كاربرد روشهاي سنجش از دور و سيستمهاي اطلاعات جغراٿيايي در منابع آب و خاك:

كاربرد روشهاي سنجش از دور و سيستمهاي اطلاعات جغرافيايي در منابع آب و خاك:

 مقدمه :

 امروزه با پيشرفت علوم ، استفاده از فن آوري هاي جديد مانند دريافت و پردازش داده ها ( از طريق ماهواره ) ، استفاده از نرم افزار ها و سيستم هاي پردازش اطلاعات ، نقش مهمي در مديريت منابع محدود آب وخاك دارد .

 استفاده از اطلاعات سيستم سنجش ازدور ماهواره اي با توجه به ويژگي هاي منحصر بفرد آن از قبيل ديد وسيع و يكپارچه ، استفاده از قسمت هاي مختلف طيف الكترومغناطيسي براي ثبت خصوصيت پديده ها ، پوشش هاي تكراري و سرعت انتقال و تنوع اشكال داده ها ، امكان بكارگيري سخت افزار ها و نرم افزار هاي ويژه رايانه اي ، در سطح دنيا با استقبال زيادي روبرو شده است ، و به عنوان ابزاري مناسب در ارزيابي و نظارت ، كنترل و مديريت منابع آب و خاك ، جنگل ، مرتع ، كشاورزي و محيط زيست بكار گرفته شده و به مرور بر دامنه وسعت كاربري آن افزوده گرديده است .

 در يكي دو دهه اخير ، افزايش حجم اطلاعات قابل دسترس و لزوم تركيب اين اطلاعات باعث شكل گيري فن ديگري به نام سيستم هاي اطلاعات جغرافيايي شده است . سيستم هاي اطاعات جفرافيايي ، نرم افزار هايي هستند كه زمينه ورود داده ها ، مديريت و تحليل آنها و تهيه محصول خروجي را فراهم مي آورد . امروزه در زمينه آبياري و زهكشي كاربرد وسيع سنجش از دور و سيستم هاي اطلاعات جغرافيايي در مطالعات آبياري و زهكشي ،‌شوري ، ماندابي اراضي ،‌ مديريت پروژه هاي بزرگ آبياري و ارزيابي عملكرد آنها گزارش شده است .

اساس كاربرد GIS  در آبياري و زهكشي

 داده ها و پارامتر هاي موجود در شبكه هاي آبياري و زهكشي بواسطه وجود جنبه هاي مختلف فني ، مديريتي ، اجتماعي و اقتصادي ، از گستردگي بسيار زيادي برخوردار است . بطوريكه حجم اطلاعات كاغذي مربوط به يك شبكه از مرحله مطالعاتي تا بهره برداري مي تواند فضاي مفيد زيادي را از محيط اداري اشغال نمايد .

 يكي ازموثرترين  راه هاي حفاظت ، نظم دهي ، دسترسي آسان و كوچك كردن حجم اطلاعات ، بكار گيري نرم افزار هاي سيستم  اطلاعات جغرافيايي (GIS) مي باشد .

سيستم هاي اطلاعات جغرافيايي قادر است كليه داده ها و اطلاعات مكاني و توصيفي شبكه هاي آبياري را در يك محيط كامپيوتري يكپارچه نمايد و به صورت آسان در اختيار كاربران قرار دهد . در محيط هاي نرم افزاري (GIS ) امكان ايجاد لايه هاي مختلف اطلاعاتي شامل :‌‌‌‹‹ تصاوير ››  ، ‹‹ اعداد وارقام ›› و ‹‹‌ متن نوشتاري ››‌ فراهم مي باشد و مي توان بعد از ورود اطلاعات ، بر حسب نياز ، بخشي از اطلاعات مورد نياز را فرا خواند .

 از جمله لايه هاي اطلاعاتي كه مي توان در نرم افزار هايGIS   قرار داد تصاوير يا طرح هاي گرافيكي از شبكه هاي آبياري و زهكشي مي باشد كه عمدتأ شامل نقشه ها و موقعيت هاي شماتيكي مي باشد كه از آن جمله مي توان به مواردي همچون نقشه كانال ها ، زهكش ها ، نقشه شماتيكي مزارع ، نوع محصولات كشت شده ، نقشه طبقه بندي اراضي و … اشاره كرد .

 قسمت هاي زيادي از اطلاعات شبكه ها شامل آمار و ارقام مي باشد كه هر بخش از آنها مي توانند لايه اي از اطلاعات را در محيط نرم افزاري GIS به خود اختصاص  دهند كه شامل اطلاعات كانال ها ، زهكش ها ، چاه ها ، عملكرد محصولات زراعي ، راندمان آبياري ، وضعيت آبگير ها و ده ها پارامتر ديگر مي باشد .

 بخش آخر شامل اطلاعات تفضيلي يا نوشتاري شبكه هاي آبياري و زهكشي مي باشد كه مي توان آنها را نيز در لايه هاي مختلف اطلاعاتي در نرم افزار هاي GIS  قرار داد.

 اين لايه ها مي تواند شرح تفضيلي وقايع ، اقدامات انجام شده ، روش حل مشكلات ، توصيه هاي لازم براي راهبري شبكه باشد . كاربر مي تواند بر حسب نياز خود اطلاعات يك لايه يا  اطلاعات لايه هاي مختلف را بطور همزمان مورد استفاده ويا نقد وبررسي قرار دهد .

اساس استفاده از سنجش از دور در آبياري و زهكشي

كاربرد فن سنجش از دور(RS ) در مطالعات مختلف مرتبط با آبياري و زهكشي داراي سه مبناي عمده به شرح زير مي باشد . لازم است هر يك از موارد زير به صورت جداگانه يا با هم براي كاربرد هايي كه در بخش بعد ذكر مي شوند برداشت گردند .

الف – رونديابي فعاليت هاي آبياري و زهكشي در سطوح وسيع

 ب – شناسايي نوع وميزان عملكرد محصولات و خطرات شوري اراضي

 ج – تهيه نقشه مزارع ، مرز واحد ها و جنبه هاي حقوقي

براي دسته الف ، برداشت تصاوير تكراري مورد نياز است ، دسته دوم بر مبناي تصاوير چند طيفي كه براي پايش منابع زميني پيش بيني شده است استوار است و جهت تهيه موارد دسته (ج) بايستي تصاوير با دقت بالا تهيه شوند تا شناسايي عوارض زميني كوچك نيز امكان پذير باشند . شايان ذكر است كه تصاوير ماهواره اي هميشه ورودي سيستم هاي اطلاعات جغرافيايي را تشكيل مي دهند ، بدين معني كه پس از برداشت تصاوير ماهواره اي ، آنها در GIS ذخيره ، پردازش و مورد استفاده قرار خواهند گرفت .

 كاربرد GIS  و RS  در آبياري و زهكشي

 – تهيه نقشه هاي كاربري اراضي

 – به روز كردن نقشه هاي موجود

 – مطالعات كشاورزي ، زمين شناسي ، منابع آب سطحي

 – بررسي آلودگي آب

 – مديريت مزرعه ، مديريت طرح هاي كلان آبياري و زهكشي

 – كنترل فرسايش خاك و كوير زدايي

 – تعيين بافت خاك ، بررسي روند شوري خاك

 – تعيين سطح زير كشت اراضي آبياري شده

 – برنامه ريزي مديريت منابع آب و …

 ——————————-

منابع :

1- ديناني شادي ، محمدي كوروش ، موسوي زاده محمدحسن ، كاربرد سيستم اطلاعات جغرافيايي در مديريت بهينه آب مصرفي شبكه هاي آبياري و زهكشي ، 1382، يازدهمين همايش كميته ملي آبياري و زهكشي ايران  .

2- احساني مهرزاد ، صادقي نيلوفر ، كاربرد عمومي روش هاي سنجش از دور و سامانه هاي اطلاعات جغرافيايي در منابع آب و خاك ، 1383 ، كارگاه آموزشي GIS و  RS در آبياري و زهكشي .

3- كميته ملي آبياري و زهكشي ايران ، فن سنجش از دور در آبياري و زهكشي ، 1378 .

4- وب سايت وزارت جهاد كشاورزي ، گروه GIS, RS  .

5- وب سايت وزارت نيرو ، سيستم اطلاعات جغرافيايي و فن سنجش از دور .