تشکیک محققان در تخمین میزان آب‌های زیرزمینی با شیوه های کنونی نیاز به محاسبه دقیق‌تر تغذیه آب‌های زیرزمینی

مطالعه دانشگاه فریبورگ نشان داد:
محققان در مقاله جدیدی نشان دادند که مدل‌های کنونی، نقش ناهمگنی زیرسطحی را در تخمین میزان آب‌های زیرزمینی دست کم می‌گیرند.

محققان در مقاله جدیدی نشان دادند که مدل‌های کنونی، نقش ناهمگنی زیرسطحی را در تخمین میزان آب‌های زیرزمینی دست کم می‌گیرند.

به گزارش ایانا از ساینس‌دیلی، آب‌های زیرزمینی یک منبع حیاتی در بسیاری از مناطق در سراسر جهان هستند. برای مدیریت آب آشامیدنی، نرخ تغذیه منابع آب زیرزمینی برای تضمین عرضه پایدار آب، بسیار مهم است.

مطالعه گروهی از محققان بینالمللی به سرپرستی دکتر اندرآس هارتمن، استاد هیدرولوژی دانشگاه فریبورگ که در مجله آکادمی علوم ملی منتشر شده، نشان می‌دهد که در نظر گرفتن فرآیندهای کلیدی هیدرولوژیکی نادیده گرفته شده کنونی در مدل‌های تغییرات آب و هوا با مقیاس‌های بزرگ، می‌تواند تاثیر قابل توجهی در بهبود برآوردهای ما از میزان آب در دسترس داشته باشد.

این مطالعه نشان می‌دهد که تخمین تغذیه آب‌های زیرزمینی برای ۵۶۰ میلیون نفر در نواحی کارستی در اروپا، خاورمیانه و شمال آفریقا، بسیار بالاتر از آن چیزی است که مدل‌های قبلی بزرگ مقیاس تخمین زده‌اند.

دانشمندان نشان داده‌اند که تا به حال در برآورد مدل براساس کل قاره تا حد زیادی مقدار آب‌های زیرزمینی که مربوط به تغذیه از بخشی از روان‌آب‌های سطحی هستند، کمتر تخمین زده شده است. این یافته نشان می‌دهد که به کار بیشتری برای اطمینان از واقع بینی کافی در مدل‌های هیدرلوژیکی در مقیاس‌های بزرگ نیاز داریم، قبل از آنکه بتوانیم مدیریت آب‌های محلی را بر مبنای واقعیت پایه‌ریزی کنیم.

محققان دو مدل هیدرولوژیکی برای شبیه‌سازی تغذیه آب‌های زیرزمینی را مقایسه کرده‌اند.یکی از آنها مدل جهانی دوره بلند مدت تثبیت با محدودیت براساس ناهمگنی‌های زیر سطحی است. دیگری مدل محاسباتی است که محققان آن را توسعه داده‌اند.

برای مثال، تنوع در صخامت خاک و نفوذپذیری سطحی متفاوت است. آنها این مقایسه را برای نواحی کارستی در اروپا، شمال آفریقا و خاورمیانه انجام داده‌اند. مناطق کارستی به‌عنوان مناطقی با درجه بالا از ناهمگنی زیر سطحی به‌دلیل حساسیت بالای سنگ کربنات به هوازدگی شیمیایی، شناخته شده‌اند، که منجر به انحلال سنگ می‌شود. این قابلیت انحلال سنگ‌های کارستی باعث تغییر در عمق خاک و نفوذپذیری آن می‌شود. مقایسه محاسبات مدل با مشاهدات مستقل از تغذیه آب‌های زیرزمینی در ۳۸ سایت در نواحی بررسی شده نشان می‌دهد که مدلی که ناهمگنی‌ها را محاسبه کرده است، تخمین واقعی‌تری دارد.

محققان توضیح بیشتری برای تفاوت این دو مدل به شرح زیر داده‌اند: در شبیه‌سازی، مدل توسعه داده شده جدید، کاهش کسری از سطح را نشان می‌دهد. طبق این مدل جدید، یک کشاورز در منطقه خاورمیانه به‌طور بالقوه تا یک میلیون لیتر بیشتر آب زیرزمینی (از میزان استخراج در یک سال) به نسبت مدل تثبیتی وابسته به ترکیب کنونی زیرسطحی و نیاز آبی از اکوسیستم محلی، می‌توانست برداشت داشته باشد.

رویکرد دانشمندان نشان می‌دهد که چگونه ممکن است مدل‌های انطباق جهانی برای پیش‌بینی کمبود آب، خشکسالی و سیلاب در محاسبات بیشتر واقع‌بینانه برای شرایط منطقه‌ای، استفاده شود./

مدیریت آبیاری در باغات

مدیریت آبیاری در باغات

مقدمه

آب از دیربـاز مهم‌تریـن عامـل توسـعه در جهـان بـوده اسـت. انسـان‌ها در دوران اولیـه زندگـی نزدیـك رودخانه‌هـا و منابـع آب تجمـع می‌کردنـد و بـه فعالیت‌هـای كشـاورزی می‌پرداختنـد. ۹۷ درصـد منابـع آبـی غیرقابـل اسـتفاده بـرای كشـاورزی بـوده و مقدار بسـیار محـدودی از آن‌ها به‌طـور مسـتقیم از سـوی انسـان مورداسـتفاده قرارگرفتـه اسـت. افـزون بـر آن، كمـی بیـش از ۷۶٫۱ درصـد از آب‌هـای كـره زمیـن به‌صـورت رودخانه‌های یخی از دسـترس خارج‌شـده و آنچه تقریبـا باقی‌مانـده در عمـق زمیـن ذخیره‌شـده اسـت. بهره‌گیـری از روش‌هـای نویـن كشـاورزی و اسـتفاده بهینـه از آب، عوامـل حیاتـی بـرای نیـل بـه هـدف تأمیـن غـذای جمعیـت در حـال افزایـش دنیـا اسـت. طبـق برآوردهـا، در ۳۰ سـال آینـده مـردم جهـان نیازمنـد ۶۰ درصـد غـذای بیشـتر خواهنـد بـود. بخـش قابل‌توجهـی از ایـن افزایش تولید، حاصل كشـت متراكم  ( اسـتفاده از زمیـن كمتـر بـرای تولیـد بیشـتر ) كـه نیازمنـد آبیـاری اسـت، خواهنـد بـود.

اهمیت آب

بر اساس آمار و اطالعات منتشره، از كل اراضی ۱۶۴ میلیون هكتاری كشور، در حال حاضر ۱۸٫۸ میلیون هكتار در چرخه تولید محصولات كشاورزی قرار دارد. از این مقدار حدود ۸ میلیون هكتار به‌صورت آبی و حدود ۶٫۳ میلیون هكتار به‌صورت دیم و بقیه به‌صورت آیش آبی و دیم مورد بهره‌برداری قرار دارند. در ارتباط با منابع آب نیز از حدود ۹۳ میلیارد متر مكعب منابع آب مصرفی كشور حدود ۸۶ میلیارد متر مكعب به‌حساب مصارف كشاورزی منظور می‌گردد.

بـر اسـاس آمـار و ارقـام موجـود، میانگیـن سالانه حجـم بارندگـی ایـران حـدود ۴۰۰ میلیـارد مترمکعـب بـرآورد می‌شـود كـه از ایـن مقـدار، ۳۱۰ میلیـارد مترمکعـب در مناطـق كوهسـتانی بـا مسـاحتی حـدود ۸۷۰ هـزار کیلومترمربـع و ۹۰ میلیـارد مترمکعـب دیگـر در مناطـق دشـتی بـه وسـعت ۷۷۸ کیلومترمربـع می‌بـارد. از مقـدار فـوق حـدود ۲۹۴ میلیـارد مترمکعـب به‌صـورت تبخیـر و تعـرق از دسـترس خـارج می‌شـود و از ۱۱۶ میلیـارد مترمکعـب باقیمانـده حـدود ۹۳ میلیـارد مترمکعـب از طریـق منابـع سـطحی و زیرزمینـی بهره‌بـرداری می‌شـود و بقیـه صـرف تغذیـه سـفره‌های آب زیرزمینـی می‌شـود. از ایـن مقـدار حـدود ۸۶ میلیـارد مترمكعـب جهـت مصـارف كشـاورزی و نزدیـك بـه ۷ میلیـارد مترمكعـب آن بـه مصـارف شـرب و صنعـت اختصـاص می‌یابـد. ازآنجایی‌کـه متوسـط حجـم كل آب سالانه كشـور رقمـی ثابـت اسـت، تقاضـا بـرای آب بـه‌علـت رشـد نسـبتا بالای جمعیـت، توسـعه كشـاورزی، شهرنشـینی و صنعـت در سـال‌های اخیـر، متوسـط سـرانه آب قابل ‌تجدیـد كشـور را تقلیـل داده اسـت، به‌طوری‌کـه ایـن رقـم از حـدود ۵۵۰۰ مترمكعـب در سـال ۱۳۴۰ بـه حـدود ۳۴۰۰ مترمكعـب در سـال ۱۳۵۷ و حـدود ۲۵۰۰ مترمكعـب در سـال ۱۳۶۷ و ۲۱۰۰ مترمكعـب در سـال ۱۳۷۶ کاهش‌یافتـه اسـت. ایـن میـزان در افـق سـال ۱۴۰۰ بـه حـدود ۱۳۰۰ مترمكعـب تنـزل خواهـد یافـت. صرف‌نظـر از تفاوت‌هـای آشـكار منطقـه ای در كشـور و طیـف گسـترده مناطـق خشـك نظیـر سـواحل خلیج‌فـارس و دریـای عمـان، نیمـه شـرقی كشـور از خراسـان تـا سیسـتان و بلوچسـتان و نیـز حوضه‌های مركزی كه میزان سـرانه آب قابل‌تجدید در آن‌ها از میزان متوسـط كشـور به‌مراتب پایین‌تـر اسـت، ارقـام متوسـط سـرانه آب كشـور در سـال‌های آینـده بـه مفهـوم ورود ایـران بـه مرحله تنش آبی در سـال ۱۳۸۵ و ورود به حد کم‌آبی جدی در سـال ۱۴۱۵ شمسـی خواهد بود. آبیـاری ازنظـر علمـی تعابیـر مختلفـی دارد امـا بـه معنـای واقعـی كلمـه، پخـش آب روی زمیـن جهـت نفـوذ در خـاك بـرای اسـتفاده گیـاه و تولیـد محصـول می‌باشـد. هرچنـد فقـط ۱۵ درصـد از زمین‌هـای كشـاورزی دنیـا تحـت آبیـاری قـرار دارنـد و ۸۵ درصـد بقیـه به‌صـورت دیـم و بـدون آبیـاری مورداسـتفاده قـرار می‌گیرنـد، امـا نیمـی از تولیـدات كشـاورزی و غذایـی مـردم جهـان از همیـن زمین‌هـای آبـی حاصـل می‌شـود. كـه ایـن خـود نشـان‌دهنده اهمیـت و نقـش آبیـاری در بخـش كشـاورزی اسـت. بخـش كشـاورزی بـا ۹۲ درصـد بزرگ‌تریـن و مهم‌تریـن مصرف‌کننـده آب در كشـور بـه شـمار مـی‌رود. بیـش از ۸۰ درصـد اتـلاف منابـع آب بـه دلیـل عـدم اسـتفاده از فناوری‌هـای پیشـرفته آبیـاری در ایـن بخـش بـه هـدر مـی‌رود. تعدادی از كارشناسـان معتقدند كه مدیریت منابع آب كشـور در شـرایط فعلی مدیریت مناسـبی نیسـت و موجـب شـده تـا طـی سـال‌های اخیـر، شـاهد كاهـش منابـع آب‌هـای زیرزمینـی و نیـز كاهـش سـطح زیـر کشـت كشـاورزی در برخـی مناطـق باشـیم. الگـوی مصـرف آب آشـامیدنی بـر اسـاس اعـلام بانـك جهانـی بـرای یـك نفـر در سـال، یـك مترمکعـب و بـرای بهداشـت در زندگـی بـه ازای هـر نفـر، ۱۰۰ مترمکعـب در سـال اسـت. بـر ایـن اسـاس، در كشـور مـا ۷۰ درصـد بیشـتر از الگـوی جهانـی آب مصـرف می‌شـود! همچنیـن بر اسـاس آمار اعلام ‌شـده، میانگیـن آب مصرفی سـرانه جهـان (صنعتـی، كشـاورزی و آشـامیدنی ) در حـدود ۵۸۰ مترمكعـب بـرای هر نفر در سـال اسـت كـه ایـن رقـم در ایـران حـدود ۱۳۰۰ مترمكعـب در سـال اسـت كـه ایـن امـر بیانگـر اتـلاف منابـع آب و اسـراف بیش‌ازحـد منابـع حیاتـی می‌باشـد . مقـدار مصـرف سـرانه آب‌لوله‌کشـی آشـامیدنی در شـهرهای ایـران در حـدود ۱۴۲ مترمکعـب در سـال اسـت كـه از مصـرف سـرانه برخی كشـورهای اروپایی پـرآب، مانند اتریـش ۱۰۸ ) مترمكعب در سـال ) و بلژیـك ( ۱۰۵ مترمكعـب در سـال ) بیشـتر اسـت كـه یكـی از دلایل این امر آن اسـت كه در ایـران از آب آشـامیدنی تصفیه‌شـده بـرای شستشـوی اتومبیـل، حیـاط، آبیـاری باغچه‌هـا، اسـتحمام، شسـتن لباس و ظروف اسـتفاده می‌شـود. درحالی‌که در اكثر كشـورها آب آشـامیدنی از آبـی كـه بـه سـایر مصـارف می‌رسـد، جداسـت.

 

منابع آب آبیاری

  • نزولات آسمانی شامل : برف و باران
  • آب‌های سطحی شامل : رودخانه‌ها ، سدها ، مخازن آب ، دریا ، بركه‌های آب شیرین ، یخچال‌ها و…
  • آب‌های زیرزمینی شامل: چاه ، قنات و چشمه

 

هدف آبیاری

  • تأمین آب كافی برای ادامه زندگی گیاه
  • حفاظت و بیمه گیاهان در مقابل تنش‌های ناشی از کم‌آبی یا بی‌آبی‌های کوتاه‌مدت
  • خنك كردن خاك و اتمسفر یا هوای اطراف گیاه

 

منافع آبیاری

  • افزایش كمی و كیفی محصول
  • سود حاصل از افزایش كمی و كیفی محصول
  • درآمد حاصل از فروش آب برای دولت
  • افزایش فرصت شغلی

اثرات سوء آبیاری

  • فرسایش
  • شور و قلیایی شدن خاك
  • غرقابی شدن یا باتلاقی شدن زمین‌های كشاورزی
  • تخریب زمین‌های كشاورزی
  • اتلاف بیهوده آبی كه با قیمت گزاف تأمین گردیده و برای نگهداری و توزیع آن سرمایه‌گذاری زیادی صورت گرفته است.

هـدر رفـت آب در ایـران بیـش از میانگیـن جهانـی اسـت بـر اسـاس گزارش‌هـای موجـود میـزان هـدر رفـت آب در كشـور مـا ۲۸ الـی ۳۰ درصـد اسـت.درحالی‌که ایـن مقـدار اتـلاف در دنیـا ۹ الی ۱۲ درصد گزارش‌ شـده اسـت كه یكی از عوامل اصلی آن برداشـت‌های غیرمجاز از شـبكه آب‌رسـانی و فرسـودگی تأسیسـات آب و شـبکه‌های آب‌رسـانی اسـت . اصلاح الگـوی مصـرف، تنهـا راه بـرای گـذر از بحـران کم‌آبـی اسـت. بـا توجـه به مصـرف بیش‌ازحد انـرژی در كشـور و همچنین كاهش منابـع آبـی، اصـلاح الگوی مصـرف در بخش‌های مختلف، مناسـب‌ترین و منطقی‌ترین راه‌حل بـرای گـذر از بحران‌هـای موجـود بـه نظـر می‌رسـد. صرفه‌جویـی در مصـرف آب بـا اسـتفاده از روش‌هـای نویـن بـرای آبیـاری ماننـد قطـره‌ای، بارانـی، كـوزه‌ای، تـراوا زیرزمینـی و… می‌توانـد بسـیار تأثیرگذار باشـد.

آبیـاری قطـره‌ای روشـی مناسـب بـرای كاهـش و هـدر رفـت آب در بخش كشـاورزی سـالیان دراز در فرانسـه و در كشـورهای دیگـر بـرای آبیـاری در گلخانه‌هـا مورداسـتفاده بـوده اسـت. در ایـران ایـن روش در دهـه پنجـاه ابـداع شـد و سـطوح بزرگـی بـا ایـن روش آبیـاری شـدند ولـی بـا مـرور زمـان مزایـا و معایـب ایـن روش مشـخص شـد. هزینه‌هـای زیـاد و تكنیك‌هـای نسـبتا پیشـرفته ایـن روش و نمک‌هـا و مـواد جامـد معلـق در آب‌هـای ایـران ، از معایـب آبیـاری قطـره‌ای بـوده و باعـث شـده كـه كشـاورزان كمتـر ازایـن‌روش آبیـاری اسـتفاده كننـد. ولـی ایـن دلیلـی نیسـت كـه روش آبیـاری قطـره‌ای را مطـرود بدانیـم و در پـی رفـع معایـب آن نباشـیم. بـه یـاد داشـته باشـیم بـا اسـتفاده از روش آبیـاری قطـره‌ای نسـبت بـه روش غرقابـی می‌توانیـم ۱ الـی ۲ برابـر مصـرف آب را كاهـش دهیـم.

كمیسیون جهانی محیط‌زیست در سال ۱۹۸۷، توسعه پایدار را چنین تعریف كرد : «توسعه‌ای كه بدون مخاطره انداختن توان نسل‌های آینده برای رفع نیازهای خود، پاسخگوی نیازهای حال حاضر باشد.» این مفهوم طی تعریف زیر برای بخش‌های مواد غذایی و کشاورزی دقیق‌تر بیان شد و در سال ۱۹۸۸ توسط شورای فائو موردپذیرش قرار گرفت.توسعه پایدار، مدیریت و نگهداری منابع طبیعی و جهت‌بخشی تحولات و ساختار اداری است، به‌طوری‌که تأمین مداوم نیازهای بشری و رضایتمندی نسل حاضر و نسل‌های آینده را تضمین كند. چنین توسعه پایداری (در بخش‌های كشاورزی، جنگلداری و شیلات ) با حفاظت زمین، آب و ذخایر ژنتیكی گیاهی و جانوری همراه است، تخریب زیست‌محیطی به همراه ندارد، از فناوری مناسب استفاده می‌کند، ازنظر اقتصادی بالنده و پایدار و ازنظر اجتماعی موردقبول است.

آبیاری باغات

قبل از بحث درباره روش‌های آبیاری، گفتار کوتاهی راجع به قدرت نفوذ آب در زمین‌های متفاوت و جهـت جریـان و نیـاز آبـی و کارایـی مصـرف آب خواهیـم داشـت.میزان و روش نفـوذ آب در زمیـن بسـتگی بـه نـوع و جنـس خـاک دارد. در زمین‌هـای شـنی، نفـوذ آب در خاک به‌طور عمودی اسـت؛ امـا در اراضـی رسـی سـخت آب به‌آرامـی وارد خـاک شـده ولـی در جهت افقی سـریع حرکت می‌نماید.

زمین نسبت به میزان آب درونی دارای سه حالت است:

حـد اشـباع: زمانـی کـه آب کلیـه فضاهـای خالـی مابیـن ذرات خـاک را پرکـرده باشـد، در ایـن حالـت رطوبـت زمیـن بـه حـد اشـباع رسـیده اسـت.

ظرفیـت معمولی: حـال اگـر تعـدادی از فضاهـا در اثر جذب آب به‌وسـیله گیاهـان و تبخیر هوا در آن‌هـا نفـوذ کنـد، جریـان آب از طبقـه بالایی به‌طـرف قشـر پائینـی قطـع می‌گـردد. ایـن حالـت را کـه رطوبـت خـاک بـدون تغییـر می‌باشـد، ظرفیـت عـادی رطوبت زمیـن می‌نامند.

حـد پژمردگـی: اگـر بـه زمینـی آب نرسـد رطوبـت آن در اثر اسـتفاده گیاهان به میزانی می‌رسـد کـه دیگـر قابل‌جـذب ریشـه نیسـت در ایـن موقـع گیـاه موقتـا پژمـرده شـده و سـپس خشـک می‌شـود، ایـن مرحلـه را حـد پژمردگـی گوینـد.

بنابرایـن دفعـات آبیـاری بسـتگی بـه نـوع زمیـن، گیـاه، عمـق ریشـه در خـاک و مقـدار آب دارد. نیـاز آبـی گونه‌هـای مختلـف باغـی نسـبت بـه هـم متفـاوت بـوده و حتـی در داخـل یک‌گونـه نیـز برحسـب فصـول مختلـف رشـد، تفـاوت چشـمگیری وجـود دارد. ترتیـب نیـاز آبـی درختـان میـوه دریـك بیـان كلـی مطابـق الگـوی زیـر می‌باشـد:

بادام < گردو < زردآلو < گیالس و آلبالو < سیب < هلو < آلو < گلابی < به

در دوران اسـتراحت، مصـرف آب توسـط درخـت، در حداقـل و در زمـان رشـد كامـل برگ‌هـا و اسـتقرار میـوه روی درخـت، در حداکثـر مقـدار خـود اسـت و به‌تدریـج بـا نزدیـك شـدن بـه انتهای فصـل رشـد ایـن مقـدار رو بـه كاهـش می‌گـذارد. نیـاز آبی یـك باغ، خواه توسـط بارندگـی طبیعی و خـواه از طریـق آبیـاری تأمیـن شـود، دربرگیرنده مقدار آب تبخیر شـده از سـطح خـاك و مقدار آب آزاد بخار شـده از سـطح گیاه ونیز آبی كه در پدیده تعرق از دسـت می‌رود ، می‌باشـد. میزان آبی كـه از سـطح خـاك بخـار می‌شـود، فقـط بخـش كوچكـی از تبخیـر سالانه را بـه خـود اختصـاص می‌دهـد، لـذا بخـش اعظـم آب مصرفـی باغـات را بـا میـزان تعـرق تخمیـن می‌زننـد. بـا توجـه بـه میـزان بارندگـی و تبخیـر در حوزه‌هـای باغـی اسـتان و نیـز توزیـع غیریکنواخـت بارندگی‌هـا در طـول فصـل رشـد، امـكان تأمیـن آب موردنیـاز بـرای اغلـب گونه‌هـای فوق‌الذکـر، به خصوص بـرای ارقـام اصلاح‌شـده و پرنیـاز هـر یـك از این‌ گونه‌هـا فراهـم نیسـت و آبیـاری باغـات امـری اجتناب‌ناپذیـر بـه نظـر می‌رسـد. سیسـتم آبیـاری اغلـب باغـات كشـور از نـوع سـطحی كرتـی یـا نـواری اسـت كـه از روش‌هـای سـنتی آبیـاری محسـوب می‌گـردد.

آبیـاری قطـره‌ای بـه كلیـه روش‌هایـی گفتـه می‌شـود كـه در آن‌ها به مقـدار كم (حـدود یك تا ده لیتـر در سـاعت ) به‌آرامـی نزدیـك گیـاه ریختـه می‌شـود. بـه همیـن دلیـل ایـن روش‌هـا را آبیـاری بـا حجـم كـم ( Low volume irrigation) نامیده‌انـد. آب ممكـن اسـت از بالا ریختـه شـده و در سـطح خـاك پخـش شـود (ماننـد خـرد آب پاش‌هـا ) یـا مسـتقیما در سـطح خـاك ریختـه شـود. (ماننـد قطره‌چکان‌هـای سـطحی ) و یـا آنكـه زیـر سـطح خـاك وارد منطقـه ریشـه‌ها شـود (روش قطـره‌ای زیرسـطحی ) . در آبیـاری قطـره‌ای، آب در یـك سیسـتم لولـه‌ای در بـاغ توزیـع می‌شـود و دسـتگاه یـا وسـیله مكانیكـی كـه آب از آن بـه خـارج گسـیل و در اختیـار گیـاه قـرار می‌گیـرد، خروجـی یـا قطره‌چـکان ( emitter  ) نـام دارد.

خـروج آب از ایـن وسـیله ممكـن اسـت به‌صـورت قطـره ( drop  ) ، حبـاب (bubble ) و یـا یـك جریـان كوچـك و پیوسـته باشـد. حتـی وسـیله پخـش می‌توانـد یـك آبپـاش بسـیار كوچـك باشـد . ( Microjet ) قطره‌چکان‌هـا طوری طراحی می‌شـوند كه فشـار آب را كاهش داده و به حدود ۲۰ الی ۲۰۰ كیلو پاسـكال ( ۰٫۲ الی ۲ اتمسـفر ) برسـانند. بنابرایـن روش قطـره‌ای از روش‌هـای تحت‌فشـار بـا فشـار بسـیار كـم محسـوب می‌شـود. بهتـر اسـت به‌جـای لفـظ قطـره‌ای كـه تداعی‌گـر چكیـدن قطـره در پای درخـت می‌باشـد، از لفظ آبیـاری خـرد یـا (Microirrigation  ) اسـتفاده گـردد تـا صـور مختلـف ایـن نـوع آبیـاری را تحـت پوشـش قرار دهد. روش‌های آبیاری خرد برحسـب دبی خروجی به دودسـته تقسـیم می‌شـوند:

  • گروه حداكثر با دبی ۱۰ لیتر در ساعت نظیر: قطره‌ای (dropper )
  • گروه با امكان دبی بیشتر از ۱۰ لیتر د ر ساعت نظیر: bubbler و Microjet

نیاز آبی و کارایی مصرف آب توسط درخت (water use efficiency  )

کارایـی آب، عبـارت اسـت از مقـدار مـاده خشـک تولیدشـده بـه ازای هـر واحـد آب مصرف‌شـده توسـط گیـاه. یـک هکتـار بـاغ بـادام آبـی بـارور در سـال ۶ الـی ۸ هـزار مترمکعـب آب نیـاز دارد. تراکـم ۳۰۰ اصلـه درخـت در هکتـار و عملکـرد حـدود ۱۵۰۰ کیلـو در هکتـار باشـد، بـا احتسـاب روان آب و نفـوذ عمقـی، هـر درخـت به‌طـور متوسـط سالانه حـدود ۲۳٫۴ مترمکعب آب مصرف می‌کنـد و بنابرایـن بـه ازای هـر کیلـو مغـز بـادام تولیدشـده حـدود ۴٫۶۸ مترمکعـب آب مصـرف می‌شـود. اگـر آبیـاری باغـات به‌صـورت قطـره‌ای باشـد و میـزان مصـرف آب در هکتـار به حداقل ۴۵۰۰ مترمکعـب در سـال برسـد، در ایـن صـورت هـر درخـت سالانه حـدود ۱۵ مترمکعـب آب مصـرف می‌کنـد و بـه ازای هـر کیلوگـرم مغـز بـادام تولیـدی ۳ مترمکعـب آب نیـاز اسـت.

(تلفات آب + بارندگی مؤثر) – مجموع تبخیر و تعرق ( ET )  =  نیاز آبی گیاه

روشهای آبیاری سنتی در باغات

آبیـاری کرتـی: متأسـفانه در تعـدادی از مناطـق اسـتان مـا از ایـن روش آبیاری اسـتفاده می‌شـود. به‌منظـور صرفه‌جوئـی در آب و جلوگیـری از ازدیـاد علف‌هـای هـرز، بهتـر اسـت از روش ابداعـی بنـام اصـلاح سیسـتم آبیـاری باغـات اسـتفاده شـود. ایـن روش در باغاتـی انجـام می‌شـود کـه منابـع آب محـدود بـوده و آب کافـی وجـود نـدارد. اجـرای غلـط عمـل آبیـاری باعـث کاهـش رانـدن آن شـده و مشکلات را دوچنـدان می‌کنـد. لـذا جهـت بالا بـردن راندمـان آب آبیـاری و نیز تأمیـن بهداشـت پـای درختـان، روشـی ابـداع و ارائـه گردیـده . در ایـن روش آبیـاری، آب توسـط یـک جـوی تقریبـا به عرض سـی سـانتی‌متر هدایـت و در محل سـایه‌انداز درخـت به‌صـورت دایـره محیـط آن را طـی کـرده و به‌این‌ترتیب به‌پـای درخت بعدی هدایـت می‌شـود. محـل حرکـت آب پیوسـته عـاری از علـف هـرز نگهـداری می‌شـود. ایـن مسـیر بـا عـدد ( ۱ ) نشـان داده‌شـده، در بیـن سـایه‌انداز دو درخـت بـا اسـتفاده از روش‌هـای مختلـف تـا آنجـا کـه ممکـن اسـت بایـد جلـوی نفـوذ آب‌گرفتـه شـود. قسـمت داخلـی سـایه‌انداز کـه بـا عـدد ( ۲ )  نشـان داده‌شـده ، به‌هیچ‌وجـه آبیـاری نمی‌شـود و خـاك ایـن قسـمت هرسـال به‌طـور سـطحی شـخم‌خورده و عـاری از علـف هـرز نگهـداری می‌گردد. این سیسـتم از پوسـیدگی طوقه درختـان میـوه و از ایجـاد خفگـی بخصـوص در درختـان بـادام کـه یکی از علل خشـکیدگی آن‌ها آبیـاری غرقابـی و تمـاس تنـه درخـت بـا آب قلمـداد می‌گـردد، جلوگیـری خواهـد کـرد.

آبیـاری پلـهای : ایجـاد بـاغ و درختـکاری در دامنـه کوه‌هـا و تپه‌هـا در سـطوح بـا اختـلاف ارتفـاع ، امکان‌پذیـر اسـت. اختـلاف سـطح دوطبقـه، بعضی‌اوقـات بـه چندیـن متـر می‌رسـد. ایـن نـوع باغ‌هـا را باغـات پلـه‌ای یـا درختـکاری پلـه‌ای گوینـد. جهـت آبیـاری ایـن درختـان اگر از سیسـتم آبیاری قطره ای اسـتفاده نشـود، بدین ترتیب عمل می‌شـود که در وسـط دو منطقه درختکاری از بالا به‌طـرف پاییـن نهـری احـداث می‌گـردد، به‌طوری‌کـه در تقاطـع دو نهـر کوچـک جانبـی، حوضچه‌هایـی بـا دو یـا سـه دریچـه ایجاد می‌کنند. آب در مسـیر حرکت حوضچه‌هـا را پر نموده و بـا بـاز کـردن دریچه‌هـای جانبـی، وارد نهرهای کوچک‌شـده و در اختیار درختان قرار می‌گیرد و یـا از روش‌هـای بانکـت، فارروئینگ و سـکوبندی اسـتفاده می‌شـود.

آبیـاری پشـتهای (نشـتی) : در سـطح بـاغ بـا رعایـت فاصلـه درختـان ، جوی‌هایـی احـداث می‌شـود، به‌طوری‌کـه درختـان در نزدیکـی جـوی (داغ آب) قـرار دارد. ایـن نهرهـا عمـود بـر خـط شـیب زمیـن به‌مـوازات یکدیگـر سـاخته می‌شـود کـه مسـتقیما بـه نهـر کوچکـی کـه به‌مـوازات و عمـود بـر جوی‌هـا ایجادشـده مربـوط می‌گـردد.

روش آبیـاری بابلـر: ایـن روش در حقیقـت نوعـی آبیـاری سـطحی اسـت کـه آب به‌وسـیله لوله‌هـای پلی‌اتیلـن به‌پـای درخـت انتقال‌یافتـه و به‌وسـیله یـک فـواره پلاسـتیکی (بابلـر) آب به داخـل کـرت، حوضچـه و یـا کرتچـه منتقـل می‌شـود. در ایـن روش بهتـر اسـت که زیـر هر درخت تشـتکی بـه قطـر یـک متـر و حداکثـر بـه قطـر تـاج درختـان ایجـاد و داخـل آن آبیـاری شـود.

سیســتم آبیــاری ناحیــهای ( نقطــهای ) : ایــن روش شــامل آبیــاری قطــره‌ای drip یــا Trickle روی زمینــی و آبیــاری قطــره‌ای زیرزمینــی، آبیــاری زیرزمینــی بــا لوله‌هــای ســفالین یــا لوله‌هــای متخلخــل (تــراوا از جنــس پلی‌اتیلــن ) ، آبیــاری میکــرو یــا میکروجــت می‌باشــد.

 

روشهای نوین آبیاری در باغات

آبیـاری قطرهای : یـك نكتـه مهـم در آبیـاری باغات، حفظ رطوبت خاك در بالای نقطه پژمردگی اسـت. مطالعـات نشـان داده اسـت كـه در صـورت نـزول میـزان رطوبـت بـه نقطـه پژمردگـی ولـو بـه مـدت كـم و بـروز تنـش آبـی، حتـی آبیاری‌هـای سـریع و كافـی در ادامـه رشـد گیـاه، قـادر بـه زدودن اثـرات منفـی و نامطلـوب تنـش قبلـی نخواهـد بـود. معمـولا تعییـن میـزان رطوبـت خـاك در عمـق ریشـه به‌صـورت عینـی و تجربـی بـرآورد می‌گـردد. ولـی می‌تـوان بـا نصـب یـك الـی دو تانسـیومتر پرتابـل بـه ازای هـر هكتـار مسـاحت بـاغ از میـزان رطوبـت خـاك اطـلاع حاصـل نمـود. یكـی از محاسـن آبیـاری قطـره‌ای، حفـظ رطوبـت خـاك در نقطـه سـهل‌الوصول ریشـه می‌باشـد. ولـی بااین‌حـال بـرای جلوگیـری از تزریـق آب اضافـی، به خصوص در مواقعـی كـه بـا تیمارهـای كـودی یـا سـموم مخلـوط شـده باشـد، بایـد مقـدار دقیـق آب موردنیـاز بـرآورد شـده و طی سـاعات مشـخص در اختیـار گیـاه قـرار داده شـود.نكته مهـم دیگـری كـه در ایـن زمینـه مطـرح می‌شـود ایـن اسـت كـه آیـا سیسـتم آبیـاری قطـره‌ای را می‌تـوان در زمینـی پیـاده كـرد كه قبـلا درختكاری شـده و یـا بایـد درختـكاری همـراه بـا نصـب سیسـتم صـورت گیـرد؟

در باغاتـی كـه درختـان چندیـن سـال قبـل از نصـب سیسـتم آبیـاری قطـره‌ای، کشت‌شـده و بـه روش دیگـری آبیـاری شـده‌اند بـه دلیـل سـامانه ریشـه‌ای توسـعه‌یافته منطبـق بـر روش قبلـی تأمیـن آب، اگـر به‌یک‌بـاره آبیـاری قطـره‌ای را بـكار بریـم، قطره‌چکان‌هـا نخواهنـد توانسـت مشـابه روش آبیـاری قبلـی عمـل نماینـد لـذا گیـاه در سـال‌های اول دچـار مشـكل می‌شـود. فقط در سـال سـوم یا چهارم به بعد اسـت كه سیسـتم ریشـه گیاهان، خود را با روش جدید هماهنگ خواهـد كـرد. بنابرایـن لازم اسـت علیرغـم احـداث سیسـتم آبیاری قطـره‌ای، آبیـاری قبلی نیز در طـول مـدت یادشـده به‌صـورت سـیر نزولـی انجـام پذیرد. درختـان میـوه در مناطـق نیمه‌خشـک بـه تأمیـن آب در دوره‌هـای خشـك فصـل رویـش، زمانـی كـه عمـلا هیچ‌گونـه بارندگـی وجـود نـدارد، بسـیار حسـاس‌اند و آبیـاری قطـره‌ای مطلوب‌تریـن روش تأمیـن آب لازم تحـت ایـن شـرایط اسـت. از سـوی دیگـر عمـر تجهیـزات آبیـاری قطـره‌ای تقریبـا بـا عمر اقتصادی باغات مسـاوی می‌باشـد. نیاز آبی چندگونه مهم باغی در رابطه به میزان بارندگی، مصرف كل آب در سال ( مقدار خالص ) و دبی آب در سیستم قطره‌ای در جدول ( ۱ ) درج‌شده است.

تأمیـن حداقـل آب موردنیـاز بـا بارندگـی، امـكان كشـت دیـم محصولات مختلـف در سـطوح بارندگـی متفـاوت را معیـن می‌کنـد. نكتـه مهـم صرفـا مقـدار بارندگـی نیسـت بلكـه میـزان تبخیـر و توزیـع بارندگـی نیـز، از پارامترهـای مهـم و تعیین‌کننـده بـوده و ممكـن اسـت علیرغـم وجـود بارندگـی كافـی، امـكان كشـت دیـم را منتفـی سـازند.

اختلاف دامنه مقدار خالص آب موردنیاز می‌تواند از افزایش سطح تعرق برگی به نسبت افزایش سن گیاه ناشی شود .اختلاف دامنه مقدار دبی آب در آبیاری قطره‌ای می‌تواند از اختلاف در مقدار خالص آب موردنیاز، میزان تبخیر از سطح خاك و نیز مقدار نزول ثقلی آب ناشی گردد.

آبیـاری زیرسـطحی : یکی از روش‌هـای جدیـد کاهـش تبخیـر در باغـات، آبیـاری زیرسـطحی اسـت کـه بـا ایـن روش آبیـاری، می‌تـوان به کاهـش تبخیر و جلوگیری از رشـد علف‌های هرز و از آن مهم‌تـر، از شـیوع بیماری‌هـای طوقـه، مخصوصـا در باغاتـی کـه با پایه‌های رویشـی مالینگ مرتـون MM106 احـداث گردیده‌انـد، کمـک نمـود.

راههای مصرف بهینه آب در باغات

  • تغییر سیستم سنتی به مدرن (قطرهای)
  • احداث استخر ذخیره آب، جهت ذخیره آب و نزولات آسمانی

اسـتخرهای ذخیـره آب را بـا اسـتفاده از پلـی پوش‌هـا، به‌منظـور ذخیـره آب در کمتریـن زمـان ممکـن، بـا هزینـه کمتـر نسـبت بـه اسـتخر بتنـی، بـه یک‌سـوم تـا یک‌چهـارم کاهـش می‌یابـد و نیـز به‌سـرعت و آسـانی نصـب می‌شـود. جهـت ذخیـره آب و نزولات آسـمانی، بـا توجـه بـه محاسـبه سـطح بـاغ احـداث می‌نماینـد

  • اصلاح شـیوههای کشـت:

مثـل کاشـت و تکثیـر گیـاه کم‌مصـرف زعفران و یا اسـتفاده از پایه کم‌توقـع مثـل آلبالـو روی پایـه محلب و پایه‌هـای مالینگ.

  • جمعآوری آبهای حاصل از برف از طریق روشهای:

نوارهای کنتوری : نوارهای کنتوری عبارت‌اند از خاک‌ریزی‌های کوچکی که بر روی خطوط هم‌تراز و عمود بر امتداد شیب ایجاد می‌شوند و کشت در امتداد این خاک‌ریزها انجام می‌شود.

تراسهـای کنتـوری: در ایـن روش روی خطـوط هم‌تـراز، تـراس احـداث می‌نماینـد کـه عـرض ایـن تراس‌هـا بسـته بـه زاویـه شـیب از ۱ الـی ۱۰ متـر متفـاوت خواهـد بـود، ایـن روش روی اراضی بـا شـیب ۲۰ الـی ۵۰ درصـد و بـا بارندگـی ۲۰۰ الـی ۶۰۰ میلی‌متـر بـکار مـی‌رود.

تراسهـای آبرویـی: تراسـه ای آبـروی، در اراضـی بـا شـیب زیـاد احـداث می‌شـود و در درون آن‌هـا درختـان کاشـته می‌شـوند.

بانکـت هلالی : بـا ایجـاد چاله‌هـای هلالـی بـه شـعاع ۲ الـی ۴ متـر و در امتـداد عمـود برجهـت شـیب اصلـی دامنه‌هـا می‌تـوان بانکـت هلالـی را بـه وجـود آورد.

  • انتخـاب گیاهـان بـرای اسـتفاده بهتـر از آب گیاهانـی کـه در فصـل سـرد رشـد میکننـد، یعنی حداقل تبخیر وجود دارد.
  • مدیریـت از طریـق کاهـش تعـرق:

خـارج شـدن آب از گیـاه به‌صورت بخـارآب را تعرق گویند. ازجملـه راه‌هـای کاهـش تعـرق را می‌تـوان به مـواردی ازجمله تولید واریته هایـی که تعرق کمتر می‌کننـد، کاشـت گیاهـان بلندتـر در بیـن ردیف‌هـا به‌عنـوان بادشـکن، کنـدن برگ‌هایـی کـه در تولیـد محصـول اثـری نـدارد (بـا اسـتفاده از مواد برگ‌ریز یا با دسـت یا اسـتفاده از مواد شـیمیایی بـرای کاهش) محـدود کرد.

  • مدیریـت از طریـق کاهـش تبخیـر:

 انتقـال آب از سـطح خـاک بـه هـوا را تبخیـر گوینـد. از کل مقدار نزولات آسـمانی کشـور حدود ۷۰ درصد آن به‌وسـیله تبخیر و تعرق به هدر می‌رود. مقـدار عمـده تبخیـر از سـطح خـاک انجـام می‌شـود. حـدود یـک میلیـارد مترمکعـب نیـز از آب سـطح دریاچه‌هـای آزاد بـه هـدر مـی‌رود. امـروزه در جهـان، بـا اسـتفاده گسـترده از انـواع مالچ‌هـا ماننـد مالـچ کاه و کلـش، مالچ‌هـای نفتـی، مالـچ الکلـی، مالـچ پلاسـتیکی، مقـدار تبخیـر و تعـرق را ۱۰ درصـد بکاهیـم، مقـدار آب اسـتحصالی بـرای کشـاورزی جهـت اضافـه کـردن ۵ میلیـون هکتـار سـطح زیـر کشـت آبـی کافـی خواهـد بـود.

  • افزایـش مـواد آلـی خاک:

اسـتفاده از کـود دامـی پوسـیده بـه مقـدار ۲۰ الـی ۳۰ تـن در هکتـار، ضمـن افزایـش همـوس و افزایـش ظرفیـت نگهـداری و حاصلخیـزی خـاک، باعـث بهتـر شـدن تبـادلات گازی زمیـن، حفـظ آب و مـواد غذایـی، سـبک نمـودن خاک‌هـای سـنگین و بالا بردن خاصیـت چسـبندگی زمین‌هـای شـنی می‌گـردد

  • اسـتفاده از دور آبیـاری کوتاهتـر بهویـژه در خاکهـای سـبک:

این عمـل جهـت جلوگیـری از هـدر رفت آب یعنی باعث می‌شود که آب از دسترس گیاه خارج نشود و تدریجا در اختیار گیاه قرار گیرد.

  • اسـتفاده از پلیمرهـای مصنوعـی:

پلیمرهـای سـوپر جـاذب  ( SAP ) ژل‌هـای پلیمـری آب‌دوسـت یـا هیـدرو ژل‌هایـی هسـتند كـه می‌تواننـد مقادیـر زیـادی آب، سـالین ( آب‌نمـک ۰٫۹%  ) یـا محلول‌هـای فیزیولوژیكـی را جـذب كننـد. ازلحـاظ عملـی ، یـك سـوپر جـاذب به‌صـورت مـاده خشـكی توصیـف می‌شـود كـه چندیـن برابـر وزن خـود محلـول آبـی جـذب كنـد. مـاده متـورم شـده تغییـری نمی‌کنـد و ازایـن‌رو سـوپر جـاذب بـه هـر شـكلی كـه باشـد (دانـه، لیـف، فیلـم،…) بـه همـان شـكل باقـی می‌مانـد. هیـدرو ژل به‌دسـت‌آمده از تبدیـل سـوپر جـاذب خشـك، بایـد ازنظـر فیزیكی به میزان كافی بی‌نقص باشـد تـا وقتـی در آب قـرار می‌گیـرد در برابـر جـاری شـدن و حـل شـدن مقاومـت كنـد.

سـوپر جـاذب یـک مـاده افزودنـی خـاک اسـت کـه آب و مـواد غذایـی را جـذب و حفـظ می‌کننـد و بـا خاک‌کشـت همـراه گشـته و بـه رشـد مطلـوب گیـاه، کاهـش اتـلاف آب و هزینه‌هـای آبیـاری کمـک می‌نمایـد. اسـاس سـاخت ایـن پلیمرهـا آلـی بـوده و به‌صـورت مصنوعـی تولیـد می‌گردنـد. از پلـی اکریـلات پتاسـیم و کوپلمیرهـای پلـی اکریـل آمیـد ساخته‌شـده و ویژگـی منحصربه‌فرد آن بالا بـودن ظرفیـت جـذب آب و حفـظ آن اسـت . این مواد پس از استفاده مستمر، در خاک‌کشت هیچ‌گونه تغییری ایجاد نمی‌نماید و گیاهان، ارگانیسم‌های زنده خاک یا آب سطحی را آلوده نمی‌سازند. مطالعات توسط سازمان محیط آلمان و سایر کشورها نشان داده که استفاده از این ماده هیچ‌گونه عوارضی برای انسان، گیاه و خاک و محیط‌زیست ندارد. این مواد تقریبا ۵۰۰ الی ۰۰۰۲ برابر وزن خود آب جذب می‌کنند، در این حال پس از آبگیری دانه‌های خشک، مواد سوپر جاذب ژل دانه به وجود می‌آورند. بـا اسـتفاده از ایـن پلیمـر می‌تـوان دور آبیاری را افزایش داد. این مواد شـامل سـه نوع، کاتیونی، آنیونـی و خنثـی می‌باشـد کـه در کشـاورزی نـوع آنیونـی آن بـا داشـتن بـار منفـی مورد توجـه می‌باشـد. سـوپر جاذبه‌هـای آنیونـی بـا دارا بـودن قابلیـت بالای ظرفیـت کاتیونـی قادرنـد عـلاوه برجـذب مقادیـر قابل‌توجهـی آب، کاتیون‌هـای مؤثـر و مفیـد در رشـد گیاه را در خـود جذب کنند و ضمـن جلوگیـری از هـدر رفتـن آن‌هـا در موقـع لـزوم آن‌هـا را در اختیار گیاه قـرار دهند. این مواد بی‌بـو، بی‌رنـگ و بـدون خاصیـت آلایندگـی خـاک، آب و بافـت گیاهـی می‌باشـند. سـوپر جاذب‌هـا، جایگزیـن کودهـای شـیمیایی و آبیـاری نمی‌باشـند. ایـن مـواد تنهـا قابلیـت نگهـداری آب و برخـی از عناصـر غذایـی موردنیـاز گیـاه را در خاک افزایش می‌دهند و از آبشـویی و هـدر رفتـن عناصـر غـذای ماننـد روی، پتاسـیم، ازت، فسـفر، بـر و آهـن خـاک، جلوگیـری بـه عمـل می‌آورنـد. سـوپر جاذب‌هـا می‌تواننـد بـا کود شـیمیائی، علف‌کش‌هـا و آفت‌کش‌ها مخلوط شـده و بـدون هیچ‌گونـه اثـر متقابـل بـا یکدیگـر به‌کاربـرده شـوند.

ایـن مـواد پـس از ۵ الـی ۲۱سـال در اثـر تجزیـه میکروبـی و تأثیـر نـور خورشـید به‌تدریـج از بیـن می‌رونـد و بـه مـوادی همچـون آب و دی‌اکسـید کربـن و آمونیـوم تبدیـل می‌شـوند؛ و هیـچ آسـیبی بـه طبیعـت وارد نمی‌کننـد.

مزایای استفاده از سوپر جاذبها در کشاورزی:

  • صرفه‌جویی در آب مصرفی و کاهش هدر رفت آب از طریق تبخیر سطحی و به اعماق
  • استفاده بهینه از کودهای شیمیایی و سموم کشاورزی به دلیل حفظ درخاک حاوی سوپرجاذب
  • امکان کشت در مناطق کم آب و بیابانی و استفاده از بارندگی‌های پراکنده
  • جلوگیری از تنش‌های ناشی از نوسانات رطوبتی
  • امکان کشت در سطوح شیب‌دار
  • کاهش فشردگی خاک و امکان تهویه بهتر خاک به دلیل تورم مکرر سوپر جاذب و پسدهی مجدد
  • جلوگیری از هدر رفت آب در زمین‌های کشت‌شده
  • کشت بدون خاک (کشت قارچ)
  • کاهش تلفات در پرورش و جابجایی قلمه و نهال
  • تقویت ریشه‌زایی و بالا بردن درصد جوانه‌زنی
  • صرفه‌جویی در زمان آب دهی (کاهش دفعات آبدهی)
  • نگهـداری عناصـری ماننـد نیترات‌هـا، پتاسـیم، روی، آهـن، فسـفات‌ها و انـواع ویتامین‌هـا در خـود و جلوگیـری از هـدر رفتـن آن‌هـا
  • کاهش هزینه‌ها و افزایش درآمد

میــزان مصــرف و نحــوه اســتفاده:

ســوپر جــاذب بایــد به‌صــورت مــاده خشــک بــا خــاک مخلــوط شــده و در لایــه حداقــل ۵ تــا ۱۰ ســانتیمتری خــاک قــرار گیــرد تــا اشــعه ماوراءبنفــش موجــب شکســته شــدن ســریع ایــن مــواد نشــود. نحــوه اســتفاده از ســوپر جــاذب بــه شــرح زیــر اســت:

درختـان میـوه : ۸۰ تـا ۱۰۰ گـرم بـرای هـر درخـت توصیـه می‌گـردد. روش مصـرف به‌این‌ترتیـب اسـت کـه ۳ تـا ۴ چالـه ۳۰ تـا ۵۰ سـانتیمتری ایجـاد می‌کنیـم و مقـدار لازم سـوپر جـاذب را در کـف چالـه به‌صـورت خشـک ریختـه و روی آن را خـاک می‌ریزیـم و یـا سـوپر جاذب‌هـای خشـک را بـا خـاک مخلـوط کـرده و در تـه چاله‌هـا می‌ریزیـم و روی آن را بـا خـاک پـر می‌کنیـم. چاله‌هـا ترجیحـا در قسـمت سـایه‌انداز درخـت کـه ریشـه‌ها بیشـتر توسـعه می‌یابنـد کنـده شـود و حداقـل ۱۰ سـانتیمتر پایین‌تـر از سـطح زمیـن باشـند.

انتقال نهال: برای استفاده سوپر جاذب در انتقال نهال، ابتدا ریشه نهال را در ظرف حاوی ژل سوپر جاذب فروبرده و به طریقی که ژل‌ها از ریشه جدا نشوند نهال را جابه‌جا می‌کنیم. برای تهیه ژل سوپر جاذب، یک کیلوگرم سوپر جاذب خشک را در یک بشکه ۲۲۰ لیتری آب ریخته و منتظر جذب آب توسط سوپر جاذب‌ها می‌شویم. برای کاشت نهال چاله‌ای مناسب اندازه ریشه حفر کرده و سپس مقداری سوپر جاذب را با خاک مخلوط کرده و در اطراف ریشه که در وسط چاله قرار داده‌شده می‌ریزیم و چاله را با خاک پرکرده و آبیاری می‌کنیم.

چمـن: ۲۰ تـا ۲۵ گـرم سـوپر جـاذب را بـرای هـر مترمربـع و در عمـق ۱٫۵ تـا ۲٫۵ سـانتیمتری خـاک قـرار می‌دهیـم (به‌صـورت دسـت پـاش یا بذرپاش) و سـپس خـاک را برگردانـده و به‌اندازه ۱۰ سانتیمتر خاک روی آن ریخته و غلتک می‌زنیم و بعد عملیات بذرپاشی را انجام می‌دهیم.

گلـدان: سـوپر جـاذب را بـا خـاک مخلوط کرده ( ۲ تا ۳ گرم سـوپر جـاذب برای هر کیلو خاک ) و در قسـمت تحتانـی گلـدان می‌ریزیـم تـا از هـدر رفتـن آب جلوگیـری کنـد و گلـدان را بـا خـاک پر می‌کنیـم. درصورتی‌کـه قصـد تعویـض و یـا تغییـر خـاک گلدان را نداشـته باشـیم سـوراخ‌هایی در گلـدان ایجـاد می‌کنیـم (تـا عمـق دوسـوم گلـدان ) و سـوپر جاذب‌هـا را در آن ریختـه و فشـار داده و سـوراخ‌ها را بـا خـاک پرکـرده و آبیـاری می‌نماییـم.

قـارچ: بـرای اسـتفاده از سـوپر جـاذب در پـرورش قـارچ بـرای هـر مترمکعـب ۲ کیلـو سـوپر جـاذب اختصـاص داده و بـه حـد اشـباع آبیـاری می‌کنیـم.

خزانـه نشـاء: ۵۰ الـی ۱۲۰ گـرم سـوپر جـاذب در هـر مترمربـع و در عمـق ۱۰ الی ۱۵ سـانتیمتری اسـتفاده می‌کنیم.

تکمیل چاله محل کاشت با مواد مختلف:

چالـه محـل کاشـت بایـد بـه طریـق خـاص و طبـق یـک اصـول ویـژه بـه شـرح ذیـل پـر شـود تـا حداکثـر ذخیـره آب را داشـته باشـد. بـرای نمونـه چالـه بـه عمـق ۱۰۰ سـانتی متـر جهـت کاشـت نهـال بـادام توضیـح داد می‌شـود.

ابتـدا مخلوطـی از سـوپر جـاذب بـا آب بـه دسـت می‌آوریـم. در ایـن مخلـوط یـک کیلوگـرم سـوپر جـاذب را در ۴۰ لیتـر آب ریختـه و ۲ دقیقـه صبـر می‌کنیـم تـا بـه حجـم کافـی (حداکثـر نصـف حجـم موردنظـر) برسـد. سـپس بـا یـک پیمانه خاص (سـطل) به نسـبت یک‌به‌دو بـا کود دامی کامـلا پوسیده‌شـده مخلـوط می‌کنیـم (یـک قسـمت سـوپر جـاذب ژل شـده بـا ۲ قسـمت کـود دامـی) سـپس مخلـوط موردنظـر را بـا ۳ الـی ۵ پیمانـه خـاک کامـلا مخلـوط می‌کنیـم. در ابتـدا از عمـق ۹۰ الـی ۱۰۰ سـانتیمتری بـا کـود دامـی پوسـیده یـا کاه و کلـش چالـه را پـر می‌کنیـم. سـپس از عمـق ۴۰ الـی ۹۰ سـانتیمتری بـا مخلـوط به‌دسـت‌آمده از سـوپر جـاذب، کـود دامـی و خـاک چالـه را پرکـرده و نهـال را در ایـن بسـتر می‌کاریـم. در ایـن حالـت سـه روش مختلـف می‌تـوان عملیـات را انجـام داد:

الـف –  روی مخلـوط ریختـه شـده در خـاک حـدود ۵ تـا ۱۰ سـانتیمتر خـاک معمولـی ریخته شـود. (در مناطقـی بـا بارندگـی بالای ۴۰۰ میلی‌متـر و رژیـم منظـم)

ب – روی مخلـوط مذکـور ۵ تـا ۱۰ سـانتیمتر سـنگریزه و خرده‌سـنگ اضافـه شـود. (در مناطقـی با تبخیـر بالا و بارندگـی کمتـر از ۴۰۰ میلی‌متر)

ج – روی مخلـوط مذکـور از خـرده ذره‌هـای چـوب یا مالچ گیاهی (چیپـس) بریزیم. (در مناطقی بـا تبخیـر بالا و بارندگی کمتـر از ۴۰۰ میلی‌متر)

در زمین‌های زراعی با توجه به شرایط اقلیمی و خصوصیات مزرعه به‌ویژه بافت خاک و… حدود ۲۵ تا ۴۰ کیلوگرم سوپر جاذب در هر هکتار خاک استفاده می‌شود و به‌صورت نواری، کودپاش یا دست پاش در سطح مزرعه پخش می‌شود و با ابزار مناسب زیرخاک دفن می‌گردد.

 

  • جلوگیری از تبدیل اراضی: بهمنظور استفاده از سیستمهای مدرن آبیاری
  •  استفاده از تانسیومتر در باغ

لازمـه برنامه‌ریـزی آبیـاری درختـان میـوه، اطـلاع از وضعیـت رطوبتـی خـاك می‌باشـد. ابزارهـای مختلفـی جهـت تعییـن میـزان رطوبـت موجـود در خـاك وجـود دارد. ازجملـه تانسـیومتر، بلـوك گچـی، TDR امـا بـرای تعییـن آب مورداسـتفاده جهـت آبیـاری درختـان میـوه توصیه‌شـده تـا بـر اسـاس محاسـبه ETcrop (تبخیـر و تعـرق میـوه) انجـام پذیـرد.

  • استفاده از کودهای پتاسه

پتاس در ساختمان اندام گیاهان وجود داشته و بیش از سایر مواد اصلی غذائی به‌وسیله گیاهان جذب می‌شود. به همین دلیل دادن کود پتاسه بخصوص به زمین‌هایی که با کمبود پتاس روبرو هستند، باعث افزایش محصول می‌گردد. ضمنا پتاس بروی ازدیاد نشاسته و مواد ذخیره مقاومت به امراض، قابلیت جذب سایر املاح، ازدیاد هیدروکربن‌ها، تولید رنگ و استحکام دم میوه و بالاخره مقاومت در مقابل رطوبت مؤثر است. همچنین در میان کودها، کودهای پتاسیمی مخصوصا سولفات پتاسیم و سولفات‌روی نقش مهم‌تری در تنظیم روزنه‌ها و تعادل یونی در سیستم گیاهی به‌منظور کاهش تنش‌های حاصل از کم‌آبی ایفا می‌نماید؛ بنابراین در کم‌آبیاری مصرف کودها باید متعادل و بهینه بوده و به مصرف کودهای پتاسیمی نیز توجه ویژه‌ای گردد.

  • زمان آبیاری

گیاهان در مراحل مختلف رشد واکنش‌های مختلفی به کم‌آبی دارند. لذا لازم است با شناخت کامل رفتار گیاه، به‌گونه‌ای که تأثیرات منفی به حداقل برسد زمان آبیاری تنظیم گردد. تلفات آب از بخش‌های مختلف گیاه، باعث می‌شود که ایجاد شیب نزولی پتانسیل آب بین ریشه و برگ، عامل اصلی رقابت برای آب بین اندام‌های مختلف گیاهی باشد. البتـه ایـن شـیب نزولـی متغیـر اسـت. چـون تلفـات آب از بخش‌هـای مختلـف گیـاه متفـاوت اسـت و بـه همیـن دلیـل، کمبـود آب در بخش‌هـای مختلـف گیـاه، متفـاوت اسـت. بـرای مثـال آب موردنیـاز برگ‌هـای جـوان و میوه‌هـا از برگ‌هـای مسـن تأمیـن می‌شـود و بـه همیـن دلیـل وقتـی گیـاه در معـرض تنـش قـرار می‌گیـرد، در ابتـدا برگ‌هـای مسـن از بیـن می‌رونـد و یـا این‌کـه در گیاهـی ماننـد گوجه‌فرنگـی، حتـی زمانـی که‌برگ‌هـا پژمـرده شـده‌اند، بـه رشـد و نمـو خـود ادامـه می‌دهـد. بیـن بـرگ و میـوه ازنظـر جـذب آب رقابـت شـدید وجـود دارد. بـه همیـن دلیـل بزرگ شـدن میوه‌ها در سـاعاتی که تعرق شـدید اسـت، شـدیدا کاهش می‌یابد و برعکس، رشـد میوه‌هـا در شـب بیشـتر از روز اسـت. بـه همیـن دلیـل توصیـه کارشناسـان ایـن اسـت کـه آبیـاری درختـان میـوه و گل‌هـای زینتـی در شـب و یـا صبـح زود صـورت پذیـرد.

گرد آوری : اصغر نقشی

مزایای نوار آبیاری

مزایای نوار آبیاری

مقدمه :

باوجود حجم عظیم آب در جهان ،درصد آبهای شیرین رقم ناچیزی است که بیشترآبهای جاری و زیرزمینی و بارندگی ها را شامل می شود .به طوری که هم اکنون کل آبهای شیرین جهان حدود ۳ درصد برآورد می شود. محدودیت منابع آب شیرین قابل دسترس در جهان از یك سو و افزایش جمعیت و نیاز به مواد غذایی از سوی دیگر، ضرورت استفاده بهینه از منابع آب موجود را ایجاب می نماید. باتوجه به کمبود نزولات آسمانی در کشورمان وعدم توزیع مناسب زمانی ومکانی بارشها، همچنین بروز خشکسالی های متعدد در بیست سال اخیر، ضرورت تبدیل روشهای آبیاری سنتی به روشهای نوین آبیاری از جمله آبیاری بارانی و قطره ای بیش از پیش احساس می شود. دستیابی به راندمان آبیاری بارانی تا ۷۰ درصد و راندمان آبیاری قطره ای تا ۹۰ درصد است ، یعنی در سیستم آبیاری بارانی تا ۲۰ درصد و در سیستم آبیاری قطره ای تا ۱۰ درصد آب تلف می شود ، در حالیکه آبیاری مزارع به روش سطحی حتی با انجام هزینه های گزاف و تسطیح اراضی راندمان آ بیاری از ۵۰ درصد تجاوز نمی کند و در وضعیت سنتی که اکثر اراضی کشور به همین ترتیب آبیاری می شود حتی کمتر از ۳۵ درصد می باشد . این بدین معنی است که اگر از روشهای آبیاری بارانی و قطره ای استفاده نکنیم ۶۵ درصد آب مزارع از بین می رود. لذا با استفاده از سیستمهای آ بیاری تحت فشار می توان از تلفات آب جلوگیری کرد و به یك رشد اقتصادی که بر اساس آن میتوان به یك توسعه پایدار اقتصادی ، اجتماعی دست یافت .
آبیاری تحت فشار :
آب توسط لوله و تحت فشاری بیش از فشار اتمسفر در سطح مزرعه توزیع می کنند. مزایای آبیاری تحت فشار :
– افزایش راندمان آبیاری
– عدم تشکیل رواناب سطحی و جلوگیری از فرسایش خاک
– تهویه مناسب خاک و یکنواختی پخش آب در سطح مزرعه و عدم نیاز به زهکشی مزرعه
– افزایش محصول در واحد سطح در مقایسه با آبیاری سنتی
– جلوگیری از سله بستن و حفظ پوکی خاک
-عدم نیاز به ایجاد نهرهای خاکی درون مزرعه و نهرهای زهکشی و استفاده بهینه از کل زمین مزروعی
-امکان انجام آبیاری همراه با کودپاشی و سمپاشی و پخش یکنواخت آنها
– وارد نشدن بذر علفهای هرز به مزرعه به دلیل انتقال آب از طریق لوله ها

انواع سیستم های آبیاری

• آبیاری سطحی
• آبیاری بارانی
• آبیاری قطره ای آبیاری سطحی :
آب از نهر آبیاری در سطح خاک جریان یافته و با نفوذ تدریجی در خاک در اختیار ریشه گیاه قرار می گیرد. آبیاری بارانی :
آب آبیاری را با سرعتی مساوی و یا کمتر از نفوذ پذیری خاک به صورت باران برسطح زمین پخش می نماید.
آبیاری قطره ای :

پخش آهسته آب بر سطح یا زیر خاک به صورت قطرات مجزا ، پیوسته ، جریان باریك یا اسپری ریز از طریق قطره چکا نهایی که در طول خط انتقال آب قرار دارند. آبیاری قطره ای بیشتر در موارد زیر کاربرد دارد:
الف – در وضعیتی که مقدار آب کم یا هزینه تأمین آن زیاد است.
ب – در زمین های شنی و یا وضعیت هایی که نتوان زمین را برای سایر روش های آبیاری آماده کرد.
ج – در مورد گیاهانی که محصول آن را بتوان با قیمت زیاد به فروش رساند.

اجزای سیستم آبیاری تحت فشار :

• پمپ
• استخر
• سیستم کنترل مرکزی
– فیلتر هیدرو سیکلون
– فیلتر شنی
– تانك کود
– فیلتر دیسکی یا توری
• خطوط اصلی پلی اتیلن
• خطوط نیمه اصلی پلی اتیلن
• اتصالات قطره ای
• نوار تیپ

مقایسه آماری آبیاری سطحی و تحت فشار :

با توجه به نیاز آبی گیاهان گندم و پنبه در طول یك فصل زراعی و راندمان کاربرد آب در سیستم های آبیاری ، میزان ناخالص نیاز آبی گیاهان مشخص گردید. شایان ذکر است راندمان کاربرد آب در آبیاری سطحی حدود ۳۳ درصد ، بارانی ۷۰ درصد و قطره ای ۹۰ درصد می باشد. با توجه به جدول یك به منظور آبیاری مزرعه به اندازه نیاز خالص گیاه در سیستم آبیاری سطحی باید تا ۳ برابر سیستم آبیاری قطره ای مصرف آب داشته باشیم که علاوه بر هدررفت حجم قابل توجه آب، مشکلات غرقابی شدن زمین و از بین رفتن ریشه گیاهان حساس را در پی خواهد داشت.

با توجه به جدول ۲ درصورتی که حجم آب در دسترس کشاورزی در طول فصل کشت ۲۰۰ هزار مترمکعب باشد، با سیستم آبیاری قطره ای می توان ۲ برابر آبیاری سطحی زیر کشت برد و طبیعتا میزان برداشت محصول در یك فصل زراعی با توجه به جدول ۳ بالاتر خواهد رفت.

انواع سیستم آبیاری قطره ای :

– آبیاری نواری (تیپ) : پخش آهسته آب برسطح خاک به صورت قطرات مجزا یا پیوسته ، یا جریانهای باریك از حفره های ریز آبیاری نواری نام دارد . عمده ترین سیستم آبیاری که در کشت محصولات زراعی از قبیل : چغندرقند، ذرت ، پنبه ، گوجه فرنگی، محصولات گلخانه ای، هندوانه ، خربزه ، سیب زمینی ، گندم و … مورد استفاده قرار می گیرد.
– آبیاری زیر بستری
– آبیاری فواره ای (بابلر)
– آبیاری اسپری

فاکتور های مهم نوار تیپ :

– فشار کاری تیپ : فشار مورد نیاز جهت خروج آب از نوار تیپ که عمدتا بین ۰٫۸ تا یك اتمسفر می باشد.
– میزان آبدهی نوار تیپ : میزان خروج آب از نوار تیپ که بسته به نوع کشت و محصول از ۰٫۸ تا ۲٫۵ لیتر در ساعت متغییر خواهد بود.

– طول رول : متراژ هر رول تیپ که عمدتا از ۱۰۰۰ تا ۳۰۰۰ متر متغییر است.
– فاصله آبدهی : فاصله خروج آب از نوار تیپ که بسته به نوع محصولات زراعی از ۱۰ تا ۳۰ سانتی متر متغییر است.
.ضخامت نوار تیپ : نوار تیپ موجود در بازار عمدتا ضخامت ۱۵۰ ، ۱۷۵ و ۲۰۰ میکرون دارد
– طول پهن کردن تیپ : فاصله ای که در آن خروج آب از تیپ یکنواخت باشد.
– قطر داخلی : بسته به نوع کشت و محصول زراعی ۱۶ و ۲۲ میلی متر می باشد.
– ضریب یکنواختی پخش آب : میزان تغییرات خروجی آب تیپ در طول مسیر پهن کردن نوار ، هرچه ضریب یکنواختی پخش آب بیشتر باشد امکان تولید محصولات با کیفیت بالاتر می رود.

انواع نوار تیپ موجود :

نوار تیپ پلاک دار: خروج آب از طریق پلاک با یکنواختی بالا ( شکل۳)
نوار تیپ درز دار : خروج آب از طریق روزنه های بغل نوار تیپ ( شکل ۳ و۴)

مقایسه نوار تیپ پلاک دار و درز دار :

به دلیل به کار بردن تکنولوژی روز دنیا در تولید نوار تیپ پلاکدار، ضریب یکنواختی پخش آب بالای ۹۵ درصد بوده و خروجی آب پلاک ها حدود ۳ درصد تغییرات دارد. در صورتیکه یکنواختی پخش آب در نوار تیپ درزدار حدود ۷۰ تا ۷۵ درصد بوده و ضریب تغییرات در طول حداقل ۴ درصد می باشد. تکنولوژی پلاک باعث تنظیم فشار خروجی آب شده که منجر به پهن کردن نوار تیپ در طول ۱۳۰ تا ۱۵۰ متر با یکنواختی پخش آب در پلاک اول و پلاک آخر می شود. در صورتیکه یکنواختی پخش آب در نوار تیپ درزدار فقط تا طول ۶۰ تا ۷۰ متر حفظ شده و در طول پهن کردن بالاتر تغییرات محسوسی خواهد داشت. دو فاکتور بیان شده فوق ، منجر به افزایش ۲۰ تا ۳۰ درصدی تولید محصول با نوار تیپ پلاک دار نسبت به نوار تیپ درزدار را خواهد شد .

مشکل بی‌آبی عربستان چگونه حل شد؟

سعودی‌ها توانسته‌اند با شیرین‌سازی آب دریا مشکل کمبود آب را حل کنند به نحوی که اکنون بیشترین ظرفیت آب‌شیرین‌کن‌های دنیا را دارند.

به گزارش تسنیم منابع آبی تجدیدپذیر عربستان کمتر از یک بیستم ایران است و این کشور جزو خشک ترین کشورهای دنیا محسوب می‌شود اما با این حال سعودی‌ها توانسته‌اند با شیرین‌سازی آب دریا مشکل کمبود آب را حل کنند به نحوی که اکنون بیشترین ظرفیت آب‌شیرین‌کن‌های دنیا را دارند.

عربستان سعودی بزرگترین کشور حاشیه خلیج فارس است که ۲.۲ میلیون کیلومتر مربع مساحت و ۳۱ میلیون نفر جمعیت دارد. سرانه آب تجدیدپذیر (شامل جریان رودخانه‌ها و آب‌های باران) در عربستان ۷۹ متر مکعب به ازای هر نفر در سال ۲۰۱۳ بوده است و جزء خشک‌ترین کشورهای دنیا محسوب می‌شود.

سازمان ملل کشورهایی را که سرانه آب تجدید پذیر در آن‌ها کمتر از ۱۰۰۰ متر مکعب در سال باشد، کشورهای مواجه با کمبود آب (water scarce) تعریف می‌کند و بر این اساس عربستان با کمبود شدید منابع آب تجدیدپذیر روبه‌رو است. با وجود این کمبود شدید منابع آبی تجدیدپذیر، عربستان توانسته است آب مورد نیاز برای توسعه و رشد صنعتی و جمعیتی خود را تأمین کند. بر اساس آمارهای بانک جهانی این کشور در ۱۰ سال اخیر به طور میانگین ۵.۵% رشد تولید ناخالص داخلی و ۲.۵% رشد جمعیت داشته است(۲) و اگر تنها به منابع آبی تجدیدپذیر اکتفا می‌کرد در این مسیر با مشکلات زیادی روبه‌رو می‌شد. اما عربستان که از شرق به خلیج فارس و از غرب به دریای سرخ دسترسی دارد، با اتخاذ راهبرد شیرین‌سازی آب دریا توانسته است بر مشکل کمبود آب خود غلبه کند. این کشور توانسته است با تأسیس آب‌شیرین‌کن‌های بزرگ، ظرفیت شیرین‌سازی آب را از صفر متر مکعب در روز در سال ۱۹۶۴ به بیش از ۱۴ میلیون متر مکعب در روز در سال ۲۰۱۳ برساند به نحوی که اکنون بیشترین ظرفیت شیرین‌سازی آب را در دنیا به خود اختصاص داده است.

نیمی از آب شرب مورد نیاز مردم عربستان از طریق آب شیرین‌کن‌ها تأمین می‌شود. به عنوان نمونه آب شهر ریاض (پایتخت عربستان)، از طریق آب شیرین‌سازی شده در خلیج فارس تأمین می‌شود که از طریق خط لوله انتقال آب به طول ۴۶۷ کیلومتر به این شهر منتقل می‌شود. یکی از مهم‌ترین آب‌شیرین‌کن‌های عربستان، واحد نیروگاه و آب‌شیرین‌کن رأس الخیر است که بزرگترین آب‌شیرین‌کن دنیا محسوب می‌شود و می‌تواند روزانه بیش از یک میلیون متر مکعب آب شیرین کند که برای تأمین آب شرب ۵ میلیون نفر کفایت می‌کند.

بر اساس آمار بانک جهانی، سرانه آب تجدیدپذیر در عربستان کمتر از یک بیستم ایران است اما با این وجود، سعودی‌ها توانسته‌اند با شیرین‌سازی مشکل آب خود را حل کنند، مشکلی که می‌توانسته است به یکی از مهم‌ترین موانع پیشرفت و توسعه‌ی آن‌ها تبدیل شود. این در حالی است که مشکل کمبود آب، مانع بزرگی بر سر راه توسعه اقتصادی و اجتماعی مناطق مختلف کشور از جمله مناطق ساحلی جنوب -که به آب‌های آزاد دسترسی دارند- شده است. هر چند دولت تلاش‌هایی را برای حل مشکل این مناطق با افزایش ظرفیت شیرین‌سازی آب انجام داده است اما سرعت گسترش آب‌شیرین‌کن‌ها در کشور بسیار کند است و ضروری است دولت محترم با اتخاذ راهبردهای مناسب، ایجاد زمینه‌ی مساعد برای سرمایه‌گذاری و احداث این واحدها به میزان مورد نیاز را در دستور کار قرار دهد.

نمونه برداری و تجزیه خاک و گیاه برای مصرف بهینه کود

               نمونه برداری و تجزیه خاک و گیاه برای مصرف بهینه کود
این روزها اصطلاح مصرف بهینه کود زیاد به گوش می خورد و شاید همه معنی عملی آنرا نمی دانند . برای روشن شدن مطلب لازم است چکیده علم تغذیه گیاهی را بطور جامع و خلاصه ذکر کنیم .
کود عبارتست از ماده ای که مصرف آن از طریق آب – خاک و برگ باعث افزایش رشد یا عملکرد یا کیفیت و یا همه آنها در گیاه می گردد البته این بدان معنی نیست که هر چه بیشتر از این ماده مصرف کنیم بهتر است ، به عبارت دیگر مصرف بهینه کود پاسخ دادن به این چهار سؤال است :
چه مقدار ؟             از چه نوع؟         به چه روش؟          و در چه زمان باید به گیاه داده شود تا حداکثر عملکرد را بدست آوریم.
با توجه به اینکه هر گیاه بیش از ۱۷ عنصر در ترکیب خود دارد که عبارتند از کربن ، اکسیژن ، هیدروژن ، ازت ، فسفر ، پتاسیم ، کلسیم ، منیزیم ، سدیم ، گوگرد ، کلر ، آهن ، منگنز ، روی ، مس ، بر ، مولیبدن که بیشترین آنها کربن با غلظت متوسط ۴۰۰۰۰۰(ppm)  و کمترین آنها مولیبدن با غلظت ۰٫۰۱ (ppm )  و به عبارت دیگر نسبت اتمی (  مولی ) این دو عنصر در گیاه یکصد میلیون (۱۰۸) می باشد به این معنی که در مقابل ۱۰۰ میلیون اتم کربن در گیاه یک عدد اتم مولیبدن قرار دارد که اگر نباشد صد میلیون اتم کربن بی حاصل و نمی توانند تبدیل به پروتئین شود و بقیه عناصر نیز در بین آنها قرار دارند و از همین اصل پیروی می کنند .
بنابراین دانستن نیاز گیاه و میزان موجودی قابل جذب هر عنصر در خاک کار آسانی نیست و سالهاست که با توسعه علم شیمی تجزیه دانشمندان راههایی برای تعیین میزان قابل جذب عناصر مورد نیاز گیاه ابداع نموده اند و لذا برای دستیابی به اطلاعات تغذیه ای گیاه از این روش نیازمند برداشت نمونه خاک و ارسال به آزمایشگاه هستیم که به این منظور داشتن نمونه خاکی که واقعاً نماینده سطح کل مزرعه مورد نظر باشد ، بطور مثال اگر بخواهیم برای کشت گندم تجزیه خاک نمائیم ، یک هکتار خاک در عمق شخم ۲۰ سانتی حدود ۳۰۰۰ تن خاک دارد بنابراین یک نمونه یک کیلویی خاک که از ۳ هکتار برداشته می شود باید نماینده ۹ میلیون برابر وزن خود باشد و این کار همان قدر دقت لازم دارد که کارهای شیمیایی تجزیه در آزمایشگاه دقت لازم دارد بنابراین برای برداشت نمونه باید به کلیه نکات زیر عمل نمود.

خلاصه روش نمونه برداری :

  • داشتن اطلاعات صحیح از محل نمونه برداری ؛ نوع کشت ، زمان کشت ، کودهای مصرفی ، سیستم آبیاری و غیره
  • وسایل نمونه برداری مناسب ؛ بیل ، بیلچه ، سطل ، کیسه نمونه برداری ، اتیکت ، دفتر یادداشت .
  • اطمینان از تمیز بودن وسایل نمونه برداری ؛ قبل از آلودگی به کود ها شیمیایی و حیوانی یا خاک سایر مزارع.
  • مکان نمونه برداری ؛

 از محلهای مناسب از قبیل گودالها پشته ها ، زیر خط کود در باغات ، محل آب بردگی در آبیاری سطحی و زیر قطره چکان در آبیاری قطره ای نباید نمونه برداری کرد . در زمینهای زراعی بایستی از وسط کرتها نمونه برداری انجام شود و همچنین نمونه برداری از وسط و یا کناره های جوی و پشته ها صحیح نمی باشد.
در باغات بایستی نمونه را از انتهای سطح سایه انداز درخت برداشت و به این نکته توجه کرد که نمونه برداری از محل تجمع کود های حیوانی ، شیمیایی و یا موادی از قبیل کاه و کلش انجام نشود .
برای تعیین محل نمونه برداری مزرعه را به قسمتهایی که از نظر خاک ، کشت و سیستم آبیاری ، شیب ، پستی و بلندی ، نحوه رشد گیاهان یکنواخت باشد تقسیم نموده و از قطعات مجزا و تقسیم شده باز نمونه مرکب برداشته شود حتی اگر مساحت کوچک باشد و در صورتی که سطح مزرعه وسیع و همگن است از هر ۵ هکتنار یک نمونه تهیه شود .
۵ – عمق نمونه برداری :
عمق نمونه برداری بسته به نوع گیاه و نوع مواد مورد نظری که قرار است در آزمایشگاه اندازه گیری شود دارد که در این مورد توجه به عمق ریشه های فعال هر گیاه مهم است. معمولاً از عمق ۳۰ یا ۱۵ سانت اول برای بیشتر تجزیه ها نمونه برداری میشود که در این عمق غلظت مواد غذایی خصوصاً مواد کم تحرک مثل فسفر و مواد آلی – بر و پتاسیم و ریز مغذیها بالاست ولی برای بررسی مواد غذایی متحرک مثل انواع ازت، کلر و سولفات نمونه برداری در عمق حداقل ۳۰ تا ۶۰سانتی ضروری است.
ولی بطور کلی عامل مهم در تعیین عمق نمونه برداری عمق توسعه ریشه گیاه است مثلاً در گیاهان زراعی مثل گندم نمونه برداری بیشتر از عمق ۳۰ – ۰ صورت میگیرد ولی در گیاه دیگری مانند ذرت یا پنبه علاوه بر عمق ۳۰ – ۰ باید از عمق ۶۰ – ۳۰ هم نمونه برداری انجام گیرد. و در باغات نیز با توجه به گستردگی بیشتر ریشه ها معمولاً از ۳ عمق ۴۰ – ۰ ، ۸۰ – ۴۰ و ۱۲۰ – ۸۰ سانتی متری نمونه برداری میشود.
۶ – زمان نمونه برداری :
بهترین زمان برای برداشت نمونه هنگامی است که رطوبت مزرعه در حد ظرفیت مزرعه باشد که در خاکهای سنگین بافت معمولاً ۳ تا ۴ روز بعد از آبیاری و خاکهای با بافت سبک حدوداً یک شبانه روز بعد از آبیاری، رطوبت به حد ظرفیت مزرعه میرسد.

  • برای تجزیه کلی خاک و تعیین PH–Ec و بافت و فسفر و عناصر سنگین هر زمان میتوان نمونه برداری نمود.
  • برای پتاسیم زمانهای  یخبندان نباید نمونه برداری نمود.
  • برای عناصر متحرک (ذکر شده) بهتر است قبل از مصرف کود نمونه برداری شود.
  • نمونه برداری به منظور تعیین ازت پای بوته معمولاً در بهار انجام میگردد و در زمانهای بحرانی که گیاه نیاز دارد.

۷ – نحوه نمونه برداری :
از ترسیم نقشه مزرعه و تقسیم آن از هر قطعه بصورت مستطیل یا زیگزاگ نمونه برداری انجام میگیرد. در روش مستطیل معمولاً بر روی قطرهای مستطیل حرکت کرده و نمونه برداری انجام می شود. و در روش دوم بصورت زیگزاگ در مزرعه حرکت نموده و از چند نقطه نمونه برداری انجام میشود.
اگر با اوگر نمونه برداری شود تا عمق مورد نظر نمونه برداشته و در سطل مخصوص ریخته میشود. پس از آنکه همه نمونه های فرعی جمع آوری شد بدقت مخلوط و حدود ۱ تا ۵/۱ کیلو در کیسه مخصوص ریخته و اتیکت گذاشته شود.
اگر نمونه برداری با بیل باشد بصورت زیگزاگ در مزرعه حرکت کرده چند چاله به عمق های مورد نظر حفر میکنیم به این صورت که ابتدا خاک سطحی را کنار زده و سپس چاله ای به عمق ۳۰ – ۰ حفر می کنیم و خاک چاله را بیرون آورده و بعد دیواره های چاله را تراشیده و این خاک را بعنوان نمونه اول از عمق ۳۰ – ۰ کنار می گذاریم و مشخصات نمونه را روی کارت نوشته و داخل پاکت نمونه میگذاریم و بعد چاله را از عمق ۳۰ تا ۶۰ حفر کرده و ۵/۱ کیلو خاک را از دیواره های چاله برمیداریم و به عنوان نمونه دوم کنار میگذاریم باید دقت کرد مشخصات نمونه ها تکراری نباشد و حتماً عمق نمونه برداری در مشخصات ذکر شود.
به این ترتیب از ۵ چاله حفر شده نمونه خاک تهیه کرده و در نهایت عمق های مشابه را با هم مخلوط میکنیم و در نهایت یک نمونه ۵/۱ کیلوئی را به عنوان نمونه عمق ۳۰ – ۰ و یا ۶۰ – ۳۰ به آزمایشگاه ارسال میکنیم.
در نمونه برداری از خاک گلخانه لازم است حتی الامکان قبل از کود دادن و آبیاری و بعد از تسطیح نمونه برداری انجام شود.  از هر ۲۰۰متر مربع با اوگر یا بیلچه از عمق ۱۵-۰ و ۴۵-۱۵ سانتی متری خاک یک نمونه تهیه کرده، و در نهایت یک نمونه مرکب (مخلوط پنج نمونه) را برای یک گلخانه هزار متری آماده و در پاکت تمیز ریخته و به آزمایشگاه ارسال می نماییم.
۸ – تعداد نمونه :
تعداد نمونه بستگی به وسعت مزرعه دارد ولی بطور معمول از هر ۵ هکتار زمین زراعی یک نمونه جهت آنالیز تهیه میشود که حداقل مقدار این نمونه ۵/۱ کیلو گرم می باشد.
۹ – کارت مشخصات نمونه  :
در این کارت بایستی مشخصاتی از قبیل نام مالک ؛ شهرستان ، منطقه ، نام مزرعه ، عمق نمونه برداری و تاریخ نمونه برداری ذکر شود
فاکتورهایی که در خاک اندازه گیری می شود، چند دسته است:
الف – فاکتورهای اصلی : که فاکتورهای « تست خاک» نامیده و در ابتدا اندازه گیری می شوند، عبارتند از:
۱- pH  ( پ . هاش. یا واکنش خاک ): یعنی میزان اسیدی و قلیایی بودن خاکه که معمولاً در گِل اشباع اندازه گیری می شود( البته در عصارۀ ۵/۲ : ۱- ۵ : ۱ – ۵ : ۱ – ۱۰ : ۱ هم اندازه گیری می شود ولی روش استاندارد همان گِل اشباع است). بهترین حد pH 6 – ۷ است. کم تر از ۶ میل به اسیدی و بالاتر از ۷ میل به قلیایی است و اگر خاکی pH بالاتر از ۵/۸ داشته باشد قلیایی نامیده می شود. در ایران به علت وجود کربنات کلسیم pH معمولاً ۸/۷ – ۳/۷ است و به همین دلیل کنترل آن آسان نیست.
۲. EC یا شوری خاک : از مهم ترین فاکتورهای تعیین کنندۀ کِشت است و عبارت است از اندازه گیری هدایت الکتریکی عصارۀ گِل اشباع ( معمولاً) یا سایر عصاره ها که بر حسب میلی زیمنس بر سانتی متر بیان می شود. واضح است که هر چه نمک خاک بیش تر باشد هدایت الکتریکی بیشتر است ( خاک شورتر).
معمولاً EC در حد کم تر از ۲ را قابل کشت برای همۀ گیاهان یا بدون شوری،
۴-۲ را کمی شور و غیر قابل کشت برای گیاهان حساس، ۸-۴ نسبتاً شور ( که برای گیاهان مقاوم خوب است)  و بالاتر از ۸ را خاک شور می نامند که فقط گیاهان خیلی مقاوم مثل پسته و خرما و جو را می توان در آن کاشت.
البته گاهی دیده می شود که آزمایشگاه شوری خاک را بالا نشان داده ولی گیاه در حال فعالیت و رشد است و این موجب تعجب کشاورز و بی اعتمادی به آزمایشگاه می گردد؛ این موضوع چند دلیل دارد:
الف – نمونۀ برداشته شده، از محل فعالیت ریشۀ گیاه نیست.
ب – حد شوری به معنی حد غیر اقتصادی بودن است و گاهی دیده می شود که گیاه در حال رشد است و با هر درجه افزایش شوری از عملکرد بالقوۀ گیاه کاسته می شود( در ادامه به عوامل شوری خاک اشاره خواهد شد).
۳٫ بافت خاک ( Soil Texture ) یا درصد ذرات تشکیل دهندۀ خاک: بافت خاک همان چیزی است که هر کشاورزی که بیل به زمین می زند و به خاک نگاه می کند، آن را می بیند نه چیزی دیگر: نرمی خاک، تختی خاک، سبکی خاک، سنگینی خاک، حاصلخیزی و ضعیفی خاک همه و همه در نگاه اول مربوط به بافت است. آن چه که آزمایشگاه به شما اعلام می کند عبارت از سه عدد است که جمع آن ها ۱۰۰ می شود و عبارت است از درصد شن (Sand) ، درصد لایی (Silt)  و درصد رس (Clay) که بسته به مقدار آن ها، خاک بافت خاصی را به خود می گیرد.
۴٫ SP (درصد اشباع): میزان آبی که صد گرم خاک می گیرد تا اشباع شود (البته این عدد به مهارت آزمایش کننده هم بستگی دارد). در اختیار داشتن SP تعیین برنامه های آبیاری و کوددهی و نوع کشت کمک می کند. میزان SP در درجۀ اول به بافت خاک بستگی دارد، ولی میزان مواد آلی و گچ و نمک ها هم در نتیجۀ SP مؤثر است.

ب- فاکتورهای تغذیه ای:
۱٫ درصد مادۀ آلی ( OM ): که معمولاً به صورت کربن آلی (OC) بیان می شود. میزان مواد آلی بیان کنندۀ میزان حاصلخیزی خاک است، ولی اگر ریشۀ گیاهان و علف های هرز هم در نمونه باشند موجب نشان دادن غیر واقعی کربن آلی می شود. در خاک های حاصلخیز میزان کربن آلی واقعی باید از ۱% بیش تر باشد ولی در اغلب خاک های زراعی میزان مواد آلی حدود ۵/۰% یا کم تر است. مصرف بی مورد کودهای نیتروژن دار موجب کاهش مواد آلی می شود، به همین دلیل در توصیۀ کودهای نیتروژن دار، توجه به میزان مواد آلی خاک ضروری است.
۲٫نیتروژن (ازت) N: نیتروژن در خاک به سه صورت وجود دارد و اندازه گیری می شود:
اول نیتروژن نیتراتی که حاصل تغییرات نهایی کلیۀ مواد آلی و معدنی است که قابل جذب گیاه است و مقدار آن متغیر است و در مزارع مهم تر از باغ ها است.
دوم نیتروژن آمونیاکی  ( NH4 ) از تجزیۀ بعضی مواد آلی و کودهای شیمیایی در خاک پیدا می شود و مقدار آن ملاک عمل نیست مگر برای کارهای تحقیقاتی.سوم نیتروژن کل که حاصل جمع کل نیتروژن آمونیاکی و نیتراتی و مواد آلی است که معمولاً قسمتی از آن نیز قابل جذب نیست و مقدار آن ۱/۰ تا ۵/۰ درصد است و بر اساس آن کود توصیه می شود.
معمولاً در توصیۀ کودهای نیتروژن، به وضع آبیاری و عملکرد و سن درختان (در باغ ها) هم توجه می شود.
۳٫ فسفر P: فسفر به صورت فسفات و به فرم های مختلف وجود دارد که اکثراً نا محلول و کم محلول هستند. فسفر محلول خاک بسیار پایین است و آن چه در آزمایشگاه اندازه گیری می شود، برای خاک اکثر مناطق ایران که کربناتی است ، با محلول سدیم بی کربنات نیم ملار استخراج می شود و حد مطلوب آن برای گیاهان مختلف تفاوت دارد ولی به طور کلی مقادیر بین ۷ تا ۱۵ میلی گرم در کیلوگرم ( ppm ) مناسب است.
۴٫ پتاسیم K: از عناصر بسیار مهم تغذیه ای است و در خاک معمولاً به سه صورت محلول، قابل تبادل و نامحلول وجود دارد. در خاک معمولاً فرم قابل تبادل اندازه گیری می شود و ملاک عمل است  که به عنوان انبار ذخیرۀ گیاه است و به تدریج بسته به نیاز، پتاسیم را به صورت محلول در اختیار گیاه می گذارد. هر چه خاک رسی تر و سنگین تر باشد قابلیت ذخیرۀ پتاسیم تبادلی بیش تر است، از این جهت حد مطلوب پتاسیم اندازه گیری شده بسته به بافت خاک از ۱۵۰ تا ۳۵۰ میلی گرم در لیتر متغیر است. البته عناصر دیگر نیز در جذب پتاسیم و میزان نیاز مؤثرند ( مثل نیتروژن آمونیاکی، منیزیم و کلسیم).
۵٫ ریز مغذی ها یا میکرو المنت ها (Micro Elemnts) : عبارتند از آهن ، منگنز، روی، مس، بُـر و مولیبدن که در مقادیر کم آثار زیادی دارند. آهن، منگنز و روی در خاک به فرم های مختلف وجود دارد و معممولاً میزان محلول در آب به قدری کم است که گاهی قابل اندازه گیری نیست”، لذا با عصاره های مختلف آن ها را استخراج می کنند ( در خاک های کربناتی با محلول DTPA که یک مادۀ کلات ساز است استخراج می شود ). میزان قابل قبول آن ها در خاک طبق جدول زیر است:

حد قابل قبول (ppm)

عنصر

ردیف

۵/۷ – ۱۰

آهن

۱

۶ – ۸

منگنز

۲

۱-۲

روی

۳

۵/۰ – ۱

مس

۴

۶/۰ – ۱

بُـر

۵

 بُـر معمولاً به وسیلۀ آب داغ عصاره گیری می شود و از عناصری است که زیادی آن بیش از کمبودش مضر است، بنابر این در مصرف آن حتماً باید دقت نمود و مخصوصاً بعضی گیاهان به زیادی آن حساس هستند.

تجزیه گیاه
تجزیه خاک با همه امتیازاتی که دارد دارای محدودیت هایی است که گاهی برای تشخیص نیاز واقعی گیاه کافی نیست زیرا علاوه بر مواد غذایی قابل جذب در خاک عوامل دیگری در جذب دخالت دارند که تجزیه گیاه بعنوان فاکتور کل منعکس کننده همه عوامل مؤثر در جذب می باشد.
البته همه عناصر غذایی ۱۴ گانه در تمام قسمتهای گیاه می باشند ولی هر کدام از عناصر را که در نظر بگیریم در قسمتهای مختلف گیاه غلظت متفاوت دارند و در مراحل مختلف رشد هم غلظت فرق میکند مثلاً ازت و فسفر مرتب بر حسب سن گیاه کاهش می یابد ولی کلسیم و منیزیم با سن گیاه افزایش می یابد. بنابراین بسیار مهم است که چه قسمت از گیاه را در چه مرحله از سن فیزیولوژیکی گیاه برداریم که بیان کننده نیاز واقعی گیاه باشد به این معنی که عملکرد گیاه با غلظت آن عنصر رابطه آماری داشته باشد. قبل از آوردن جدول اطلاعات نمونه برداری توجه به دستورالعمل کلی زیر الزامی است :
۱ – قسمتهای زیر نمونه برداری نشود:
* گیاهان خشکیده و مریض
* گیاهانی که در اثر آفات یا ضربات مکانیکی صدمه شدید دیده اند
* گیاهانی که برگهای خاک آلوده دارند
* بعد از محلول پاشی و سم پاشی
* گیاهانی که علائم کمبود دارند (جداگانه نمونه برداری شوند)
* صبح خیلی زود یا در هوای ابری نمونه برداری نشود زیرا غلظت نیترات در این مواقع بالاست
۲ – بهتر است نمونه ها در پاکت کاغذی بزرگ گذاشته شود.
۳ – اگر می خواهید گیاهان مبتلا به کمبود را نمونه برداری کنید دقیقاً از گیاه سالم مشابه هم نمونه شاهد بردارید.
۴ – اگر دستورالعمل دقیق برای نمونه برداری در دست نیست بطور کلی برگهای کامل رسیده را بردارید نه برگ جوان و پیر.
۵ – پرسشنامه مربوط به اطلاعات در مورد گیاه و مزرعه مورد نظر کامل شود.
۶ – برای مطمئن شدن از نتایج کار بهتر است یک نمونه خاک هم از محل مورد نظر بردارید.
۷ – کاربرد اصلی تجزیه گیاه در درختان (میوه – مرکبات) می باشد لذا لازم است بدستورالعمل اختصاصی نمونه برداری درختان میوه توجه شود زیرا تجزیه گیاه در درختان عمدتاً برای توصیه کودی برای سال جاری و سال آینده می باشد.
۸ – نمونه برداری باید در اواسط فصل رشد درخت صورت گیرد.
۹ – تعداد برگ برداشت شده بین ۵۰ – ۳۰ عدد از هر درخت باشد.
۱۰ – نمونه برداری از شاخه های سال جاری انجام شود.
۱۱ – در گیاهان زراعی زمان و نحوه نمونه برداری برای گیاهان مختلف فرق می کند که در جدول به آنها اشاره شده است.
۱۲- در نمونه برداری از برگ گیاهان گلخانه ای باید دقت شود که نمونه از برگهای در حال رشد و یا برگهای پیر نباشد . ۱۵ تا ۲۰ عدد ا ز برگهای میانی شاخه اصلی می تواند بهترین نمونه برای یک گیاه گلخانه ای باشد.
در تجزیه گیاه بر خلاف تجزیۀ خاک کلیۀ مواد غذایی موجود در نسج مربوطه اندازه گیری می شود و پس از مقایسه با میزان مطلوب ( یعنی میزانی که کمتر از آن باعث کاهش محصول می شود) آن عنصر مورد نیاز گیاه با اطمینان سنجیده می شود.
البته میزان مطلوب برای هر گیاه با گیاه دیگر تفاوت دارد و حتی برای یک گیاه مقادیر مختلف نسبت به آن عنصر است ، با این حال به طور عمومی حد مطلوب عناصر در گیاه خشک به شرحی است که در جدول زیر آمده است.

واحد

حد قابل قبول

درصد

ردیف

درصد در مادۀ خشک

۵/۱ – ۲

N  ازت

۱

درصد در مادۀ خشک

۱/۰ – ۱۵/۰

P     فسفر

۲

درصد در مادۀ خشک

۷/۰ – ۵/۲

K     پتاسیم

۳

درصد در مادۀ خشک

۲-۴

Ca   کلسیم

۴

درصد در مادۀ خشک

۴/۰ – ۸/۰

Mg   منیزیم

۵

درصد در مادۀ خشک

هر چه کمتر

Na   سدیم

۶

درصد در مادۀ خشک

هر چه کمتر

Cl     کلر

۷

درصد در مادۀ خشک

۱۵/۰ – ۲۵/۰

S     گوگرد

۸

میلی گرم در کیلوگرم مادۀ خشک

۸۰ – ۲۰۰

Fe        آهن

۹

میلی گرم در کیلوگرم مادۀ خشک

۲۵ – ۷۵

MN  منگنز

۱۰

میلی گرم در کیلوگرم مادۀ خشک

۲۵ – ۱۰۰

Zn  روی

۱۱

میلی گرم در کیلوگرم مادۀ خشک

۴ – ۲۰

Cu  مس

۱۲

میلی گرم در کیلوگرم مادۀ خشک

۲۵ – ۲۰۰

B بـُر

۱۳

نمونه آب ؛
نکته مهم در تهیه نمونه آب این است که از ظرف تمیزی برای این منظور استفاده شودو بطری مورد نظر را از آب پر کرده و بعد درب آن را می بندیم به نحوی که در بالای آن هوایی وجود نداشته باشد.
زمان مناسب برای نمونه برداری حداقل ۲۴ ساعت بعد از روشن شدن موتور می باشد و این نمونه بایستی فوراً جهت آنالیز به آزمایشگاه ارسال گردد. زمان مناسب جهت ارسال نمونه و آنالیز نمونه حداکثر ۴۸ ساعت می باشد.

شناسایی مشکلات اراضی کشاورزی و خاک قلیایی ایران، ارائه راهکارهای اجرایی برای اصلاح خاک و افزایش بهره

شناسایی مشکلات اراضی کشاورزی و خاک قلیایی ایران، ارائه راهکارهای اجرایی برای اصلاح خاک و افزایش بهره وری محصولات زراعی
مصرف بی رویه کودهای شیمیایی، گذشته از هزینه گزافی که بر کشاورز تحمیل می کند، اثرات زیانباری را نیز در پی دارد. از جمله:- مسمومیت ناشی از استفاده زیاد از این عنصر که در اثر جذب بیش از حد آن اتفاق می افتد و باعث بالارفتن غلظت این عنصر در بافت های گیاهی و به هم خوردن تعادل عناصر غذایی می شود- کاهش کمیت و کیفیت محصول- تجمع بور، کادمیوم و سایر فلزات سنگین در گیاه- کاهش جذب مس، آهن و سایر ریز مغذی ها توسط ریشه- تخریب ساختمان خاک
همانطور که می دانیم جذب تعداد زیادی از عناصر معدنی در خاک های آهکی به کندی انجام می گیرد در بین این عناصر می توان آهن، فسفر ، روی، کبالت ، پتاس و غیره را نام برد. در خاک های آهکی ایران مسئله کمبود و عناصر کمیاب در حقیقت مطرح نیست زیرا این عناصر در خاک هستند و حتی به مقدار زیاد ولی به علت وجود آهک و یون کلسیم فراوان، جذب عناصر کم مصرف با مشکلات فراوان انجام می گیرد. برای اصلاح و بهبود خاک های آهکی روش و متدهای زیادی وجود ندارد.
خاک های آهکی بی اندازه از مواد آلی فقیر هستند و یکی از نقایص این خاکها کمبود مواد آلی و هوموس هستند. از طرف دیگر با اضافه نمودن مواد آلی می توان از نقش مضر آهک جلوگیری نمود. روش دیگر عبارت خواهد بود از اضافه کردن کودهای شیمیایی اسیدی کننده خاک، تعداد این کودها کم و تأثیر آنها کند می باشد. در بین آنها می توان سولفات آمونیوم را نام برد.

pH خاک های فلات مرکزی ایران در اکثر موارد بیش از ۷ است و علت آن وجود کربنات کلسیم، سولفات کلسیم و املاح شور و سدیمی می باشد.
در بعضی از خاک های غنی از سدیم و کربناتهای محلول، PH خاک از ۹ نیز تجاوز نموده و به ۷/۹ و حتی بیشتر می رسد مثلاً خاک غنی از سدیم ، PH خاک تا ۱۰ افزایش می یابد. PH حداکثر خاک های فلات مرکزی ایران بین ۷ تا ۵/۸ در نوسان است. در خاک های جنگلی شمال PH خاک اسیدی بوده و حتی به ۲/۴ کاهش می یابد. عامل اسیدی شدن در این مناطق نزولات آسمانی، وجود ماسه سنگها و شنها است.
در خاکهای شور و شور _ قلیا که PH آنها کمتر از ۸٫۵ است، صدمات وارده به گیاهان از غلظت زیاد نمک در محلول خاک ناشی می‌شود. سلولهای گیاه در محلولهای نمکی ، آب خود را از دست داده ، به اصطلاح پلاسمولیزه می‌شوند. این پدیده از این امر ناشی می‌شود که حرکت آب طبق خاصیت اسمز از محیط رقیق‌تر داخل سلولی به محیط غلیظ خارج صورت می‌گیرد. شدت وقوع این پدیده به عواملی مانند نوع نمک ، نوع سلول گیاهی و شرایط فیزکی خاک بستگی دارد.

محیط خاکهای قلیای با سدیم زیاد به سه طریق روی گیاه اثر نامطلوب بر جای می‌گذارد:
•    اثرات مضر قلیائیت زیاد ، تحت تاثیر غلظت های بالای کربنات و بی‌کربنات سدیم.
•    اثرات سمی یونهای بی‌کربنات ، OH و …
•    اثرات مضر سدیم روی متابولیزم و تغذیه.

  اصلاح خاک های آهکی از نقطه نظر کاهش PH:

اضافه کردن ژیپس ( ) به خاک سبب تبدیل کربناتها و بی‌کربنات سدیم به سولفات می‌شود. برای این کار معمولا چندین تن در هکتار ژیپس لازم بوده T برای تسریع واکنشهای مربوط می‌بایست خاک به حالت مرطوب نگهداری شود و ژیپس با خاک مخلوط شود. واکنش سولفات کلسیم با کربنات سدیم و سدیم قابل تعویض طبق فرمولهای زیر صورت می‌گیرد:

اضافه نمودن گوگرد نیز سبب اصلاح این خاک می‌شود. گوگرد پس از اکسیده شدن تبدیل به اسید سولفوریک شده ، این اسید نه تنها نمکهای کربنات را به سولفات تبدیل می‌کند، بلکه با کاهش PH از شدت قلیائیت خاک می‌کاهد.

اسیدیته حقیقی – اسیدیته کل :
در خاک دو نوع اسیدیته تشخیص داده می شود: اسیدیته حقیقی که آنرا اسیدیته لحظه ای (actual acidity) و در واقع همان مفهومی است که تاکنون در مورد PH خاک گفته شد و وقتی از PH به طور کلی نام برده می شود، منظور این اسیدیته است. بنابراین اسیدیته حقیقی خاک نمایانگر غلظت یونهای هیدروژن آزاد در محلول خاک می باشد. خاک اسیدی دارای PH کمتر از ۷، خاک خنثی دارای PH مساوی ۷ و بالاخره خاک قلیا دارای PH بیشتر از ۷ اسیدیته کل در واقع بیان کننده توانایی ضمنی خاک در دارا بودن خاصیت اسیدی بیشتر از اسیدتیه حقیقی است به همین جهت آنرا اسیدیته پتانسیل (potential acidity) نیز می نامند. در مفهوم اسیدیته کل، یون های +H قابل تبادل موجود در خاک که قابل جابه جا شدن به وسیله کاتیونها می باشند، در نظر گرفته می شود و اندازه گیری آنهم با تعیین مقدار کاتیون های فلزی که جای هیدروژن قابل تبادل را می گیرند، امکان پذیر است. به طور کلی در میان واحدها و ترکیبات عمده تشکیل دهنده خاک، عده ای به عنوان عوامل اسیدی و عده ای دیگر در نقش عوامل قلیایی عمل می کنند. از دسته اول رس و هوموس را می توان نام برد. که همانند یک اسید ضعیف (اسیدوئید) اهمیت فراوان در خواص فیزیکوشیمیایی خاک دارند، در صورتی که آهک و ترکیبات حاصل از آن که در اغلب خاکها کم و بیش یافت می شود،به عنوان یک عامل قلیایی و خنثی کننده ترکیبات اسیدی به حساب می آید و بالا فرد در میان کلوئیدها، هیدروکسید آهن که از آن به عنوان کلوئید با خاصیت باز ضعیف (بازوئید) یاد شده، در دسته اخیر قرار می گیرند.

تغییرات PH خاک :
دامنه تغییرات PH در خاک های طبیعی موجود، معمولاً بین حداقل ۳ تا ۵/۳ و حداکثر ۱۱ تا ۱۲ قرار دارد. PH حداقل در خاک های باتلاقی و خاک های حاوی مقادیر قابل ملاحظه سولفات آلومینیوم و PH حداکثر در خاک های قلیایی مناطق خشک و حاوی مقادیر زیاد کربنات سدیم اتفاق می افتد. در شرایط یکنواخت مواد اولیه تشکیل دهنده خاک و سایر مشخصات فیزیکوشیمیایی یکسان معمولاً هر قدر شستشو در خاکی بیشتر صورت گیرد، به دلیل مهاجرت کاتیونها و عوامل قلیایی، PH خاک تنزل می یابد.
در تعقیب بارندگی شرایط فیزیکی خاک از قبیل ساختمان فیزیکی و پایداری آن، وجود عوامل کلوئیدی نگهدارنده کاتیونها (کلوئیدهای رس و هوموس و بالاخره نفوذ پذیری خاک در به ثمر رساندن تأثیر فوق مورد توجه قرار می گیرند. چگونگی تلفیق این عوامل با هم در کندی و تسریع خاک و در نتیجه در تغییرات PH آن تأثیر می نماید. در یک خاک معین،PH دارای تغییرات فصلی است شدت بارندگی در بعضی از فصول سال (حرکت املاح به طرف عمق) خشکی و تبخیر زیاد خاک سطحی در فصول دیگر (صعود املاح به طرف سطح خاک) انتقال بیشتر شاخ و برگ مرده گیاهان به خاک در فصل خزان و بالاخره چگونگی توسعه فعالیت موجودات زنده خاک در مدت سال و تأثیر آن در تخریب و تحول مواد آلی، همه و همه از عواملی هستند که کم و بیش در ترکیب و غلظت محلول خاک و در نتیجه در تغییرات فصلی PH تأثیر می گذارند.
عملیات مختلف زراعی دلیل دیگری در تغییرات PH خاک است. شخم زیاد، زیرو رو کردن خاک و آبیاری مداوم همواره موجبات شستشوی خاک را فراهم می کند، در نتیجه مهاجرت املاح از لایه های سطحی خاک به طرف اعماق در شرایط زهکشی مناسب در تغییرات PH خاک تأثیر دارد در یک منطقه با خاک مشابه، اختلاف PH بین قطعات تحت کشت و آبیاری و قطعات بکر و بایر مشاهده می شود)

اثرات مصرف کودهای مختلف و میکروارگانیسم ها روی PH
مصرف کودهای مختلف در خاک های زیر کشت، تغییراتی در PH ایجاد می کند، معمولاً کودهایی از نوع آمونیاکی، سولفات، کلرور پتاسیم، سوپر فسفات ، گوگرد ، اوره و خون خشک موجب تنزل PH خاک می شود، در حالی که کودهای دیگر مانند سیا نامید، اسکوری، نیتراتهای سدیم و کلسیم و کود دامی، PH خاک را بالا می برند. تأثیر فعالیت میکروارگانیسم ها در عمل هوموسی شدن بقایای آلی تأثیر دارند، خواه ناخواه در PH خاک تأثیر می گذارند، چرا که محصول نهایی این فعالیت در هر شرایط ، نوع مشخص از هوموس است که PH آن با نوع دیگر تفاوت دارد.

PH و حاصلخیزی خاک :
PH را نباید به تنهایی عامل مستقل برای تعیین حاصلخیزی خاک دانست بلکه، PH معمولی از عوامل مختلف شیمیایی است که به عنوان یک معیار قابل اندازه گیری نمایانگر چگونگی تلفیق عوامل مزبور است. در ذکر بهترین رقم PH همواره باید شرایط ویژه هر منطقه از جمله منابع آب و خاک، آب و هوا و گیاهان کشت شده، مورد توجه قرار گیرند. در یک حالت کلی می توان گفت که اغلب گیاهان برای رشد و بازدهی مطلوب، PH حدود خنثی زا می طلبند. بعضی از گیاهان مانند یونجه و چغندر PH کمی قلیایی را ترجیح می دهند (بین ۷ تا ۵/۷ ) و بعضی دیگر مانند سیب زمینی و یولاف در PH کمی اسیدی بهتر رشد می کنند ( بین ۵/۵ تا ۵/۶)
PH با خواص فیزیکی و شیمیایی خاک و کلاً با رشد و بازدهی گیاهان ارتباط دارد. تجمع ذرات کلوئیدی برای تشکیل خاکدانه ها و برقراری ساختمان فیزیکی مطلوب در خاک مستلزم PH متناسب با طبیعت کلوئید است. PH بالا در خاک های قلیایی به نقش سدیم در پخشیدگی رس و ایجاد لایه های فشرده و غیر قابل نفوذ کمک می کند، در حالی که تنزل PH همواره معیاری در پیشرفت مراحل اصلاح خاک های مزبور به شمار می رود.
برای قابلیت جذب بسیاری از عناصر مورد نیاز گیاهان، حدودی از PH همواره مناسبتر و گاهی ضروری تر است. در این میان رابطه فشرده قابلیت جذب فسفر یا PH خاک بیش از همه جلب توجه می کند. آنیون فسفات در PH های مختلف ظرفیت های متفاوت به خود می گیرد.
PO4-3 , HPO4-2 , H2 PO4-
صورت های مختلف این آنیون می باشند که به ترتیب از PH کمتر از ۴ تا بالاتر از ۹ در خاک ظاهر می شوند. بهترین شرایط جذب فسفر در خاک برای گیاهان ۶ تا ۷ و برای پتاسیم و گوگرد بالاتر از ۶ است و برای ازت ۶ تا ۵/۷ است. اگر PH به عنوان تنها وسیله ارزیابی در اختیار باشد در یک حالت کلی جدول استفاده از اراضی را می توان به شرح زیر ارائه نمود.
۱ – PH 3 تا ۵/۴ نوع نوع خاک فوق العاده اسید – اراضی باتلاقی – جنگل گونه های اسید دوست
۲ – ۵/۴ تا ۵/۵ نوع خاک خیلی اسیدی – اراضی چمنی – زراعت گونه های اسید دوست (چاودار ، گندم سیاه)
۳ – ۵/۵ تا ۶ HP – نوع خاک اسیدی – اراضی چمنی – زراعت گونه های اسید دوست ( ۴ – تا ۷۵/۶ نوع خاک کمی اسیدی انواع زراعت به غیر از بقولات آهک دوست
۵ – PH 75/6 تا ۲۵/۷ نوع خاک خنثی تمام زراعت ها
۶ – ۲۵/۷ تا ۵/۸ نوع خاک آهکی یا شور، تمام زراعت ها به غیر از گیاهان غیرآهک دوست و در صورت شور بودن باید شرایط آبیاری و زهکشی متناسب رعایت شود
۷ – از ۵/۸ به بالا نوع خاک شور یا قلیایی ، کشت گیاهان مقاوم به شوری (با رعایت نکات لازم در جهت اصلاح اراضی)

خاک های قلیایی را نیز با دادن اسیدزا می توان اصلاح نمود و PH آن را به حد کافی تنزل داده و به سطح مطلوب رساند. بدین منظور می توان از اسید سولفوریک یا گوگرد استفاده نمود. اسید سولفوریک خود اسیدی قوی بوده و افزودن آن به خاک سبب کاهش PH می گردد. در مصرف آن باید احتیاطات لازمه را به عمل آورد زیرا این ماده اسیدی قوی و خطرناک بوده و قدرت خورندگی و سوزانندگی شدیدی دارد. پاشیدن آن در خاک نیز محتاج به وسایل خاصی می باشد.
به جای اسید سولفوریک می توان از گوگرد عنصری استفاده نمد. این مبدأ در شرایط مناسب خاک توسط موجودات زنده زیر خاک اکسید شده به اسید سولفوریک تبدیل می شود.
مشهورترین باکتری اکسید کننده گوگرد Thiobacillus Thiooxidans است که در خاک زندگی می کند و چنانچه جمعیت آن در خاک کم باشد می توان با افزودن مقداری از خاک حاوی آن به خاک مزرعه مورد نظر با اصطلاح خاک را با این باکتری تلقیح نمود. مواد اسیدی زای دیگری نظیر سولفات آلومینیوم، سولفات آهن را نیز می توان برای اسیدی کردن خاک به کار برد. این مواد به علت گرانی فوق العاده در موارد خاصی مانند گلکاری مصرف می شوند.
اثرات مصرف بی رویه کودهای شیمیایی

مصرف بی رویه کود شیمیایی محیط زیست و سلامت مردم را هدف قرار داده است!!!

با توجه به افزایش سریع جمعیت کشور، نیاز به تولید بیشتر محصولات کشاورزی از جمله محصولات مهم و استراتژیک همچون گندم، برنج و سیب زمینی هم اکنون بیش از پیش درجامعه احساس می شود.
بنابراین به نظر می رسد بهترین راه برای نیل به این مهم و همچنین تامین قسمتی از ارز مورد نیاز، افزایش تولید در واحد سطح باشد. اما متاسفانه در ایران افزایش تولید همیشه یا با افزایش سطح زیر کشت همراه بوده و یا با مصرف هرچه بیشتر سموم و کودهای شیمیایی که در این میان مورد اول منجر به کاهش سطح اراضی جنگلی و مرتعی شده و مورد دوم بد نیست به عنوان نمونه به یکی از افتخارات بزرگ کشور در زمینه خودکفایی گندم اشاره کنیم؛ محصولی که افزایش تولید آن قبل از آنکه مبتنی بر اصول علمی کشاورزی باشد تنها به مصرف هرچه بیشتر کودهای نیتراته و اوره وابستگی داشت. افزایش تولید گندم شاید ایران را در سکوی پرافتخار خودکفایی قرار داده باشد اما عوارض سوء ناشی از این خودکفایی را باید در سال های آینده مورد بررسی قرار داد. آنجا که میزان ابتلابه انواع سرطان های دستگاه گوارش ناگهان با رشد قابل توجهی مواجه خواهد شد و بیماران بسیاری را در سطح جامعه برجا خواهد گذاشت.

مصرف بیش از حد کود و سموم شیمیایی در حال حاضر زیان های فراوانی را به محیط زیست و سلامت عمومی مردم وارد کرده است. طبق گزارش های موجود در استان های شمالی کشور، مصرف سموم و کودها در این استان ها چندین برابر استان های دیگر است از این رو آمار سرطان های گوارشی و تنفسی هم در این استان چندین برابر میانگین متوسط کشور است. به گفته مدیر تحقیق و توسعه فناوری زیستی آسیا، در ایران هرساله ۳۴ هزار نفر در اثر سرطان می میرند که ۹۰ درصد آنها ساکنان گلستان، مازندران، گیلان و دشت مغان هستند چون ۵۰ درصد از سموم و کودهای شیمیایی کشور در مزارع این مناطق استفاده می شود. با این حال هرساله بالغ بر ۴۰۰ میلیون دلار یارانه کود شیمیایی از سوی دولت پرداخت می شود تا همچنان مصرف کود شیمیایی در ایران چندین برابر استاندارد های جهانی باشد.

مصرف کود شیمیایی در ایران:

متاسفانه در سال های اخیر تولیدکنندگان محصولات کشاورزی در کشور به جای بهره گیری از دانش روز کشاورزی برای تولید بیشتر، مصرف کودهای شیمیایی را در واحد سطح افزایش داده اند. توهم افزایش عملکرد ناشی از مصرف هرچه بیشتر آب و کود شیمیایی در بعضی از مناطق کشور سبب استفاده بی رویه از منابع آب و کود شده به طوری که تداوم این امر علاوه بر خسارت های مالی و تشدید عدم تعادل عناصر غذایی در خاک، خطرات جدی را در رابطه با آلودگی خاک و آب به وجود آورده است. متاسفانه به دلیل ارزانی نسبی کودهای شیمیایی و اختصاص یارانه به کودهای تک عنصره، تولیدکنندگان محصولات کشاورزی از مصرف مواد آلی غافل شده اند به طوری که در حال حاضر افزودن مواد آلی به خاک که علاوه بر بهبود شرایط فیزیکی و شیمیایی، آثار بسیار مثبتی نیز در امر تغذیه و افزایش حلالیت اکثر عناصر غذایی مورد نیاز گیاه دارد، از سوی کشاورزان به کنار گذاشته شده است. فقیر بودن خاک در اکثر مناطق ایران از نظر مواد آلی ریزمغذی و عدم استفاده از کودهای آلی طی سالیان طولانی باعث شده ساختمان خاک شرایط مناسبی برای رشد ریشه نداشته و افت عملکرد را به دنبال داشته باشد. با این حال همچنان کودهای اوره و فسفاته بدون توجه به نوع خاک و محصول مورد پرورش هر سال بیشتر از سال قبل مورد استفاده کشاورزان قرار می گیرد.

این در حالی است که در برنامه توسعه کشاورزی ایران در سال ۱۴۰۰، قرار است تولیدات کشاورزی کشور از ۵۷ میلیون تن به ۱۶۰ میلیون تن ارتقا یابد و حدود دو میلیارد دلار ارز نیز از محل صادرات محصولات کشاورزی وارد کشور شود. بر اساس این برنامه، همچنین قرار است مصرف مواد آلی آنقدر در خاک های زراعی کشور رایج شود که هیچ یک از خاک های زراعی کمتر از یک درصد مواد آلی نداشته باشند اما به نظر می رسد که نیل به اهداف فوق با این نحو مدیریت آب و کود تقریبا غیرممکن باشد!
شمال ایران روی خط بحران:

متاسفانه در حال حاضر شمال ایران از مهم ترین و مستعدترین مناطق برای کشت برنج به شمار می رود، به طوری که حدود ۸۷ درصد برنج تولیدی کشور به دو استان شمالی یعنی مازندران و گیلان اختصاص دارد. از طرفی گیاه برنج گیاهی نیمه آبزی است و در شرایط غرقابی رشد می کند که در چنین شرایطی، آبشویی و اتلاف کودهای شیمیایی هم بالااست.
به گفته کارشناسان در بین کودهای شیمیایی، کود اوره بالاترین میزان مصرف را در کشاورزی ایران دارد و در شمال کشور نیز این کود به میزان بالاو بدون توجه به ترکیب خاک و طبق عادت و عرف کشاورزان وارد خاک می شود. کود اوره نیز پس از تجزیه به آمونیاک، آمونیوم، نیتریت و نیترات تبدیل می شود. آمونیاک درصورت گرم بودن هوا، راکد بودن آب در مزرعه و بالابودن PH خاک، متصاعد شده و از دسترس گیاه خارج می شود. نیتریت و نیترات نیز به دلیل دارا بودن بار منفی جذب رس های خاک نمی شود و شسته شده و به اعماق خاک و درنهایت سفره آب های زیرزمینی وارد می شود. بنابراین مقدار زیادی از کود اوره واردشده به خاک، تلف می شود و فقط به شکل آمونیوم و نیترات جذب گیاه خواهد شد که راندمان جذب اوره توسط گیاه برنج ۴۰ تا ۶۰ درصد گزارش شده است.

بنابراین کود اوره که هرساله به مقدار زیادی وارد خاک شالیزار یا مزارع سبزیجات می شود، به شکل نیترات و نیتریت وارد سفره های آب زیرزمینی شده و آب و خاک را آلوده و متعاقب آن گیاه اعم از برنج یا دیگر گیاهانی که در شمال کشت می شوند را مسموم می کند. این گیاهان که به مصرف انسان یا دام می رسند نیز در اثر جذب بیش از حد اوره به بدن انسان یا دام، سلامت آنها را به خطر می اندازند.

تحقیقات انجام شده نشان می دهد میزان آبشویی کود اوره در اکثر مناطق شمالی کشور بالابوده و باعث ایجاد آلودگی در آب ها و در نهایت تهدید سلامت مصرف کننده ها شده است. به طوری که امروزه برخی سرطان ها از جمله سرطان دستگاه گوارش، سرطان کولون یا روده بزرگ، زخم معده و بیماری نقرس به بیماری رایج ساکنان استان های شمالی ایران تبدیل شده است که علت اصلی آن نوشیدن آب های آلوده به نیترات و استفاده از محصولات کشاورزی ای است که در تولید آنها مقادیر زیادی کودهای نیتراته استفاده شده است.

همچنین در یک مطالعه دیگر توسط کارشناسان غلظت نیترات در چاه های آب اطراف شالیزارهای بابل تعیین و مشاهده شد که بین مقدار مصرف کودهای ازته و آلودگی آب های زیرزمینی به نیترات همبستگی مثبتی وجود دارد. با توجه به حد مجاز ازت نیتراتی که به وسیله سازمان بهداشت جهانی ۴۵ میلی گرم در لیتر است، (در آمریکا
این حد مجاز ۱۰ میلی گرم در لیتر تعیین شده است) ۲۵ درصد از چاه های نمونه برداری شده آب مشروب شهر بابل دارای غلظتی بیش از حد مجاز بودند. لذا پیشنهاد شده است از مصرف بیش از حد کودهای اوره خودداری و حتی المقدور از کودهای اوره با پوشش گوگرددار استفاده شود زیرا این کودها دیرتر تجزیه می شوند و کودهای اوره را به تدریج در آب یا خاک آزاد می کنند و در نتیجه مقدار بیشتری از این کودها جذب گیاه شده و مقدار خیلی کمی وارد آب های زیرزمینی می شود یا از کودهای سولفات آمونیوم برای جبران خاک هایی که کمبود نیتروژن دارند استفاده شود زیرا میزان تلفات و آبشویی این کودها بسیار پایین تر از کودهای اوره است.

مصرف بیش از حد کودهای تک عنصره در ایران :

خاک ایران در اغلب مناطق کشور از نوع آهکی است و تحت چنین شرایطی حلالیت عناصر ریزمغذی به ویژه روی، آهن، منگنز و مس در آن کم است. تداوم بهره برداری از این خاک ها و فرسایش بیش از حد خاک علاوه بر اینکه موجب افت عملکرد می شود، غلظت این عناصر غذایی را در محصولات برداشت شده هم کاهش می دهد. در چنین شرایطی که pH آب و خاک در نتیجه آهکی بودن خاک ایران عموما بالااست، کود اوره مصرفی در مزارع به راحتی به نیترات تبدیل می شود و در نتیجه فرصت برای جذب دیگر عناصر غذایی ضروری مانند روی، مس، آهن و منگنز به ویژه روی و آهن که نقش مهمی در سنتز خون بدن انسان دارند، توسط گیاه کاهش می یابد.

در چنین مواردی کارشناسان توصیه می کنند که کودهای سولفاته و حتی پودر گوگرد در مزارع برای کاهش pH خاک مصرف شوند. در این صورت تبدیل اوره به نیترات کمتر شده و آمونیوم حاصل از اوره جذب گیاه خصوصا برنج می شود و مصرف کود به یک پنجم کاهش می یابد و بهره وری محصول حفظ خواهد شد و ثانیا جذب عناصر ریزمغذی توسط گیاه افزایش خواهد یافت و از این طریق نیترات کمتر ولی عناصر ریزمغذی بیشتری از طریق گیاهی که به مصرف انسان می رسد، وارد بدن می شود.

اثرات نامطلوب کود شیمیایی بر انسان :

کودهای شیمیایی و سموم دفع آفات به وسیله گیاهان جذب شده و در قسمت های خوراکی گیاه ذخیره می شود. آیا تابه حال میوه ای خورده اید که مزه اش به نظرتان تلخ و غیرطبیعی باشد؟ آیا تا به حال شده است که سیبی را گاز بزنید و بعد از خوردن طعم تلخ مواد شیمیایی را روی زبان تان حس کنید؟
مصرف بیش از حد کودهای شیمیایی در مزارع و باغها تهدیدی جدی علیه سلامت انسان است. به عنوان مثال کود اوره که به علت ارزان بودن به مقدار زیادی مصرف می شود بعد از استفاده در محصولاتی مانند پیاز و سیب زمینی به نیترات تبدیل شده و در آن تجمع می یابد. نیترات یک ماده سرطان زا است و باعث سرطان دستگاه گوارش، ناهنجاری های عصبی و اختلال در سیستم غدد درون ریز و سیستم ایمنی بدن می شود. کود های فسفاته نیز پس از مصرف در گیاهانی مانند سیب زمینی سم کادمیوم تولید می کند که کادمیوم نیز علاوه بر خاصیت سرطان زایی، باعث کوتاهی قد در کودکان و اختلال در کارکرد کلیه ها می شود.

اثرات نامطلوب کود شیمیایی بر کشاورزی و محیط زیست :

در نیمه دوم قرن بیستم که توسعه مصرف کودهای شیمیایی موجب افزایش عملکرد محصولات کشاورزی شد، همزمان با این افزایش عملکرد، مشکلات ناشی از مصرف کودهای شیمیایی نیز افزایش یافت. در سال ۱۹۵۰ مصرف کودهای شیمیایی در جهان به ۱۴ میلیون تن رسید اما در سال ۲۰۰۰ این مقدار به ۱۴۱ میلیون تن افزایش یافت. در این مرحله در بعضی از کشورها، کشاورزان دریافتند که استفاده بیش از اندازه کود موجب اشکال در جذب مواد مغذی می شود.
تا اینکه بعدها مصرف کود شیمیایی در ایالات متحده آمریکا، اروپای غربی، ژاپن و حتی کشور چین به سطح ثابتی رسید. اما هنوز مصرف کودشیمیایی در شبه قاره هند و آمریکای لاتین، سودآوری مناسبی دارد. اگرچه افزایش مصرف کودشیمیایی موجب شد تولید غله جهان از سال ۱۹۵۰ تا سال ۲۰۰۰ به بیش از ۳ برابر افزایش یابد، متاسفانه امروزه دیگر از آن به عنوان معجزه تولید یاد نمی شود. چون اگر مصرف آن بیش از نیاز خاک باشد طبعا مواد مغذی اضافی از طریق آب های مازاد بر نیاز به سفره های آبی زیرزمین و یا رودخانه ها و درنهایت به دریاها می ریزند.

جلبک های دریایی با مصرف این مواد مغذی به سرعت رشد می کنند و هنگام تجزیه و متلاشی شدن همه اکسیژن موجود در آب های اطراف را مصرف می کنند، در نتیجه مناطق مرده وسیعی در اطراف خود به وجود می آورند که در آن هیچ موجود زنده دریایی قادر به ادامه حیات نیست؛ مثل منطقه مرده ای که در خلیج مکزیک به وجود آمد و همچنین سقوط سفره های زیرزمینی آبی در هندوستان. به عبارتی بازده تولیدمواد غذایی با روش های نادرست روی زمین به قیمت از بین رفتن بخش زیادی از تولیدات اقیانوسی می شود. یعنی محیط زیست آبزیان هم آسیب فراوانی می بیند.

در اروپای غربی تجمع کودهای نیتراته در آب های زیرزمینی موجب شد اتحادیه اروپا مقرراتی را برای محدود کردن مصرف کودهای شیمیایی وضع کند. درکشور دانمارک کشاورزان موظف شدند برای کاربرد کودهای ازته گزارش سالانه به منظور ایجاد موازنه بین میزان درخواستی و میزان نیاز محصولات کشاورزی به دولت ارائه کنند. اگر در گزارش نشان از گریز ازت زمین ها به سوی آب های زیرزمینی باشد، در آن صورت کشاورزان جریمه می شوند. در این رابطه مسوولان ایالت آیووای آمریکا که از وجود ازت در آب های زیرزمینی نگران شدند، بر مصرف کودهای شیمیایی مالیات وضع کردند تا کشاورزان را از مصرف بیش از حد بازدارند.

مصرف بی رویه کودهای شیمیایی، گذشته از هزینه گزافی که بر کشاورز تحمیل می کند، اثرات زیانباری را نیز در پی دارد. از جمله:

– مسمومیت ناشی از استفاده زیاد از این عنصر که در اثر جذب بیش از حد آن اتفاق می افتد و باعث بالارفتن غلظت این عنصر در بافت های گیاهی و به هم خوردن تعادل عناصر غذایی می شود

– کاهش کمیت و کیفیت محصول

– تجمع بور، کادمیوم و سایر فلزات سنگین در گیاه

– کاهش جذب مس، آهن و سایر ریز مغذی ها توسط ریشه

– تخریب ساختمان خاک

آلودگی آب ها به فسفر بالاو عناصر سنگین فوق، تجمع و سپس انتقال زیاد فسفر از طریق آب های روان به منابع آبی راکد مانند مرداب ها و دریاچه ها باعث افزایش رشد جلبک ها و خزه ها و در نتیجه به هم خوردن نسبت موجودات زنده در این آب ها می شود. این پدیده یکی از دلایل مهم کاهش جمعیت و حتی مرگ و میر آبزیان به ویژه در نواحی شمالی ایران از جمله تالاب بین المللی انزلی، روخانه سفیدرود و زرجوب و… است.
این درحالی است که کود های زیستی فسفاته علاوه بر صرفه جویی و کاهش مصرف کود شیمیایی فسفاته، باعث جذب بیشتر فسفر توسط گیاهان و در نتیجه افزایش رشد آن شده و مقاومت گیاه به بیماری را افزایش می دهد. علاوه بر آن مصرف این نسل از کودها باعث کاهش آلودگی های زیست محیطی می شود.
کود زیستی فسفاته بارور-۲ جایگزین مناسبی برای کودهای شیمیایی فسفاته به شمار می رود کاهش ۵۰ درصدی مصرف کودهای شیمیایی فسفاته نه تنها باعث صرفه جویی اقتصادی می شود، بلکه این کاهش مصرف از آلودگی خاک ها و آب های کشور به تجمع بیش از حد فسفر و عناصر سنگین نظیر کادمیوم و بور می کاهد. کاهش هزینه های حمل و نقل نیز از ویژگی های دیگر کود زیستی فسفاته بارور-۲ است زیرا ۱۰۰ گرم آن به طور متوسط معادل ۱۰۰ کیلو گرم کود شیمیایی کارآیی دارد.

کود اوره با پوشش گوگردی

تعریف کود اوره با پوشش گوگردی:
این کود همچنان که از نام آن پیداست از کپسوله کردن اوره با عنصری متناسب با خاک از قبیل گوگرد و سیلانت که خود از چند عنصر مختلف تشکیل شده است تولید می گردد.که محتویات مغذی کود اوره را بنا به فرمولاسیون خاص خود در یک بازده زمانی ۴۰ روزه به صورت آرام در اختبار گیاه قرار میدهد که ذیلا منافع و مشخصات آن را توضیح می دهیم
ضرورت جایگزینی کود اوره با پوشش گوگردی به جای اوره :
ازت یکی از عمده مواد مغذی است که در قالب کود اوره در اختیار گیاه قرارمی گیرد و اما دلیل انتخاب اوره با پوشش گوگردی به جای کود اوره بدون پوشش به شرح ذیل می باشد :
الف- دلایل اقتصادی و فنی :
۱- در کود اوره بدون پوشش (اوره معمولی) بنا بر حلالیت فوری اوره در آب راندمان کود کمتر از ۳۰% می باشد ، چرا که ۷۰% اوره در اثر شسته شدن آنی جذب گیاه نشده و هرز میرود .
در صورتی که در کود جایگزین کود اوره با پوشش گوگردی بنا بر خاصیت کندرهایی آن که بارزترین خاصیت این کود می باشد نیتروژن موجود در یک بازده زمانی حدودا ۴۰ روزه به طور آرام و ۱۰۰% به گیاه منتقل می شود و لذا میزان مصرف کود نسبت به اوره به یک سوم تقلیل می یابد که صرفه اقتصادی مهمی را از حیث خرید و توزیع کود در مزرعه حاصل میشود .
۲- مصرف کود اوره بدون پوشش باعث سخت شدن خاک و عدم نفوذ آب و افت حاصلخیزی زمین میگردد . در حالیکه این مشکل با مصرف کود اوره با پوشش گوگردی به دلیل عمده کندرهایی ازت در آب به کلی مرتفع میشود .
۳- یک کیلوگرم اوره در دمای ۱۷ درجه سانتیگراد در یک لیتر آب در کمتر از یک ساعت حل میشود .
۴- به دلیل استفاده از گوگرد در پوشش s.c.u به عنوان بخش عمده وزنی و نیز وجود باکتری تجزیه کننده آن در ترکیب عناصر پوشش عنصر گوگرد پس از انجام وظیفه در ساختار s.c.u و انتقال کامل ازت به گیاه خود نیز به عنوان یک ماده مغذی و نیز تنظیم کننده PH خاک ایفای نقش نموده و باعث تقویت خاک و حاصلخیزی زمین میگردد .
۵- عنصر گوگرد به عنوان یک عامل آفتکش و به عنوان یک کود نیز میتواند از حیث اقتصادی به لحاظ بالا بردن کیفیت محصول نقش آفرینی کند که بنابراین با انتخاب گزینه S.C.U در واقع از دو کود مختلف استفاده شده است .
ب-دلایل زیست محیطی :
آبشویی سریع ازت با مصرف کود اوره بدون پوشش ضمن خسارات اقتصادی که فوقا اشاره شد باعث ورود نیترات به آب های زیر زمینی و رودخانه ها شده و موجب آلایندگی محیط خصوصا آب های آشامیدنی میشود. چرا که ازت شسته شده در نهایت به صورت نیترات درمی آید و موجبات بروز امراض متعددی از جمله مرگ کودکان در اثر عدم اکسیژن گیری ریه ها میشود ، در حالیکه در کود S.C.U با انتقال تدریجی و کند ازت به گیاه و جذب کامل آن این مشکل کاملا مهار شده و ازت اتلافی وجود ندارد .

جمع بندی:
خاک های آهکی بی اندازه از مواد آلی فقیر هستند و یکی از نقایص این خاکها کمبود مواد آلی و هوموس هستند. از طرف دیگر با اضافه نمودن مواد آلی می توان از نقش مضر آهک جلوگیری نمود. pH خاک های فلات مرکزی ایران در اکثر موارد بیش از ۷ است و علت آن وجود کربنات کلسیم، سولفات کلسیم و املاح شور و سدیمی می باشد. که تنزل PH همواره معیاری در پیشرفت مراحل اصلاح خاک های مزبور به شمار می رود.
برای کاهش ph خاک و اصلاح خاک زراعی می بایست ph خاک را کاهش داد و خاک قلیایی را مواد عالی اسیدی قرار داد. گوگرد ماده ای است که خاصیت اسیدی دارد اضافه کردن آن  به خاک سبب تبدیل کربناتها و بی‌کربنات سدیم به سولفات می‌شود مصرف کود اوره بدون پوشش باعث سخت شدن خاک و عدم نفوذ آب و افت حاصلخیزی زمین میگردد . در حالیکه این مشکل با مصرف کود اوره با پوشش گوگردی به دلیل عمده کندرهایی ازت در آب به کلی مرتفع میشود . با توجه به موارد مطرح شده جایگیزینی کود اوره با پوشش گوگردی بجای کود اوره بدون پوشش امری ضروری و حیاتی برای آینده کشور محسوب می گردد

http://akhlaghy.blogfa.com

 

درختکاری بدون آبیاری ( فناوری گروآسیس) واتر باکس

گروآسیس چیست ؟

اين تکنولوژي که در سال ۲۰۰۲ توسط يک مبتکر هلندي بنام پيتر هوف ابداع گرديده در سال ۲۰۱۰ توسط موسسه ” Popular Science ” از ميان ۱۱۷ طرح نوآورانه ارائه شده در آن سال و در بررسي اختراعات ۵۰۰ شرکت برتر جهان ( آي پد اپل و لامپهاي ال اي دي فيليپس هم جزء اين طرحها بوده است ) بعنوان نوآوري برتر انتخاب شده و در سال ۲۰۱۴ نيز بدليل عرضه موفق اين تکنولوژي در ۳۰ کشور دنيا ضمن رعايت موارد زيست محيطي برنده جايزه ” لاله سبز هلند “ گرديده است .
اين فناوري که به گفته بنيانگزارش تقليدي از مادرطبيعت ميباشد بر رعايت چهار اصل مهم استوار است :

اصل اول – توليد نهال در نهالستان به نحوي که ريشه اصلي آن مستقيم بوده و بهيچ وجه دچار پيچ خوردگي نگردد .
لازم ذکر است که در مطالعاتي که اين شرکت در کليه کشورهاي محل فعاليت خود انجام داده در ۸۰ درصد موارد بدليل بسته بودن کف گلدانها در نهالستان ريشه اصلي دچار انحراف و پيچ خوردگي گرديده و بخوبي ميدانيم که در صورت وقوع اين حالت نفوذ ريشه اصلي به اعماق خاک اتفاق نيفتاده و چنين گياهي کاملا به آبياري وابسته خواهد بود .

 

۶  ۱۴ ۱۸

 

 

اصل دوم – استفاده از کمپوستهاي آلي و قارچ مايکوريزا درخاک گلدان در نهالستان و نيز بستر کشت نهال در زمين اصلي .
قارچ مايکوريزا پس از استقرار در خاک ريسه هاي خود را به درون سلولهاي ريشه فرستاده و براي ادامه حيات خود مواد قندي از گياه دريافت مي نمايد و در مقابل ضمن توسعه در اطراف ريشه ( تا دهها متر به جوانب و اعماق ) آب و مواد معدني موجود در خاک ( بخصوص فسفر ) را از طريق شبکه وسيع ريسه هايش به درون سلولهاي ريشه پمپاژ مي نمايد .

 

Roots

 

اصل سوم – عدم دستکاري و تخريب ساختار مويرگي ( کاپيلاري ) خاک . در بسياري از موارد براي کاشت نهال چاله هاي بزرگي حفر شده و يا از تجهيزاتي استفاده ميگردد که در ديواره و کف چاله ها لايه سخت و فشردگي ايجاد شده و در اثر همين موضوع توسعه ريشه در خاک و نيز حرکت مولکولهاي آب از ميان لوله هاي مويرگي موجود در خاک بسختي انجام شده يا متوقف ميگردد ، بنابراين حفر چاله اي به اندازه عمق ريشه با حداقل دستکاري خاک از موارد اساسي کار با اين روش است .

اصل چهارم – استفاده از ظرفي بنام ” واتر باکس “ که از جنس پلي پروپيلن بوده ( البته نوع زيست محيطي و تجديد پذير ان هم بنام گرين باکس وجود دارد ) و بمدت يکسال بر روي نهالي که با رعايت ۳ اصل فوق کاشته شده قرار ميگيرد و فقط يکبار در زمان کاشت ۱۵ ليتر آب داخل ان ريخته شده و حدود ۲۵ ليتر اب نيز پاي نهال ريخته مي شود . از اين پس بمدت يکسال واتر باکس با نهال باقي مانده و در اين مدت به هيچ آبياري نياز نخواهد بود . پس از یکسال نیز واتر باکس از روی نهال برداشته شده و از آن برای کاشت نهال جدید استفاده می شود و نهال قبلی نیز پس از این نیازی به آبیاری نخواهد داشت .

 

download

۱groasis

قابليتهاي واتر باکس بشرح زير است : – کف واتر باکس با قطر ۵۰ سانت خاک اطراف نهال را پوشانده و مانع تبخير رطوبت موجود در خاک ميشود . – درپوش اول موجود بر روي واتر باکس نزولات جوي را جمع آوري و بداخل مخزن خود هدايت ميکند . – در اثر اختلاف دماي داخل ظرف و هواي محيط بيروني رطوبت موجود درهوا بر اساس قانون نقطه شبنم به صورت قطرات آب بر روي درپوش اول تشکیل شده و بداخل مخزن هدايت ميشود . – درپوش دوم که سياه رنگ است ضمن ممانعت از تبخير آب داخل مخزن ، از ورود نور نيز بداخل جلوگيري کرده و در نتيجه جلبکها نميتوانند در آن آب رشد نمايند. – آب موجود در داخل مخزن از طريق يک فتيله بطور مستمر و به صورت نم به خاک اطراف نهال منتقل شده و بهيچ وجه تبخير نمي گردد . – واتر باکس علاوه بر قابليتهاي فوق در طول روز با ايجاد ميکروکليمائي کوچک هواي اطراف نهال و خاک آن را سايه و خنک نموده و در طول شب ، گرم تر از محيط اطراف مينمايد و همزمان در مقابل وزش بادها هم بعنوان قيم براي نهال ايفاي نقش ميکند .

با رعايت اين چهار اصل ريشه اصلي نهال روزي نیم تا یک سانتيمتر رشد نموده و ظرف يک سال به عمق ۴ – ۲ متري زمين نفوذ ميکند و همزمان قارچ مايکوريزا هم در کنار ان ( هر جا که ريشه باشد ) رشد و توسعه مي يابد با توجه به وجود رطوبت در اين لايه از خاک ( حتي در بيابانهاي خشک ) از اين پس وظيفه تامين آب و مواد مغذي بعهده ريشه اصلي و قارچ مايکوريزا بوده و پس از برداشتن واتر باکس نهال هيچ نيازي به آبياري نخواهد داشت .

اين تکنولوژي در ۳۰ کشور در سخت ترين نقاط آب و هوائي جهان ( شمال آفريقا ، کنيا ، غنا ، اتيوپي ، ليبي ، مراکش ، اردن ، عربستان ، کويت ،قطر ، بحرين ، امارات ، عمان ، عراق ، افغانستان ، پاکستان ، هند ، آمريکاي شمالي ، فرانسه ، اسپانيا ، اکوادور ، شيلي ، پرو ، آرژانتين ..) با ۹۰ درصد زنده ماني “Survival Rate ” نهال ها ، اجراي موفق داشته و از سال ۲۰۱۵ در اغلب اين کشورها پروژه هاي بزرگي با بکارگيري آن آغاز خواهد شد ( مانند ديوار سبز کويت در مرزهايش يا درختکاري دو طرف بزرگراه ۶۶ آمريکا ) .

منبع : http://parsgroasis.com/index.php/fa/

آب

آب

Slideshow_earth_logo_and_water

آ ب به عنوان منبع وسرچشمه حیات یکی ازاصلی ترین عوامل رشدوتوسعه درجوامع بشری وهمچنین توزیع گونه های گیاهی درسطح زمین به شمارمی آید* ازسوی دیگربخش کشاورزی که تأمین کننده اصلی غذا، این نیازحیاتی درجهان به شمارمی رود، کاملاً وابسته به منابع آبی است به طوری که بیشترین میزان مصرف آب درجهان (حدود۷۵درصد) به بخش کشاورزی اختصاص یافته است که این رقم درکشورهای درحال توسعه به بیش از۹۰درصدآب مصرفی می رسد* این درحالی است که درایران ۹۲درصد آب استحصالی ازمنابع مختلف درعرصه کشاورزی مصرف می شود و تنها کمتراز۸ درصد آن به مصارف خانگی وصنعتی می رسد* اما متأسفانه باید گفت که به دلیل رواج شیوههای آبیاری سنتی درکشورکه ازراندمان پایینی برخوردارند ، عملاً بیش از۷۵ درصدآب مصرفی دربخش کشاورزی به هدررفته ونقش مؤثری درتولیدمحصول ایفا نمی کند*
طبق آماراعلام شده درسال های اخیر به دلیل کاهش نزولات جوی درایران و برداشت بی رویه ازمنابع آب زیرزمینی ، باکاهش سالانه بیش از۳ میلیاردمترمکعب ذخیره آب های زیرزمینی روبروهستیم * همچنین متوسط سالانه آب های سطحی مورداستفاده دربخش کشاورزی بالغ بر۲۴۰میلیون مترمکعب است با مقایسه حجم کل آب مصرفی در بخش کشاورزی (یک میلیارد مترمکعب) و مساحت اراضی فاریاب زیرکشت انواع محصولات زراعی وباغی به ترتیب ۶۹۴۷۰ و۸۲۰۰۰ هکتار مشاهده می شود که سالانه به طورمتوسط ۱۲ الی ۱۳هزارمترمکعب درهرهکتاراز اراضی زراعی مصرف می شود*این درحالی است که با استفاده ازتکنولوژی ودانش روزدنیا درزمینه آبیاری می توان تاحد زیادی ازحدررفتن این منابع حیاتی وگرانقدرجلوگیری نمود* دراین راستا ترویج استفاده ازسیستم های نوین وبه نسبت کم هزینه آبیاری وبهینه سازی مدیریت ازمنابع آب امری بسیارمؤثراست*
گرچه درسال های اخیراستفاده ازشیوه های آبیاری تحت فشاررشدسریعی داشته است لیکن روش های آبیاری سطحی هنوزهم رایج ترین شیوه آبیاری دردنیاست* درایران ۹۰درصدکل آبیاری کشوربه طریق سطحی یاردیفی انجام می شود* روش های آبیاری سطحی بدلیل پایین بودن سرمایه گذاری اولیه ، هزینه کم تعمیر و نگهداری و نیاز به انرژی کمتر نسبت به روشهای آبیاری تحت فشار ، یکی از متداولترین روشهای آبیاری در دنیا می باشد* بدلیل ماهیت ذاتی روابط آب و خاک ، راندمان پایین و پیچیده بودن مدیریت آبیاری از عمده نقاط ضعف این روش به شمار می آید که این ناشی از درجه اتوماسیون پایین ، عدم امکان بکارگیری ابزار و تاسیسات اندازه گیری و کنترل جریان و از طرف دیگر نیاز به نیروی کارگری ماهر در این روش آبیاری می باشد *
پیشرفتهای اخیر در تکنولوژی روشهای آبیاری سطحی بطور قابل ملاحظه ای برتری سیستم های تحت فشار را از نظر بازدهی کاهش داده و یا در برخی شرایط از بین برده است * با توجه به مشکلات و مسائلی که در استفاده از نهرهای خاکی برای آبرسانی به مزارع وجود دارد ، ایجاب می کند تا دیگر روشهایی که برای این منظور می تواند به کار برده شود نیز مورد ارزیابی قرارگیرد تا ضمن حفظ مزایای آبیاری سطحی ، از معایب آن کاسته شود *روش های آبیاری تحت فشاراغلب باوجود راندمان بالا بامحدودیت های متعددی مواجه اند که مانع ازکاربرد وسیع آنها شده است * استفاده ازاین روش ها پیش زمینه های متعددی رامی طلبد.* ازجمله نیازبه یکپارچه سازی اراضی کشاورزی ، سرمایه گذاری کلان دولتی و خصوصی ، با صرفه ترشدن کارکشاورزی برای تولیدکننده * برخی محدودیت های ذاتی این سیستم ها نظیرعامل گرفتگی و عامل شوری به همین دلیل نیز روش های آبیاری تحت فشارتا کنون نتوانسته اند در کشور جایگزین روش های آبیاری سطحی شده ودر مقیاس وسیع مورد استقبال قرارگیرند*
چکیده:
انتقال نامناسب آب ازمحل منبع آب تامزرعه وتوزیع آن درداخل مزرعه ازمشکلات عمده روش آبیاری سطحی (ردیفی) است که امروزه راهکارهای مفیدی برای رفع آن ارائه شده است * تحقیقات نشان داده اند که بیشترین میزان هدررفتن آب دربخش کشاورزی درنهرهاوکانال های سنتی صورت می پذیرد * لوله گذاری مزارع جهت توزیع آب درردیف های کشت نیزانعطاف پذیری قابل توجهی رادرروش آبیاری ایجاد می کند، به طوری که ابتدا می توان مقدارزیاد آب رابه درون هرشیارهدایت کرد تاتمام سطح خاک مرطوب شود ، آنگاه جریان آب را آنقدرکم کردکه تنها مقدارآب لازم برای مرطوب نگاه داشتن خاک وارد شیارشود ، بدین ترتیب باتنظیم مقدارآب جاری به درون شیارها ، ایجاد روآن آب درانتهای شیاربه حداقل می رسد ومصرف یکنواخت آب درمزرعه افزایش می یابد*
استفاده از لوله های دریچه دار از جمله تکنیکهایی است که باعث حذف برخی از نقاط ضعف آبیاری سطحی گردیده است *در آبیاری با این روش ، لوله های پلی اتیلن نرم مجهز به دریچه های قابل تنظیم جایگزین نهرهای خاکی داخل مزرعه ( کانالهای درجه دار تنظیم کننده) می گردد * نتایج ارزیابی صورت گرفته در کشور های مختلف جهان اعم از استرالیا ، چین و مصر و ایران نشان می دهد که کاربرد لوله های دریچه دار در روشهای آبیاری سطحی باعث کاهش مصرف آب به میزان (۲۸-۲۵ ) درصد و افزایش راندمان کاربرد آب تا حدود ۳۰درصد نسبت به روشهای سنتی می شود *از مزایای دیگر این روش می توان به مدیریت و بهره برداری ساده ، آبشویی آسان ، ذخیره( ۵) درصدی در اراضی کشاورزی ، یکنواختی بیشتر در توزیع آب ، حفظ انرژی بدون تاثیر در بازدهی محصول و امکان استفاده از آب با کیفیت پایین ( از لحاظ فیزیکی و شیمیایی ) در آبیاری بدون آسیب رساندن به سیستم ( برخلاف سیستم های آبیاری و قطره ای ) اشاره نمود *
لوله های دریچه دار
استفاده ازلوله های دریچه دار جهت بهبود روشهای آبیاری سطحی به ویژه آبیاری ردیفی ازدهه ۱۹۶۰میلادی دردنیا رواج یافت* لوله های اولیه ازجنس آلومینیوم ساخته می شدند، اما با پیشرفت صنایع پتروشیمی و تولید مواد پلیمری و پی وی سی ، به تدریج این مواد جایگزین آلومینیوم شده وسیستمی بسیارمقرون به صرفه ، سبک وکارآمد را پدیدآوردند که قادر بود جایگزین جویها وکانال های سنتی درسیستم رایج آبیاری سطحی گردد* لوله های دریچه دار عبارت است از لوله های پلی اتیلن نرم مجهز به دریچه های قابل تنظیم که بعنوان مجاری درجه ۴ می توانند جایگزین مناسبی برای کانالهای خاکی گردند * در این سیستم آب به جای نهر خاکی در لوله جریان داشته و تلفات ناشی از نشت آب در کانالهای خاکی به حداقل خواهد رسید . این لوله ها که در کلاف های ۱۰۰ و ۲۰۰ متری ساخته می شود ، به وسیله گیره مخصوص به دهانه خروجی آبگیر و یا به یکدیگر متصل شده و در امتداد طول قطعه آبیاری به طول مناسب مستقر می گردد * لوله ها در فواصل معین مجهز به دهانه های خروجی آب ( دریچه ) می باشند و مقطع دهانه هر دریچه به وسیله کلاهک مخصوص قابل تنظیم است * بطوریکه مقدار جریان خروجی از هر دریچه را می توان متناسب با مقدار مورد نیاز ( حداکثر ۵/۲ لیتر در ثانیه ) تنظیم نمود *
نتایج و مباحث ارائه شده حاکی از این مطلب این است که استفاده از لوله های دریچه دار ابزار اصلی برای بهبود سیستم های آبیاری سطحی بشمار می آید * طراحی مناسب لوله های دریچه دار به همراه تسطیح دقیق ، می تواند یکنواختی توزیع آب و ذخیره آب آبیاری را در اراضی زراعی و باغی بهبود ببخشد * در حالیکه تولید محصول نیز در مقایسه با روش آبیاری سطحی سنتی به طور چشمگیری افزایش می یابد . بعبارت دیگر در مقابل روش های آبیاری سطحی سنتی ، سیستم لوله های دریچه دار دارای مزایای همچون یکنواختی بیشتر در توزیع آب ، کاهش مقدار آب آبیاری و همچنین حفظ انرژی بدون تاثیر در بازدهی محصول را می باشد* همچنین این سیستم دارای قابلیت فراوانی از جمله انعطاف پذیری ، بهره برداری آسان ، نیاز کم نیروی کارگری و جابجایی آسان است*
از آنجا که در بسیاری از مناطق کشور آب با کیفیت پایین ( فیزیکی – شیمیایی ) بعنوان یک منبع آب قابل دسترس برای استفاده در محصولات کشاورزی مطرح می باشد که سیستمهای آبیاری تحت فشار (قطره ای و بارانی ) بدلیل غلظت بالای مواد نمی توانند برای آبیاری با این نوع آب ها مورد استفاده قرار گیرند ، سیستم لوله های دریچه دار برای آبیاری اراضی تحت پوشش می تواند بدون کاهش راندمان و مشکلات تخریب سیستم ، برای اینگونه آبها به ویژه با غلظت مواد رسوبی با اطمینان بکار برده شود * استفاده ازلوله های دریچه دار در کشت های ردیفی دارای مزایای متعددی است که به تعدادی ازآنها می توان اشاره کرد *
۱- لوله های دریچه دار به علت کاهش نفوذعمقی وتبخیرسطحی آب حین انتقال وتوزیع درزمین های زراعی ، موجب حداقل ۳۵-۳۰ درصد صرفه جویی درمصرف آب می گردند*به این ترتیب راندمان آبیاری ردیفی به ۷۰-۶۰درصد اقزایش یافته و با حذف کانال ها وجویهای خاکی موردنیازدرآبیاری سنتی ،۱۰درصدبه سطح زیرکشت مزرعه افزوده می گردد*
۲- لوله های جدید ازجنس مواد پلیمری بسیارسبک وکم حجم بوده ، به راحتی قابل انتقال وجابه جایی هستند *می توان پس ازاتمام یک فصل کشت آنها راجمع آوری ودرمحلی نگهداری نمود ودرفصل بعد مجدداً مورد استفاده قرارداد*استفاده ازاین لوله ها نیازبه ایجاد آب بند، خرید سیفون وکارگذاشتن پلاستیک دردهانه جوی ها را برطرف می کند*
۳- درآبیاری با استفاده ازلوله های دریچه دار برخلاف جوی های سنتی ، مشکل آب بردگی و…. ایجادنشده و به علت سهولت وسرعت کاربرد، یک نفرآبیارقادراست کارسه نفر را انجام دهد* همچنین مانع ازانتقال بذروعلف هرزاز طریق جریان آب به مزرعه می شودوهزینه های خریدعلف کش، سمپاشی ودفع مکانیکی علف های هرزدرمزرعه کاهش می یابد*
۴- لوله های دریچه داراز فرسایش سطحی خاک جلوگیری می کند*به دلیل صیقلی بودن جداره داخلی لوله هاسبب انتقال سریع آب درزمین زراعی شده ، راندمان آبیاری را افزایش می دهند* نوع آب از نظراملاح و مواد نامحلول موجود درآن ، هیچ گونه تأثیری درکارکرداین سیستم ندارد* نیازی به استفاده ازموتورو پمپ نداشته ، آب با استفاده ازنیروی شیب ثقلی زمین وبا حداقل فشار ممکن درمزرعه منتقل می شود*
۵- لوله های دریچه دارقادرند عمل توزیع وانتقال کودهای شیمیایی را ازطریق جریان آب به انجام رسانده ،راندمان مصرف کود را افزایش دهند* به این طریق هزینه های خرید کود و کودپاشی درمزرعه تا۴۰درصد کاهش می یابد* همچنین مانع ازایجاد رطوبت ناخواسته درسطح مزرعه وباغ گردیده و درنتیجه ازشیوع بیماریهای قارچی ، انگلی ، و… درمزرعه ممانعت می گردد* نصب ،راه اندازی وکاربرد این سیستم بسیارآسان است و نیاز به دوره های آموزشی خاصی ندارد و هزینه تعمیر ونگهداری آن ناچیزاست *همچنین لوله ها پس ازاستهلاک قابل بازیافت بوده ، بقایای آن سبب آلودگی محیط زیست نمی گردد. این لوله ها در زراعتهای مختلف و در باغات میوه جهت آبیاری قابل استفاده است *می توان ازآنها بدون نصب دریچه وصرفا برای انتقال آب درصنایع ، کارخانه جات ، دامداریها و گلخانه ها نیز استفاده کرد* لوله های دریچه دار درمقایسه با سایرسیستم های نوین آبیاری، بسیارکم هزینه بوده واجرای آن تقریبا برای کشت تمامی محصولات زراعی وحتی درزمین های کوچک وخرده مالکی مقرون به صرفه است*
اجزای سیستم آبیاری هیدروگیت
۱)لوله های هیدروگیت ۲)اتصالات گالوانیزه جهت اتصال دولوله درامتدادیکدیگر ۳)بست ۴)دریچه: بانصب دریچه برروی لوله هادرابتدای هرردیف می توان عمل آبیاری وتوزیع آب درمزرعه رابه آسانی انجام داد* قطردریچه ها ۲اینچ ومیزان آبدهی هردریچه بین صفرتا ۲ لیتربرثانیه قابل تنظیم است* ۵) پانچ: برای سوراخ کردن لوله جهت نصب دریچه به کارمی رود* ۶) گیره انتهایی : برای مسدودکردن انتهاویا ابتدای مسیرآب درلوله ها مورد استفاده قرار می گیرد* ۷) سه راهی وچهارراهی: ازجنس ورق آهن گالوانیزه بوده وبرای تقسیم آب ویاگرفتن انشعاب ازلوله اصلی کاربرد دارد*
نحوه نصب وبکارگیری
پس ازانتخاب مناسب ترین مسیر، لازم است بسترسازی مناسب جهت پهن کردن لوله هاانجام شود*به این ترتیب که شیاری به عمق۳۵-۲۵ساتی متردر طول این مسیرحفرگردیده وازخاروخاشاک واشیا تیز و برنده کاملاً پاکسازی شود* سپس لوله ها بادقت ومطابق نقشه ازپیش طراحی شده کارگذاشته خواهندشد* جهت نصب دریچه ها ، هنگامی که آب درلوله جریان دارد، حدود cm10بالاترازخط تای لوله بافروبردن پانچ ، سوراخی ایجادکرده وپس ازخارج نمودن قسمت پیچ تنظیم ازدریچه ، دریچه رابراحتی درداخل سوراخ
ایجادشده قرارمی دهیم ،بابستن شیرتنظیم ، خروجی آب رابه اندازه دلخواه تنظیم می نماییم *بابسته شدن شیرتنظیم به هیچ عنوان آب ازدریچه ها خارج نخواهدشدوفواصل ایجاد دریچه هابه دلخواه قابل تنظیم است*
لوله های هیدروگیت قادرند ازهرنوع منبع آب اعم ازچاه ، کانال ، قنات وغیره آبگیری نمایند، اما لازم است ازاتصال مستقیم لوله هابه منبع آب فشارقوی خودداری گردد* بلکه بهتر است ابتدا آب در حوضچه آرامش ریخته وتلاطم و هوای آن گرفته شود و سپس وارد لوله گردد * برای جلوگیری ازتجمع هوادرلوله ها(به ویژه درنقاط مرتفع تر) وخروج هوای اضافی ازآن وهمچنین گرفتن انشعاب لوله ها می توان ازبشکه استفاده نمود*
بایدتوجه داشت لوله های هیدروگیت برای استفاده دراراضی سطحی با شیب ملایم طراحی شده اند واستفاده ازاین سیستم آبیاری درشیب های منفی(روبه بلندی) موجب صدمه دیدن و ترکیدگی آنهامی گردد*لوله ها درصورت نصب درداخل قنوات ازعمرطولانی تری برخورداربوده وبه دلیل عدم نفوذ عمقی و تبخیرآب ، میزان آبدهی وسرعت انتقال آب درقنات را افزایش می دهند* لوله های هیدروگیت درباغات میوه ودر زراعت های مختلف ازقبیل پنبه ،ذرت، سیب زمینی ، چغندرقند،گندم وجو وغیره قابل نصب واستفاده می باشند* قبل از آبگیری لوله ها ، ممکن است وزش باد سبب جابجایی لوله ها شود* می توان با ریختن چند بیل خاک روی لوله ها ، آنها را در جای خود ثابت نمود * پس از آبگیری ، بادهای تند نیز نمی تواند لوله ها را جابجا کند*هنگام وصل رولهای صد متری به یکدیگر و استفاده از بست جهت ثابت کردن لوله ها ، بایستی دقت شود که آب بندی کامل شود*( نشتی آب نداشته باشد)اگر در این رابطه مشکلی پیش آید زیر بست ، لاستیک یا قطعه ای از تیوپ لاستیکی نرم استفاده نمایید تا مانع از بریدگی لوله شود*
مقایسه کارایی روش آبیاری سطحی با لوله های دریچه دار
روش آبیاری سطحی (ردیفی) معمولی
روش آبیاری سطحی با لوله های دریچه دار
۱- به احداث کانال و جوی خاکی به عرض ۴-۳ متر و به طول سرتاسر مزرعه نیاز دارد*
به کانال و جوی خاکی نیازی نیست و بجای آنها می توان از لوله های دریچه دار هیدروگیت استفاده نمود*
۲- نفوذ عمقی و تبخیر سطحی آب در کانالهای و جویهای خاکی فراوان است*
نفوذ عمقی و تبخیر سطحی آب با استفاده از لوله های هیدروگیت وجود ندارد *
۳- راندمان مصرف آب حداکثر ۴۰-۳۵ درصد می باشد*
دراثر حذف کانالها و جویهای خاکی داخل مزرعه راندمان مصرف آب به بیش از ۷۰درصد افزایش می یابد*
۴- سرعت آبیاری کم است*
سرعت آبیاری بخصوص درخاک آب مزرعه بالا می باشد*
۵- آبیاری شبانه بسیار مشکل و با راندمان کمتر از روز انجام پذیر است*
آبیاری شبانه بسیار راحت و تفاوتی با راندمان آبیاری روزانه ندارد*
۶- توزیع کود در مزرعه مشکل و با راندمان پایین میسر است*
امکان استفاده از روش کود آبیاری و تزریق کود داخل شبکه و در نتیجه پخش یکنواخت آن وجود دارد *
۷- کانالها و جویهای خاکی بخصوص وقتی خیس و گل آلود باشندمانعی درجهت رفت و آمد تراکتور و ادوات کشاورزی خواهند بود*
به علت حذف جویهای خاکی ، رفت و آمد تراکتور و ادوات کشاورزی بسیار آسان خواهد شد*
۸- آبیاری با استفاده از پلاستیک و سیفون و غیره مشکل است*
سهولت آبیاری فقط با باز و بسته کردن دریچه های هیدروگیت امکان پذیر می گردد *
۹- بذر علفهای هرز توسط جویهای خاکی داخل مزرعه در سرتاسر مزرعه منتشر خواهد شد *
به علت حرکت آب درداخل لوله هیدروگیت بذر علفهای هرز در مزرعه پخش نخواهد شد *
۱۰- در پایان فصل کانلها بهحال خود رها شده ودر اول کار سال بعد باید لایروبی شود*
می توان درپایان فصل ، لوله ها راجمع آوری ودرمحل مناسب نگهداری نمود، تادرفصل کشت بعدی مجداً نصب وازآن استفاده گردد *
شش فاکتور اصلی در سیستم آبیاری لوله ای
۱- تقریباً ۲۵ تا ۳۰ درصد صرفه جویی در مصرف آب و انرژی*
۲- تقریباً ۳۰ درصد صرفه جویی در مصرف کود *
۳- تقریباً ۴۰ درصد صرفه جویی در هزینه های کارگری *
۴- تقریباً ۱۰ درصد محصول بیشتر به لحاظ آبیاری مناسب *
۵- کاهش مصرف علف کش ها *
۶- راحتی بکارگیری ماشین آلات در مزارع به لحاظ اینکه مانعی در سطح مزرعه وجود ندارد*
این در حالی است که شما می توانید در سیستم آبیاری لوله ای اگر چنان چه به آبهای زیر سطحی که به خودی قابل پمپاژ نباشد دسترسی ندارید می توان از طریق پمپ کردن ,آب را در داخل لوله جریان داد *
http://www.shfler.com/

آبهای سطحی

آبهای سطحی

--۲۴۴x300
آبهای سطحی

آب اکسیری است برای زندگی وحیات تمام موجودات زنده بر روی کره زمین * همان گونه که می د انیم آب برای زند گی بشر بسیار ضروری ود ارای اهمیت میباشد وبدون آن حیات غیر ممکن است * گرچه بسیاری از عوامل محیطی مانند نزولات جوی در تعیین وشکل گیری پوشش گیاهان نقش عمده ای ایفا می کنند * اما نحوه پیدایش آب وجستجوی آب د ر سطح زمین برای اند یشمند ان واستفاد ه کنندگان قابل توجه بود ه است *روشهای آبیاری سطحی از رایجتر ین روشها برای استفاده مصنوئی از آب در مزارع کشاورزی هستند این روشها نسبت به روشهای آبیاری بارانی,قطره ای وزیر زمینی برتری دارند *زیرا هزینه های سر مایه گذاری واجرای آنها کمتر است ,تعمیر ونگهد اری وسایل مورد نیاز ساده است وبه کارگر ماهر نیاز چند انی نیست *
از جنگ د وم جهانی به بعد کشور آمریکا از افزایش عمده در وسعت اراضی تحت آبیاری مربوط به روشهای آبیاری بارانی وقطره ای بوده است * این روشهای تحت فشار ,نیاز به کارگر را کاهش داده است ونیاز به تسطیح اراضی را حذ ف کرده وبازده آبیار ی را بطور قابل توجهی افزایش داده اند * با این حال د ر سطح جهانی می توان گفت که بخش عظیمی از طرحهای موجود اجرا شده ویا در حال اجرا مربوط به روشهای آبیاری سطحی می باشد * توسعه های اخیر در تکنولوژی آبیاری سطحی بطور قابل ملاحظه ای برتری سیستمهای تحت فشار از نظر بازده آبیاری را کاهش داده ویا تحت بعضی شر ایط از بین برده است *
همچنین استفاده از وسایل خودکار در آبیاری سطحی باعث کاهش نیاز به نیروی انسانی (کارگر) شد ه است واختلاف عمده روشهای آبیاری سطحی وروشهای آبیاری تحت فشار مربوط است به مقایسه نسبی هزینه های تسطیح برای توزیع موئثر آّب به طریق ثقلی وهزینه های انرژی برای تامین فشار در سیستمهای تحت فشار * روشهای سطحی نیاز به سرمایه گذ اری کمتری د ارند ونگهد اری آنها ساده تر است اما از نظر مدیریت به مراتب پیچیده ترمی باشد * یکی از معایب آبیاری سطحی که هر محقق ,طراح,وآبیار با آن مواجه می شود آن است که از خاک بایستی برای انتقال ونفوذ آب در سطح مزارع استفاد ه کرد * اما خصوصیات خاک چنان نسبت به زمان ومکان متغیر بود ه که تعیین آنها بسیارمشکل است * واین یک مشکل مهند سی به وجود می آورد زیرا باید حداقل دوتا از متغیرهای اولیه طراحی,یعنی دبی وزمان کاربرد ,را نه تنها در مرحله طراحی سیستم بلکه قبل ویا بلافاصله بعد از شروع هر آبیاری تخمین زد*
بنا بر این در حالی که این امکان وجود د ارد که روشهای آتی آبیاری سطحی جایگزینی جالب بر ای سیستمهای آبیاری بارانی وقطره ای محسوب می شوند * اما تعیین واجرای عملیات مدیریت ومهندسی مربوط مربوطه به مراتب مشکل تر خواهد شد * این در حالی است که باید از قبل رابطه اساسی آب وخاک را د انست قابل ذ کر است که در بعضی از مزارع به د لیل شر ایط خاص ,نظیر وضعیت توپوگرافی,محدوئد بود ن عمق خاک بر ای انجام عملیات تسطیح به منظور ایجاد بستری مناسب بر ای سیستم آبیاری ,سبک بود ن بافت خاک وهمچنین مسائل اقتصادی ممکن است واستفاده از آبیاری تحت فشار قابل توجه می باشد *

عمل آبیاری
در حال حاضر حدود ۲۰% زمینهای زراعی د نیا ( حد ود یک بیلیون هکتار) آبیاری می شود * از لحاظ تاریخی ,تمد نها متکی به توسعه کشاورزی برای تامین جنبه اجتماع و پیشبرد امنیت مرد م خود بود ه اند * وقتی که محدود یتهای ر ابطه پیچید ه آب –خاک – گیاه نادید ه گرفته شود به عمد ویا به علت نداشتن برنامه ریزی ,حاصلخیزی خاک کشاورزی کاهش خواهد یافت *
در ۶۰۰۰سال قبل تمد ن قدیمی بین النهرین در جلگه د جله وفرات شکوفا شد (کانگ ۱۹۷۲) وسپس به دلیل شور شد ن خاک در اثر عملیات آبیاری بدون داشتن زهکشی از بین رفت * این تمد ن تا کنون بهبود نیافته است وتخمین زد ه شده است که در ۶۰۰۰سال قبل از این تمدن د ر حدود ۲۵ میلیون نفر را تامین می کرده است وکشور عراق که د ر حال حاضر د ر منطقه وسیعی از این محدوده را در بر می گیرد ,دارای جمعیتی در حدود ۱۴ میلیون نفر است * هر چند این آمار امروزه تغییر کرده است در حقیقت ,آمار مالیات بین النهرین آن چنان که نوشته شد ه است نشان می دهد که تولید جو در حد ود دو تا چهار بر ابر محصول فعلی این منطقه بوده است *

وقتی که یک منبع مطمئن ومناسب آب کشاورزی در د سترس باشد ,تولید کشاورزی بهبود یافته وبازده اقتصادی مطمئنی برای زر اعت کنند گان به همراه خواهد داشت *عملیات زر اعی موثر نظیر کود د هی وتناوب گیاهی باید محاسبه وگنجانده شود * اصلاح ومدیریت خاک ,کنترل فرسایش وعملیات زهکشی باید برای شرایط محیطی توسعه یابند وشد یدا اعمال شود * اما مدیریت آب ورسانیدن آن به مزرعه وپخش آب در آن کلید پروژههای موفق آبیاری است *
اهداف آبیاری
آبیاری در مناطق خشک دنیا دو هدف اصلی را د ارد (اول ) تامین ر طوبت برای رشد گیاه که شامل انتقال عناصر غذ ایی لازم نیز می شود و(دوم) شستشو ویا رقیق کرد ن نمکهای خاک * آبیاری دارای منافع جنبی نظیر خنک کرد ن خاک واتمسفر برای ایجاد محیطی مناسب برای رشد گیاه نیز است * آبیاری مکمل تامین آب توسط بارش وانواع آبهای اتمسفری,سیلابها وآبهای زیر زمینی است *روش وزمان بندی آبیاری اثرات مهمی بر تولید محصول د ارند واگر روش آبیاری سبب ایجاد مسئله بر روی بستر بذ ر شود گیاهان یک ساله ممکن است جوانه نزنند * وقتی که بذ ر سبز شود تنش رطوبتی می تواند تاثیر شدید ی بر روی میزان عملکرد د اشته باشد *
به خصوص اگرتنش در زمان حساسی اتفاق افتد بنابر این در حالی که هد ف اول آبیاری تامین رطوبت خاک است * روش ومدیریت آن نیز مهم بود ه وباید مد نظر قرار گیرد * نمکها توسط دو فرایند اساسی بداخل سیستم آبیاری راه می یابند : تغلیظ نمک وفرسایش شیمیایی * تغلیظ نمک در خاک به علت خارج کرد ن آب توسط گیاهان طبیعی صورت می گیرد * آبیاری همراه با انتقال بین حوزه ای آب با کیفیت خوب وتبخیر از سطوح دریچه ها علل افزایش شوری آب در اثر تغلیظ نمک است * همچنین ممکن است نمکها به دلیل فرسایش شیمیایی خاک لایه های زیرین در اثر آبیاری جریانات طبیعی زیر سطحی در خاک تجمع یابند *
این پدیده که ( بار گیری نمک ) نیز نامیده می شود همراه با کاربرد بیش از حد کود ,فاظلابهای شهری وصنعتی ومنابع د یگر چون چشمه های معد نی,چاههای فوران کننده شور وچشمه های آب گرم سبب بالا آمد ن غلظت نمک در منابع آب می گردد * اگر نمکهایی که به علت تبخیر وتعرق ویا فرسایش وارد ناحیه ریشه گیاه می شوند ,هر از گاهی از ناحیه ریشه گیاه آبشویی نگردند(آب شیرین به گیاه نرسد ) ,زمین غیر حاصلخیز خواهد شد *
اما ممکن است حرکت آب حاوی نمک اضافی که از ناحیه ر یشه گیاه عبور می کند شدید ا به خاطر زیر سطحی محدود شود * ووقتی چنین اتفاقی می افتد این آب شور به تدر یج در ناحیه ریشه گیاه بالامی آید وسبب افزایش درجه شوری وتهویه ناکافی (ایست آبی ) می شود * در بسیاری از مناطق زهکشی به اند ازه کافی انجام نمی شود وحرکت نمکها از زمینها سبب آلوده شد ن موضعی آب زیر زمینی ورود خانه ها می گردد * مسوله جدی محیطی ذد یگر در ارتباط با کشاو.رزی عبارت است از فرسایش خاک سطحی ومواد غذ ایی خاک توسط روان آب وحرکت آنها به طرف مخازن,کانالها ورود خانه های فرعی مصرف کنندگان پایین د ست *
رسوب گذ لری سبب کاهش ظرفیت کانالها زهکشی وآبیاری می شود * برنامه وسیع وپر هزینه ای بر ای نگهداری آنها لازم است ونیازبه تاسیس آبنیه گران قیمت برای خارج کردن آنها د ارد * عمر مفید سدها ومخازن غالبا بر اساس میزان رسوب گذاری محاسبه می شوند * از نقطه نظر نیاز به آبیاری برای افزایش تولید غذا ولباس با تمام پیامد های آن بر ای بقاء جامعه علاوه بر پتانسیل آن برای اثرات بد محیطی ,تکنولوژی ابیاری پیچیده تر از آن است که افراد غیر حرفه ای تصور می کنند * این مسئله بسیار مهم است که د امنه مهندسی آبیار ی محدود به سیستمهای انحراف وانتقال نشود ونه تنها به مزارع فاریاب توجه کند که وظیفه مهند س کشاورزی ومتخصصین زر اعت می باشد * بنا براین سیستمهای تامین آب در مزارع وزهکشی ر اباید در یک برنامه منسجم به ید یگر بیامیزیم *
http://www.shfler.com/