حفاظ برای درختان لیمو عمانی استفاده کرد زیرا این گیاهان دارای ریشه های سطحی بوده و در اثر بادهای شدید کنده شده و از بین می روند.

خواص درمانی و کاربردهای صنعتی:

میوه لیمو عمانی بسیار ترش، خنک کنند‌ه، اشتها‌آور، ضد‌عفونی کنند‌ه، مقوی معد‌ه و مؤثر برای رفع عوارض کمبود ویتامین C است.
د‌ر شبه جزیره مالایا، برگ های لیمو عمانی را له می کنند‌ و برای رفع سرد‌رد‌ روی پیشانی می گذارند‌.
جوشاند‌ه ریشه های لیمو عمانی را برای قطع اسهال خونی می خورند‌.
عصاره برگ های د‌رخت لیمو عمانی مخلوط با عصاره برگ های فوفل را برای معالجه د‌ل د‌رد‌ می خورند‌.
د‌ر اند‌ونزی آب لیمو عمانی د‌ر مصرف د‌اخلی و خارجی برای معالجه سرفه و سرماخورد‌گی به کار می رود‌.
در طب سنتی برای لیمو عمانی آثار دارویی مقوی معده، ضد نفخ، اشتهاآور، ضدعفونی کننده، مسکّن سردرد و رفع کنندهٔ علایم سرفه و سرماخوردگی قایل بوده‌اند. این ماده غذایی ویتامین ث بالایی داشته و برخی منابع آن را به عنوان یک کاهنده فشار خون (به صورت دم کرده) و حتی چربی خون توصیه می کنند.
لیمو عمانی تازه رنگ خردلی داشته و بسیار ترش است، به طوری که تازه اش را معمولاً نمی توان به تنهایی مصرف کرد، بنابراین آن را در آفتاب خشک می کنند تا داخل آن به رنگ سیاه درآید. رنگ پوستهٔ خارجی آن از زرد قهوه ای تا سیاه بوده و آن را به صورت چاشنی در غذا مورد استفاده قرار می دهند. لیمو عمانی به صورت گرد کوبیده شده یا درسته عرضه می شود.
لیمو عمانی معمولاً در طبخ خورش های ایرانی چون قرمه سبزی و قیمه استفاده می شود. آنها را پیش از ریختن در غدا سوراخ کرده، شکسته یا خرد می کنند. در کشورهای دیگر گاهی نیز آنها را به صورت گرد کوبیده به خوراک های برنجی می افزایند. مثلاً در خوراک خلیجی پر ادویه ای با نام بهارات یا کبسا استفاده می شود. از این محصول در کشورهای عرب همسایه همچون عراق، کویت و بحرین نیز استفاده می شود.

توصیه‌ ها:

۱- لیمو عمانی هنگام خشک شدن به دلیل عمل تخمیر، کمی تلخ شده که این تلخی در مزه ی آن نیز احساس می ‌شود. بنابراین بهتر است برای جلوگیری از تلخ شدن غذا پیش از افزودن، تخم‌ های آن را درآورید.
۲- لیمو عمانی درسته در خورش ‌ها و خوراک‌ ها محل تجمع روغن غذا خواهد بود. بنابراین خوردن آن توصیه نمی‌ شود.
۳- بهترین نوع لیمو عمانی در مناطق مختلف جنوب و جنوب شرقی ایران نظیر بندرعباس، میناب، جهرم و شیراز و صادراتی آن در اردن پرورش می ‌یابد.
۴- لیمو عمانی به دلیل دارا بودن مواد فراری که عامل ایجاد عطر و بوی آن است، حتما باید در محل خشک، خنک و در ظروف سربسته و به دور از نور نگهداری شود.
۵- بهتر است هنگام تهیه ی انواع خورش ‌ها و خوراک ‌ها به مقدار لازم از لیمو عمانی استفاده کنید تا استفاده از نمک در غذا به حداقل برسد.
۶- در برخی مناطق گرمسیر به دلیل این که نگهداری لیموترش مشکل و حمل ‌و نقل آن مقرون به صرفه نیست، آن را با تغییرات ویژه‌ ای تبدیل به لیمو عمانی می ‌کنند تا قابلیت نگهداری ‌اش برای چندین سال افزایش یابد.
۷- معمولا رنگ لیمو عمانی آفتاب خشک، زرد قهوه ای و داخل آن سیاه رنگ است.

ترکیبات شیمیایی:

از نظر ترکیبات شیمیایی د‌ر آب لیمو عمانی، سیتریک اسید‌ وجود‌ د‌ارد‌. اسانس روغنی آن شامل سیترال، لیمونن، لینالول، لینالیل استات، ترپینه‌ئول و سیمن است. د‌ر هر یک صد‌ گرم لیمو عمانی تازه بد‌ون پوست، آب ۸۹ گرم، پروتئین۷/۰ گرم، هید‌رات های کربن ۹ گرم، خاکستر ۳/۰ گرم، کلسیم ۳۳ میلیگرم، فسفر ۱۸ میلیگرم، آهن ۶/۰ میلیگرم، سد‌یم ۲ میلیگرم، پتاسیم ۱۰۲ میلیگرم، ویتامین A 10 واحد‌ بین المللی، تیامین ۳۰/۰ میلیگرم، ریبوفلاوین ۰۲/۰ میلیگرم، نیاسین ۲/۰ میلیگرم و ویتامین ث ۳۷ میلیگرم وجود دارد.

تکثیر:

برای کاشت درخت لیمو عمانی در منزل لازم است ابتدا دانه های لیمو را از داخل آن خارج کرده و به مدت ۴۸ ساعت داخل آب گرم قرار دهید. سعی کنید دانه های درشت لیمو را انتخاب کنید. پس از قرار دادن در آب، آنها را با دستمال کاغذی خشک کرده و پوست روی دانه ها را جدا کنید. یک گلدان آماده کرده، دانه های لیمو را داخل آن بکارید و سپس روی آنها را آب پاشی کنید تا خاک گلدان مرطوب شود. حال برای پوشاندن دانه های لیمو روی آنها دو سانتیمتر خاک بریزید. و بار دیگر آب پاشی کنید. سپس بر روی گلدان را یک کیسه پلاستیکی شفاف کشیده و آن را در محلی گرم و آفتاب گیر قرار دهید. معمولاً یک تا دو هفته زمان نیاز است تا دانه های لیمو عمانی جوانه زده و از خاک بیرون بیایند. پس از اینکه جوانه های سبز را مشاهده کردید باید کیسه پلاستیکی را از روی گلدان برداشته تا جوانه ها بتوانند به رشد خود ادامه دهند. سپس گلدان خود را در یک مکان گرم و آفتاب گیر قرار دهید.

: منابع
http://www.akairan.com/health/vegetable-health/5368.html
http://www.beytoote.com/scientific/nature/tutorial3-lemon2-nurturing.html
http://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=150740
http://www.tradewindsfruit.com/content/key-lime.htm
https://en.wikipedia.org/wiki/Key_lime
https://en.wikipedia.org/wiki/Lime_(fruit)
https://fa.wikipedia.org/

تصاویر گیاه لیمو عمانی:

[۲۰۱۵۱۲۳۱۱۹۰۸۳۰Citrus aurantifolia.jpg] [20151231190846Citrus aurantifolia.jpg] [20151231190857Citrus aurantifolia.jpg] [20151231190907Citrus aurantifolia.jpg] [20151231190921Citrus aurantifolia.jpg]
[۲۰۱۵۱۲۳۱۱۹۰۹۲۸Citrus aurantifolia.jpg] [20151231190935Citrus aurantifolia.jpg] [20151231190942Citrus aurantifolia.jpg] [20151231190950Citrus aurantifolia.jpg] [20151231190958Citrus aurantifolia.jpg]
[۲۰۱۵۱۲۳۱۱۹۱۰۰۶Citrus aurantifolia.jpg] [20151231191013Citrus aurantifolia.jpg] [Citrus aurantifolia_lime_Goree2.previewCitrus aurantifolia.JPG]

خصوصیات ظاهری ترکیب روغن ولک مناسب

:
پیرو سوالات مطرح شده در مورد خصوصیات کیفی روغن_ولک مورد استفاده در درختان پسته با هدف تامین نیاز سرمایی چند نکته حائز اهمیت است.  روغن_ولک مناسب با پایه پارافینی پس از حل در آب کاملا شیری رنگ خواهد بود و پس از محلولپاشی کمتر از ۲۰ دقیقه توسط بافت کورتکس و بافت پوستی درختان پسته جذب می شود و هیچ تغییر رنگی مشاهده نمی شود یا حداقل تغییر رنگ دیده می شود. ترکیب روغن_ولک مناسب به درختان بجای تیرگی جلا می دهد و براحتی موجب انسداد عدسکی و افزایش ریت تنفسی گیاه می شود. کاربرد اوردوز ترکیب ولک یا تکرار چندگانه ی آن با هدف تامین نیاز سرمایی کمک چندانی نمی کند با احترام محمد جواد محمودی میمند

لزوم انجام هرس زمستانه در درختان پسته قبل از محلولپاشی با روغن ولک 

 

یکی از ارقام درختان پسته که #نیاز_سرمایی بالایی دارد و کاندید اصلی ما برای محلولپاشی است رقم پسته #اکبری است. این رقم دارای یک ویژگی منحصر به فرد است. رقم #اکبری بر روی شاخه هایی که یکساله و دوساله هستند تولید شاخه های جانبی میکند که اندازه ی نسبتا کوچکی دارند کمتر از ۵ سانتی متر و فاقد جوانه ی گل هستند و تنها به یک جوانه ی برگ ختم می شوند. این شاخه ها در سایر درختان میوه دانه دار اصطلاحا #دارد (#Dard) گفته می شوند. به شخصه این شاخه ها در درختان پسته را معادل با #دارد می دانم. این شاخه های کوچک و بدون بار در درختان واریته #اکبری به فراوانی شکل میگیرند که در نظر عموم کشاورزان به #ناخنک هم مشهور هستند. یکی از اصول مهم مدیریتی درختان پسته حذف این شاخه ها یا حذف ناخنک هاست که باید انجام شود و ۱۰۰ درصد ناخنکهای روی شاخه های دوساله و بیش از ۷۰ درصد ناخنک های روی شاخه های یکساله حذف می شوند. توصیه می شود برای اعمال اثر بیشتر ترکیباتی مانند #روغن_ولک حذف #شاخه های معادل #Dard یا ناخنک قبل از روغن پاشی صورت پذیرد با احترام محمد جواد میمندی

دستورالعمل كشت ديم و کشت آبی گل محمدي

بسمه تعالي

وزارت جهاد كشاورزي

معاونت امور باغبانی

دفتر امور گلخانه ها، گیاهان دارویی و قارچ

 

دستورالعمل كشت ديم و کشت آبی گل محمدي

 

تهیه:

مهندس سیده پریسا سید مهدیزاده تکلیمی- مهندس کتایون احمدی

 

 

مقدمه:

گل محمدي از قديم الايام به علت خواص متعدد، محبوب همگان بوده و از نوع گلهاي عرفاني محسوب مي شود. ايرانيان نخستين كساني هستند كه از گذشته هاي ديرين به ويژگيهاي خوراكي و درماني گل محمدي پي برده اند.صدها سال است كه گل سرخ، گل محبوب و دوست داشتني انسانها بوده و هيچ گلي به اندازه گل محمدي در سروده هاي سرايندگان ستايش نشده است. فرآورده هاي اين گياه شامل گلاب، اسانس، گلبرگ و غنچه خشك مي باشد. گلاب از گذشته تا كنون در مراسم مذهبي، انواع شيريني جات سنتي، شستشوي اماكن مقدس و بعلت اثرات آرامش بخش و نشاط آور در مراسم تدفين در بين فرهنگ ايرانيان جايگاه ويژه اي داشته است.

ايران از ديرينه ترين كشورهاي توليد كننده و فرآوري گلاب در جهان به شمار مي رود و گزارش ابن خلدون حاكي بر اين است كه در قرن ۸ و۹ ميلادي گلاب (Rose water) يكي از اقلام مهم تجاري بوده كه به هند و چين صادر مي شده است. در آن زمان ، كانون اصلي اين گياه در سرزمين فارس كه مركز شعر و فرهنگ و ادب مشرق زمين بوده است قرار داشته و بيشترين كارگاههاي توليد گلاب درميمند و فيروز آباد فارس بر پا بوده است.تاخت و تاز مغولان همراه با نابودي همه چيز اين صنعت را نيز دچار ركود نمود وليكن مجدداً رونق يافت. هم اكنون نيز  اين استان با سطح زير كشت۴۳۰۹ هكتار بيشترين سطح زير كشت را به خود اختصاص داده است كه بيشتر كشت به صورت ديم انجام مي شود.

در حال حاضر نيز  ايران از بزرگ ترين توليد كنندگان گلاب دنيا مي باشد و كارخانه هاي زيادي در استانهاي عمده توليد مستقر مي باشند كشورهاي حوزه خليج فارس از خريداران عمده گلاب ايران مي باشند . و در سطح محدودتر، كشورهاي اروپاي نيز وارد كننده گلاب ايران مي باشند.

 

تاريخچه گل محمدي   Rosa damascena Mill.

فسيل هاي بجا مانده از دوره اليگاسه، از كلرادو در كشور آمريكا نشان مي دهد كه منشأ رزها مربوط به ۳۵ ميليون سال پيش بوده است. در بوند هشن ( دايره المعارف زردتشتيها) از گل محمدي ونسترن به تكريم ياد شده و ابو منصور در قرن دهم ميلادي، ضمن تعريف خواص داروئي گل محمدي ، خاطر نشان نموده است كه بهترين گلها، گل سرخ ايراني است Weiss, E. A. (1997)).

در موزه بريتانيا رزها و گلاب را بطور جداگانه به معرض نمايش گذاشته اند. در بين قبايل مادها و پارس ها، گل محمدي يك سمبل مذهبي داشت و در بين فرقه هاي دراويش شكل رز نشاندهنده كمال بود. گل محمدي و مشتقات آن در يونان و روم قديم مصرف گسترده اي داشت.

(Weiss, E. A. 1997).   طبق اسناد بين المللي مبداء توليد گلاب (Rose Water) ايران و مبداء توليد اسانس (Rose oil) و عصاره گلبرگ هاي تازه( Extract )، يونان ذكر شده است . طبق گفته بعضي منابع در  قرن ۹ ، روزانه ۳۰۰۰۰ بطري از ميمند فارس ايران به بغداد بين سالهاي قبل از ۸۱۷- ۸۱۰  حمل مي شد.صادرات  گلاب همچنين از طريق جاده ابريشم به چين انجام مي شده است.

 

خصوصيات گياهشناسي

ارقام تجاري R. damascena    بوته هاي دائمي با قدرت شاخه زايي زياد، پر خار و با گلهاي بسيار معطر بزرگ و رزت هستند. اگر چه قسمت هاي  مختلف گياه معطر مي باشند ولي از گلها، گلاب گيري و اسانس گيري انجام مي شود. گياهان بالغ داراي ريشه هاي وسيع و خوب توسعه يافته هستند و سرعت رشد و گسترش ريشه به نوع خاک و عمق کشت بستگي زيادي دارد .

برگ ها مرکب، متناوب و داراي ۷-۵ برگچه ميباشند. دمبرگ ها با کرکهاي قهوه اي متمايل به قرمز پوشانده شده اند.رويه برگ ها سبز تيره و سطح زيرين برگ ها سبز روشن مي باشد .طول دوره زندگي برگ ها بين ۴-۱ ماه ميباشد. برگ ها در ابتدا تا انتهاي فصل رشد تشکيل شده و کوتاهترين طول دوره زندگي را دارند.

گل آذين ديهيم بوده و از ۳ تا ۹ گل متفاوت مي باشد. در اکثر مواقع تعداد گلهاي تشکيل شده بستگي به فصل داشته وليکن در اصل مرتبط با کولتيوار مي باشد.

 

 

نيازهاي اکولوژيک

از شاخص ترين صفاتي که در گل محمدي مي توان ذکر کرد سازگاري اين گياه به خشکي است. گواه اين مسئله گلستانهاي مختلف در مناطق کاشان، فارس و کرمان مي باشد که در طول سال فقط ۲ تا ۳ بار آبياري نياز دارد و بعضاً مناطقي ديده شده است که بدون نياز به آبياري محصول مرغوب توليد مي كنند. به طور كلي ثابت شده در مناطقي که بارندگي از ۲۵۰ ميلي متر بيشتر باشد کشت ديم آن امکان پذير است .گرچه به طور مسلم کاهش عملکرد اقتصادي در آن مشاهده مي شود.

اين گياه در هر ارتفاعي قابل كشت بوده و ليكن در مناطق گرمسيري در ارتفاعات بالاتر  گلها  داراي كيفيت اسانس بالاتري  مي باشند  كه ناشي از  رفع نياز سرمايي گياه مي باشد.

حدود سازگاري به شوري خاک، درEC 5 دسي متر هم مشاهده شده که گياه رشد کرده و توليد گل دارد. همچنين در مناطق سردسير كشور بطور مثال بردسير و روستاي گنبرف اسکو كه بارش سنگين برف ودماي هوا گاه تا منهاي بيست درجه سانتيگراد  مي رسد، اين گياه بخوبي رشد مي كند كه بعلت وجود ارقام مقاوم به سرما در اين مناطق مي باشد

 

مصارف گل محمدي

  • فرآورده هاي اين گياه شامل: گلاب،اسانس،کانکريت(concrete )،ابسولوت((absolute[1] و غنچه خشک مي باشد. مصرف گلاب بيشتر در ايران و کشورهاي همجوار بوده و از اسانس اين محصول بطور گسترده به کشورهاي اروپايي، آمريكا و كانادا صادر مي شود که موارد استفاده و  مصارف عمده اسانس به شرح ذيل است:
  • صنايع عطر سازي و مواد آروماتيک
  • صنايع داروسازي
  • فرآورده هاي بهداشتي،آرايشي شامل انواع كرمهاي آرايشي، لوسيونها و صابونها، شامپو،شير پاک کن و حمام هاي زيبايي
  • صنايع غذايي شامل انواع شيريني جات،نوشيدنيها،پودينگ، ژله و…
  • استفاده از غنچه و گلبرگ خشك در تزئين سبدهاي گل خشک و گل آرايي

 

خواص دارويي

با توجه به وجود مقداري تانن، اسيد گاليک، اسانس، مواد چرب و ماده رنگي در گلبرگ ها ، اين گياه داراي خواص دارويي مختلفي بوده كه برخي به شرح ذيل مي باشد:

  • گلبرگ هاي برخي از ژنوتيپ ها اثر ملين ملايم دارند و از اينرو براي رفع يبوست کودکان،اشخاص مسن و بيماران در دوره نقاهت مصرف مي شود.  البته بعضي ژنوتيپ ها بعلت داشتن تانن بعنوان داروي قابض نيز استفاده مي گردند.
  • اين گياه از قديم در طب سنتي براي درمان دردهاي روماتيسمي، ناراحتي هاي خوني و گلودرد استفاده مي شده وهمچنين براي درمان عارضه هاي يائسگي، بيماريها و نارسائيهاي دستگاه تنفسي، زخم دهان،بي خوابي و افسردگي نيز بسيار مفيد مي باشد.

– گلبرگ هاي خشك آن داراي اثرات بالايي از خواص ضدباكتريايي بوده  و طبق منابع جديد داراي اثرات ضدعفوني كننده قوي بر عليه ۱۵ گونه باكتري مي باشد  و مي توان بصورت نوشابه هاي گرم غني از مواد آنتي اكسيدانت بصورت جداگانه و يا مخلوط با ساير مواد استفاده شود.

  • از ديگرخواص دارويی گلبرگ ها، ضداضطراب، ضد اسپاسم، داروي مسکن، تقويت کليه، تقويت خون، تنظيم قاعدگي، ضد التهاب است. از گلبرگ ها در تهيه سرکه داروئي به نام سرکه رز نيزاستفاده مي شود.
  • ميوه آن حاوي ۵/۰تا ۷/۱ درصد اسيد اسکوربيک مي باشد. شربتي تحت نام رزهيپ Rose hip از آن تهيه مي گردد. مواد استخراج شده از ميوه که به آن شکر اضافه مي کنند بعنوان منبع ويتامين ث با مقدار ۱۵۰ mg/100gr مصرف مي کنند و به آن Rose hip Syrup می گويند.

 

ارقام رزهای اسانس دار

در اصطلاح رايج، به تمام رزهاي داراي روغن (Rose oil ) گل محمدي گفته مي شود وليكن از رزهاي زيادي اسانس، استخراج مي شود كه عمده ترين آنها به شرح ذيل مي باشد:

۱- R. damascena

– عمده ترين رز مولد اسانس و داراي گرانبهاترين اسانس است.

  • بيشترين سطح زيركشت را در سطح جهان داراست.
  • داراي گلبرگهاي صورتي پررنگ و خار زياد

۲- R. centifolia

–  فقط براي گلابگيري استفاده شده واسانس استخراج شده از اين گياه كيفيت چنداني ندارد.

– طبق گفته بعضي از منابع اكثر مناطق فارس داراي اين رقم مي باشد.

– غنچه خشك اين رقم داراي كيفيت بالايي است.

۳- R. alba   

– بوته هاي آن داراي گلهاي سفيد و گياهي بسيار پرگل است.

– داراي خار كم و درصد اسانس كمتر ميباشد.

– بعضي شركتهاي داروسازي بسيار طالب اسانس اين گياه بوده كه طبق گفته آنها درمان خوبي  براي انواع آلرژي ها مي باشد.

۴- R. rogusta   

_  منشأ اين گياه روسيه است.

– داراي گلهاي قرمز رنگ بوده و به سرما مقاوم مي باشد از اين گونه جهت كارهاي سلكسيون استفاده مي شود.

 

 

 

كشت گل محمدي در ايران :

طبق آمار سال ۹۳  گل محمدي در  ۲۵ استان كشور و با سطح زیر کشت حدود ۱۵۲۰۰ هكتار و با تولید ۲۷ هزار تن می باشد. كه بيشترين سطح آن در چهار استان فارس، كرمان، اصفهان و آذربايجان شرقي  مي‌باشد.

استان فارس: ۶۹۳۵ هكتار كه حدود۴۵ درصد از كشت را به خود اختصاص داده است.

كرمان: ۲۹۹۴ هكتار كه حدود۲۰ درصد از كل كشت را به خود اختصاص داده است

اصفهان  :۱۹۰۴هكتار كه حدود ۱۲ درصد ازكل كشت را به خود اختصاص داده است

آذربايجان شرقي:۹۶۰ هكتار كه حدود۶ درصد ازكل كشت را به خود اختصاص داده است

 

تعريف كشت ديم

كشت ديم، نوعي كشت محصول است كه براي مرحله كاشت يا داشت آن عمل آبياري پيش‌بيني نشده است و آب مورد استفاده گياه مستقيماً از نزولات آسماني يا آب تحت‌الارضي تأمين مي‌شود. كشت ديم عموماً در زمين كشاورزي ديم انجام مي‌شود ولي كشت اين گياه به طور استثنا ممكن است به صورت تناوبي در زمين كشاورزي آبي نيز انجام گيرد.

 

راهكارهاي كليدي

ايجاد ارقام مقاوم به تنش هاي خشكي را مي توان با ساير رهيافت ها مانند بهبود حاصلخيزي خاك ، استقرار بهتر بوته ها و كنترل خوب علف هاي هرز توأم نمود. با اين روش آب بيشتري براي گياهان زراعي تامين شده و فرسايش آبي خاك هاي زراعي كاهش مي يابد.

كاربرد روش خاك ورزي حفاظتي چند مانع دارد و اين موانع شامل نياز به سرمايه گذاري ، تامين ماشين آلات جديد خاك ورزي و بذر كاري و كاربرد علفكش ها جهت كنترل علف هاي هرز براي حفظ بقاياي گياهان زراعي و علوفه اي مي باشد. اغلب نسبت به كاهش خاك ورزي مقاومت فرهنگي وجود دارد. بهر حال ، فوايد آن بقدري زياد مي باشد كه انجام تحقيقات دريافتن روش هايي پيرامون رفع اين موانع از اولويت زيادي برخوردار ست. خسارت وارده به سيستم ريشه گياهان زراعي در اثر حمله نماتدها و بيماريهاي خاكزي در اراضي مناطق خشك مخصوصا” در شرايط تك كشتي مستمر غلات شديد مي باشد، كه به نظر مي رسد در خصوص گل محمدي  مشكل ساز نخواهد بود.

راهكار مهم ديگر جهت كاهش خسارت اين عوامل زيان آور به سيستم ريشه، كشت گياهان زراعي غير ميزبان مي باشد. اين تغيير سيستم كشت در خصوص گندم، كه پذيرش آن براي كشاورزان مشكل بود در استراليا جنوبي بسيار موفقيت آميز بوده است. و انجام تحقيق مشابه جهت يافتن تناوب زراعي مناسب در كشورهاي در حال توسعه بسيار خوب است.

 

علت انتخاب گل محمدي براي كشت ديم:

۱- مقاوم بودن اين گياه به شرايط كم آب

از شاخص ترين صفاتي که در گل محمدي مي توان ذکر کرد بقاء و سازگاري اين گياه به خشکي است. هم اكنون ۴۰٪ از گلستانها ي كشور به صورت ديم كشت گرديده اند و ساير گلستانها در مناطق مختلف فارس،کرمان، کاشان، آذربايجان شرقي و ساير استانها  است،  که در طول سال فقط ۲ تا ۳ بار آبياري مي گردند. به تجربه ثابت شده در مناطقي که بارندگي از ۳۵۰ ميلي متر بيشتر باشد کشت ديم آن امکان پذير است .گرچه به طور مسلم کاهش عملکرد اقتصادي در آن مشاهده مي شود.

تحمل  به شوري خاک، درEC 5 دسي متر(زيمنس)  هم مشاهده شده که گياه رشد کرده و توليد گل دارد.

۲_ عجين بودن فرآورده‌هاي اين محصول با فرهنگ كشورمان

از دير باز اين گياه كشت و كار گرديده و طبق اسناد و مدارك اين گياه بومي كشور بوده و اولين بار گلابگيري در كشورمان انجام گرديده است. اين گياه كاملا شناخته شده براي كشاورزان مي باشد.

۳_ مقاوم بودن به شرايط نامساعد محيطي و خاكي

هم اكنون گل محمدي در اراضي شيب دار و اراضي كه امكان كشت هيچ گياهي نيست  كشت مي گردد و داراي توجيه اقتصادي بالايي است بطوريكه بسياري از كشاورزان مايل به توسعه بيشتر اين گياه مي باشند.

 

 

۴_ مقاوم بودن به حمله آفات و بيماريها و امكان كشت ارگانيك آن

قيمت محصو لات ارگانيك ( گلاب و اسانس)  در بازارهاي جهاني چند برابر محصولات غير ارگانيك مي باشد و با توجه به اينكه گل محمدي  گياهي است كه بسيار مقاوم به حمله آفات و بيماريها مي باشد و به راحتي امكان  كشت ارگانيك  آن  در عرصه هاي  بكر و دا منه هاي طبيعي وجود دارد  امكان توسعه كشت آن براحتي امكان پذير مي باشد، به طوريكه هم اكنون نيز بسياري از   گلستانها در نقاط مختلف ايران بعلت عدم استفاده از سم و قابليت اخذ گواهي ارگانيك بين المللي را دارند .

۵ – جاذبه‌هاي گردشگري

با كشت وسيع آن در عرصه هاي طبيعي مي توان هر ساله گردشگران زيادي در فصل برداشت تشويق به آمدن نمود.

۶ –  وجود كارخانه‌هاي سازنده صنايع تبديلي اين محصول در داخل كشور

با استفاده از صنايع داخلي و اندك اصلاح در دستگاههاي موجود مي توان ارزشمند ترين فرآورده هاي اين گياه را توليد نمود.

 

ديدگاه كلي:

جهت اصلاح و احياء مراتع بيا باني و كويري و جهت احياء مراتع كوهستاني و نيمه استپي مي توان از گل محمدي  به تنهايي و يا  بصورت مخلوط با ساير گونه هاي ديم انجام گردد.

  انتخاب محل كشت:

  • حداقل ميزان بارندگي ۳۵۰ ميليمتر در نظر گرفته مي شود.
  • در فلور گياهي منطقه توجه شود كه نسترن هاي بومي و يا گل محمدي به صورت خودرو وجود داشته باشد.
  • كشت در مناطق مرتفع و نيمه كوهستاني (به تجربه ثابت شده است كه اسانس گل محمدي در ارتفاعات بالاتر از كميت و كيفيت بالاتري برخوردار است.)
  • امكان ايجاد صنايع فرآوري فراهم باشد.
  • براي ايجاد كشت ارگانيك حتي المقدور از مناطق بكر استفاده شوند.
  • براي محصول مازاد انبارهاي خشك كردن احداث شود.

– در هنگام  انتخاب محل ، بايد دقت شود كه  باد و گرما نبايد به گونه اي باشد كه تبخير شديد در هنگام مراحل رشد بحراني گياه باشد.

 

كشت گل محمدي به صورت ديم:

زمان كشت:

كشت ديم بايد زماني انجام گيرد كه رطوبت و دما مناسب باشد( كشت پائيزه )

مراحل انجام عمليات:

  • تهيه نقشه كاشت با توجه به ميزان بارندگي ، شيب زمين ، وضعيت توپو گرافي
  • پياده كردن نقشه
  • تعيين فواصل كشت (فواصل كشت در كشت آبي ۲× ۲ در نظر گرفته مي شود ولي در كشت ديم فواصل با توجه به ميزان بارندگي و شيب زمين انتخاب مي گردد كه حداقل حدود۳×۲  و حداكثر ۵×۵ در نظر گرفته مي شود).
  • تعيين عمق كاشت و ابعاد گودالها با توجه به مشخصات خاك ( به طور متوسط ۱×۱×۱ متر در نظر گرفته شود.)
  • حفر چاله هاي كشت:  حداقل ۶ ماه قبل از كشت چاله هاي مورد نظر ايجاد و توسط كودهاي حيواني آماده سازي شوند.
  • نحوه پر كردن گودالها :لازم است هنگام گود برداري خاك زراعي رويي در محلي جدا از خاك زيرين ريخته شود و هنگام پر كردن چاله در كف گودال ريخته شود.
  • انتخاب و تهيه نهاده هاي تكثيري:
    • براي نهاده هاي اوليه كشت حتي المقدور از ارقام بومي منطقه استفاده شود.
    • از قلمه ريشه دار استفاده شده و به طريق گلدان منتقل و حمل شود.
  • انجام هرس به موقع و مناسب به منظور حفظ تناسب بين اندام هاي هوايي و زميني.
  • كشت گياه به صورت عمود بر جهت شيب
  • استفاده از مواد جاذب رطوبت براي حفظ رطوبت خاك و ماندگاري گياه در بعضي شرايط خاص توصيه مي گردد.
  • جمع آوري روان آب ها در مكان هاي محدود جهت آبياري اراضي خشك در مواقع بحراني.
  • جلوگيري از كشت گل محمدي در مجاور باغهاي گياهان خانواده رزاسه، بعلت وجود آفات و بيماريهاي مشترك

 

نكات مهم:

– عمليات كشاورزي طوري بايد به كار گرفته شود كه از بارش هاي ساليانه بيشترين  استفاده شود . خاك ورزي بايد به گونه اي باشد كه خاك بيشترين آب را جذب كند و كمترين هدر رفت آب از طريق تبخير و تعريق رخ دهد.

–  در زراعت ديم ، بهترين عمق خاك ۳ متر مي باشد. خاك بايد از نظر خاصيت مويينگي و قدرت نگهداري آب  در سطح قابل قبولي باشد.

افزايش جذب خاك در زراعت ديم :

– جلوگيري از سله بستن خاك

در اغلب خاك ها مخصوصا خاك هاي سنگين با ميزان رس بالا اگر فاصله زماني دو بارندگي زياد باشد در اثر نزديك شدن ذرات خاك به همديگر در سطح زمين شكاف هايي ايجاد مي گردد كه به آن سله مي گويند. در اثر سله بستن سطح خاك، رطوبت سطح زيرين از محل شكاف هاي سله ها به طرف سطح خاك حركت مي كند و تبخير مي شود لذا لازم است بين دو بارندگي نسبت به شكستن سله ها اقدام گردد. همچنين وجود شكاف ها و سله ها در خاك مانع جذب آب گرديده و هدر رفتگي خاك را بيشتر مي كند.

– با ايجاد شخم و ايجاد سطح ناصاف باعث طولاني تر شدن زمان نفوذ آب به داخل خاك شده وجذب بيشتر آب در  خاك مي شود.

 استفاده از مالچ ها

يكي از تمهيدات در زراعت ديم استفاده از مالچ بوده كه داراي مزاياي ذيل مي باشد:

– جلوگيري از هدر رفت آب بارندگي.

–  افزايش زمان جذب و نفوذ بيشتر آب به عمق خاك.

– جلوگيري از روان شدن آب بر روي زمين

– باعث كاهش سرعت باد تا حد ۹۹٪ شده كه به طور چشمگيري مانع تبخير مي شود.

– استفاده از مالچ در فصول خشك فعاليت هاي ميكروارگانيسم هاي بيماريزا راحداقل مي كند. در هنگام استفاده از مالچ هاي كلش با نسبت/N  C25  تا ۳۰ مناسب است وكلش هاي خشك ، چوبي و كلش هاي غير سبز داراي  نسبت هاي بالاتر(۵۰ تا ۱۰۰ ) مي باشند كه تجزيه آهسته تر بوده و لازم است از نيتروژن استفاده شود.

  • شخم سطحي به عمق تقريبي ۲ تا ۳ اينچ باعث ايجاد يك لايه غير پيوسته با لايه پاييني گشته.اين لايه  به آساني خشك شده و مانع از دست دادن آب بيشتر مي شود
  • .شخم سبك بعد از هر بارندگي باعث ذخيره بيشتر آب مي گردد.

مكانيسم  كاهش تبخير آب از سطح و تمهيدات لازم

آب موجود در خاك، هر ذره خاك را به صورت لايه بسيار نازكي احاطه نموده وقتي كه آب قسمت هاي سطحي خاك بخار مي شود آب از سطوح پايين منتقل گرديده و جايگزين مي شود. وقتي لايه احاطه كننده هر ذره زيادي باريك شود پژمردگي در گياه اتفاق مي افتد.با ايجاد تمهيدات ذيل مي توان آب داخل خاك را حفظ نمود.تمهيدات جلوگيري از تبخير شديد آب خاك به شرح ذيل مي باشد:

  • ايجاد كمربند سبز و حفاظتي با استفاده از درختان و بوته ها كه باعث كاهش سرعت باد ، ايجاد سايه و كم شدن تبخير تا حد ۱۰ تا ۳۰ درصد و كاهش فرسايش بادي مي شود.
  • استفاده از مالچ ( مالچ ها سرعت باد و درجه حرارت خاك را كاهش مي دهند )

كاهش تعريق

  • علف هاي هرز نه تنها براي جذب مواد غذايي رقابت مي كنند در جذب آب نيز رقابت مي كنند به همين دليل كنترل آنها ضروري مي باشد.
  • استفاده از واريته هاي كوتاهتر كه به علت سطح تاج كمتر ،تعريق كمتر دارند
  • در زراعت ديم تراكم گياهي كمتر بوده پس رقابت براي جذب آب كمتر است.
  • در مناطقي كه ميزان بارندگي نامطمئن و ناكافي مي باشد بيمه خشكسالي كارساز است.
  • شخم پس از برداشت سبب ايجاد يك لايه مالچ كلشي در سطح زمين مي شود كه اين لايه پوششي باعث حذف علف هاي هرز پيش از حمله آنها در فصل خشك مي شود.

ايجاد سد و مانع(bunding)

اولين مرحله در كشاورزي ديم ساختن موانع و سد باشد. در شيب هاي غيرمعمول و تند ارتفاع ۲۵ تا ۶۰ سانتي متر مناسب است.حتي در زمينهاي كم شيب تر نيز ايجاد سدها و موانع  ۳۰ سانتي متري مناسب است. براي ساختن اين ديواره هاي كوتاه ابتدا توسط نقشه برداري جاي خطوط همتراز بايد مشخص گردد.سپس زمين شخم زده شده و كلوخ ها نرم مي شوند.شكل باند به صورت دوطرفه بوده و وسط آن يك جوي حفر شده و با خاك پر مي شود.در اين آب بندها  براي ايجاد ديوارهاي كوتاه از  سنگ استفاده مي شود.

 

پهنا   ( متر) شيب (درصد )
۵۰ ۱٪ و زير آن
۲۶ ۲٪ -۱ ٪
۱۵ ۳٪_۲٪
۷ ۵٪_۳٪
۳ بيشتر از ۵٪

 

 

 

 

 

 

يكي از تكنيك هاي كنترل فرسايش خاك و جذب بيشتر آب و نهايتا حفظ و نگهداري حاصلخيزي خاك كشت نواري مي باشد . نوارها بايد عمود بر سطح شيب باشند.

مزاياي كشت نواري :

  • تراكم برگها مانع از برخورد مستقيم باران به سطح خاك مي گردد.
  • حركت آب بر روي زمين كنترل ميشود
  • جذب بيشتر آب در خاك و جلوگيري از هدر رفتن آب
  • حفظ طول شيب

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

بسمه تعالي

وزارت جهاد كشاورزي

معاونت امور باغبانی

دفتر امور گلخانه ها، گیاهان دارویی و قارچ

 

 

           تولید کشت آبی محصول گل محمدی

 

 

 

فرآیند تولید کشت آبی محصول گل محمدی

 

اکولوژی شامل خاک،اقلیم، آب، ارتفاع، باد

ترکیب خاک: خاکهایی که برای کشت گل محمدی در نظر گرفته می شود باید غنی از مواد و عناصر و همچنین مواد آلی باشد. خاکهای سنگین و خاکهایی که سبب آب ایستایی شود برای کشت این گیاه مناسب نمی باشد.

عمق خاک:  عمق خاک حداقل ۶۰ سانتی متر باشد تا ریشه ها بتوانند رشد کنند.

تهویه خاک: با توجه به نقش تهویه خاک در منطقه فعالیت ریشه و اثر آن در رشد و نمو گل محمدی، کشت ارقام مختلف این گیاه در خاکهای سبک نتایج بهتری به همراه دارد.

pH خاک: بین ۶٫۵ تا ۷ است

EC خاک: ۵ دسی زیمنس

اقلیم و شرایط آب و هوایی:

damascena  Rosa به دامنه وسيعي از شرايط آب و هوايي سازگار است آب و هواي معتدل بدون گرماي بيش از حد، دوره طولاني از هواي آفتابي و گرم، با توزيع مناسب بارندگي مناسب است.

دما: میانگین دما در طول دوره رویش ۲۶ درجه سانتی گراد(در اقلیم هایی که میانگین دمای آن بیش از ۳۸ درجه باشدعمل فتوسنتز مختل و عملکرد به شدت پایین می آید.(

نور(نیاز نوری، شدت تابش نور): گیاهی نورپسند، مقدار نور مورد نیاز ۵۵-۳۰ هزار لوکس

رطوبت : ۶۰%

باد: کشت گل محمدی در مناطق باد خیز توصیه نمی شود زیرا وزش بادهای سنگین علاوه بر شکستن شاخه های ظریف و بهم ریختن گلبرگ ها، سبب افزایش تبخیر و تعرق و پژمردگی گیاهان می شود. در مناطق باد خیز در پناه بادشکن کشت شود.

 

 

آب : مصرف ۵۲۰۰ متر مکعب در هکتار اپتيمم مي باشد و طي بررسيهاي انجام شده مزيت هاي آبياري قطره اي بر آبياري سطحي شامل: صرفه جويي مصرف آب در حدود ۳۶۰۰ متر مکعب و حدود ۳۰ % آبياري سطحي، افزايش در ميزان عملکرد و تعداد گلبرگ و افزايش رشد، طراوت، شادابي و … مشخص گرديد.

 

تعیین دورآبیاری : آبياري از فروردين تا شهريور به تعداد ۱۰ –  ۵ بار بسته به شرايط آب و هوايي صورت مي گيرد.

سیستمهای بهینه آبیاری: آبیاری قطره‌ای ضمن ۶۲ درصد صرفه جویی نسبت به روش سطحی، باعث افزایش عملکرد ۶۵ درصدی گل را به دنبال دارد.

میزان بارندگی مورد نیاز برای کشت دیم: حداقل نیاز میزان بارندگی سالیانه منطقه برای کشت دیم ۳۵۰ میلیمتر می باشد.

ارتفاع: اين گياه در ارتفاع ۱۶۰۰ متر تا ارتفاعات بيش از ۲۳۰۰ متر بخوبي رشد مي کند.

 

آماده سازی خاک

در سال اول اگر خاك بستر كاشت به نحو خوبي تهيه شود و مقدار ماده آلي كه به خاك داده مي شود زياد باشد ، نيازي به اضافه كردن كود شيميايي نخواهد بود. از سال دوم به بعد همه ساله نياز به افزودن كود شيميايي با توجه به نياز خاك و گياه ( از روي آزمون خاك ) خواهد بود .

زمان شخم : بهتر است قبل یا همزمان با کوددهی زمین صورت گیرد یعنی حدود یکماه قبل از نشاندن نهال در زمین که اواخر دیماه می باشد

عمق شخم: عمق شخم ۴۰ تا ۵۰ سانتی متر می باشد.

زمان کود دهی: براي آماده كردن زمين ، زمين بايد بخوبي شخم زده شود و حتي بهتر است زمين را كود دهيم و براي هر يكصد متر مربع ۴۰۰ – ۳۰۰ كيلو ( ۳۰ تن در هكتار ) كود حيواني مصرف كنيم . اين عمل حتما بايد چند هفته قبل از کشت گیاه انجام گيرد.

کودهای مورد استفاده: بر حسب تجربه مقداري از كود هاي شيميايي مانند اوره به مقدار ۲۰۰ – ۱۵۰ كيلو گرم و تركيبات فسفر دار ۳۰۰ – ۲۰۰  كيلو گرم در هكتار به گلستان داده مي شود. در زمينهاي سست و سبك يعني زمينهايي كه ماسه آنها زياد است بايد از پهن گاو ماده ( پهنهاي سنگين ) استفاده كرد. پهن یا كود دامی در اينگونه زمينها بزودي تجزيه شده و بفاصله كوتاهي مثلا در عرض ۳ هفته ميتوان بنشانيدن نهال اقدام كرد. در زمينهاي سنگين بايد كودهاي تازه و سبك از قبيل كاه و كلش و خاكبرگ و امثال آن بكار برد، زيرا اينگونه كودها به بهبود و اصلاح زمين كمك مي كنند . ولي چون در زمستان تجزيه بكندي صورت مي گيرد بهتر آن است كه كود را در آخر تابستان و يا پاييز قبل از كاشت نهال بكار برد.  همچنين از كودهاي شيميايي نظير اوره، فسفات و پتاس كه بمقدار كافي با خاك مخلوط شده باشد ، استفاده مي كنيم. توجه شود كه استعمال زياد از حد كود پتاس موجب تاخير در رشد و نمو و ايجاد كلروز مي گردد.

 

معرفی ارقام مناسب کشت:

در حال حاضر فقط یک رقم تحت عنوان  کاشان ۹۳ اسم گذاری شده است و برای کشت از ژنوتیپ های موجود در منطقه استفاده می گردد.

کاشت:

  • مستقیم:

مقدارنهاده مورد نیاز (تراکم در هکتار):

۲۵۰۰ نهال در یک هکتاربرای کشت آبی

۱۵۰۰ نهال در یک هکتار برای کشت دیم

عمق کاشت:

گودالهايي به عمق ۳۰-۴۰ سانتي متر

فاصله بین دو ردیف ها وفاصله داخل دو ردیف:

عمده ترين روش كشت جوي و پشته با فواصل كشت حدود ۴ متر و فواصل نهالهاي حدود ۲ متر است البته روش كرتي در بعضي از مناطق مرسوم است كه در اين حالت فاصله كاشت ۵/۱ * ۵/۱ متر تا ۲ * ۲ متر در نظر گرفته مي شود .

زمان کاشت:

يك مرحله اواخر پائيز بعد از خزان كردن پايه هاي مادري و  مرحله دوم هم در بهار قبل از بيدار شدن پايه هاي مادري .كشت پائيزه بر كشت بهاره برتري دارد ، زيرا امكان استفاده از نزولات جوي را بيشتر و استقرار بهتر نهال ها را باعث شده و خطر گرماي بهار را در عدم استقرار نهال ها كاهش مي دهد

ماشین آلات مورد نیاز:

برخی از ماشین آلات مورد نیاز عبارتند از: دستگاه کشت قلمه – روتیواتوور دستی و پشت تراکتوری

  • غیر مستقیم:

کشت در خزانه:

گل محمدي را مي توان به روش ها مختلفي از جمله خوابانيدن، پيوند ، قلمه و پا جوش تکثير نمود.وليكن روش تكثير با قلمه سبز توصيه مي شود.     بايستي قلمه را که به ضخامت يک مداد و به طول ۲۰ سانتيمتر مي باشد،از چوب خفته انتخاب کرد و جوانه هاي پائيني آن را حذف کرده  و ته قلمه را در يک پودر هورموني ريشه زائي فرو برد و آنگاه قلمه را به عمق   ۱۰ – ۵/۷ سانتيمتري در گلدان يا زمين کاشت(بستر کاشت) مخلوط ۵۰% خاک باغچه و ۵۰% ماسه شسته ميباشد قرارداد.

  • قلمه هاي سبز در بستري سبك كه معمولا مي تواند تركيبي از ماسه،پيت،پرليت و كود دامي كاملا پوسيده مي باشد ريشه دار مي شوند.
  • تعداد قلمه هاي مورد استفاده در هر متر مربع حدود۲۵۰ عدد مي باشد كه به فاصله ۶-۵ سانتيمتر كشت مي شوند .
  • قلمه ها سبز معمولا بعد از ۴۰-۳۰ روز درگلخانه ريشه دار شده و به گلخانه هاي انتقال منتقل مي گردند.
  • قلمه هاي ريشه دار شده ، در فصل پاييز يعني ۴-۳ ماه پس از زمان قلمه زني(در مناطق گرمتر) و يا در اواخر زمستان پس از برطرف شدن خطر سرما به نهالستان منتقل مي گردند.

داشت

  • آبیاری:

نیاز آبی گیاه:.

طي تحقيق انجام شده در منطقه کاشان ۳ تا ۴ نوبت آبياري با مصرف ۵۲۰۰ متر مکعب  د رهکتار اپتيمم مي باشد

دور آبیاری:

در کشت آبي در اکثر استانهاي کشور تعداد دوره هاي آبياري اندک بوده به طوري که آبياري از فروردين تا شهريور به تعداد ۱۰ –  ۵ بار بسته به شرايط آب و هوايي صورت مي گيرد

استفاده از روش مناسب آبیاری:

آبياري جهت تامين رطوبت کافي در زمان تشکيل جوانه و رشد اوليه گلها مهم است. استفاده از آبياري قطره اي باعث راندمان بالاي آب، بازده بالاتر گل ها به ازاي استفاده از هر واحد آب و کاهش خسارت آفات و بيماريها مي شود بيشترين ميزان آب مورد نياز درختچه هاي گل محمدي در طول دوره گل دهي آن است و بايستي حتي الامکان فاصله دوره هاي آبياري کم شود و در غير اينصورت باعث ضعيف شدن گل و ريزش آنها و نيز پايين آمدن کيفيت محصول خواهد شد.

 

در کشت دیم حداقل بارندگی برای کشت گیاه:

حداقل بارندگی ۳۵۰ میلی متر می باشد.

 

 

 

آفات و بیماری ها :

آفات مهم گل محمدی شامل جوانه خوار گل محمدی،شب پره برگخوار گل محمدی، مینوزهای گل محمدی، سوسک سرشاخه خوار رزاسه، آفات مکنده گل محمدی شامل شته ها، زنجرک ها، تریپس ها، مگس های سفید، کنه ها

روش مبارزه: مبارزه شیمیایی و بیولوژیک

استفاده از حشراتی مانند کفشدوزک ها، بالتوری ها و عنکبوت ها که در واقع دشمنان طبیعی آفات مکنده در گلستانهای گل محمدی می باشند.

در زمانی که آفات طغیان می کنند استفاده از سموم  شیمیایی اجتناب ناپذیر است.

بیماری های مهم گل محمدی : عبارتند از سفیدک پودری، لکه سیاه برگ رز، زنگ رز، کپک خاکستری، بیماریهای باکتریایی

روش مبارزه: مبارزه به روش فیزیکی و شیمیایی

در خصوص بیماری های قارچی با استفاده از آبیاری به موقع، تراکم مناسب کشت می توان از این مشکل جلوگیری کرد و پس از انتشار بیماری ، با برداشت برگهای آلوده و هرس شاخه های آلوده و سوزاندن این شاخه ها می توان بیماری را کنترل کرد. و در زمان افزایش بیش از حد بیماری با استفاده از قارچ کش ها و سموم مناسب می توان با آن مبارزه کرد.

مبارزه با علف هرز:

مبارزه با علف های هرز از عملیات مهم مرحله داشت گل محمدی است چنانچه با علف های هرز مبارزه نشود، علف های هرز با جذب رطوبت و سایرمواد و عناصر غذایی خاک با گل محمدی به رقابت پرداخته و سبب ضعیف شدن بوته ها و کاهش عملکرد محصول می گردد.

روش مبارزه: روش مبارزه فیزیکی

ادوات مورد نیاز: کولتیواتر، با انجام کولتیواتر، بین ردیف ها نه تنها می توان رویش علف های هرز را محدود کرد بلکه این عمل سبب تهویه خاک شده و شرایط رشد ونمو را بهبود می بخشد.

 

برداشت :

قسمت برداشت شده گل محمدی شامل گلبرگ ها ، نهنج و قسمتي از دمبرگ مي باشد . يك كارگر به طور متوسط روزانه ۵۰ – ۳۰ كيلوگرم مي تواند گل برداشت نمايد . ميزان گل توليد شده در هكتار ۵/۳ – ۵/۲ تن مي باشد .

بسته به آب و هوای منطقه برداشت گل محمدي از نيمه دوم ارديبهشت شروع و تا اواخر خرداد ادامه دارد، دوره گلدهي ۳۰ – ۲۰ روز طول مي كشد و هر كارگر بسته به مهارت و سرعت عمل از ۳۰ الي ۵۰ كيلوگرم در روز برداشت كرده و سپس آنها را به كارگاه گلابگيري و يا كارخانه مي فرستند.

بهترین زمان شروع و پایان برداشت:

از نيمه دوم ارديبهشت شروع و تا اواخر خرداد ادامه دارد، دوره گلدهي ۳۰ – ۲۰ روز طول مي كشد

بهترین ساعات برداشت در طول روز:

برداشت گل محمدي معمولا در صبح زود  قبل از طلوع آفتاب انجام می شود.

پس از برداشت :

شرایط انبارکردن قبل از خشک کردن: گل های گل محمدی باید بر روی تورهای سیمی که تهویه هوا از میان آن به خوبی صورت می گیرد بر روی هم انبار شوند. از فشرده کردن گل ها بر روی هم باید جلوگیری کرد زیرا سبب پژمرده شدن و تخمیر گلها می گردد و از کیفیت مواد موثره می کاهد.

نحوه نگهداری محصول در انبار:

طول انبار داری:در دمای ۱۲ تا ۱۵ درجه سانتی گراد می توان گلها را تا ۱۲ ساعت نگهداري نمود

چنانچه صنایع استخراج اسانس یا گلاب گیری نزدیک زمین زراعی باشد، بدون اینکه نیازی به خشک کردن گلها باشد می توان برای فرآوری اقدام نمود.

خشک کردن:

برا ي خشك كردن گلها به دو طريق سنتي و صنعتی صورت می گیرد.

دمای مناسب خشک کردن: دمای مناسب در خشک کن ۳۰ تا ۳۵ درجه سانتی گراد می باشد

روش مناسب خشک کردن: تحقیقات نشان داده گلهایی که در سایه خشک می شوند از کیفیت مناسب تری در مقایسه با خشک کن الکتریکی برخوردارند.

نوع خشک کن مورد استفاده: خشک کن الکتریکی

فرآوری :

فرآوری محصول شامل : اسانس، عصاره، عرقیات- ظروف مورد نیاز نگهداری- شرایط نگهداری- طول عمر نگهداری- برچسب زنی

استخراج اسانس گل محمدی از سه روش امکان پذير مي باشد که شامل :

– تقطير با آب براي توليد اسانس

– تقطير با بخار آب براي توليد اسانس

– استخراج با حلال براي توليد کانکريت و ابسولوت

( اگر گل محمدی را در دمای آزمایشگاه با حلال های آلینظیر هگزان یا پترولیم اتر مجاور کنیمو پس از جداسازی تفاله باقیمانده حلال را تبخیر کنیم ماده موم مانند نیمه جامد بدست می آید که به آن کانکریت رز می گوییم. اگر کانکریت رز را در دمای آزمایشگاه در اتانول حل کنیم سپس با جداکردن فاز مایع و تبخیر اتانول در فشار و دمای پایین اسانسی حاصل می شود که به آن ابسولوت می گویند.)

اسانس :

اسانس داراي سه نوع ماده شيميايي به نامهاي نرول، سيترونل، و ژرانيوم مي باشد. و ماده اصلي بسياري از كارخانه هاي معطر سازي و صنايع بهداشتي و آرايشي مي باشد هم اكنون به طور متوسط ۱۰۰۰۰-  ۴۰۰۰  دلار در بازارهاي جهاني به فروش مي رسد.

در بلغارستان از هر ۳ تن گل تر يك كيلوگرم اسانس و ۱۵ كيلوگرم گلاب بدست مي آيد چون اهداف اصلي توليد اسانس بوده و گلاب توليدي بعنوان محصول فرعي بوده و مقدار آن اندك است. در ایران از هر ۶ تا ۹ تن گل محمدی یک کیلوگرم اسانس تهیه می شود.

 

 

گلاب :

گلابگيري بطريق سنتي و صنعتي صورت مي گيرد.

دستگاه گلابگيري سنتي : اکثراً با ظرفيت ۳۰ کيلوگرم ساخته مي شوند که شامل قطعات ديگ ، کلاهک ديگ ، نيچه ، نيچه پارچ و دستگاه حرارتي است. این مجموعه که به عنوان دستگاه گلابگيري مي باشد ظرفيت آن حداکثر ۳۰ کيلوگرم گل با مخلوط ۴۵ ليتر آب مي باشد. هر دستگاه در شبانه روز ۴ تا ۵ نوبت مي تواند گلابگيري کند که در مجموع مقدار مصرف گل به  ۱۲۰ تا ۱۵۰ کيلوگرم در شبانه روز خواهد رسيد.

گلابگيري صنعتي : با توجه به توسعه روز افزون سطح زير کشت و مصرف فرآورده هاي گل محمدي دستگاههاي سنتي تکافو لازم را نداشته، نياز به وجود دستگاههاي صنعتي با ظرفيت بيشتر و سريع تر مشهود مي باشد. قسمتهاي مختلف دستگاههاي گلابگيري صنعتي علاوه بر دستگاههاي گلابگيري سنتي شامل دستگاه سختي گير، ترموستات ، پر کن، پاستوريزاتور، دستگاه بسته بندي، آزمايشگاه کنترل کيفي مواداست. نگهداري محصول در دماي بيش از ۲۵ درجه سانتيگراد توصيه نمي شود.

میزان تولید گلاب :همه ساله بین ۲۲ تا ۲۵ هزار تن گلاب در کشور تولید می‌شود که از این میان حدود ۳۵ درصد آن به خارج از ایران صادر می شود.

قیمت گلاب یک به یک با عیار ۲۴ هر لیتر ۱۲هزار تومان می باشد.

مصارف فرآورده های گل محمدی:
مصرف گلاب، بیشتر در ایران و کشورهای همجوار رایج بوده و اسانس این محصول به طور گسترده در کشورهای اروپایی، آمریکا و کانادا مصرف می شود.
مصارف عمده اسانس به شرح ذیل می باشد:
۱-    استفاده در صنایع عطرسازی و مواد آروماتیک.
۲-    استفاده در فرآورده های بهداشتی – آرایشی شامل انواع کرم های آرایشی، لوسیون ها و صابون ها، شامپو، شیر پاک کن و حمام های زیبایی.
۳-    استفاده در صنایع غذایی شامل شیرینی ها، نوشیدنی ها ، پودینگ، ژله و … .
۴-    استفاده در تزیین سبدهای گل خشک و گل آرایی.
۵-    استفاده در صنایع داروسازی

بازار: صنایع داروسازی- صنایع غذایی- صنایع آرایشی و بهداشتی- عطاری ها- بازارهای محلی- صادرات

 

 

 

 

 

 

۱  کانکريت عصاره استخراج شده از گلها توسط حلال و ابسولوت از عصاره گيري بيشتر کانکريت و با حذف ترکيبات مومي بدست مي آيد كه داراي ارزش بالاي اقتصادي مي باشد.

 

انواع گل محمدی بررسی شده در استان اصفهان


۱- گل محمدی صد پر: فرمی از گل محمدی که بیشتر به عنوان رز زینتی مدنظر قرار می‌‌گیرد گل محمدی پر پر یا صدپر است از نظر تعداد برگچه نوع خار و تعداد خار روی ساقه، رنگ گلبرگ و عطر مشابه گل محمدی کاشان است. تفاوت‌های مشاهده شده در آن
 ۱- تعداد گلبرگ‌ چندین برابر گلبرگ‌های گل محمدی کاشان است از نظر تعداد گلبرگ پرپر محسوب می‌شود ۲- دوام و تعداد گل: تعداد گل در یک گیاه ۴-۵ ساله در یک بار شمارش حدود ۱۴۰ گل در بوته است اما دوام هر گل نسبت به گل‌ محمدی کاشان بسیار طولانی‌تر است و به جای یک روز هر گل ۷-۱۰ روز روی ساقه گل دهنده باقی می ماند. ۳- تداوم گل دهی: دوه کامل گل دهی گل محمدی کاشان حدود ۲۰ روز طول می‌کشد این گیاه تا ۵/۱ ماه هم گلدهی دارد. ۴- موارد مصرف: این نوع گل بیشتر به منظور تزیین فضای سبز به کار می‌رود دمگل نسبتاً بلند و انفرادی بودن گل‌های تکی و یا دوتایی آن باعث می‌شود به عنوان گل بریدنی هم مورد توجه قرار گیرد. ضمن این که معطر هم هست.

۲- گل سرخ تبریز: اندازه گل کم کوچکتر از گل محمدی، رنگ گلبرگ‌ها صورتی تیره و متمایل به بنفش و بدون بو، خصوصیات برگ مشابه گل محمدی کاشان، ساقه خاردار و رنگ آن در زمستان قرمز و ارتفاع آن ۸۰ سانتی‌متر، تراکم خارها کمتر از گل محمدی، شکل عمومی کوزه کروی می‌باشد.

۳- گل سرخ کازرون: شباهت زیادی با گل محمدی کاشان دارد. شکل کوزه شبیه گل محمدی کاشان است نسبت طول به عرض کوزه ۲ و متوسط میوه در کوزه ۳ عدد است رنگ ساقه در زمستان زرد و ارتفاع گیاه یک متر است، گل خوشبو و به رنگ صورتی روشن است.

۴- گل سرخ میممند: ساقه بدون خار، رنگ ساقه در زمستان لبویی رنگ، غنچه گردو فاقد کرک نسبت طول به عرض کوزه ۴/۱ و تعداد میوه درکوزه ۵ عدد است. رنگ گل صورتی روشن و بدون بو است.

۵- گل سرخ سمیرم: تعداد گلبرگ ۵ عدد به رنگ صورتی و خوشبو، کاسبرگ ۵عدد، برگ‌ها مرکب ۵ تا ۷ تایی، برگچه‌ها بیضی شک با لبه اره‌ای، نوک تیز و قاعده کند، دارای گوشوارک نسبتاً بلند، ساقه سبز رنگ بدون خار، میوه گرد و کوچک که هنگام رسیدگی عنابی رنگ است.

موارد استفاده: شایع‌ترین موارد استفاده سنتی از گل محمدی تهیه عطر و گلاب است. گلاب حاصل برای شستشوی امکان متبرکه و نیز در صنعت گزسازی و تولید شیرینی‌جات و مرباجات مصرف دارد. تهیه گل خشک جهت نگه‌داری در سجاده‌های نماز و خوشبو نمودن محیط‌های کوچک نیز از قدیم الایام مرسوم بوده است. در منابع داروسازی گلاب و اسانس گل محمدی مصارف متعددی دارد. برای اسانس اثرات ضد ویروس و باکتری، ضد اسپاسم، آنتی سپتیک، تونیک کلیه و خون، آرام‌بخش و اثرات متعدد دیگر ذکر شده است.

و همچنین ترکیب hylalcohol به همراه citronello phenyl و geraniol به عنوان نگهدارنده در محلول‌های چشمی و خوراکی در غلظت ۵/۰-۲۵/۰ در ترکیب با سایر میکروب‌کش‌ها به کار می‌رود.

ارقام رزهای اسانس دار

در اصطلاح رايج، به تمام رزهاي داراي روغن (Rose oil ) گل محمدي گفته مي شود وليكن از رزهاي زيادي اسانس، استخراج مي شود كه عمده ترين آنها به شرح ذيل مي باشد:

۱- R. damascena

– عمده ترين رز مولد اسانس و داراي گرانبهاترين اسانس است.

  • بيشترين سطح زيركشت را در سطح جهان داراست.
  • داراي گلبرگهاي صورتي پررنگ و خار زياد

۲- R. centifolia

–  فقط براي گلابگيري استفاده شده واسانس استخراج شده از اين گياه كيفيت چنداني ندارد.

– طبق گفته بعضي از منابع اكثر مناطق فارس داراي اين رقم مي باشد.

– غنچه خشك اين رقم داراي كيفيت بالايي است.

۳- R. alba   

– بوته هاي آن داراي گلهاي سفيد و گياهي بسيار پرگل است.

– داراي خار كم و درصد اسانس كمتر ميباشد.

– بعضي شركتهاي داروسازي بسيار طالب اسانس اين گياه بوده كه طبق گفته آنها درمان خوبي  براي انواع آلرژي ها مي باشد.

۴- R. rogusta   

_  منشأ اين گياه روسيه است.

– داراي گلهاي قرمز رنگ بوده و به سرما مقاوم مي باشد از اين گونه جهت كارهاي سلكسيون استفاده مي شود.

آشنایی با روش کاشت ،داشت ، برداشت گل محمدی

آشنایی با روش کاشت ،داشت ، برداشت گل محمدی

نام فارسی: گل محمدی

 نام علمی Rosa damascena

خانواده:Rosaceae

نیازهای اکولوژیکی:

گل محمدی Rosa damascena

گل محمدی Rosa damascena

ازشاخص ترین صفاتی که در گل محمدی می توان ذکر کرد سازگاری این گیاه به خشکی است گل محمدی گیاهی است کم توقع وبسیارمقاوم که اغلب شرایط آب وهوای رابه خوبی تحمل می کند طالب مکانهای آفتابی بوده و نسبت به کم آبی مقاوم است،و درزمان گلدهی هر ۱۵روز یکبار و بعد از برداشت هر۳۰روز یکبار در فصل رشد آبیاری می شود.

 

در هنگام تشکیل جوانه گل یا رشد رویشی اولیه به یخبندان حساس بوده وباعث خسارت زیاد می شود.درجه حرارت بالاو بادهای خشک وگرم باعث رسیدن و باز شدن بیش از موعد گلها وکاهش دوره گلدهی و ترکیبات اسانس گل می شود.بهترین خاک برای کشت گل محمدی خاکهای شنی رسی که دارای بافت نسبتا سبکی هستند می باشد.

مواد و عناصر غذایی مورد نیاز: عمده ترین کود مورد نیازبرای رشد گل محمدی کود فسفر وازت است.استفاده از کود اوره به میزان ۱۵۰-۲۰۰ کیلوگرم وترکیبات فسفردار به میزان ۲۰۰-۳۰۰ کیلوگرم در هکتار توصیه می شود.

استفاده ازکودهای شیمیایی منوط به آنالیز خاک می باشد.همچنین استفاده از کودهای حیوانی به میزان ۳۰-۴۰ تن درهکتار توصیه می گردد.

کاشت:

تکثیر این گیاه از طریق پاجوش، قلمه و تقسیم بوته می‌باشد. عملیات تکثیر در مرحله خواب و استراحت گیاه صورت می‌گیرد. عمده‌ترین روش تکثیر از طریق پاجوشهای ریشه‌دار صورت می‌گیرد. بدین ترتیب که پاجوشهای ریشه‌دار را از پایه مادری جدا کرده و پس از آماده‌سازی زمین گودالهای به عمق ۵۰-۶۰ سانتی متر ایجاد نموده به طوری که فاصله بین ردیفها ۲.۵ تا۳  متروروی ردیف ۸۰ تا۱۰۰ سانتی متر باشد که در اینصورت تعداد پاجوش یا قلمه مورد نیاز ۵۰۰۰-۳۵۰۰ اصله خواهد بود.

عملیات کشت در دو فصل صورت می‌گیرد. یک مرحله اواخر پاییز بعد از خزان کردن پایه‌های مادری و یک مرحله هم در بهار قبل از بیدار شدن پایه مادری کشت پاییزه بر کشت بهاره برتری دارد.

زیرا امکان استفاده از نزولات جوی را بیشتر و استقرار بهتر نهالها را باعث شده و خطر گرمای بهار را در عدم استقرار نهالها کاهش می‌دهد.

ازسال دوم نیاز به عملیات هرس می باشد .از سال ششم کم کم میزان تولید گل کم می شود ودر سال هشتم بوته ها از فاصله ۱۰سانتی متری سطح زمین کف برمی شوند. 

آفات وبیماریها:

مهمترین بیماری که گلستان ها به آن مبتلا می شوند سفیدک بوده و بهترین زمان مبارزه با سفیدک دراواخر تابستان و اوایل پاییز می باشد.

برداشت:

گل محمدی غنچه

غنچه گل محمدی

بهترین زمان برداشت گل بایستی از صبح زود شروع شده و حداکثر تا ساعت ۱۱ به پایان برسد. زیرا از ساعت ۱۲ به بعد معمولا حدود ۳۰ درصد میزان  اسانس موجود کاهش می یابد.

 

گل نیمه باز بالاترین راندمان تولید را داراست وبا توجه به فساد پذیری بالای گلهای چیده شده می توان گلها را با استفاده از آب خنک (۱۵-۱۲) درجه سانتیگراد تا مدت ۱۲ ساعت نگهداری نمود.

 

حداکثر بازده گل محمدی در سالهای چهارم ،پنجم و ششم است.عملکرد گل محمدی حدود ۶-۵ تن در هکتار است که دربرخی از کشت های آبی به ۱۰تن در هکتار نیز می رسد.  و از هر ۳ تن گل تر یک کیلوگرم اسانس و ۱۵ کیلو گرم گلاب به دست می آید.

ناظر گیاه پزشکی تهمینه اسفندیاری

روش‌های آماده‌سازی خاک و زمین کاشت

 

گل محمدی را در انواع خاک‌ها، می‌توان کاشت و پرورش داد، ولی بهترین خاک برای کاشت این گیاه، خاک‌های شنی و سبک می‌باشد. به سبب شنی‌ بودن بیشتر زمین‌های زیر کاشت گل محمدی به ویژه نبودن لایه‌های سخت زیرین خاک زراعی، نفوذناپذیری خاک، کم وبیش زیاد کارهای زهکشی به خوبی انجام می‌گیرد از همین رو نگرش به ذخیره اندک آب در این گونه خاک‌ها، پیشامد سرمازدگی بوته‌ها در زمستان کمتر دیده می‌شود.

در زمینه کاشت و آماده نمودن بستر نهال گل محمدی، زمین دلخواه را باید در پاییز شخم زده و باید در همان هنگام و یا اسفند با گونه‌برداری و سپس کوددهی به میزان ۸ تا ۱۰ تن کود حیوانی در هکتار انجام بگیرد تا زمین برای کاشت نهال آماده گردد ازدیاد گیاه گل محمدی، تنها با کاربرد با جوش‌های ریشه‌دار انجام می‌گیرد. کار کاشت ممکن است بدون انجام شخم در همگی سطح انجام پذیرد و تنها با کندن گودال‌هایی به عمق ۵۰ سانتی‌متر و به قطر ۴۰ سانتی‌متر و سپس آمیخته نمودن خاک و کود به کاشت نهال‌ها دست زد. در این مرحله در صورتی که مساحت جایگاه کاشت در حدی است که از نظر اقتصادی توجیه داشته باشد لازم است ابتدا نسبت به گودبرداری خاک از اعماق ۱۵ و ۳۰ سانتی‌متر اقدام نموده و پس از تجزیه آزمایشگاهی نسبت به استتار نمودن عناصر ماکرو و میکرو نیز اقدام نمود. کاشت نهال‌ها در آغاز به شیوه جوی و پشته است. و اندازه خطوط کاشت را بین ۱ تا ۱۵ متر و فاصله نهال‌ها را ۵/۰ تا ۱ متر بر می‌گزینند لیکن با رشد تدریجی نهال‌ها و گستردگی و متراکم گیاه در سال‌های آینده و نیز پر شدن درون جوی‌ها زمین زیر کشت ممکن است شکل کرتی به خود بگیرد همچنین گاهی ممکن است زمین را از آغاز به شکل کرتی برای کاشت آماده نمایند بهترین فاصله کاشت گل محمدی، فاصله‌های ۲×۱متر است زیرا با گزینش این فاصله انجام کارهای داشت و برداشت محصول با آسایش بیشتر و بهتری انجام خواهد گرفت گاهی نیز به سبب شیب‌دار بودن برخی از زمین‌ کاشت گل محمدی به ویژه در پهنه‌های کوهستانی به کوهپایه نخست زمین مورد نظر را بررسی نموده آنگاه نوبت به کاشت می‌رسد.

کاشت

الف) شخم: به سبب پر پشتی و انبوهی درختچه‌های گل محمدی و درهم رفتن شاخ و برگ آنها، هرگونه کاری پس از سال‌ سوم، دشوار شده و کمتر انجام می‌گیرد و تنها از سال‌های نخست تا سوم نسبت به انجام شخم زمین گلستان در اسفند ماه هر سال اقدام می‌شود. در گلستان‌هایی که فاصله‌ نهال‌های آن مناسب برگزیده شده است، هرگونه کارهای شخم‌ زنی در تمامی زمان بهره‌برداری که کم و بیش ۵ تا ۶ سال می‌باشد انجام شدنی خواهد بود.

ب) کودهی: در اسفند ماه هر سال همزمان با شخم زمین گلستان نزدیک به ۱۰ تن کود دامی را در یک هکتار با خاک مخلوط می‌نمایند و چنان چه انجام شخم‌زنی در همگی سطوح گلستان در برنامه کار نباشد، تنها به شخم پای درختچه‌ها و مخلوط نمودن کود با خاک دست می‌زنند پس از گذراندن سال دوم نزدیک به ۵۰۰ کیلوگرم در هکتار کود شیمیایی (ازت، فسفر، پتاس و میکروالمنت‌ها) همزمان با آبیاری در آغازه‌های فروردین ماه به پای درختچه‌های گل محمدی می‌دهند. گرچه گل محمدی گیاهی کم و بیش در زمینه مواد غذایی، کم توقع است لیکن کود دادن همه ساله به آنهانیازهای گیاه را برآورده می‌کند و خودداری و کوتاهی در این کار سبب ضعیف و پژمرده شدن نهال‌ها و به ریرماندن و به ریزش گلبرگ‌ها خواهد انجامید. در راستای ترازمندی در کاربرد کود در کشور که به همت و کوشمندی موسسه تحقیقات خاک و آب وزارت کشاورزی برآورده گردیده است باید با هدفمندی طرح‌های پژوهشی در زمینه بهینه‌سازی کار کرد برای گل محمدی در کشورمان انجام پذیرد تا افزون بر بالا رفتن کمیت تولید، بر میزان دستیابی به اسانس بیشتر نیز افزوده شود.

آبیاری

در میان گیاهان گوناگون گل محمدی مقاومت کم و بیش زیادی در کم آبی دارد و بسته به وضعیت آب موجود در هر روستا فاصله بین آبیاری از میانگین ۷ تا ۲۰ روز تغییر می‌کند دوره آبدهی گلستان از اسفند ماه آغاز و تا تیر سال بعد ادامه دارد و در زمستان نیز بسته به موقعیت آب و هوایی پهنه‌های کاشت یک بار یا دو بار برای یخ آب آبیاری می‌گردد. لیکن در شماری از پهنه‌ها به سبب سرمای شدید زمستان همراه با بارندگی و یخبندان‌های پی‌درپی از آبیاری زمستانه برای یخ آب خودداری می‌شود از آنجا که بیشترین میزان آب مورد نیاز درختچه‌های گل محمدی در طول دوره گلدهی آن می‌باشد از همین رو می‌بایست تا آنجا که امکان پذیر است. فاصله دوره‌های آبیاری کم شود خودداری یا فراموشی این روند سبب ضعیف شدن گل و ریزش آنها و نیز افت کیفیت محصول خواهد شد.

در پهنه‌ها و گستره‌های کاشت گل محمدی، بیشتر گلستان‌ها به وسیله آب شیرین آبیاری می‌شود لیکن در برخی از پهنه‌ها که آب آبیاری شور است تاثیر چندانی در کیفیت محصول دیده نشده است. کاشت و پرورش گل محمدی بیشتر آبی می‌باشد و دیم‌کاری این گیاه مرسوم نیست مگر در بلندی‌های منطقه لای زنگان شهرستان داران در استان فارس که دشت بزرگی نزدیک به ۷۰۰ هکتار ویژه کاشت گل محمدی به صورت دیم وجود دارد که در بخش گل محمدی در استان فارس در آن اشاره خواهد شد.

هرس

معمولاً بر روی درختچه‌های گل محمدی هیچگونه پیرایشی برای شکل‌دهی انجام نمی‌گیرد گل‌کاران انبوهی این گیاهان را نشانه توانمندی و گل‌دهی زیاد آن می‌دانند و از همین رو گاهی شاخه‌های اضافی و خشک آن را می‌زنند رعایت ننمودن فاصله‌های کاشت از یک سو، و از سوی دیگر سرشت این گیاه در رشد و پرپشت شدن و درهم رفتن شاخه‌ها و برگ‌ها در یکدیگر به گونه‌ای است که پس از چند سال هرگونه عملیات زراعی در گلستان و نیز برداشت محصول را با دشواری‌های فراوان و حتی غیرممکن روبرو می سازد همچنین انبوهی و گستردگی این درختچه سبب می‌شود که میزان فراورده گل محمدی رو به کاهش رود. از همین رو مرسوم است که هر ۵ تا ۶ سال پس از کاشت این درختچه را کف بر می‌نمایند تا همراه با جوان سازی گیاه بتوان در سال دیگر همانند یک نهال تازه رشد و نمو نماید. این چرخه پی‌درپی تکرار می‌شود به گونه‌ای که کمتر گلستانی را در مناطق کاشت می‌توان یافت که دوره گل‌دهی آن از ۶ سال فراتر رود. چنین می‌توان به دریافت که رعایت فاصله‌های خط کاشت درختچه‌های گل محمدی و پیرایش و هرس یعنی به آسانی می‌توان در ازای زمان رشد پرورش و گل‌انگیزی گیاه را به خوبی افزایش داد. علاوه بر اینها،‌ هرس درختچه‌های گل محمدی و حذف شاخه‌های ضعیف تا اندازه‌ زیادی بیماری‌ها و آفات به ویژه سوسک (حشره سرشاخه‌خوار) جلوگیری خواهد کرد.

شناخت حد بحرانی عناصر غذایی گل سرخ

 

نام محصول

گل سرخ

اندام آزمایش شده

برگ‌های کامل

زمان‌ نمونه برداری

آغاز گل‌دهی

مطلوب

عناصر غذایی

۰/۵-۰۰/۳

N

۵/۰-۲۵/۰

P

۳-۵/۱

K

۲-۱

Ca

۷/۰-۲۵/۰

Mg

۷/۰-۲۵/۰

S

Pmm ۶-۳

B

pmm ۲۰۰-۶۰

Fe

Pmm ۲۰۰-۳۰

Mn

pmm ۲/۰-۱/۰

Mo

Pmm100-12

Zn

 

نور

کمبود نور یکی از عوامل کندی و ممانعت از رشد گیاه است. شدت نور در تابستان به بیشینه اندازه خود می‌رسد و در همین فصل است که بیشترین شمار گل محمدی تولید می‌شود در زمستان که شدت نور پایین است از میزان تولید گل کاسته می‌شود. گل محمدی واکنش ویژه‌ای را نسبت به طول مدت روز نشان نمی‌دهد.

دما

بیشتر واریته‌های گل محمدی در دمای ۲۱ درجه در روز و دمای ۱۵ درجه سانتی‌گراد در شب بهتر رشد می‌نمایند و کیفیت فراورش گل‌های به دست‌ آمده به شدت به این روند بستگی دارد. در دماهای پایین‌تر رشد به آهستگی انجام می‌پذیرد و تولید گل‌ها کاهش پیدا می‌کند ولی در دمای بالا، رشد بیشتر و تولید گل انبوه‌تر است. افزوده براین، دما همواره روی پیکر گیاه، فعالیت‌ها و فیزیولوژیکی آن، تهدم تنفس،‌ نور ساخت (فتوسنتز) و همچنین تولید اسیدهای آمینه و پروتئین تاثیر دارد. در پهنه‌هایی که درجه دمای شبانگاهان ۵ تا ۱۰ درجه خنک‌تر از درجه گرمای روز باشد. بازدهی این گل بهبود می‌یابد و میزان اسانس افزایش چشمگیری پیدا می‌کند.

انواع گل محمدی بررسی شده در استان اصفهان


۱- گل محمدی صد پر: فرمی از گل محمدی که بیشتر به عنوان رز زینتی مدنظر قرار می‌‌گیرد گل محمدی پر پر یا صدپر است از نظر تعداد برگچه نوع خار و تعداد خار روی ساقه، رنگ گلبرگ و عطر مشابه گل محمدی کاشان است. تفاوت‌های مشاهده شده در آن
 ۱- تعداد گلبرگ‌ چندین برابر گلبرگ‌های گل محمدی کاشان است از نظر تعداد گلبرگ پرپر محسوب می‌شود ۲- دوام و تعداد گل: تعداد گل در یک گیاه ۴-۵ ساله در یک بار شمارش حدود ۱۴۰ گل در بوته است اما دوام هر گل نسبت به گل‌ محمدی کاشان بسیار طولانی‌تر است و به جای یک روز هر گل ۷-۱۰ روز روی ساقه گل دهنده باقی می ماند. ۳- تداوم گل دهی: دوه کامل گل دهی گل محمدی کاشان حدود ۲۰ روز طول می‌کشد این گیاه تا ۵/۱ ماه هم گلدهی دارد. ۴- موارد مصرف: این نوع گل بیشتر به منظور تزیین فضای سبز به کار می‌رود دمگل نسبتاً بلند و انفرادی بودن گل‌های تکی و یا دوتایی آن باعث می‌شود به عنوان گل بریدنی هم مورد توجه قرار گیرد. ضمن این که معطر هم هست.

۲- گل سرخ تبریز: اندازه گل کم کوچکتر از گل محمدی، رنگ گلبرگ‌ها صورتی تیره و متمایل به بنفش و بدون بو، خصوصیات برگ مشابه گل محمدی کاشان، ساقه خاردار و رنگ آن در زمستان قرمز و ارتفاع آن ۸۰ سانتی‌متر، تراکم خارها کمتر از گل محمدی، شکل عمومی کوزه کروی می‌باشد.

۳- گل سرخ کازرون: شباهت زیادی با گل محمدی کاشان دارد. شکل کوزه شبیه گل محمدی کاشان است نسبت طول به عرض کوزه ۲ و متوسط میوه در کوزه ۳ عدد است رنگ ساقه در زمستان زرد و ارتفاع گیاه یک متر است، گل خوشبو و به رنگ صورتی روشن است.

۴- گل سرخ میممند: ساقه بدون خار، رنگ ساقه در زمستان لبویی رنگ، غنچه گردو فاقد کرک نسبت طول به عرض کوزه ۴/۱ و تعداد میوه درکوزه ۵ عدد است. رنگ گل صورتی روشن و بدون بو است.

۵- گل سرخ سمیرم: تعداد گلبرگ ۵ عدد به رنگ صورتی و خوشبو، کاسبرگ ۵عدد، برگ‌ها مرکب ۵ تا ۷ تایی، برگچه‌ها بیضی شک با لبه اره‌ای، نوک تیز و قاعده کند، دارای گوشوارک نسبتاً بلند، ساقه سبز رنگ بدون خار، میوه گرد و کوچک که هنگام رسیدگی عنابی رنگ است.

موارد استفاده: شایع‌ترین موارد استفاده سنتی از گل محمدی تهیه عطر و گلاب است. گلاب حاصل برای شستشوی امکان متبرکه و نیز در صنعت گزسازی و تولید شیرینی‌جات و مرباجات مصرف دارد. تهیه گل خشک جهت نگه‌داری در سجاده‌های نماز و خوشبو نمودن محیط‌های کوچک نیز از قدیم الایام مرسوم بوده است. در منابع داروسازی گلاب و اسانس گل محمدی مصارف متعددی دارد. برای اسانس اثرات ضد ویروس و باکتری، ضد اسپاسم، آنتی سپتیک، تونیک کلیه و خون، آرام‌بخش و اثرات متعدد دیگر ذکر شده است.

و همچنین ترکیب hylalcohol به همراه citronello phenyl و geraniol به عنوان نگهدارنده در محلول‌های چشمی و خوراکی در غلظت ۵/۰-۲۵/۰ در ترکیب با سایر میکروب‌کش‌ها به کار می‌رود.

ناظر گیاه پزشکی تهمینه اسفندیاری

کاشت،داشت و برداشت گل محمدی

کاشت،داشت و برداشت گل محمدی
گردآوری: حسن کریم زاده – مهرداد میرحسینی

مقدمه:
ایرانیان از نخستین کسانی هستند که از گذشته های دور به ویژگی های خوراکی و درمانی گل محمدی پی برده اند. طبق اسناد بین المللی، مبداء تولید گلاب، ” ایران” و مبداء تولید اسانس گل محمدی و عصاره گل برگ های تازه، ” یونان” ذکر شده است

Rosa damascenaگل محمدی با نام علمی
از مهم‌ترین انواع گل‌های رز در دنیا و از مشهورترین گیاهان در تاریخ باغبانی است. این گل به علت داشتن رایحه فوق‌العاده و تنوع ارقام، در بسیاری از مناطق دنیا کشت می‌شود.
ایران از قدیمی‌ترین کشورهای تولیدکننده گلاب در جهان به‌شمار می رود ،به طوری‌که سابقه آن به بیش از ۲۵۰۰ سال قبل برمی‌گردد.
درحال حاضر، کشورهای تولیدکننده گل محمدی در دنیا عبارتند از: بلغارستان، ترکیه، ایران، هند، اوکراین، آمریکا، کانادا، فرانسه، انگلستان و ژاپن. گفتنی است که چهار کشور اول جزو پیشگامان تولید گل محمدی در جهان بوده‌اند.
عطر گل محمدی ایران، به سبب شرایط اقلیمی از مرغوبیت خاصی برخوردار است؛ ولی از آنجائی‌که میزان تولید آن کم بوده و بیشتر در داخل کشور مصرف می‌شود، از شهرت جهانی کمی برخوردار است.
کشت گل محمدی در کشورمان بطور عمده در استان‌های فارس، کرمان، اصفهان و آذربایجان شرقی انجام می‌شود. این استان‌ها به ترتیب مقام‌های اول تا چهارم سطح زیرکشت گل محمدی را در ایران به خود اختصاص داده‌اند.
از نظر میزان تولید در واحد سطح، استان اصفهان بالاترین رتبه را در بین این چهار استان دارد و از نظر تولید، استان‌های اصفهان و کرمان به ترتیب مقام‌های اول و دوم را دارا هستند.
گل محمدی در صنایع غذایی، داروسازی و عطرسازی جایگاه ویژه‌ای یافته ‌است.


خصوصیات گیاه‌شناسی گل محمدی  
از نظر گیاه‌شناسی، گل محمدی درختچه‌ای است پرپشت، دارای خارهای ریز، زیاد و فشرده، پهن، قلابی شکل و یکنواخت. گل‌های آن صورتی رنگ، پرپر و معطر که گاهی نیز سرخ رنگ است.
– گل آذین دیهیم ، ۱۲-۶ گلی است. بر روی دمگلها خارهای ریز و کرک های غده‌ای است.
– برگ‌های آن مرکب، دارای ۵ تا ۷ برگچه‌ی تخم مرغی نیزه‌ای و با دندانه‌های کند و کمانی ساده است. لبه برگ‌ها اره‌ای، سطح فوقانی برگ‌ها نرم و سطح تحتانی کرک دار است.
ساقه: خاردار”خارها قلاب مانند”،اغلب مخلوط با کرک‌های غده‌ای.
میوه:گلابی شکل.

سازگاری گل محمدی:
گل محمدی نسبت به شرایط محیطی سازگاری خوبی دارد. از شاخص‌ترین صفات گل محمدی (به‌خصوص گل محمدی کاشان) بقاء و سازگاری آن نسبت به خشکی است در برخی از مناطق کاشان گل محمدی طی سال تنها یک یا دو بار آبیاری می‌شود. باتوجه به میزان بارندگی کم در منطقه (حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلی متر) که آن هم به طور عمده در زمستان ها رخ می‌دهد می‌توان نتیجه گرفت که این گیاه مقاومت خوبی نسبت به خشکی از خود نشان می‌دهد، گرچه کاهش عملکرد اقتصادی در آن مشاهده می شود.
علاوه بر این، گل محمدی نسبت به شرایط نامساعد محیطی ازقبیل شوری،سرما و فقر مواد غذایی خاک نیز سازگاری مناسبی دارد. با این حال، پاسخ این گیاه به حاصل‌خیزی خاک، آبیاری منظم و کود دهی، بسیار مثبت می باشد ،به طوری‌که در برخی مناطق، عملکرد ۵ تا ۷ تن در هکتار گزارش شده است.

نیازهای اساسی گل محمدی:
* آب:
آب از جمله عوامل مؤثر در تولید اقتصادی گل محسوب می شود. درختچه‌های گل محمدی به شرایط کم آبی بسیار مقاوم هستند. شواهد نشان می‌دهد که آبیاری گلستان‌ها در زمان غنچه‌دهی و گل‌دهی بسیار مهم است. در گلستان‌های کاشان معمولاً آبیاری به‌ صورت سطحی انجام می‌شوداین منطقه میزان آب در هر نوبت و تعداد آبیاری بسیار متغیر است. در منطقه کاشان، به طور معمول ، طی فصل رشد هر ۱۵ روز یکبار آبیاری انجام می شود. در یک‌ مقایسه میان دو روش آبیاری سطحی و قطره‌ای مشخص شد که؛ آبیاری قطره‌ای ضمن ۶۲ درصد صرفه جویی نسبت به روش سطحی، باعث افزایش عملکرد ۶۵ درصدی گل را به دنبال دارد.
“بارندگی با توزیع مناسب” به علت عدم ایجاد استرس در گیاه، برای تولید گل و اسانس بیشتر، خصوصاً در بهار و اوایل تابستان بسیار مهم است.

* خاک:
از نظر نوع خاک، کاشت این گیاه در زمین‌های سنگین دارای بافت متوسط و در کوهپایه‌های دارای سنگریزه زیاد، سنگلاخی و فقیر موفق بوده است.
گلستان‌های موجود در ارتفاعات و شیب‌های شمالی، در مجموع از نظر کمی و کیفی، محصول بهتری تولید می کنند. در مناطق کوهپایه‌ای که در آنها امکان کشت بسیاری از گیاهان زراعی محدود است، این گیاه می تواند به عنوان یک گیاه راهبردی و اقتصادی مورد توجه قرار گیرد.

* دما:
در بهار از جوانه‌های جانبی شاخه‌های یک‌ساله ساقه مولد گل بوجود می آید. اختلاف دمای ۴-۳ درجه سانتی‌گراد شب نسبت به روز، برای تشکیل جوانه‌ی گل بسیار مهم بوده و برای گل‌انگیزی، خواب زمستانه ضروری است.
درجه حرارت درحدود ۲۰-۱۵ درجه سانتی‌گراد برای غنچه‌دهی لازم است. درجه حرارت زیاد و بادهای گرم و خشک، باعث رسیدن و باز شدن پیش از موعد گل‌ها و کاهش دوره گلدهی و کم شدن ترکیبات اسانس گل می شود.
درجه حرارت ۱۵-۵ درجه سانتی گراد، تعداد گل های دارای اسانس خوب را تضمین می کند.
درجه حرارت بسیار کم در شب مانع گلدهی می شود و حرارت بالای ۲۰ درجه سانتی گراد، سنتز و تولید اسانس را افزایش می دهد.
در مراحلی از رشد، درختچه های گل محمدی به یخبندان حساس هستند، به طوری که یخبندان در هنگام تشکیل جوانه گل یا رشد رویش اولیه، باعث خسارت می شود. به طور عمده قسمت های بالغ گیاه، به سرما و یخبندان مقاوم است. در نواحی دارای زمستان سخت و یخبندان، هرس باید خیلی زود انجام شود. بوته هایی که در اثر سرمای شدید زمستان یا یخبندان دیررس بهاره صدمه می بینند، به ندرت گل کافی را در آن سال تولید می کنند.

* رطوبت و باد:
رطوبت نسبی ۷۰ درصد، به تشکیل اسانس کمک می کند.
بارندگی در زمان غنچه دهی، باعث خسارت به گل و کاهش محتویات اسانس می شود.
دوره های آفتابی طولانی، گلدهی را تحریک می کند، اما وجود دوره های گرم و خشک در طول گلدهی، به سرعت محتویات اسانس را کم می کند.
بادهای شدید، از لحاظ فیزیکی به گل صدمه زده و بادهای سرد، خشک و گرم باعث کاهش اسانس گل می شود.

نیازهای غذایی(کود):
گل محمدی نیازمند مواد غذایی و برنامه غذایی طولانی مدت می باشد. آنالیز برگ، روش قابل توصیه ای است که میزان مواد غذایی قابل دسترسی را تعیین می کند.
طی تحقیقات انجام شده بر مبنای آنالیز برگی، مشخص شده که کاهش عناصر و نیاز به تأمین عناصری چون ۲۵%= K و ۶۷% P=و ۳۵% N= بین مرحله نمو جوانه و گلدهی اصلی به وجود می آید. براین اساس در هر هکتار ۶۴ کیلوگرم ازت، ۸/۷ کیلوگرم فسفر و ۳۶ کیلوگرم پتاسیم به صورت تقریبی و با در نظر گرفتن ترکیب املاح خاک پیشنهاد می شود.

* نور:
سایه، اثر خوبی بر گل‌دهی ندارد، اما در مناطقی که نور مستقیم خورشید شدید است، وجود سایه ضروری است. در مناطقی که گیاهان زیر آفتاب مستقیم قرار دارند، عملکرد اسانس گل، نسبت به گیاهانی که تحت شرایط سایه رشد می‌کنند، حدود نصف است.

* ارتفاع:
گلستان‌های موجود در ارتفاعات و شیب‌های شمالی، در مجموع از نظر کمی و کیفی محصول بهتری تولید می کنند. در مناطق گرمسیری، کشت گل محمدی فقط در ارتفاعات بالاتر موفق بوده است.
این گیاه در ارتفاع ۱۶۰۰ متری اصفهان و تا ارتفاعات بیش از ۲۳۰۰ متر نیز رشد خوبی دارد. مناطق تولید انبوه آن به طور عمده در ارتفاعات بیش از ۱۹۰۰ متر واقع است. اسانس گل ها در ارتفاعات بالاتر، از کیفیت بیشتری برخوردار است.

آماده سازی زمین:
یکی از مهم‌ترین عملیات پیش از شروع کشت، شخم عمیق است. شخم ، لایه‌های فشرده‌ای را که باعث محدود شدن رشد ریشه می شوند، می‌شکند . کاشت به شیوه دستی انجام می‌شود و فواصل ردیف‌ها و بوته‌ها بستگی به اهداف کاشت دارد. اگر هدف، احداث پرچین اطراف باغ باشد، فاصله ردیف‌ها ۵/۲-۲ متر و فاصله بین بوته‌ها ۵/۱-۱ متر در نظر گرفته می‌شود. در صورتی‌که هدف، احداث گلستان باشد در کشت کرتی فاصله‌ها را ۵/۳×۵/۲ متر و در جوی و پشته ۳×۲ متر در نظر می‌گیرند.
مصرف کود دامی کاملاً پوسیده، پیش از احداث گلستان و به ‌صورت جایگزینی در گودال به مقدار ۲۰-۱۰ تن در هکتار ضروری است. همچنین دادن کود دامی به مقدار ۱۰ تن در هکتار بعد از هرس گلستان‌ها، مفید است.

ازدیاد گل محمدی:
گل محمدی را می‌توان به روش های مختلفی ازجمله؛ خوابانیدن، پیوندزدن، قلمه‌زدن و ازدیاد از طریق پاجوش، تکثیر کرد. در کشور ما دو روش «قلمه زدن» و «استفاده از پاجوش» رایج است. هر گیاه مادری گل محمدی، به طور متوسط ۲۰ تا ۶۰ عدد پاجوش تولید می کند. این پاجوش‌ها به‌سرعت رشد می‌کنند. بیشترین تعداد خار بر روی پاجوش‌های جوان مشاهده می‌شود. از سال سوم و چهارم به بعد می‌توان از هر گیاه، پاجوش تهیه کرد. از آبان‌ماه تا اوایل اسفندماه، پاجوش‌ها را به محل مورد نظر انتقال داده و می‌کارند. پاجوش‌ها به فاصله ۳ متر از یکدیگر بر روی پشته‌هایی به فاصله ۴ متر و در چاله(حفره) به تعداد ۳-۲ عدد کاشته می‌شوند.
بررسی ها نشان داده است، در تهیه قلمه که معمولاً از گل محمدی میمند تهیه می‌شود، در درجه اول قلمه‌های سخت(خشبی) و در درجه دوم قلمه‌های نیمه سخت (نیمه خشبی) بیشترین مقدار ریشه زایی را داشته‌اند.
قلمه باید به ضخامت یک مداد و به طول ۲۰ سانتی متر باشد و از بخش های چوبی شده و در حال خواب، انتخاب شود. در ادامه باید جوانه های انتهایی را حذف کرد. بهتر است انتهای قلمه را در یک پودر هورمونی ریشه زایی فرو برده و سپس قلمه را در عمق ۱۰- ۵/۷ سانتی متری گلدان یا زمین کاشت. بستر کاشت، بهتر است ۵۰ درصد خاک باغچه و ۵۰ درصد ماسه شسته باشد.

هرس گل محمدی:
گل محمدی برای گل‌دهی احتیاج به هرس ندارد. معمولاً هرس به دو منظور انجام می‌شود: «اول، حذف شاخه‌های خشک شده، آفت‌زده و مزاحم» و «دوم ، جلوگیری از بوجود آمدن شاخه‌های بلند که چیدن گل را مشکل می‌کند».
“هرس اولیه” برای فرم دهی درختچه ها و تحریک شاخه زایی و “هرس فصلی” برای حذف بخش های مرده و بیمار انجام می شود. میزان هرس به شیوه مدیریت ، شرایط منطقه و نژاد گل بستگی دارد. هرس منطقی درختچه ها، باعث تداوم گل دهی و افزایش طول مفید زندگی گیاه می شود.
از سال پنجم به بعد، گاهی به علت رکود رشد گیاه، شیوع آفات و بیماری‌ها، افزایش شاخه‌های خشک و ارتفاع زیاد شاخه‌ها، گلستان را کف‌بر می‌کنند. این هرس شدید ، به علت ایجاد توازن و تنظیم رشد گیاه، باعث تحریک و تولید پاجوش‌های قوی و متعدد در مزرعه می‌شود.

آفات گل محمدی:
گل محمدی دارای آفات مشترک با دیگر رُزها است. از مهم‌ترین آفات گل محمدی، «آفت جوانه خوار سبز، سوسک سرشاخه خوار، شته‌ها و تریپس‌ها» می‌باشند. خسارت این آفت‌ها شدید است و درصورت شیوع، نیاز به مهار و سمپاشی دارند.
انجام مراقبت‌های زراعی از قبیل؛ «دفع علف‌های هرز، هرس، حذف پاجوش‌ها، کوددهی و آبیاری منظم» نه تنها روی عملکرد گل محمدی تأثیر مثبت دارد، بلکه در راستای مدیریت مهار آفات گل محمدی، نقش مهمی را ایفا می‌کند.

علف‌های هرز گلستان‌ها:
«انگل سِس» یکی از مهم‌ترین و خطرناک‌ترین علف‌های هرز گلستان‌ها است .
آشنا نبودن کشاورزان با نحوه مهار آن و وجود نداشتن سموم شیمیایی کارآمد، عملیات مهار این انگل را مشکل می‌کند. توانائی گیاه سِس به تولید بذر فراوان و تکثیر غیر جنسی، داشتن میزبان‌های متعدد، رشد بسیار سریع و حفظ قدرت رویش قطعات تا ۶ روز، قدرت تهاجمی خوبی به این انگل داده است.
چند راه عملی برای مبارزه با سس پیشنهاد می‌شود:
–    استفاده از کودهای دامی کاملاً پوسیده؛
–     سوزاندن بوته‌های آلوده؛
–    سوزاندن قطعات سِس جدا شده؛
–     حذف علف‌های هرزی که می‌توانند میزبان سِس باشند؛
–     و در نهایت، استفاده از مالچ کاه به ارتفاع ۲۰-۱۵ سانتی‌متر برای ممانعت از استقرار سِس روی ساقه‌های گل محمدی.

برداشت گل:
برداشت گل از مهم‌ترین،حساس‌ترین و پر هزینه‌ترین عوامل تولید گل محمدی است. زمان برداشت گل محمدی در کاشان، حدوداً از اوایل خرداد ماه تا اواسط تیرماه است. این کار در هر منطقه ۳۰-۲۰ روز طول می کشد.
گل محمدی پس از باز شدن، دوام کمی روی شاخه دارد. در صورت تأخیر، طی ۲۴ ساعت رنگ آن سفید شده و می‌ریزد. بنابراین لازم است قبل از طلوع آفتاب و ترجیحاً در هوای خنک بامدادی، اقدام به برداشت روزانه گل‌های باز شده نمود.
با گرم شدن هوا، گل‌های برداشت شده به‌سرعت پژمرده می‌شوند. به دلیل این که معمولاً گل‌ها روی هم انبار و فشرده می‌شوند، فعالیت‌های تخمیری شدت می‌یابد.
به علاوه، فعالیت کارگران گلچین، به علت افزایش دما کند می‌شود. به این خاطر، بهتر است کارگران در اواسط روز به استراحت بپردازند و کار گلچینی، به ساعت‌های خنک روز محدود شود.

گل‌ها از محل دمگل در اثر کشیدن جدا می‌شوند.

این گل‌ها در بقچه‌ها و سبدها قرار داده شده و در کنار گلستان‌ها پس از توزین، در گونی ریخته می شوند.
متوسط وزن هر گل ۲/۲ گرم است.
فاصله زمانی بین چیدن گل‌ها تا تحویل به واحدهای سنتی یا صنعتی فرآوری، بسیار مهم است.
در یک گلستان از سال سوم به بعد تولید گل ،اقتصادی و به طور معمول روند تولید گل تا زمان ۹ تا ۱۲ سالگی گیاه، «افزایشی» و پس از آن «کاهشی» است.
با شروع روند کاهشی تولید، درختچه‌ها کف‌بر می‌شوند. به این عمل در اصطلاح «جوان سازی گلستان» می‌گویند.
یک نفر کارگر در هر روز می‌تواند ۵۰ تا ۷۰ کیلوگرم گل تازه برداشت کرده و براساس آن مزد دریافت کند.
در هر منطقه، گل‌دهی طی ۲۰ تا ۳۰ روز کامل می‌شود. حداکثر گل‌دهی در فاصله زمانی ۱۰ تا ۲۰ روز از شروع آن است که اصطلاحاً به این زمان «شور گل‌دهی» می‌گویند.

فرآورده‌های گل محمدی:
فرآورده‌های اصلی که از این گیاه بدست می‌آید، شامل: گلاب، اسانس،گلبرگ، غنچه خشک، کانکریت و ابسرلوت می‌باشد.
گلاب از گذشته تاکنون در مراسم مذهبی، در تهیه انواع شیرینی، شستشوی اماکن مقدس و به علت اثرات آرام بخش و معطر بودنش، در مراسم عزاداری (در فرهنگ ایرانیان) جایگاه ویژه ای داشته است.

گلاب‌گیری:
ایرانیان نخستین بار روش تقطیر را ابداع نمودند و سالیان دراز از آن بهره مند گردیدند.
گلاب‌گیری به دو روش سنتی و صنعتی انجام می‌شود:

*گلاب‌گیری سنتی:
دستگاه گلاب‌گیری سنتی شامل: قطعات دیگ، کلاهک دیگ، نیچه، نیچه پارچ و دستگاه حرارتی است. ظرفیت آن، حداکثر ۳۰ کیلوگرم گل، با مخلوط ۴۵ لیتر آب می‌باشد. هر دستگاه در شبانه روز، می‌تواند ۴ تا ۵ نوبت گلاب‌گیری کند که در مجموع، مقدار مصرف کل، ۱۲۰ تا ۱۵۰ کیلوگرم در شبانه روز خواهد بود.

*گلاب گیری صنعتی:
با توجه به توسعه روزافزون سطح زیر کشت و مصرف فرآورده های گل محمدی، دستگاه های سنتی به تنهایی جوابگویی لازم را نداشته و نیاز به وجود دستگاه های صنعتی با ظرفیت بیشتر مشهود می باشد. قسمت های مختلف دستگاه های صنعتی علاوه بر دستگاه های گلاب گیری سنتی شامل دستگاه سختی گیر، ترموستات، پرکن، پاستوریزاتور، دستگاه بسته بندی و آزمایشگاه کنترل کیفی مواد است.

مصارف  گل محمدی:
مصرف گلاب، بیشتر در ایران و کشورهای همجوار رایج بوده و اسانس این محصول به طور گسترده در کشورهای اروپایی، آمریکا و کانادا مصرف می شود.
مصارف عمده اسانس به شرح ذیل می باشد:
۱-    استفاده در صنایع عطرسازی و مواد آروماتیک.
۲-    استفاده در فرآورده های بهداشتی – آرایشی شامل انواع کرم های آرایشی، لوسیون ها و صابون ها، شامپو، شیر پاک کن و حمام های زیبایی.
۳-    استفاده در صنایع غذایی شامل شیرینی ها، نوشیدنی ها ، پودینگ، ژله و … .
۴-    استفاده در تزیین سبدهای گل خشک و گل آرایی.
۵-    استفاده در صنایع داروسازی.

منابع :
۱-    کتایون احمدی.۱۳۸۶٫دستورالعمل فنی کاشت، داشت ، برداشت و فرآوری گل محمدی
۲-    سیف اللهی. ۱۳۸۳٫ آفات جوانه خوار سبز گل محمدی

برگرفته شده از eshteghal.blog.ir