آبهای سطحی

آبهای سطحی

--۲۴۴x300
آبهای سطحی

آب اکسیری است برای زندگی وحیات تمام موجودات زنده بر روی کره زمین * همان گونه که می د انیم آب برای زند گی بشر بسیار ضروری ود ارای اهمیت میباشد وبدون آن حیات غیر ممکن است * گرچه بسیاری از عوامل محیطی مانند نزولات جوی در تعیین وشکل گیری پوشش گیاهان نقش عمده ای ایفا می کنند * اما نحوه پیدایش آب وجستجوی آب د ر سطح زمین برای اند یشمند ان واستفاد ه کنندگان قابل توجه بود ه است *روشهای آبیاری سطحی از رایجتر ین روشها برای استفاده مصنوئی از آب در مزارع کشاورزی هستند این روشها نسبت به روشهای آبیاری بارانی,قطره ای وزیر زمینی برتری دارند *زیرا هزینه های سر مایه گذاری واجرای آنها کمتر است ,تعمیر ونگهد اری وسایل مورد نیاز ساده است وبه کارگر ماهر نیاز چند انی نیست *
از جنگ د وم جهانی به بعد کشور آمریکا از افزایش عمده در وسعت اراضی تحت آبیاری مربوط به روشهای آبیاری بارانی وقطره ای بوده است * این روشهای تحت فشار ,نیاز به کارگر را کاهش داده است ونیاز به تسطیح اراضی را حذ ف کرده وبازده آبیار ی را بطور قابل توجهی افزایش داده اند * با این حال د ر سطح جهانی می توان گفت که بخش عظیمی از طرحهای موجود اجرا شده ویا در حال اجرا مربوط به روشهای آبیاری سطحی می باشد * توسعه های اخیر در تکنولوژی آبیاری سطحی بطور قابل ملاحظه ای برتری سیستمهای تحت فشار از نظر بازده آبیاری را کاهش داده ویا تحت بعضی شر ایط از بین برده است *
همچنین استفاده از وسایل خودکار در آبیاری سطحی باعث کاهش نیاز به نیروی انسانی (کارگر) شد ه است واختلاف عمده روشهای آبیاری سطحی وروشهای آبیاری تحت فشار مربوط است به مقایسه نسبی هزینه های تسطیح برای توزیع موئثر آّب به طریق ثقلی وهزینه های انرژی برای تامین فشار در سیستمهای تحت فشار * روشهای سطحی نیاز به سرمایه گذ اری کمتری د ارند ونگهد اری آنها ساده تر است اما از نظر مدیریت به مراتب پیچیده ترمی باشد * یکی از معایب آبیاری سطحی که هر محقق ,طراح,وآبیار با آن مواجه می شود آن است که از خاک بایستی برای انتقال ونفوذ آب در سطح مزارع استفاد ه کرد * اما خصوصیات خاک چنان نسبت به زمان ومکان متغیر بود ه که تعیین آنها بسیارمشکل است * واین یک مشکل مهند سی به وجود می آورد زیرا باید حداقل دوتا از متغیرهای اولیه طراحی,یعنی دبی وزمان کاربرد ,را نه تنها در مرحله طراحی سیستم بلکه قبل ویا بلافاصله بعد از شروع هر آبیاری تخمین زد*
بنا بر این در حالی که این امکان وجود د ارد که روشهای آتی آبیاری سطحی جایگزینی جالب بر ای سیستمهای آبیاری بارانی وقطره ای محسوب می شوند * اما تعیین واجرای عملیات مدیریت ومهندسی مربوط مربوطه به مراتب مشکل تر خواهد شد * این در حالی است که باید از قبل رابطه اساسی آب وخاک را د انست قابل ذ کر است که در بعضی از مزارع به د لیل شر ایط خاص ,نظیر وضعیت توپوگرافی,محدوئد بود ن عمق خاک بر ای انجام عملیات تسطیح به منظور ایجاد بستری مناسب بر ای سیستم آبیاری ,سبک بود ن بافت خاک وهمچنین مسائل اقتصادی ممکن است واستفاده از آبیاری تحت فشار قابل توجه می باشد *

عمل آبیاری
در حال حاضر حدود ۲۰% زمینهای زراعی د نیا ( حد ود یک بیلیون هکتار) آبیاری می شود * از لحاظ تاریخی ,تمد نها متکی به توسعه کشاورزی برای تامین جنبه اجتماع و پیشبرد امنیت مرد م خود بود ه اند * وقتی که محدود یتهای ر ابطه پیچید ه آب –خاک – گیاه نادید ه گرفته شود به عمد ویا به علت نداشتن برنامه ریزی ,حاصلخیزی خاک کشاورزی کاهش خواهد یافت *
در ۶۰۰۰سال قبل تمد ن قدیمی بین النهرین در جلگه د جله وفرات شکوفا شد (کانگ ۱۹۷۲) وسپس به دلیل شور شد ن خاک در اثر عملیات آبیاری بدون داشتن زهکشی از بین رفت * این تمد ن تا کنون بهبود نیافته است وتخمین زد ه شده است که در ۶۰۰۰سال قبل از این تمدن د ر حدود ۲۵ میلیون نفر را تامین می کرده است وکشور عراق که د ر حال حاضر د ر منطقه وسیعی از این محدوده را در بر می گیرد ,دارای جمعیتی در حدود ۱۴ میلیون نفر است * هر چند این آمار امروزه تغییر کرده است در حقیقت ,آمار مالیات بین النهرین آن چنان که نوشته شد ه است نشان می دهد که تولید جو در حد ود دو تا چهار بر ابر محصول فعلی این منطقه بوده است *

وقتی که یک منبع مطمئن ومناسب آب کشاورزی در د سترس باشد ,تولید کشاورزی بهبود یافته وبازده اقتصادی مطمئنی برای زر اعت کنند گان به همراه خواهد داشت *عملیات زر اعی موثر نظیر کود د هی وتناوب گیاهی باید محاسبه وگنجانده شود * اصلاح ومدیریت خاک ,کنترل فرسایش وعملیات زهکشی باید برای شرایط محیطی توسعه یابند وشد یدا اعمال شود * اما مدیریت آب ورسانیدن آن به مزرعه وپخش آب در آن کلید پروژههای موفق آبیاری است *
اهداف آبیاری
آبیاری در مناطق خشک دنیا دو هدف اصلی را د ارد (اول ) تامین ر طوبت برای رشد گیاه که شامل انتقال عناصر غذ ایی لازم نیز می شود و(دوم) شستشو ویا رقیق کرد ن نمکهای خاک * آبیاری دارای منافع جنبی نظیر خنک کرد ن خاک واتمسفر برای ایجاد محیطی مناسب برای رشد گیاه نیز است * آبیاری مکمل تامین آب توسط بارش وانواع آبهای اتمسفری,سیلابها وآبهای زیر زمینی است *روش وزمان بندی آبیاری اثرات مهمی بر تولید محصول د ارند واگر روش آبیاری سبب ایجاد مسئله بر روی بستر بذ ر شود گیاهان یک ساله ممکن است جوانه نزنند * وقتی که بذ ر سبز شود تنش رطوبتی می تواند تاثیر شدید ی بر روی میزان عملکرد د اشته باشد *
به خصوص اگرتنش در زمان حساسی اتفاق افتد بنابر این در حالی که هد ف اول آبیاری تامین رطوبت خاک است * روش ومدیریت آن نیز مهم بود ه وباید مد نظر قرار گیرد * نمکها توسط دو فرایند اساسی بداخل سیستم آبیاری راه می یابند : تغلیظ نمک وفرسایش شیمیایی * تغلیظ نمک در خاک به علت خارج کرد ن آب توسط گیاهان طبیعی صورت می گیرد * آبیاری همراه با انتقال بین حوزه ای آب با کیفیت خوب وتبخیر از سطوح دریچه ها علل افزایش شوری آب در اثر تغلیظ نمک است * همچنین ممکن است نمکها به دلیل فرسایش شیمیایی خاک لایه های زیرین در اثر آبیاری جریانات طبیعی زیر سطحی در خاک تجمع یابند *
این پدیده که ( بار گیری نمک ) نیز نامیده می شود همراه با کاربرد بیش از حد کود ,فاظلابهای شهری وصنعتی ومنابع د یگر چون چشمه های معد نی,چاههای فوران کننده شور وچشمه های آب گرم سبب بالا آمد ن غلظت نمک در منابع آب می گردد * اگر نمکهایی که به علت تبخیر وتعرق ویا فرسایش وارد ناحیه ریشه گیاه می شوند ,هر از گاهی از ناحیه ریشه گیاه آبشویی نگردند(آب شیرین به گیاه نرسد ) ,زمین غیر حاصلخیز خواهد شد *
اما ممکن است حرکت آب حاوی نمک اضافی که از ناحیه ر یشه گیاه عبور می کند شدید ا به خاطر زیر سطحی محدود شود * ووقتی چنین اتفاقی می افتد این آب شور به تدر یج در ناحیه ریشه گیاه بالامی آید وسبب افزایش درجه شوری وتهویه ناکافی (ایست آبی ) می شود * در بسیاری از مناطق زهکشی به اند ازه کافی انجام نمی شود وحرکت نمکها از زمینها سبب آلوده شد ن موضعی آب زیر زمینی ورود خانه ها می گردد * مسوله جدی محیطی ذد یگر در ارتباط با کشاو.رزی عبارت است از فرسایش خاک سطحی ومواد غذ ایی خاک توسط روان آب وحرکت آنها به طرف مخازن,کانالها ورود خانه های فرعی مصرف کنندگان پایین د ست *
رسوب گذ لری سبب کاهش ظرفیت کانالها زهکشی وآبیاری می شود * برنامه وسیع وپر هزینه ای بر ای نگهداری آنها لازم است ونیازبه تاسیس آبنیه گران قیمت برای خارج کردن آنها د ارد * عمر مفید سدها ومخازن غالبا بر اساس میزان رسوب گذاری محاسبه می شوند * از نقطه نظر نیاز به آبیاری برای افزایش تولید غذا ولباس با تمام پیامد های آن بر ای بقاء جامعه علاوه بر پتانسیل آن برای اثرات بد محیطی ,تکنولوژی ابیاری پیچیده تر از آن است که افراد غیر حرفه ای تصور می کنند * این مسئله بسیار مهم است که د امنه مهندسی آبیار ی محدود به سیستمهای انحراف وانتقال نشود ونه تنها به مزارع فاریاب توجه کند که وظیفه مهند س کشاورزی ومتخصصین زر اعت می باشد * بنا براین سیستمهای تامین آب در مزارع وزهکشی ر اباید در یک برنامه منسجم به ید یگر بیامیزیم *
http://www.shfler.com/

توصیه های فنی برای شالیکاری در خشکسالی

«هر سال ۲۲ مارس (سوم فروردین) روز جهانی آب خوانده می‌شود و بزرگداشت همین روز از سوی سازمان ملل متحد در اجلاس ریودوژانیرو به تصویب و در مجموع عمومی سازمان ملل متحد به عنوان «آب برای زندگی» نامگذاری شده است». دهه آب برای زندگی که با هدف جهانی تمرکز بیشتر روی موضوعات مربوط به آب نامگذاری شده است، بیانگر اهمیت آب در تولید محصولات گیاهی به ویژه برنج بوده، بنابر این با توجه به تغییرات جهانی آب و هوا و وقوع خشکسالی و کم آبی در سال‌های اخیر، موسسه تحقیقات برنج کشور بر خود فرض می‌داند، توصیه‌های فنی لازم را با توجه به پژوهش‌های انجام شده و جدیدترین تحقیقات صورت گرفته بصورت کاربردی در اختیار بهره‌برداران شالیکار قرار دهد.در حال حاضر مقدار آبی که برای زراعت در ایران مصرف می‌شود، بسیار بیشتر از مقدار نیاز واقعی گیاه بوده و مابقی مربوط به تلفات شبکه انتقال و توزیع و کاربرد آب از طریق نفوذ عمقی و روان آب خروجی از انتهای مزرعه است. هر چند مقدار زیادی از این تلفات غیرقابل اجتناب است، اما می‌توان با استفاده از توصیه‌های زیر از مقدار آن کاست.
روش آبیاری متداول در ایران، آبیاری غرقاب دایم می‌باشد، اما با توجه به کمبود آب در کشور ادامه این روش در کشور جایز نبوده و توصیه می‌شود به منظور بالا بردن راندمان آبیاری، کمک به توزیع عادلانه آب و جلوگیری از بروز هرج و مرج در برداشت و توزیع آب، از روش آبیاری متناوب استفاده شود. در این روش آب در فواصل زمانی متناسب با آب و هوا و خاک هر منطقه وارد مزرعه شده و تا عمق حدود پنج سانتیمتر غرقاب می‌شود. فاصله زمانی مناسب براساس آب و هوا و خاک منطقه قابل انتخاب می‌باشد. هر چه خاک شالیزار سبک‌تر و یا منطقه گرم و خشک‌تر باشد، این فاصله زمانی کمتر خواهد بود. یک شاخص خوب برای تشخیص زمان مناسب برای آبیاری، ظهور ترک‌های مویین در سطح خاک می‌باشد که باید با ظهور آن اقدام به آبیاری مجدد نمود، زیرا پس از بروز ترک‌های بزرگتر در آبیاری بعدی با تلفات عمقی زیاد مواجه خواهیم شد. آزمایشات متعدد انجام شده توسط محققان برنج در سالهای مختلف در نقاط برنج‌خیز کشور نشان می‌دهد که در استان‌های شمالی برای اکثر ارقام رایج دور آبیاری حداقل پنج روزه و حداکثر تا ظهور ترک‌های موئین پس از خشک شدن در زمین زارعان کاهشی در عملکرد برنج ایجاد نخواهد کرد به شرطی که در زمان آبیاری عمق آب به حداقل پنج سانتی‌متر رسانیده شده و سایر عملیات زراعی به خوبی انجام پذیرد. همچنین این فاصله زمانی برای خاکهای سنگین شالیزاری در استانهای جنوبی یک روز و در استانهای میانی دو روز پیشنهاد می‌شود. آزمایشات دیگری که بر اساس رطوبت خاک شالیزار بعمل آمده نشان داده است که حتی در رطوبت ۸۰درصد پایین‌تر از رطوبت اشباع نیز کاهش محسوسی در عملکرد بوجود نیامده است.از نظر ظاهری گیاه برنج در شرایط یکه دچار کم آبی شود در برگهای خود علائمی به شکل زیر بروز می‌دهد. ابتدا برگها از وسط زاویه‌دار شده و به سمت داخل جمع می‌شوند و در صورت ادامه کم‌آبی به شکل لوله‌ای در می‌آیند و پس از آن از نوک برگ شروع به خشک شدن می‌نمایند. با شروع لوله‌ای شدن برگها باید آبیاری شروع شود تا گیاه فرصت بازیابی داشته باشد. در اجرای طرح آبیاری نوبتی توجه به مرحله رشد گیاه بسیار مهم است. از دلایل عمده غرقابی کردن اراضی شالیزاری جلوگیری از خسارت علف‌های هرز می‌باشد. بدین منظور توصیه می‌شود حتی‌الامکان در سه هفته اول پس از نشاکاری مزرعه از حالت غرقابی خارج نشود، در غیر این صورت مبارزه با علف‌های هرز تشدید می‌شود. آزمایشهای متعدد نشان داده است که حداکثر حساسیت برنج به کم‌آبی در دوره گل دهی (یک هفته قبل و تا یک هفته بعد از گلدهی) می‌باشد، سپس ابتدای دوره حداکثر رشد سبز (۳۰ روز پس از نشاکاری) مرحله پرشدن و رسیدن دانه به ترتیب حساسیت کمتری نسبت به دوره گلدهی دارند. نکته مهم نیاز به غرقابی در دوره پس از نشاکاری به منظور مبارزه با علف‌های هرز می‌باشد. بنابراین مجریان طرح آبیاری نوبتی باید به تامین آب برای دوره گلدهی و دوره پس از نشاکاری توجه نموده و سعی نمایند، در این دوره آب بیشتری تامین نمایند. حتی‌الامکان بهتر است آن دسته از اراضی که از طریق یک منبع یا دریچه آب می‌گیرند، در عملیات زراعی نظیر تاریخ کشت، انتخاب رقم، سمپاشی و کودپاشی هماهنگ باشند، تا در هنگام اجرای آبیاری نوبتی دچار مشکل موضعی نشده و توزیع آب به خصوص در حالت آبیاری کرت به کرت، راحت‌تر امکان‌پذیر شود.
کانالهای آبیاری برای تامین شیب و عرض مقطع مناسب و از بین بردن علفهای هرز در طول فصل زراعی به طور مرتب لایروبی شوند تا ضمن انتقال سریع تر و راحت‌تر آب، تلفات انتقال آب نیز کمتر شود.
حفر چاه و حل مشکل آب
حفر چاههای عمیق و نیمه عمیق می‌تواند به طور موضعی مشکل کم‌آبی را کاهش دهد، اما باید به کیفیت و درجه حرارت آب توجه شود. برای بررسی کیفیت آب می‌توان با تهیه نمونه آب از چاه و ارسال آن به آزمایشگاه خاک و آب، موسسه برنج و یا سایر ادارات عمل نمود.
درجه حرارت مناسب برنج
درجه حرارت مناسب برای رشد برنج ۲۰ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد می‌باشد و گیاه برنج در حرارت‌های کمتر از ۱۲ درجه و بیشتر از ۳۲ درجه دچار خسارت خواهد شد.
از آنجا که درجه حرارت آب چاه‌ها به طور عموم کمتر از درجه حرارت محیط می‌باشد، باید با آبیاری تدریجی و تناوبی با این مساله برخورد نمود. اگرچه در شرایط کم آبی استفاده از آب زهکش‌ها جهت آبیاری غیر قابل اجتناب است، ولی توصیه می‌شود، در صورت امکان این کار به صورت تلفیقی با آب تازه انجام گیرد، تا از خسارت احتمالی کاسته شود، در هر حال انجام آزمایش کیفیت آب از طریق نمونه‌گیری لازم است. چنانچه در طی فصل رشد بارندگی اتفاق افتد، کشاورزان طبعا اقدام به حفظ آب در سطح کرتها خواهند نمود، اما باید توجه نمود که عمق آب از ۱۵ تا ۲۰ سانتی‌متر بیشتر نشود.
آماده‌سازی زمین
در ابتدای فصل پس از یک بارندگی خوب می‌توان عملیات آماده سازی زمین را شروع نمود. در شرایطی که خاک خشک است، می‌توان به جای تیلر برای شخم اولیه از تراکتور استفاده کرد. در شرایط کم آبی می‌توان عمق شخم را تا حدود ۱۵ سانتیمتر کاهش داد.برای شخم ثانویه بهتر است که از روتیواتور استفاده شود. دقت بیشتر در شخم ثانویه و گلخراب کردن خاک (پادلینگ) بخصوص در مجاورت مرزها می‌تواند در کاهش نفوذ‌پذیری خاک و تلفات نفوذ عمقی آب موثر باشد. تسطیح مناسب کرتهای شالیزاری موجب کاهش زمان لازم برای آبگیری، توزیع یکنواخت، کنترل و تنظیم آب توسط زارعیت شده و در افزایش راندمان کاربرد آب موثر می‌باشد. مرزهای بین کرتها از شرایط عادی پهن‌تر و محکم‌تر ساخته شوند (عرض پایین ۴۰، عرض بالا ۲۰ و ارتفاع حدود ۲۰ سانتی‌متر) تا در صورت بارندگی توانایی حفظ آب در کرتها وجود داشته باشد. بهتر است در صورت امکان، مرزها با پلاستیک پوشانده شوند، این کار ضمن جلوگیری از تخریب و ترک مرزها از نفوذ جانبی آب و رشد علف‌های هرز و آفات در روی مرزها تا میزان زیادی می‌کاهد.
انتخاب رقم و خزانه‌گیری
– خزانه‌گیری سیستم جوی ، پشته با استفاده از پوشش پلاستیک،
– کنترل دقیق مقدار درجه حرارت در زیر پلاستیک بخصوص در دماهای بالا ضروری است.
– اگرچه انتخاب رقم محلی زودرس می‌تواند در گریز از مشکل کم‌آبی، موثر باشد، ولی به منظور بهره‌برداری از مزیت عملکرد بالای ارقام اصلاخ شده می‌توان بخشی از مزرعه را به کشت آنان اختصاص داد. مقدار آن بستگی به شرایط آب و مزرعه دارد.
اگرچه براساس مطالعات انجام گرفته بذرپاشی در دهه دوم فرورین و نشاکاری در دهه اول و دوم اردیبهشت موجب حداکثر عملکرد، افزاش رتون دهی و کاهش خسارت بارندگی انتهای فصل می‌شود، ولی در شرایط کم آبی در ابتدای فصل، ایجاد فاصله زمانی برای کشت قسمتهای مختلف مزرعه می‌تواند از تراکم زمانی برای نیاز به غرقابی تمامی مزرعه بکاهد به طوری که تمام مزرعه در یک زمان به حداکثر آب نیاز نخواهد داشت. اگرچه دیر کشت کردن موجب کاهش عملکرد خواهد شد، ولی می‌توان در شرایط کم آبی شدید بخشی از مزرعه (ترجیحا مزارع پایین دست) را در اولویت دوم از نظر کشت قرارداد، با این کار آب حاصل از بارندگی احتمالی مرداد ماه و آب خروجی از مزارع بالادستی قابل استفاده خواهد بود.
– انتخاب بذر مناسب و رعایت اصول علمی در هنگام خزانه‌گیری موجب تولید نشای سالم‌تر و قوی‌تر خواهد شد که بی‌گمان دارای مقاومت بیشتری نسبت به عوامل محیطی خواهد بود.
– زه‌کشی میان فصل و انتهای فصل ضمن کاهش آب مصرفی می‌تواند موجب زودرسی گیاه شود.
– استفاده از نشای جوان (۲۰ تا ۲۵ روزه) به جای نشای ۳۰ روز و بالاتر.
– تراکم بیشتر کشت با انتخاب ۱۵×۱۵ سانتی‌متر به جای ۲۰×۲۰ برای ارقام بومی و ۲۰×۲۰ به جای ۲۵×۲۵ سانتی‌متر برای ارقام اصلا ح شده، به منظور ایجاد پوشش گیاهی سریع‌تر برای مبارزه با علف‌های هرز و کاهش تبخیر از سطح مزرعه.
تغذیه و کود
در شرایطی که در خزانه مشکل کم‌آبی و جود داشته باشد باید از مقدار کود کاسته شود.
– وجود لایه آب در شرایط غرقابی از تصعید کود از ته جلوگیری می‌نماید، اما در شرایط کم‌آبی بهتر است کود از ته با خاک به خوبی مخلوط شود تا از تصعید آن جلوگیری شود.
– ازدیاد مصرف کودهای پتاسه در شرایط کم‌آبی ( بسته به شدت کم‌آبی) می‌تواند مقاومت گیاه را نسبت به تنش خشکی افزایش دهد.
– در شرایطی که کم‌آبی شدت داشته باشد، جلوگیری از تجمع خسارت‌زای کودها باید کود را تقسط نموده و در چند نوبت در اختیار گیاه قرار داد.
بهترین زمان برای دادن کود سرک در شرایط کم آبی قبل از وجین است؛ زیرا در هنگام وجین کود نیز با خاک مخلوط خواهد شد.
– کودپاشی باید با نوبت آبیاری هماهنگ بوده و بلافاصله بعد از آبگیری کودپاشی صورت گیرد.
برای تامین کود پتاسه، سولفات پتاسیم بر کلرور پتاسیم ارجحیت دارد.
– در صورت استفاده از روش آبیاری تناوبی استفاده از ۶۰ کیلوگرم (معادل ۱۳۰ کیلوگرم اوره) در دو مرحله ابتدا و سرک.
– مصرف کود دامی همراه با کود آلی قبل از آماده نمودن زمین و نشاکاری از نظر حفظ و نگهداری آب و حفظ شرایط رطوبتی مناسب در اطراف ریشه گیاه برنج در مقابله با شرایط کم آبی بسیار موثر خواهد بود.
مبارزه با علفها هرز
حالت غرقابی در مزارع شالیزاری در کنترل علف‌های هرز نقش مهمی دارد، بنابراین در شرایط کم‌آبی رشد علف‌های هرز شدت خواهد یافت. از نظر اجرایی در صورت حاد نبودن مشکل کم‌آبی، تامین آب کافی برای مرحله نشاکاری در اولویت دوم پس از دوره گلدهی قرار می‌گیرد. یعنی در صورت اطمینان از ذخیره آب کافی برای مرحله گلدهی، دومین اولویت تامین آب برای مرحله پس از نشاکاری به منظور مبارزه با علف‌های هرز می‌باشد.
– در صورت شدید بودن مشکل کم‌آبی برای برخورد با این مشکل ضمن تشدید کنترل علف‌های هرز به وسیله دست، استفاده از علف‌کش‌های پروپانیل (استام اف ۳۴) و بازگران (بنتیازول) توصیه می‌‌شود. سم پروپانیل که برای مبارزه با علف هرز سوروف بکار می‌رود، باید به مقدار ۱۰ تا ۱۲ لیتر در هکتار مصرف شود.از آنجا که پروپانیل علف کشی تماسی است؛ ‌لذا در شرایطی که مزرعه فاقد آب است با کمک سمپاش طوری باید مصرف شود که سم حتی‌المقدور با همه علف‌ها تماس یابد. چنانچه تراکم جمعیت پهن برگان و جگن‌ها زیاد باشد؛ لازم است سم بازگران به مقدار ۳ تا ۴ لیتر در هکتار مصرف شود شاریط مصرف این علفکش‌ها مشابقه سم پروپانیل است.
مطالعات نشان داده است که کمبود آب و خالت غیرغرقاب موجب تجزیه علف کش تیوبنکارب و بروز کوتولگی می‌شود. این نکته اهمیت به مراتب بیشتری دارد. بنابراین توصیه می‌شود در شرایط کم آبی از این علف‌کش‌ در اراضی دارای سابقه کوتولگی استفاده نشود. در صورت استفاده از روش آبیاری نوینی ضمن حفظ حالت غرقابی در هفته‌های اول باید به مقدار ۵/۲ لیتر در هکتار از علف‌کش‌ بوتا کلر استفاده نمود .
مبارزه با بیماریها
چنانچه مزرعه دچار کم‌آبی شود، به طوری که برگها دچار لول‌شدگی شوند و بعد از آن در اثر بارندگی یا آبیاری آب لازم تامین شود، در این صورت بیماری بلاست شدت خواهد یافت، ولی اگر کم آبی ادامه یابد بیماری لکه قهوه‌ای افزایش خواهد یافت. برای مبازرزه با بیماری بلاست، سمپاسی با استفاده از سم‌تری سیکلازول به مقدار نیم کیلوگرم در هکتار و هینوزان به مقدار یک لیتر در هکتار و سم وین به مقدار ۴۰۰ میلی‌لیتر در هکتار توصیه می‌شود.
استرس خشکی و کم‌آبی
بیماری لکه قهوه‌ای برنج به صورت لکه‌های گرد تا بیضوی به رنگ قهوه‌ای تیره روی برگها و خوشه‌های برنج ظاهر می‌شود، استرس ناشی از خشکی و کم‌آبی منجر به افزاش تعداد لکه‌ها و وسعت آنها روی گیاه برنج و کاهش و کاهش عملکرد خواهد شد. برای مواجه با این بیماری، ضدعفونی بذر و سمپاشی با استفاده از سم تریفین به نسبت ۲ در هزار در مرحله خوشه‌دهی الزامی است.
مبارزه با آفات
در مزرعه غیرغرقاب در صورت وجود آفت کرم ساقه‌خوار نواری و یا آفات پروانه‌ای، سمپاشی با استفاده از سموم مایع (حشره‌کش‌های فسفره) روز مزرعه توصیه می‌شود. این کار موجب تلف شدن حشرات کامل آفات پروانه‌ای و مرحله لاروسن اول و دوم کرم ساقه‌خوار برنج می‌شود؛ اما در سایر آفات پروانه‌ای از قبیل کرم سبز برگ‌خوار برنج و پروانه تک نقطه‌ای برنج روی حشرات کامل و روی همه سنین لاروی اثرگذار می‌باشد. در حالی که در مزرعه کمی آب وجود داشته باشد می‌توان از سموم حشره‌کش با فرمولاسیون گرانول (دیازینون، پادان و یا ریجنت) استفاده نمود. این کار باعث تلف شدن لاروهای داخل ساقه می‌شود. در شرایط کم‌آبی، تراکم جمعیت آبدزدک (کاپیش) افزایش خواهد یافت. برای مبارزه با آبدزدک می‌توان ا زروشهای زیر استفاده نمود. استفاده از تله‌های خاکی که شبیه به قوطی کمپوت بوده و در داخل خزانه یا زمین اصلی در داخل خاک نصب می‌شوند. این قوطی‌ها، طوری طراحی می‌شوند که سوراخ ورودی به طرف داخل و به شکل قیفی باشد که قسمت گشاد آن در پایین قرار گیرد. در این حالت سوراخ ایجاد شده به عنوان پناهگاه آبدزدک انتخاب می‌شود، اما شکل قیفی سوراخ، مانع از خروج آن خواهد شد. – استفاده از خشره‌کش‌های گرانول به مقدار ۱۵ تا ۲۰ کیلوگرم در سطح یک هکتار – استفاده از طعمه مسموم در هنگام غروب و یا همزمان با خروج حشرات از داخل خاک به مقدار ۵ گرم در مترمربع درکنار مرزهای آلوده .برای تهیه طعمه مسموم حشره کش سوین ۸۵% و یا سموم کش دیگری مانند لیندین را به مقدار ۲ تا ۳ کیلوگرم با ۱۰۰ کیلوگرم سبوس برنج و مقدار ۵۰ لیتر آب برای استفاده در یک هکتار شالزار حل می‌نماییم. برای این کار ابتدا ۵ لیتر آب را روی سم و سبوس ریخته و بقیه آب را به تدریج ریخته و هم می‌زنیم تا کاملا دانه دانه شده و در سطح مزرعه به راحتی پخش شود.
عملیات بعد از برداشت
در مزارعی که تحت اثر تنش خشکی بوده‌اند، احتمالا بالا بودن درصد دانه‌های پوک بالا می‌رود، به همین دلیل عملیات بوجاری بعد از خرمنکوبی الزامی است.
– تنش خشکی احتمال ضعیف شدن دانه‌ها از نظر مقاومت فیزیکی را بالا می‌برد. به همین دلیل باید عملیات خشک کردن شلتوک را در دمای مناسب ۴۰ تا ۴۵ درجه سانتی‌گراد انجام داد. در هنگام تبدیل باید از وارد آوردن فشار توسط دستگاه سفید کن پرهیز شود، چرا که سفید کردن بیشتر در شرایطی که دانه ضعیف است درصد خرد شدن را به شدت بالا می‌برد.
اف اس پی مارکت

حفاظت دیواره های رودخانه ها در مقابل عوامل هیدرولیک جریان

حفاظت دیواره های رودخانه ها در مقابل عوامل هیدرولیک جریان

عوامل هیدرولیکی جریان بخصوص در دیواره های با مواد غیر چسبنده Bnak failure یا مطبق Non cobesive  نقش اساسی را در تخریب و گسیختگی دیواره ها دارند.

افزایش دبی ,  سرعت و تنش برشی جریان باعث فرسایش سطحی دیواره  و آبشکستگی محل پنجه آن می گردد.

افت ناگهانی سطح آب بعد از وقوع سیلاب سبب ایجاد نیروی تراوش و زیر شویی مواد اولیه می شود.

حفاظت با ماشین های اسقاطی Automobile boidiess:

در این روش ماشین های اسقاطی به طور تصادفی در کناره و روی دیواره قرار گرفته می شود و با کابلهای سیمی و مقاوم بهم وصل شده و از طریق لنگرگاه سازی در ساحل یا دیواره در موقعیت خود محکم میگردند.با گذشت زمان و رسوب گیری تدریجی و تثبیت گیاهی حفاظ فوق به تدریج تثبیت خواهد شد.

این روش گرچه مسله وجود بی رویه ماشین های اسقاطی را به نحو مطلوبی حل میکند ولی کناار رودخانه نیز شرایط بی منظره ای را پدید خواهد آورد.

از پایان نامه روشهای اصلاح مسیر و حفاظت کناره های رود خانه -استاد دکتر محسن محسنی ساروی-دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران(مهندسی منابع طبیعی-مرتع و آبخیز داری)-در   56 صفحه .  نوشته شده توسط محمد آروین-مدیریت وب لاگ کشاورز تنها).در تاریخ 1386/2/9  ساعت 10 صبح.

این مطلب نیز همچون بیشتر دیگر مطالب وب لاگ کشاورز تنها از کتب کشاورزی.جزوات درسی.جزوات کاربردی. جمع آوری و نوشته شده است و برای وارد کردن این مطالب از جزوات و کتاب ها به اینترنت زحماتی کشیده می شود پس لطفا برای استفاده از این مطالب  در سایت یا وب لاگ خود منبع را ذکر کنید

آبیاری سطحی

 آبیاری سطحی

روش هاي هدايت آب در سراشيبي

شيار(Furrow) : كانالهاي كوچكي كه با انتقال دادن خاك از كف شيار به لبۀ شيار ساخته مي شود. آب روي زمين معمولاً در شيار قرار دارد. قسمت هاي تقاطع شيار در طي زمين منجربه ايجاد طرح سينوسي مي شود.
پشته(Bed) : همانند شيار؛ با اين تفاوت كه لبه هاي پهن تر از كف شيار هستند و سر آن ها اغلب مسطح است. بطور معمول، دو رديف كشت در بستر كشت مي شود.
جويچه(Corrugation) : جويچه، تا حدي آب را به سمت سراشيبي هدايت مي كند. اما، آب جاري معمولاً از آن بلندتر است.
جويبار(Rill): جويچۀ كوچك
حاشيه يا خاكريز حاشيه اي(Border or Border dike) : خاكريز مورد استفاده بمنظور نگهداري آب در نواري از زمين كه موازي با جهت جريان آب رانده مي شود (مثل سراشيبي)
حوضچۀ حاشيه اي (Border check): خاكريزهاي كوچكي كه در نوار حاشيه اي عمود بر حاشيه هايي كه آب را از كنارۀ نوار به ميان برگشت مي دهند؛ ساخته مي شوند. اين خاكريزها بمنظور غلبه بر تأثيرات كانال هاي sidefall و borrow در طول حاشيه كه از ساختار حاشيه اي ناشي مي شود؛ استفاده مي شوند. (توجه: تعريف واحدي وجود ندارد. گاهي حوضچۀ حاشيه اي به معناي خاكريز در انتهاي مسير است.)
(منبع: (www.uswcl.ars.ag.gov

 طبقه بندي روش هاي آبياري سطحي

يك روش واحدي براي طبقه بندي روش هاي آبياري سطحي وجود ندارد. در يك طرح دو نوع وجود دارد- آن هايي كه از شيار براي هدايت آب استفاده مي كنند و آن هايي كه چنين نيستند. در هركدام، روش هايي را مي توان تعريف نمود كه در درجۀ كنترل آب و مقدار شيب متفاوت هستند. در ذيل چنين آمده اند:
در آبياري سطوح شيبدار، چه در هدايت آب در جهت شيب و چه در كنترل جريان در طي پهناي مجموعۀ آبياري، توجه بيشتري داشت. اين اقدامات، اغلب بر اقدامات زراعي و نياز نيروي كار براي رسيدن به عملكرد بيشتر، چيرگي دارد. برخي از اين اقدامات در ذيل توضيح داده مي شوند. در صورتيكه شيب حذف شود؛ اين اقدامات ديگر لازم نيستند. يا حداقل تفاوت فاحشي دارند. لذا، حوضچه هاي مسطح، با تمايز كم بين اينكه شيارها در حوضچه استفاده مي شوند يا خير؛ اغلب در نوع متفاوتي از آبياري سطحي قرار داده مي شوند.
حوضچه ها و رديف هاي حاشيه اي
آبياري با جريان طبيعي و احداث خاكريز:
_ بدون قابليت اندازه گيري پيشرفت يا پس رفت
شيب دار
_ جريان معمولاً به عمق متوسطي مي رسد
_ معمولاً بي انتها يا تا حدي مسدود است. اما
_ اگر مسدود باشد، آب در طول كوتاهي مانداب مي شود.
كم شيب
_ معمولاً مسدود
_ فقط تا حدي در عمق متوسط
_ آب در بخش قابل توجهي از طول مانداب مي شود
_ افت كوچكتر يا مساوي نصف كسري مجاز مديريتي(MAD)  مي باشد.
حوضچۀ مسطح
_ بطور تئوري است
_ هيچ شيبي در هيچ جهتي
_ ممكن است سطح مواج باشد و مسطح نباشد (مثل شاليزار)
جويچه ها
جويچه ها و جويچه هاي تراز
_ بدون قابليت اندازه گيري پيشرفت يا پس رفت
شيب دار
_ معمولاً بطور گروهي باز يا مسدود است.
_ عرض شيب يكنواخت است.
_ به عمق متوسط رسيده است.
_ از هرز آب مجدداً استفاده مي شود.
_ از لحاظ برگشت دهي آب يا نوسان، كارآمد است.
كم شيب
_ بطور انفرادي يا گروهي مسدود شده اند.
_ شيب عرضي يكنواخت است.
_ افت، كوچكتر يا مساوي با نصف MAD است.
_ فقط عمق متوسطي بدست مي آيد.
مسطح
_ هيچ شيبي در طول مسير وجود ندارد.
_ اگر شيب عرض و جود داشته باشد، آب به شيارهاي منفرد يا گروهي تغذيه مي شود.
_ در غير اينصورت، انتهاي شيار باز بوده و هيچ كنترل جرياني بر شيارهاي منفرد (شيارهاي حوضچه مسطح) انجام نمي گيرد.
(منبع: (www.uswcl.ars.ag.gov

روش هاي آبياري مسطحه (غير شيبدار)
آبياري حوضچه اب مسطح: آبياري سطحي بوسيلۀ سطوح غرقابي زمين مسطح؛ توسط خاكريزها احاطه مي شود. حوضچه ها را مي توان به هر شكلي و بدون شيب در هر جهتي ساخت. جريان را مي توان از هر نقطه اي وارد حوضچه كرد. هيچ زحمتي براي هدايت آب در حوضچه، كشيده نمي شود. اين روش به نام هاي مختلفي مشهور است (كه ديگر توصيه نمي شوند.) كه از اين قرار اند: حوضچه اي غرقابي، غرقابي حوضچه اي، آبياري حوضچه اي، و آبياري حوض-حوضچه اي
حوضچه هاي كشت هموار: آبياري حوضچه اي با محصول كشت شده در زمين هموار بدون شيار يا پشته هايي براي هدايت آب.
حوضچه هاي شياري يا پشته اي: آبياري حوضچه اي با محصولات كشت شده بر روي پشته ها يا لبه هاي شيار. حفره ها يا گودال هاي ثانويه در حوضچه، رديف و دو انتها را بهم مي پيوندد.
آبياري شياري مسطحه: روش ابياري سطحي كه شيارهاي منفرد در جهت آبياري تسطيح شده اند. شيارهاي مجاور، معمولاً بلندي متفاوتي دارند (مانندsidefall). آب در شيارهاي منفرد (يا گروه كوچكي از شيارها بستگي دارد به مقدار sidefall و يا سرعت جريان موجود) تغذيه شده و نگهداري مي شود.
آبياري پل تراز (Contoure levee) (مثل شاليزارها): روش آبياري كه بطور معمول ، سطوح بي نظم زمين با ايجاد خاكريز بر خطوط تراز تقسيم مي شوند. فواصل خطوط تراز، معمولاً 10 تا 60 سانتي متر است. تفاوت در ارتفاع حوضچه ها، معمولاً بين 0 تا 20 سانتي متر استكه 0 تا 5 سانتي متر ارجحيت دارد.
(منبع: ( www.uswcl.ars.ag.gov

آماده سازي زمين

مقدمه

آماده سازي مناسب زمين مهمتري عامل در روش آبياري سطحي. اين كار با خاكبرداري قسمت هاي برجستۀ زمين و منتقل كردن آن ها به قسمت هاي گود و در نتيجه ايجاد زميني مسطح با شيبي يكنواخت انجام مي شود. در بيشتر موارد تنها لايۀ نازكي از سطح خاك برداشته مي شود (200 ميليمتر يا كمتر)، لكن همين كار بايستي با دقت بسيار انجام شود. حتي يك اختلاف ارتفاع جزئي در سطح زمين مي تواند موجب توزيع ناقص آب و كاهش راندمان آبياري شود.
با آماده سازي مناسب زمين:
راندمان آبياري افزايش مي يابد.
نحوۀ توزيع آب بهبود مي يابد.
فرسايش خاك كم مي شود.
جمع شدن آب در يك جا كاهش مي يابد.
آماده سازي زمين تسطيح ناميده مي شود. اما گاهي ممكن است علاوه بر تسطيح زمين، شيب دار كردن آن نيز لازم باشد كه اين عمل را شيب بندي مي نامند. مثلاً در مورد نوارها و شيارها، زمين شيب بندي مي شود.

عوامل مؤثر در آماده سازي زمين

طرح يك نقشه براي اماده سازي زمين كاريست پيچيده و معمولاً وظيفۀ يك مهندس مجرب و خاكشناس است. اين متخصصان بايستي در مورد اندازۀ زميني كه قرار است اماده سازي شود و شيب لازم براي ان (شيب بندي) تصميم بگيرند. بطوريكه:
مقدار خاكبرداري با خاك ريزي يكسان باشد.
كمترين مقدار خاك جابجا شود.
اين كارها مستلزم بررسي دقيق عوامل زير است:
نوع خاك
توپو گرافي زمين
روش آبياري
ميزان بارندگي
شيوۀ زراعت
(منبع: آبياري سطحي: سيستمها و نحوۀ كاربرد آنها/ملوين كي؛ [ترجمۀ] محمد حسيني ابريشمي، امين عليزاده. – مشهد: آستان قدس رضوي، مؤسسۀ چاپ و انتشارات. 1376.)

تجهيزات
براي آماده سازي زمين معمولاً در هريك از مراحل زير تجهيزات مخصوصي مورد نياز است:
پاكسازي علفزار
شيب بندي
تسطيح

پاكسازي علفزار

موقعي كه زمين تازه اي براي آبياري در نظر گرفته مي شود، پاكسازي كامل آن از بوته، درخت و ريشه ضروريست.اگر وسعت زميني كه قرار است پاكسازي شود كم باشد؛ اين كار را مي توان بوسيلۀ تبر يا اره و سوزاندن چوب هاي جمع آوري شده انجام داد. اما مناطق وسيع را معمولاً با ماشين پاكسازي مي كنند. براي پاكسازي درختان و بوته هاي متراكم معمولاً از بولدوزر استفاده مي شود. بولدوزر تراكتور بزرگ شني دار است كه در جلوي آن تيغه اي براي هل دادن و جابجا كردن درختان وجود دارد. تيغه هاي ديگري نيز روي بولدوزر نصب شده است كه كار آن ها درآوردن ريشۀ درختان است. معمولاً آنچه را كه بوسيلۀ بولدوزر جمع آوري مي شود، مي سوزانند.

بوته هاي تنك را با كشيدن زنجيرهايي كه وزنه هايي به ان ها متصل است مي توان پاكسازي نمود. اين كار بين طريق انجام ميگيرد كه دو انتهاي يك زنجير سنگين و آهني را كه در وسط آن يك وزنۀ آهني بزرگ بسته شده است به بولدوزر مي بندند و آن را روي بوته ها مي كشند.
پس از پاكسازي بوته ها معمولاً زمين را شخم مي زنند تا بتوانند ريشۀ درختان را درآورند و خاك را نيز نرم كنند. براي انجام اين كار لازم است از بولدوزري استفاده شود كه به آن يك تيغۀ بزرگ آهني متصل باشد.(اين تيغه زيرشكن نام دارد)

با چنين بولدوزري مي توان خاك را تا عمق 70 سانتيمتر برهم زد و آن زرا نرم نمود.

شيب بندي
براي جابجايي حاكها در مسافت هاي كوتاه (كمتر از 100 متر) نيز مي توان از بولدوزر استفاده كرد. تيغۀ بزرگ و آهني بولدوزر خاك را به جلو هل مي دهد. اين طريق شيب بندي بسيار ارزان تمام مي شود اما خيلي دقيق نيست.
براي جابجايي خاك در مسافت هاي طولاني معمولاً بهتر است از اسكريپر استفاده شود كه خاك را از روي زمين برمي دارد و به مكان ديگري منتقل مي كند. اسكريپر يك تراكتور چرخ دار يا شني دار است كه داراي يك مخزن بزرگ يا اسكريپر است و خاك را پس از حفاري به محل ديگري منتقل مي كند. سرعت اسكريپر چرخدار بيشتر از نوع شني است. اما قدرت كمتري دارد. موقعيكه اسكريپرها قادرند در يك مرحله 10 تا 30 متر مكعب خاك را جابجا كنند. روي اسكريپر هاي مورد نظر سيستم هاي هيدروليكي مخصوصي نصب شده است كه راننده را قادر مي سازد تا عمق خاكبرداري را در ضمن حفاري زمين و عمق خاكريزي را هنگام تخليۀ خاك كنترل كند. استفاده از اين گونه ماشين ها تنها در مناطقي كه مساحت آن ها بيشتر از 4 هكتار باشد مناسب است. آماده سازي زمين با اسكريپر دقيقتر از بولدوزر است. اما دقت عمل اسكريپر ها هم براي زميني كه قرار است آبياري شود؛ كافي نيست. پستي و بلندي زمين نسبت به سطح مورد نظر ممكن است بين 100-+ ميلي متر باشد. واضح است كه در چنين مواردي استفاده از اسكريپر وضع را بدتر خواهد كرد.

تسطيح
با گريدر يا تسطيح كنندۀ زمين، آماده سازي خاك دقيقتر انجام مي شود. با اينگونه ماشين ها مي توان پستي و بلندي زمين را تا25-+ ميلي متر نسبت به شيب مورد نظر آماده كرد. البته اين كار بيشتر به مهارت راننده بستگي دارد. در اكثر موارد، استفاده از چنين ماشين هايي براي تسطيح زمين بمنظور اجراي روش آبياري مناسب است.
تسطيح كننده ها در هموار كردن نهايي زمين مورد استفاده قرار مي گيرند و يك شاسي چرخدار بلند بطول حدود 8 متر دارند. روي شاسي مزبور تيغه اي نصب مي كنند كه قسمت بالاي آن برخلاف تيغۀ بولدوزر به جلو خم شده است. چرخ هاي ماشين از روي زمين تسطيح شده مي گذرند و خاك را مي كوبند. درنتيجه زمين مزروعي مناسبي براي زراعت و نهال كاري اماده مي شود.
(منبع: آبياري سطحي: سيستمها و نحوۀ كاربرد آنها/ملوين كي؛ [ترجمۀ] محمد حسيني ابريشمي، امين عليزاده. – مشهد: آستان قدس رضوي، مؤسسۀ چاپ و انتشارات. 1376.)

آبیاری سطحی

 آبیاری سطحی

روش هاي هدايت آب در سراشيبي
شيار(Furrow) : كانالهاي كوچكي كه با انتقال دادن خاك از كف شيار به لبۀ شيار ساخته مي شود. آب روي زمين معمولاً در شيار قرار دارد. قسمت هاي تقاطع شيار در طي زمين منجربه ايجاد طرح سينوسي مي شود.
پشته(Bed) : همانند شيار؛ با اين تفاوت كه لبه هاي پهن تر از كف شيار هستند و سر آن ها اغلب مسطح است. بطور معمول، دو رديف كشت در بستر كشت مي شود.
جويچه(Corrugation) : جويچه، تا حدي آب را به سمت سراشيبي هدايت مي كند. اما، آب جاري معمولاً از آن بلندتر است.
جويبار(Rill): جويچۀ كوچك
حاشيه يا خاكريز حاشيه اي(Border or Border dike) : خاكريز مورد استفاده بمنظور نگهداري آب در نواري از زمين كه موازي با جهت جريان آب رانده مي شود (مثل سراشيبي)
حوضچۀ حاشيه اي (Border check): خاكريزهاي كوچكي كه در نوار حاشيه اي عمود بر حاشيه هايي كه آب را از كنارۀ نوار به ميان برگشت مي دهند؛ ساخته مي شوند. اين خاكريزها بمنظور غلبه بر تأثيرات كانال هاي sidefall و borrow در طول حاشيه كه از ساختار حاشيه اي ناشي مي شود؛ استفاده مي شوند. (توجه: تعريف واحدي وجود ندارد. گاهي حوضچۀ حاشيه اي به معناي خاكريز در انتهاي مسير است.)
(منبع: (www.uswcl.ars.ag.gov

طبقه بندي روش هاي آبياري سطحي
يك روش واحدي براي طبقه بندي روش هاي آبياري سطحي وجود ندارد. در يك طرح دو نوع وجود دارد- آن هايي كه از شيار براي هدايت آب استفاده مي كنند و آن هايي كه چنين نيستند. در هركدام، روش هايي را مي توان تعريف نمود كه در درجۀ كنترل آب و مقدار شيب متفاوت هستند. در ذيل چنين آمده اند:
در آبياري سطوح شيبدار، چه در هدايت آب در جهت شيب و چه در كنترل جريان در طي پهناي مجموعۀ آبياري، توجه بيشتري داشت. اين اقدامات، اغلب بر اقدامات زراعي و نياز نيروي كار براي رسيدن به عملكرد بيشتر، چيرگي دارد. برخي از اين اقدامات در ذيل توضيح داده مي شوند. در صورتيكه شيب حذف شود؛ اين اقدامات ديگر لازم نيستند. يا حداقل تفاوت فاحشي دارند. لذا، حوضچه هاي مسطح، با تمايز كم بين اينكه شيارها در حوضچه استفاده مي شوند يا خير؛ اغلب در نوع متفاوتي از آبياري سطحي قرار داده مي شوند.
حوضچه ها و رديف هاي حاشيه اي
آبياري با جريان طبيعي و احداث خاكريز:
_ بدون قابليت اندازه گيري پيشرفت يا پس رفت
شيب دار
_ جريان معمولاً به عمق متوسطي مي رسد
_ معمولاً بي انتها يا تا حدي مسدود است. اما
_ اگر مسدود باشد، آب در طول كوتاهي مانداب مي شود.
كم شيب
_ معمولاً مسدود
_ فقط تا حدي در عمق متوسط
_ آب در بخش قابل توجهي از طول مانداب مي شود
_ افت كوچكتر يا مساوي نصف كسري مجاز مديريتي(MAD)  مي باشد.
حوضچۀ مسطح
_ بطور تئوري است
_ هيچ شيبي در هيچ جهتي
_ ممكن است سطح مواج باشد و مسطح نباشد (مثل شاليزار)
جويچه ها
جويچه ها و جويچه هاي تراز
_ بدون قابليت اندازه گيري پيشرفت يا پس رفت
شيب دار
_ معمولاً بطور گروهي باز يا مسدود است.
_ عرض شيب يكنواخت است.
_ به عمق متوسط رسيده است.
_ از هرز آب مجدداً استفاده مي شود.
_ از لحاظ برگشت دهي آب يا نوسان، كارآمد است.
كم شيب
_ بطور انفرادي يا گروهي مسدود شده اند.
_ شيب عرضي يكنواخت است.
_ افت، كوچكتر يا مساوي با نصف MAD است.
_ فقط عمق متوسطي بدست مي آيد.
مسطح
_ هيچ شيبي در طول مسير وجود ندارد.
_ اگر شيب عرض و جود داشته باشد، آب به شيارهاي منفرد يا گروهي تغذيه مي شود.
_ در غير اينصورت، انتهاي شيار باز بوده و هيچ كنترل جرياني بر شيارهاي منفرد (شيارهاي حوضچه مسطح) انجام نمي گيرد.
(منبع: (www.uswcl.ars.ag.gov

روش هاي آبياري مسطحه (غير شيبدار)
آبياري حوضچه اب مسطح: آبياري سطحي بوسيلۀ سطوح غرقابي زمين مسطح؛ توسط خاكريزها احاطه مي شود. حوضچه ها را مي توان به هر شكلي و بدون شيب در هر جهتي ساخت. جريان را مي توان از هر نقطه اي وارد حوضچه كرد. هيچ زحمتي براي هدايت آب در حوضچه، كشيده نمي شود. اين روش به نام هاي مختلفي مشهور است (كه ديگر توصيه نمي شوند.) كه از اين قرار اند: حوضچه اي غرقابي، غرقابي حوضچه اي، آبياري حوضچه اي، و آبياري حوض-حوضچه اي
حوضچه هاي كشت هموار: آبياري حوضچه اي با محصول كشت شده در زمين هموار بدون شيار يا پشته هايي براي هدايت آب.
حوضچه هاي شياري يا پشته اي: آبياري حوضچه اي با محصولات كشت شده بر روي پشته ها يا لبه هاي شيار. حفره ها يا گودال هاي ثانويه در حوضچه، رديف و دو انتها را بهم مي پيوندد.
آبياري شياري مسطحه: روش ابياري سطحي كه شيارهاي منفرد در جهت آبياري تسطيح شده اند. شيارهاي مجاور، معمولاً بلندي متفاوتي دارند (مانندsidefall). آب در شيارهاي منفرد (يا گروه كوچكي از شيارها بستگي دارد به مقدار sidefall و يا سرعت جريان موجود) تغذيه شده و نگهداري مي شود.
آبياري پل تراز (Contoure levee) (مثل شاليزارها): روش آبياري كه بطور معمول ، سطوح بي نظم زمين با ايجاد خاكريز بر خطوط تراز تقسيم مي شوند. فواصل خطوط تراز، معمولاً 10 تا 60 سانتي متر است. تفاوت در ارتفاع حوضچه ها، معمولاً بين 0 تا 20 سانتي متر استكه 0 تا 5 سانتي متر ارجحيت دارد.
(منبع: ( www.uswcl.ars.ag.gov

آماده سازي زمين

مقدمه
آماده سازي مناسب زمين مهمتري عامل در روش آبياري سطحي. اين كار با خاكبرداري قسمت هاي برجستۀ زمين و منتقل كردن آن ها به قسمت هاي گود و در نتيجه ايجاد زميني مسطح با شيبي يكنواخت انجام مي شود. در بيشتر موارد تنها لايۀ نازكي از سطح خاك برداشته مي شود (200 ميليمتر يا كمتر)، لكن همين كار بايستي با دقت بسيار انجام شود. حتي يك اختلاف ارتفاع جزئي در سطح زمين مي تواند موجب توزيع ناقص آب و كاهش راندمان آبياري شود.
با آماده سازي مناسب زمين:
راندمان آبياري افزايش مي يابد.
نحوۀ توزيع آب بهبود مي يابد.
فرسايش خاك كم مي شود.
جمع شدن آب در يك جا كاهش مي يابد.
آماده سازي زمين تسطيح ناميده مي شود. اما گاهي ممكن است علاوه بر تسطيح زمين، شيب دار كردن آن نيز لازم باشد كه اين عمل را شيب بندي مي نامند. مثلاً در مورد نوارها و شيارها، زمين شيب بندي مي شود.

عوامل مؤثر در آماده سازي زمين
طرح يك نقشه براي اماده سازي زمين كاريست پيچيده و معمولاً وظيفۀ يك مهندس مجرب و خاكشناس است. اين متخصصان بايستي در مورد اندازۀ زميني كه قرار است اماده سازي شود و شيب لازم براي ان (شيب بندي) تصميم بگيرند. بطوريكه:
مقدار خاكبرداري با خاك ريزي يكسان باشد.
كمترين مقدار خاك جابجا شود.
اين كارها مستلزم بررسي دقيق عوامل زير است:
نوع خاك
توپو گرافي زمين
روش آبياري
ميزان بارندگي
شيوۀ زراعت
(منبع: آبياري سطحي: سيستمها و نحوۀ كاربرد آنها/ملوين كي؛ [ترجمۀ] محمد حسيني ابريشمي، امين عليزاده. – مشهد: آستان قدس رضوي، مؤسسۀ چاپ و انتشارات. 1376.)

تجهيزات
براي آماده سازي زمين معمولاً در هريك از مراحل زير تجهيزات مخصوصي مورد نياز است:
پاكسازي علفزار
شيب بندي
تسطيح

پاكسازي علفزار
موقعي كه زمين تازه اي براي آبياري در نظر گرفته مي شود، پاكسازي كامل آن از بوته، درخت و ريشه ضروريست.اگر وسعت زميني كه قرار است پاكسازي شود كم باشد؛ اين كار را مي توان بوسيلۀ تبر يا اره و سوزاندن چوب هاي جمع آوري شده انجام داد. اما مناطق وسيع را معمولاً با ماشين پاكسازي مي كنند. براي پاكسازي درختان و بوته هاي متراكم معمولاً از بولدوزر استفاده مي شود. بولدوزر تراكتور بزرگ شني دار است كه در جلوي آن تيغه اي براي هل دادن و جابجا كردن درختان وجود دارد. تيغه هاي ديگري نيز روي بولدوزر نصب شده است كه كار آن ها درآوردن ريشۀ درختان است. معمولاً آنچه را كه بوسيلۀ بولدوزر جمع آوري مي شود، مي سوزانند.

بوته هاي تنك را با كشيدن زنجيرهايي كه وزنه هايي به ان ها متصل است مي توان پاكسازي نمود. اين كار بين طريق انجام ميگيرد كه دو انتهاي يك زنجير سنگين و آهني را كه در وسط آن يك وزنۀ آهني بزرگ بسته شده است به بولدوزر مي بندند و آن را روي بوته ها مي كشند.
پس از پاكسازي بوته ها معمولاً زمين را شخم مي زنند تا بتوانند ريشۀ درختان را درآورند و خاك را نيز نرم كنند. براي انجام اين كار لازم است از بولدوزري استفاده شود كه به آن يك تيغۀ بزرگ آهني متصل باشد.(اين تيغه زيرشكن نام دارد)

با چنين بولدوزري مي توان خاك را تا عمق 70 سانتيمتر برهم زد و آن زرا نرم نمود.

شيب بندي
براي جابجايي حاكها در مسافت هاي كوتاه (كمتر از 100 متر) نيز مي توان از بولدوزر استفاده كرد. تيغۀ بزرگ و آهني بولدوزر خاك را به جلو هل مي دهد. اين طريق شيب بندي بسيار ارزان تمام مي شود اما خيلي دقيق نيست.
براي جابجايي خاك در مسافت هاي طولاني معمولاً بهتر است از اسكريپر استفاده شود كه خاك را از روي زمين برمي دارد و به مكان ديگري منتقل مي كند. اسكريپر يك تراكتور چرخ دار يا شني دار است كه داراي يك مخزن بزرگ يا اسكريپر است و خاك را پس از حفاري به محل ديگري منتقل مي كند. سرعت اسكريپر چرخدار بيشتر از نوع شني است. اما قدرت كمتري دارد. موقعيكه اسكريپرها قادرند در يك مرحله 10 تا 30 متر مكعب خاك را جابجا كنند. روي اسكريپر هاي مورد نظر سيستم هاي هيدروليكي مخصوصي نصب شده است كه راننده را قادر مي سازد تا عمق خاكبرداري را در ضمن حفاري زمين و عمق خاكريزي را هنگام تخليۀ خاك كنترل كند. استفاده از اين گونه ماشين ها تنها در مناطقي كه مساحت آن ها بيشتر از 4 هكتار باشد مناسب است. آماده سازي زمين با اسكريپر دقيقتر از بولدوزر است. اما دقت عمل اسكريپر ها هم براي زميني كه قرار است آبياري شود؛ كافي نيست. پستي و بلندي زمين نسبت به سطح مورد نظر ممكن است بين 100-+ ميلي متر باشد. واضح است كه در چنين مواردي استفاده از اسكريپر وضع را بدتر خواهد كرد.

تسطيح
با گريدر يا تسطيح كنندۀ زمين، آماده سازي خاك دقيقتر انجام مي شود. با اينگونه ماشين ها مي توان پستي و بلندي زمين را تا25-+ ميلي متر نسبت به شيب مورد نظر آماده كرد. البته اين كار بيشتر به مهارت راننده بستگي دارد. در اكثر موارد، استفاده از چنين ماشين هايي براي تسطيح زمين بمنظور اجراي روش آبياري مناسب است.
تسطيح كننده ها در هموار كردن نهايي زمين مورد استفاده قرار مي گيرند و يك شاسي چرخدار بلند بطول حدود 8 متر دارند. روي شاسي مزبور تيغه اي نصب مي كنند كه قسمت بالاي آن برخلاف تيغۀ بولدوزر به جلو خم شده است. چرخ هاي ماشين از روي زمين تسطيح شده مي گذرند و خاك را مي كوبند. درنتيجه زمين مزروعي مناسبي براي زراعت و نهال كاري اماده مي شود.
(منبع: آبياري سطحي: سيستمها و نحوۀ كاربرد آنها/ملوين كي؛ [ترجمۀ] محمد حسيني ابريشمي، امين عليزاده. – مشهد: آستان قدس رضوي، مؤسسۀ چاپ و انتشارات. 1376.)