تشکیک محققان در تخمین میزان آب‌های زیرزمینی با شیوه های کنونی نیاز به محاسبه دقیق‌تر تغذیه آب‌های زیرزمینی

مطالعه دانشگاه فریبورگ نشان داد:
محققان در مقاله جدیدی نشان دادند که مدل‌های کنونی، نقش ناهمگنی زیرسطحی را در تخمین میزان آب‌های زیرزمینی دست کم می‌گیرند.

محققان در مقاله جدیدی نشان دادند که مدل‌های کنونی، نقش ناهمگنی زیرسطحی را در تخمین میزان آب‌های زیرزمینی دست کم می‌گیرند.

به گزارش ایانا از ساینس‌دیلی، آب‌های زیرزمینی یک منبع حیاتی در بسیاری از مناطق در سراسر جهان هستند. برای مدیریت آب آشامیدنی، نرخ تغذیه منابع آب زیرزمینی برای تضمین عرضه پایدار آب، بسیار مهم است.

مطالعه گروهی از محققان بینالمللی به سرپرستی دکتر اندرآس هارتمن، استاد هیدرولوژی دانشگاه فریبورگ که در مجله آکادمی علوم ملی منتشر شده، نشان می‌دهد که در نظر گرفتن فرآیندهای کلیدی هیدرولوژیکی نادیده گرفته شده کنونی در مدل‌های تغییرات آب و هوا با مقیاس‌های بزرگ، می‌تواند تاثیر قابل توجهی در بهبود برآوردهای ما از میزان آب در دسترس داشته باشد.

این مطالعه نشان می‌دهد که تخمین تغذیه آب‌های زیرزمینی برای ۵۶۰ میلیون نفر در نواحی کارستی در اروپا، خاورمیانه و شمال آفریقا، بسیار بالاتر از آن چیزی است که مدل‌های قبلی بزرگ مقیاس تخمین زده‌اند.

دانشمندان نشان داده‌اند که تا به حال در برآورد مدل براساس کل قاره تا حد زیادی مقدار آب‌های زیرزمینی که مربوط به تغذیه از بخشی از روان‌آب‌های سطحی هستند، کمتر تخمین زده شده است. این یافته نشان می‌دهد که به کار بیشتری برای اطمینان از واقع بینی کافی در مدل‌های هیدرلوژیکی در مقیاس‌های بزرگ نیاز داریم، قبل از آنکه بتوانیم مدیریت آب‌های محلی را بر مبنای واقعیت پایه‌ریزی کنیم.

محققان دو مدل هیدرولوژیکی برای شبیه‌سازی تغذیه آب‌های زیرزمینی را مقایسه کرده‌اند.یکی از آنها مدل جهانی دوره بلند مدت تثبیت با محدودیت براساس ناهمگنی‌های زیر سطحی است. دیگری مدل محاسباتی است که محققان آن را توسعه داده‌اند.

برای مثال، تنوع در صخامت خاک و نفوذپذیری سطحی متفاوت است. آنها این مقایسه را برای نواحی کارستی در اروپا، شمال آفریقا و خاورمیانه انجام داده‌اند. مناطق کارستی به‌عنوان مناطقی با درجه بالا از ناهمگنی زیر سطحی به‌دلیل حساسیت بالای سنگ کربنات به هوازدگی شیمیایی، شناخته شده‌اند، که منجر به انحلال سنگ می‌شود. این قابلیت انحلال سنگ‌های کارستی باعث تغییر در عمق خاک و نفوذپذیری آن می‌شود. مقایسه محاسبات مدل با مشاهدات مستقل از تغذیه آب‌های زیرزمینی در ۳۸ سایت در نواحی بررسی شده نشان می‌دهد که مدلی که ناهمگنی‌ها را محاسبه کرده است، تخمین واقعی‌تری دارد.

محققان توضیح بیشتری برای تفاوت این دو مدل به شرح زیر داده‌اند: در شبیه‌سازی، مدل توسعه داده شده جدید، کاهش کسری از سطح را نشان می‌دهد. طبق این مدل جدید، یک کشاورز در منطقه خاورمیانه به‌طور بالقوه تا یک میلیون لیتر بیشتر آب زیرزمینی (از میزان استخراج در یک سال) به نسبت مدل تثبیتی وابسته به ترکیب کنونی زیرسطحی و نیاز آبی از اکوسیستم محلی، می‌توانست برداشت داشته باشد.

رویکرد دانشمندان نشان می‌دهد که چگونه ممکن است مدل‌های انطباق جهانی برای پیش‌بینی کمبود آب، خشکسالی و سیلاب در محاسبات بیشتر واقع‌بینانه برای شرایط منطقه‌ای، استفاده شود./

مدیریت آبیاری در باغات

مدیریت آبیاری در باغات

مقدمه

آب از دیربـاز مهم‌تریـن عامـل توسـعه در جهـان بـوده اسـت. انسـان‌ها در دوران اولیـه زندگـی نزدیـك رودخانه‌هـا و منابـع آب تجمـع می‌کردنـد و بـه فعالیت‌هـای كشـاورزی می‌پرداختنـد. ۹۷ درصـد منابـع آبـی غیرقابـل اسـتفاده بـرای كشـاورزی بـوده و مقدار بسـیار محـدودی از آن‌ها به‌طـور مسـتقیم از سـوی انسـان مورداسـتفاده قرارگرفتـه اسـت. افـزون بـر آن، كمـی بیـش از ۷۶٫۱ درصـد از آب‌هـای كـره زمیـن به‌صـورت رودخانه‌های یخی از دسـترس خارج‌شـده و آنچه تقریبـا باقی‌مانـده در عمـق زمیـن ذخیره‌شـده اسـت. بهره‌گیـری از روش‌هـای نویـن كشـاورزی و اسـتفاده بهینـه از آب، عوامـل حیاتـی بـرای نیـل بـه هـدف تأمیـن غـذای جمعیـت در حـال افزایـش دنیـا اسـت. طبـق برآوردهـا، در ۳۰ سـال آینـده مـردم جهـان نیازمنـد ۶۰ درصـد غـذای بیشـتر خواهنـد بـود. بخـش قابل‌توجهـی از ایـن افزایش تولید، حاصل كشـت متراكم  ( اسـتفاده از زمیـن كمتـر بـرای تولیـد بیشـتر ) كـه نیازمنـد آبیـاری اسـت، خواهنـد بـود.

اهمیت آب

بر اساس آمار و اطالعات منتشره، از كل اراضی ۱۶۴ میلیون هكتاری كشور، در حال حاضر ۱۸٫۸ میلیون هكتار در چرخه تولید محصولات كشاورزی قرار دارد. از این مقدار حدود ۸ میلیون هكتار به‌صورت آبی و حدود ۶٫۳ میلیون هكتار به‌صورت دیم و بقیه به‌صورت آیش آبی و دیم مورد بهره‌برداری قرار دارند. در ارتباط با منابع آب نیز از حدود ۹۳ میلیارد متر مكعب منابع آب مصرفی كشور حدود ۸۶ میلیارد متر مكعب به‌حساب مصارف كشاورزی منظور می‌گردد.

بـر اسـاس آمـار و ارقـام موجـود، میانگیـن سالانه حجـم بارندگـی ایـران حـدود ۴۰۰ میلیـارد مترمکعـب بـرآورد می‌شـود كـه از ایـن مقـدار، ۳۱۰ میلیـارد مترمکعـب در مناطـق كوهسـتانی بـا مسـاحتی حـدود ۸۷۰ هـزار کیلومترمربـع و ۹۰ میلیـارد مترمکعـب دیگـر در مناطـق دشـتی بـه وسـعت ۷۷۸ کیلومترمربـع می‌بـارد. از مقـدار فـوق حـدود ۲۹۴ میلیـارد مترمکعـب به‌صـورت تبخیـر و تعـرق از دسـترس خـارج می‌شـود و از ۱۱۶ میلیـارد مترمکعـب باقیمانـده حـدود ۹۳ میلیـارد مترمکعـب از طریـق منابـع سـطحی و زیرزمینـی بهره‌بـرداری می‌شـود و بقیـه صـرف تغذیـه سـفره‌های آب زیرزمینـی می‌شـود. از ایـن مقـدار حـدود ۸۶ میلیـارد مترمكعـب جهـت مصـارف كشـاورزی و نزدیـك بـه ۷ میلیـارد مترمكعـب آن بـه مصـارف شـرب و صنعـت اختصـاص می‌یابـد. ازآنجایی‌کـه متوسـط حجـم كل آب سالانه كشـور رقمـی ثابـت اسـت، تقاضـا بـرای آب بـه‌علـت رشـد نسـبتا بالای جمعیـت، توسـعه كشـاورزی، شهرنشـینی و صنعـت در سـال‌های اخیـر، متوسـط سـرانه آب قابل ‌تجدیـد كشـور را تقلیـل داده اسـت، به‌طوری‌کـه ایـن رقـم از حـدود ۵۵۰۰ مترمكعـب در سـال ۱۳۴۰ بـه حـدود ۳۴۰۰ مترمكعـب در سـال ۱۳۵۷ و حـدود ۲۵۰۰ مترمكعـب در سـال ۱۳۶۷ و ۲۱۰۰ مترمكعـب در سـال ۱۳۷۶ کاهش‌یافتـه اسـت. ایـن میـزان در افـق سـال ۱۴۰۰ بـه حـدود ۱۳۰۰ مترمكعـب تنـزل خواهـد یافـت. صرف‌نظـر از تفاوت‌هـای آشـكار منطقـه ای در كشـور و طیـف گسـترده مناطـق خشـك نظیـر سـواحل خلیج‌فـارس و دریـای عمـان، نیمـه شـرقی كشـور از خراسـان تـا سیسـتان و بلوچسـتان و نیـز حوضه‌های مركزی كه میزان سـرانه آب قابل‌تجدید در آن‌ها از میزان متوسـط كشـور به‌مراتب پایین‌تـر اسـت، ارقـام متوسـط سـرانه آب كشـور در سـال‌های آینـده بـه مفهـوم ورود ایـران بـه مرحله تنش آبی در سـال ۱۳۸۵ و ورود به حد کم‌آبی جدی در سـال ۱۴۱۵ شمسـی خواهد بود. آبیـاری ازنظـر علمـی تعابیـر مختلفـی دارد امـا بـه معنـای واقعـی كلمـه، پخـش آب روی زمیـن جهـت نفـوذ در خـاك بـرای اسـتفاده گیـاه و تولیـد محصـول می‌باشـد. هرچنـد فقـط ۱۵ درصـد از زمین‌هـای كشـاورزی دنیـا تحـت آبیـاری قـرار دارنـد و ۸۵ درصـد بقیـه به‌صـورت دیـم و بـدون آبیـاری مورداسـتفاده قـرار می‌گیرنـد، امـا نیمـی از تولیـدات كشـاورزی و غذایـی مـردم جهـان از همیـن زمین‌هـای آبـی حاصـل می‌شـود. كـه ایـن خـود نشـان‌دهنده اهمیـت و نقـش آبیـاری در بخـش كشـاورزی اسـت. بخـش كشـاورزی بـا ۹۲ درصـد بزرگ‌تریـن و مهم‌تریـن مصرف‌کننـده آب در كشـور بـه شـمار مـی‌رود. بیـش از ۸۰ درصـد اتـلاف منابـع آب بـه دلیـل عـدم اسـتفاده از فناوری‌هـای پیشـرفته آبیـاری در ایـن بخـش بـه هـدر مـی‌رود. تعدادی از كارشناسـان معتقدند كه مدیریت منابع آب كشـور در شـرایط فعلی مدیریت مناسـبی نیسـت و موجـب شـده تـا طـی سـال‌های اخیـر، شـاهد كاهـش منابـع آب‌هـای زیرزمینـی و نیـز كاهـش سـطح زیـر کشـت كشـاورزی در برخـی مناطـق باشـیم. الگـوی مصـرف آب آشـامیدنی بـر اسـاس اعـلام بانـك جهانـی بـرای یـك نفـر در سـال، یـك مترمکعـب و بـرای بهداشـت در زندگـی بـه ازای هـر نفـر، ۱۰۰ مترمکعـب در سـال اسـت. بـر ایـن اسـاس، در كشـور مـا ۷۰ درصـد بیشـتر از الگـوی جهانـی آب مصـرف می‌شـود! همچنیـن بر اسـاس آمار اعلام ‌شـده، میانگیـن آب مصرفی سـرانه جهـان (صنعتـی، كشـاورزی و آشـامیدنی ) در حـدود ۵۸۰ مترمكعـب بـرای هر نفر در سـال اسـت كـه ایـن رقـم در ایـران حـدود ۱۳۰۰ مترمكعـب در سـال اسـت كـه ایـن امـر بیانگـر اتـلاف منابـع آب و اسـراف بیش‌ازحـد منابـع حیاتـی می‌باشـد . مقـدار مصـرف سـرانه آب‌لوله‌کشـی آشـامیدنی در شـهرهای ایـران در حـدود ۱۴۲ مترمکعـب در سـال اسـت كـه از مصـرف سـرانه برخی كشـورهای اروپایی پـرآب، مانند اتریـش ۱۰۸ ) مترمكعب در سـال ) و بلژیـك ( ۱۰۵ مترمكعـب در سـال ) بیشـتر اسـت كـه یكـی از دلایل این امر آن اسـت كه در ایـران از آب آشـامیدنی تصفیه‌شـده بـرای شستشـوی اتومبیـل، حیـاط، آبیـاری باغچه‌هـا، اسـتحمام، شسـتن لباس و ظروف اسـتفاده می‌شـود. درحالی‌که در اكثر كشـورها آب آشـامیدنی از آبـی كـه بـه سـایر مصـارف می‌رسـد، جداسـت.

 

منابع آب آبیاری

  • نزولات آسمانی شامل : برف و باران
  • آب‌های سطحی شامل : رودخانه‌ها ، سدها ، مخازن آب ، دریا ، بركه‌های آب شیرین ، یخچال‌ها و…
  • آب‌های زیرزمینی شامل: چاه ، قنات و چشمه

 

هدف آبیاری

  • تأمین آب كافی برای ادامه زندگی گیاه
  • حفاظت و بیمه گیاهان در مقابل تنش‌های ناشی از کم‌آبی یا بی‌آبی‌های کوتاه‌مدت
  • خنك كردن خاك و اتمسفر یا هوای اطراف گیاه

 

منافع آبیاری

  • افزایش كمی و كیفی محصول
  • سود حاصل از افزایش كمی و كیفی محصول
  • درآمد حاصل از فروش آب برای دولت
  • افزایش فرصت شغلی

اثرات سوء آبیاری

  • فرسایش
  • شور و قلیایی شدن خاك
  • غرقابی شدن یا باتلاقی شدن زمین‌های كشاورزی
  • تخریب زمین‌های كشاورزی
  • اتلاف بیهوده آبی كه با قیمت گزاف تأمین گردیده و برای نگهداری و توزیع آن سرمایه‌گذاری زیادی صورت گرفته است.

هـدر رفـت آب در ایـران بیـش از میانگیـن جهانـی اسـت بـر اسـاس گزارش‌هـای موجـود میـزان هـدر رفـت آب در كشـور مـا ۲۸ الـی ۳۰ درصـد اسـت.درحالی‌که ایـن مقـدار اتـلاف در دنیـا ۹ الی ۱۲ درصد گزارش‌ شـده اسـت كه یكی از عوامل اصلی آن برداشـت‌های غیرمجاز از شـبكه آب‌رسـانی و فرسـودگی تأسیسـات آب و شـبکه‌های آب‌رسـانی اسـت . اصلاح الگـوی مصـرف، تنهـا راه بـرای گـذر از بحـران کم‌آبـی اسـت. بـا توجـه به مصـرف بیش‌ازحد انـرژی در كشـور و همچنین كاهش منابـع آبـی، اصـلاح الگوی مصـرف در بخش‌های مختلف، مناسـب‌ترین و منطقی‌ترین راه‌حل بـرای گـذر از بحران‌هـای موجـود بـه نظـر می‌رسـد. صرفه‌جویـی در مصـرف آب بـا اسـتفاده از روش‌هـای نویـن بـرای آبیـاری ماننـد قطـره‌ای، بارانـی، كـوزه‌ای، تـراوا زیرزمینـی و… می‌توانـد بسـیار تأثیرگذار باشـد.

آبیـاری قطـره‌ای روشـی مناسـب بـرای كاهـش و هـدر رفـت آب در بخش كشـاورزی سـالیان دراز در فرانسـه و در كشـورهای دیگـر بـرای آبیـاری در گلخانه‌هـا مورداسـتفاده بـوده اسـت. در ایـران ایـن روش در دهـه پنجـاه ابـداع شـد و سـطوح بزرگـی بـا ایـن روش آبیـاری شـدند ولـی بـا مـرور زمـان مزایـا و معایـب ایـن روش مشـخص شـد. هزینه‌هـای زیـاد و تكنیك‌هـای نسـبتا پیشـرفته ایـن روش و نمک‌هـا و مـواد جامـد معلـق در آب‌هـای ایـران ، از معایـب آبیـاری قطـره‌ای بـوده و باعـث شـده كـه كشـاورزان كمتـر ازایـن‌روش آبیـاری اسـتفاده كننـد. ولـی ایـن دلیلـی نیسـت كـه روش آبیـاری قطـره‌ای را مطـرود بدانیـم و در پـی رفـع معایـب آن نباشـیم. بـه یـاد داشـته باشـیم بـا اسـتفاده از روش آبیـاری قطـره‌ای نسـبت بـه روش غرقابـی می‌توانیـم ۱ الـی ۲ برابـر مصـرف آب را كاهـش دهیـم.

كمیسیون جهانی محیط‌زیست در سال ۱۹۸۷، توسعه پایدار را چنین تعریف كرد : «توسعه‌ای كه بدون مخاطره انداختن توان نسل‌های آینده برای رفع نیازهای خود، پاسخگوی نیازهای حال حاضر باشد.» این مفهوم طی تعریف زیر برای بخش‌های مواد غذایی و کشاورزی دقیق‌تر بیان شد و در سال ۱۹۸۸ توسط شورای فائو موردپذیرش قرار گرفت.توسعه پایدار، مدیریت و نگهداری منابع طبیعی و جهت‌بخشی تحولات و ساختار اداری است، به‌طوری‌که تأمین مداوم نیازهای بشری و رضایتمندی نسل حاضر و نسل‌های آینده را تضمین كند. چنین توسعه پایداری (در بخش‌های كشاورزی، جنگلداری و شیلات ) با حفاظت زمین، آب و ذخایر ژنتیكی گیاهی و جانوری همراه است، تخریب زیست‌محیطی به همراه ندارد، از فناوری مناسب استفاده می‌کند، ازنظر اقتصادی بالنده و پایدار و ازنظر اجتماعی موردقبول است.

آبیاری باغات

قبل از بحث درباره روش‌های آبیاری، گفتار کوتاهی راجع به قدرت نفوذ آب در زمین‌های متفاوت و جهـت جریـان و نیـاز آبـی و کارایـی مصـرف آب خواهیـم داشـت.میزان و روش نفـوذ آب در زمیـن بسـتگی بـه نـوع و جنـس خـاک دارد. در زمین‌هـای شـنی، نفـوذ آب در خاک به‌طور عمودی اسـت؛ امـا در اراضـی رسـی سـخت آب به‌آرامـی وارد خـاک شـده ولـی در جهت افقی سـریع حرکت می‌نماید.

زمین نسبت به میزان آب درونی دارای سه حالت است:

حـد اشـباع: زمانـی کـه آب کلیـه فضاهـای خالـی مابیـن ذرات خـاک را پرکـرده باشـد، در ایـن حالـت رطوبـت زمیـن بـه حـد اشـباع رسـیده اسـت.

ظرفیـت معمولی: حـال اگـر تعـدادی از فضاهـا در اثر جذب آب به‌وسـیله گیاهـان و تبخیر هوا در آن‌هـا نفـوذ کنـد، جریـان آب از طبقـه بالایی به‌طـرف قشـر پائینـی قطـع می‌گـردد. ایـن حالـت را کـه رطوبـت خـاک بـدون تغییـر می‌باشـد، ظرفیـت عـادی رطوبت زمیـن می‌نامند.

حـد پژمردگـی: اگـر بـه زمینـی آب نرسـد رطوبـت آن در اثر اسـتفاده گیاهان به میزانی می‌رسـد کـه دیگـر قابل‌جـذب ریشـه نیسـت در ایـن موقـع گیـاه موقتـا پژمـرده شـده و سـپس خشـک می‌شـود، ایـن مرحلـه را حـد پژمردگـی گوینـد.

بنابرایـن دفعـات آبیـاری بسـتگی بـه نـوع زمیـن، گیـاه، عمـق ریشـه در خـاک و مقـدار آب دارد. نیـاز آبـی گونه‌هـای مختلـف باغـی نسـبت بـه هـم متفـاوت بـوده و حتـی در داخـل یک‌گونـه نیـز برحسـب فصـول مختلـف رشـد، تفـاوت چشـمگیری وجـود دارد. ترتیـب نیـاز آبـی درختـان میـوه دریـك بیـان كلـی مطابـق الگـوی زیـر می‌باشـد:

بادام < گردو < زردآلو < گیالس و آلبالو < سیب < هلو < آلو < گلابی < به

در دوران اسـتراحت، مصـرف آب توسـط درخـت، در حداقـل و در زمـان رشـد كامـل برگ‌هـا و اسـتقرار میـوه روی درخـت، در حداکثـر مقـدار خـود اسـت و به‌تدریـج بـا نزدیـك شـدن بـه انتهای فصـل رشـد ایـن مقـدار رو بـه كاهـش می‌گـذارد. نیـاز آبی یـك باغ، خواه توسـط بارندگـی طبیعی و خـواه از طریـق آبیـاری تأمیـن شـود، دربرگیرنده مقدار آب تبخیر شـده از سـطح خـاك و مقدار آب آزاد بخار شـده از سـطح گیاه ونیز آبی كه در پدیده تعرق از دسـت می‌رود ، می‌باشـد. میزان آبی كـه از سـطح خـاك بخـار می‌شـود، فقـط بخـش كوچكـی از تبخیـر سالانه را بـه خـود اختصـاص می‌دهـد، لـذا بخـش اعظـم آب مصرفـی باغـات را بـا میـزان تعـرق تخمیـن می‌زننـد. بـا توجـه بـه میـزان بارندگـی و تبخیـر در حوزه‌هـای باغـی اسـتان و نیـز توزیـع غیریکنواخـت بارندگی‌هـا در طـول فصـل رشـد، امـكان تأمیـن آب موردنیـاز بـرای اغلـب گونه‌هـای فوق‌الذکـر، به خصوص بـرای ارقـام اصلاح‌شـده و پرنیـاز هـر یـك از این‌ گونه‌هـا فراهـم نیسـت و آبیـاری باغـات امـری اجتناب‌ناپذیـر بـه نظـر می‌رسـد. سیسـتم آبیـاری اغلـب باغـات كشـور از نـوع سـطحی كرتـی یـا نـواری اسـت كـه از روش‌هـای سـنتی آبیـاری محسـوب می‌گـردد.

آبیـاری قطـره‌ای بـه كلیـه روش‌هایـی گفتـه می‌شـود كـه در آن‌ها به مقـدار كم (حـدود یك تا ده لیتـر در سـاعت ) به‌آرامـی نزدیـك گیـاه ریختـه می‌شـود. بـه همیـن دلیـل ایـن روش‌هـا را آبیـاری بـا حجـم كـم ( Low volume irrigation) نامیده‌انـد. آب ممكـن اسـت از بالا ریختـه شـده و در سـطح خـاك پخـش شـود (ماننـد خـرد آب پاش‌هـا ) یـا مسـتقیما در سـطح خـاك ریختـه شـود. (ماننـد قطره‌چکان‌هـای سـطحی ) و یـا آنكـه زیـر سـطح خـاك وارد منطقـه ریشـه‌ها شـود (روش قطـره‌ای زیرسـطحی ) . در آبیـاری قطـره‌ای، آب در یـك سیسـتم لولـه‌ای در بـاغ توزیـع می‌شـود و دسـتگاه یـا وسـیله مكانیكـی كـه آب از آن بـه خـارج گسـیل و در اختیـار گیـاه قـرار می‌گیـرد، خروجـی یـا قطره‌چـکان ( emitter  ) نـام دارد.

خـروج آب از ایـن وسـیله ممكـن اسـت به‌صـورت قطـره ( drop  ) ، حبـاب (bubble ) و یـا یـك جریـان كوچـك و پیوسـته باشـد. حتـی وسـیله پخـش می‌توانـد یـك آبپـاش بسـیار كوچـك باشـد . ( Microjet ) قطره‌چکان‌هـا طوری طراحی می‌شـوند كه فشـار آب را كاهش داده و به حدود ۲۰ الی ۲۰۰ كیلو پاسـكال ( ۰٫۲ الی ۲ اتمسـفر ) برسـانند. بنابرایـن روش قطـره‌ای از روش‌هـای تحت‌فشـار بـا فشـار بسـیار كـم محسـوب می‌شـود. بهتـر اسـت به‌جـای لفـظ قطـره‌ای كـه تداعی‌گـر چكیـدن قطـره در پای درخـت می‌باشـد، از لفظ آبیـاری خـرد یـا (Microirrigation  ) اسـتفاده گـردد تـا صـور مختلـف ایـن نـوع آبیـاری را تحـت پوشـش قرار دهد. روش‌های آبیاری خرد برحسـب دبی خروجی به دودسـته تقسـیم می‌شـوند:

  • گروه حداكثر با دبی ۱۰ لیتر در ساعت نظیر: قطره‌ای (dropper )
  • گروه با امكان دبی بیشتر از ۱۰ لیتر د ر ساعت نظیر: bubbler و Microjet

نیاز آبی و کارایی مصرف آب توسط درخت (water use efficiency  )

کارایـی آب، عبـارت اسـت از مقـدار مـاده خشـک تولیدشـده بـه ازای هـر واحـد آب مصرف‌شـده توسـط گیـاه. یـک هکتـار بـاغ بـادام آبـی بـارور در سـال ۶ الـی ۸ هـزار مترمکعـب آب نیـاز دارد. تراکـم ۳۰۰ اصلـه درخـت در هکتـار و عملکـرد حـدود ۱۵۰۰ کیلـو در هکتـار باشـد، بـا احتسـاب روان آب و نفـوذ عمقـی، هـر درخـت به‌طـور متوسـط سالانه حـدود ۲۳٫۴ مترمکعب آب مصرف می‌کنـد و بنابرایـن بـه ازای هـر کیلـو مغـز بـادام تولیدشـده حـدود ۴٫۶۸ مترمکعـب آب مصـرف می‌شـود. اگـر آبیـاری باغـات به‌صـورت قطـره‌ای باشـد و میـزان مصـرف آب در هکتـار به حداقل ۴۵۰۰ مترمکعـب در سـال برسـد، در ایـن صـورت هـر درخـت سالانه حـدود ۱۵ مترمکعـب آب مصـرف می‌کنـد و بـه ازای هـر کیلوگـرم مغـز بـادام تولیـدی ۳ مترمکعـب آب نیـاز اسـت.

(تلفات آب + بارندگی مؤثر) – مجموع تبخیر و تعرق ( ET )  =  نیاز آبی گیاه

روشهای آبیاری سنتی در باغات

آبیـاری کرتـی: متأسـفانه در تعـدادی از مناطـق اسـتان مـا از ایـن روش آبیاری اسـتفاده می‌شـود. به‌منظـور صرفه‌جوئـی در آب و جلوگیـری از ازدیـاد علف‌هـای هـرز، بهتـر اسـت از روش ابداعـی بنـام اصـلاح سیسـتم آبیـاری باغـات اسـتفاده شـود. ایـن روش در باغاتـی انجـام می‌شـود کـه منابـع آب محـدود بـوده و آب کافـی وجـود نـدارد. اجـرای غلـط عمـل آبیـاری باعـث کاهـش رانـدن آن شـده و مشکلات را دوچنـدان می‌کنـد. لـذا جهـت بالا بـردن راندمـان آب آبیـاری و نیز تأمیـن بهداشـت پـای درختـان، روشـی ابـداع و ارائـه گردیـده . در ایـن روش آبیـاری، آب توسـط یـک جـوی تقریبـا به عرض سـی سـانتی‌متر هدایـت و در محل سـایه‌انداز درخـت به‌صـورت دایـره محیـط آن را طـی کـرده و به‌این‌ترتیب به‌پـای درخت بعدی هدایـت می‌شـود. محـل حرکـت آب پیوسـته عـاری از علـف هـرز نگهـداری می‌شـود. ایـن مسـیر بـا عـدد ( ۱ ) نشـان داده‌شـده، در بیـن سـایه‌انداز دو درخـت بـا اسـتفاده از روش‌هـای مختلـف تـا آنجـا کـه ممکـن اسـت بایـد جلـوی نفـوذ آب‌گرفتـه شـود. قسـمت داخلـی سـایه‌انداز کـه بـا عـدد ( ۲ )  نشـان داده‌شـده ، به‌هیچ‌وجـه آبیـاری نمی‌شـود و خـاك ایـن قسـمت هرسـال به‌طـور سـطحی شـخم‌خورده و عـاری از علـف هـرز نگهـداری می‌گردد. این سیسـتم از پوسـیدگی طوقه درختـان میـوه و از ایجـاد خفگـی بخصـوص در درختـان بـادام کـه یکی از علل خشـکیدگی آن‌ها آبیـاری غرقابـی و تمـاس تنـه درخـت بـا آب قلمـداد می‌گـردد، جلوگیـری خواهـد کـرد.

آبیـاری پلـهای : ایجـاد بـاغ و درختـکاری در دامنـه کوه‌هـا و تپه‌هـا در سـطوح بـا اختـلاف ارتفـاع ، امکان‌پذیـر اسـت. اختـلاف سـطح دوطبقـه، بعضی‌اوقـات بـه چندیـن متـر می‌رسـد. ایـن نـوع باغ‌هـا را باغـات پلـه‌ای یـا درختـکاری پلـه‌ای گوینـد. جهـت آبیـاری ایـن درختـان اگر از سیسـتم آبیاری قطره ای اسـتفاده نشـود، بدین ترتیب عمل می‌شـود که در وسـط دو منطقه درختکاری از بالا به‌طـرف پاییـن نهـری احـداث می‌گـردد، به‌طوری‌کـه در تقاطـع دو نهـر کوچـک جانبـی، حوضچه‌هایـی بـا دو یـا سـه دریچـه ایجاد می‌کنند. آب در مسـیر حرکت حوضچه‌هـا را پر نموده و بـا بـاز کـردن دریچه‌هـای جانبـی، وارد نهرهای کوچک‌شـده و در اختیار درختان قرار می‌گیرد و یـا از روش‌هـای بانکـت، فارروئینگ و سـکوبندی اسـتفاده می‌شـود.

آبیـاری پشـتهای (نشـتی) : در سـطح بـاغ بـا رعایـت فاصلـه درختـان ، جوی‌هایـی احـداث می‌شـود، به‌طوری‌کـه درختـان در نزدیکـی جـوی (داغ آب) قـرار دارد. ایـن نهرهـا عمـود بـر خـط شـیب زمیـن به‌مـوازات یکدیگـر سـاخته می‌شـود کـه مسـتقیما بـه نهـر کوچکـی کـه به‌مـوازات و عمـود بـر جوی‌هـا ایجادشـده مربـوط می‌گـردد.

روش آبیـاری بابلـر: ایـن روش در حقیقـت نوعـی آبیـاری سـطحی اسـت کـه آب به‌وسـیله لوله‌هـای پلی‌اتیلـن به‌پـای درخـت انتقال‌یافتـه و به‌وسـیله یـک فـواره پلاسـتیکی (بابلـر) آب به داخـل کـرت، حوضچـه و یـا کرتچـه منتقـل می‌شـود. در ایـن روش بهتـر اسـت که زیـر هر درخت تشـتکی بـه قطـر یـک متـر و حداکثـر بـه قطـر تـاج درختـان ایجـاد و داخـل آن آبیـاری شـود.

سیســتم آبیــاری ناحیــهای ( نقطــهای ) : ایــن روش شــامل آبیــاری قطــره‌ای drip یــا Trickle روی زمینــی و آبیــاری قطــره‌ای زیرزمینــی، آبیــاری زیرزمینــی بــا لوله‌هــای ســفالین یــا لوله‌هــای متخلخــل (تــراوا از جنــس پلی‌اتیلــن ) ، آبیــاری میکــرو یــا میکروجــت می‌باشــد.

 

روشهای نوین آبیاری در باغات

آبیـاری قطرهای : یـك نكتـه مهـم در آبیـاری باغات، حفظ رطوبت خاك در بالای نقطه پژمردگی اسـت. مطالعـات نشـان داده اسـت كـه در صـورت نـزول میـزان رطوبـت بـه نقطـه پژمردگـی ولـو بـه مـدت كـم و بـروز تنـش آبـی، حتـی آبیاری‌هـای سـریع و كافـی در ادامـه رشـد گیـاه، قـادر بـه زدودن اثـرات منفـی و نامطلـوب تنـش قبلـی نخواهـد بـود. معمـولا تعییـن میـزان رطوبـت خـاك در عمـق ریشـه به‌صـورت عینـی و تجربـی بـرآورد می‌گـردد. ولـی می‌تـوان بـا نصـب یـك الـی دو تانسـیومتر پرتابـل بـه ازای هـر هكتـار مسـاحت بـاغ از میـزان رطوبـت خـاك اطـلاع حاصـل نمـود. یكـی از محاسـن آبیـاری قطـره‌ای، حفـظ رطوبـت خـاك در نقطـه سـهل‌الوصول ریشـه می‌باشـد. ولـی بااین‌حـال بـرای جلوگیـری از تزریـق آب اضافـی، به خصوص در مواقعـی كـه بـا تیمارهـای كـودی یـا سـموم مخلـوط شـده باشـد، بایـد مقـدار دقیـق آب موردنیـاز بـرآورد شـده و طی سـاعات مشـخص در اختیـار گیـاه قـرار داده شـود.نكته مهـم دیگـری كـه در ایـن زمینـه مطـرح می‌شـود ایـن اسـت كـه آیـا سیسـتم آبیـاری قطـره‌ای را می‌تـوان در زمینـی پیـاده كـرد كه قبـلا درختكاری شـده و یـا بایـد درختـكاری همـراه بـا نصـب سیسـتم صـورت گیـرد؟

در باغاتـی كـه درختـان چندیـن سـال قبـل از نصـب سیسـتم آبیـاری قطـره‌ای، کشت‌شـده و بـه روش دیگـری آبیـاری شـده‌اند بـه دلیـل سـامانه ریشـه‌ای توسـعه‌یافته منطبـق بـر روش قبلـی تأمیـن آب، اگـر به‌یک‌بـاره آبیـاری قطـره‌ای را بـكار بریـم، قطره‌چکان‌هـا نخواهنـد توانسـت مشـابه روش آبیـاری قبلـی عمـل نماینـد لـذا گیـاه در سـال‌های اول دچـار مشـكل می‌شـود. فقط در سـال سـوم یا چهارم به بعد اسـت كه سیسـتم ریشـه گیاهان، خود را با روش جدید هماهنگ خواهـد كـرد. بنابرایـن لازم اسـت علیرغـم احـداث سیسـتم آبیاری قطـره‌ای، آبیـاری قبلی نیز در طـول مـدت یادشـده به‌صـورت سـیر نزولـی انجـام پذیرد. درختـان میـوه در مناطـق نیمه‌خشـک بـه تأمیـن آب در دوره‌هـای خشـك فصـل رویـش، زمانـی كـه عمـلا هیچ‌گونـه بارندگـی وجـود نـدارد، بسـیار حسـاس‌اند و آبیـاری قطـره‌ای مطلوب‌تریـن روش تأمیـن آب لازم تحـت ایـن شـرایط اسـت. از سـوی دیگـر عمـر تجهیـزات آبیـاری قطـره‌ای تقریبـا بـا عمر اقتصادی باغات مسـاوی می‌باشـد. نیاز آبی چندگونه مهم باغی در رابطه به میزان بارندگی، مصرف كل آب در سال ( مقدار خالص ) و دبی آب در سیستم قطره‌ای در جدول ( ۱ ) درج‌شده است.

تأمیـن حداقـل آب موردنیـاز بـا بارندگـی، امـكان كشـت دیـم محصولات مختلـف در سـطوح بارندگـی متفـاوت را معیـن می‌کنـد. نكتـه مهـم صرفـا مقـدار بارندگـی نیسـت بلكـه میـزان تبخیـر و توزیـع بارندگـی نیـز، از پارامترهـای مهـم و تعیین‌کننـده بـوده و ممكـن اسـت علیرغـم وجـود بارندگـی كافـی، امـكان كشـت دیـم را منتفـی سـازند.

اختلاف دامنه مقدار خالص آب موردنیاز می‌تواند از افزایش سطح تعرق برگی به نسبت افزایش سن گیاه ناشی شود .اختلاف دامنه مقدار دبی آب در آبیاری قطره‌ای می‌تواند از اختلاف در مقدار خالص آب موردنیاز، میزان تبخیر از سطح خاك و نیز مقدار نزول ثقلی آب ناشی گردد.

آبیـاری زیرسـطحی : یکی از روش‌هـای جدیـد کاهـش تبخیـر در باغـات، آبیـاری زیرسـطحی اسـت کـه بـا ایـن روش آبیـاری، می‌تـوان به کاهـش تبخیر و جلوگیری از رشـد علف‌های هرز و از آن مهم‌تـر، از شـیوع بیماری‌هـای طوقـه، مخصوصـا در باغاتـی کـه با پایه‌های رویشـی مالینگ مرتـون MM106 احـداث گردیده‌انـد، کمـک نمـود.

راههای مصرف بهینه آب در باغات

  • تغییر سیستم سنتی به مدرن (قطرهای)
  • احداث استخر ذخیره آب، جهت ذخیره آب و نزولات آسمانی

اسـتخرهای ذخیـره آب را بـا اسـتفاده از پلـی پوش‌هـا، به‌منظـور ذخیـره آب در کمتریـن زمـان ممکـن، بـا هزینـه کمتـر نسـبت بـه اسـتخر بتنـی، بـه یک‌سـوم تـا یک‌چهـارم کاهـش می‌یابـد و نیـز به‌سـرعت و آسـانی نصـب می‌شـود. جهـت ذخیـره آب و نزولات آسـمانی، بـا توجـه بـه محاسـبه سـطح بـاغ احـداث می‌نماینـد

  • اصلاح شـیوههای کشـت:

مثـل کاشـت و تکثیـر گیـاه کم‌مصـرف زعفران و یا اسـتفاده از پایه کم‌توقـع مثـل آلبالـو روی پایـه محلب و پایه‌هـای مالینگ.

  • جمعآوری آبهای حاصل از برف از طریق روشهای:

نوارهای کنتوری : نوارهای کنتوری عبارت‌اند از خاک‌ریزی‌های کوچکی که بر روی خطوط هم‌تراز و عمود بر امتداد شیب ایجاد می‌شوند و کشت در امتداد این خاک‌ریزها انجام می‌شود.

تراسهـای کنتـوری: در ایـن روش روی خطـوط هم‌تـراز، تـراس احـداث می‌نماینـد کـه عـرض ایـن تراس‌هـا بسـته بـه زاویـه شـیب از ۱ الـی ۱۰ متـر متفـاوت خواهـد بـود، ایـن روش روی اراضی بـا شـیب ۲۰ الـی ۵۰ درصـد و بـا بارندگـی ۲۰۰ الـی ۶۰۰ میلی‌متـر بـکار مـی‌رود.

تراسهـای آبرویـی: تراسـه ای آبـروی، در اراضـی بـا شـیب زیـاد احـداث می‌شـود و در درون آن‌هـا درختـان کاشـته می‌شـوند.

بانکـت هلالی : بـا ایجـاد چاله‌هـای هلالـی بـه شـعاع ۲ الـی ۴ متـر و در امتـداد عمـود برجهـت شـیب اصلـی دامنه‌هـا می‌تـوان بانکـت هلالـی را بـه وجـود آورد.

  • انتخـاب گیاهـان بـرای اسـتفاده بهتـر از آب گیاهانـی کـه در فصـل سـرد رشـد میکننـد، یعنی حداقل تبخیر وجود دارد.
  • مدیریـت از طریـق کاهـش تعـرق:

خـارج شـدن آب از گیـاه به‌صورت بخـارآب را تعرق گویند. ازجملـه راه‌هـای کاهـش تعـرق را می‌تـوان به مـواردی ازجمله تولید واریته هایـی که تعرق کمتر می‌کننـد، کاشـت گیاهـان بلندتـر در بیـن ردیف‌هـا به‌عنـوان بادشـکن، کنـدن برگ‌هایـی کـه در تولیـد محصـول اثـری نـدارد (بـا اسـتفاده از مواد برگ‌ریز یا با دسـت یا اسـتفاده از مواد شـیمیایی بـرای کاهش) محـدود کرد.

  • مدیریـت از طریـق کاهـش تبخیـر:

 انتقـال آب از سـطح خـاک بـه هـوا را تبخیـر گوینـد. از کل مقدار نزولات آسـمانی کشـور حدود ۷۰ درصد آن به‌وسـیله تبخیر و تعرق به هدر می‌رود. مقـدار عمـده تبخیـر از سـطح خـاک انجـام می‌شـود. حـدود یـک میلیـارد مترمکعـب نیـز از آب سـطح دریاچه‌هـای آزاد بـه هـدر مـی‌رود. امـروزه در جهـان، بـا اسـتفاده گسـترده از انـواع مالچ‌هـا ماننـد مالـچ کاه و کلـش، مالچ‌هـای نفتـی، مالـچ الکلـی، مالـچ پلاسـتیکی، مقـدار تبخیـر و تعـرق را ۱۰ درصـد بکاهیـم، مقـدار آب اسـتحصالی بـرای کشـاورزی جهـت اضافـه کـردن ۵ میلیـون هکتـار سـطح زیـر کشـت آبـی کافـی خواهـد بـود.

  • افزایـش مـواد آلـی خاک:

اسـتفاده از کـود دامـی پوسـیده بـه مقـدار ۲۰ الـی ۳۰ تـن در هکتـار، ضمـن افزایـش همـوس و افزایـش ظرفیـت نگهـداری و حاصلخیـزی خـاک، باعـث بهتـر شـدن تبـادلات گازی زمیـن، حفـظ آب و مـواد غذایـی، سـبک نمـودن خاک‌هـای سـنگین و بالا بردن خاصیـت چسـبندگی زمین‌هـای شـنی می‌گـردد

  • اسـتفاده از دور آبیـاری کوتاهتـر بهویـژه در خاکهـای سـبک:

این عمـل جهـت جلوگیـری از هـدر رفت آب یعنی باعث می‌شود که آب از دسترس گیاه خارج نشود و تدریجا در اختیار گیاه قرار گیرد.

  • اسـتفاده از پلیمرهـای مصنوعـی:

پلیمرهـای سـوپر جـاذب  ( SAP ) ژل‌هـای پلیمـری آب‌دوسـت یـا هیـدرو ژل‌هایـی هسـتند كـه می‌تواننـد مقادیـر زیـادی آب، سـالین ( آب‌نمـک ۰٫۹%  ) یـا محلول‌هـای فیزیولوژیكـی را جـذب كننـد. ازلحـاظ عملـی ، یـك سـوپر جـاذب به‌صـورت مـاده خشـكی توصیـف می‌شـود كـه چندیـن برابـر وزن خـود محلـول آبـی جـذب كنـد. مـاده متـورم شـده تغییـری نمی‌کنـد و ازایـن‌رو سـوپر جـاذب بـه هـر شـكلی كـه باشـد (دانـه، لیـف، فیلـم،…) بـه همـان شـكل باقـی می‌مانـد. هیـدرو ژل به‌دسـت‌آمده از تبدیـل سـوپر جـاذب خشـك، بایـد ازنظـر فیزیكی به میزان كافی بی‌نقص باشـد تـا وقتـی در آب قـرار می‌گیـرد در برابـر جـاری شـدن و حـل شـدن مقاومـت كنـد.

سـوپر جـاذب یـک مـاده افزودنـی خـاک اسـت کـه آب و مـواد غذایـی را جـذب و حفـظ می‌کننـد و بـا خاک‌کشـت همـراه گشـته و بـه رشـد مطلـوب گیـاه، کاهـش اتـلاف آب و هزینه‌هـای آبیـاری کمـک می‌نمایـد. اسـاس سـاخت ایـن پلیمرهـا آلـی بـوده و به‌صـورت مصنوعـی تولیـد می‌گردنـد. از پلـی اکریـلات پتاسـیم و کوپلمیرهـای پلـی اکریـل آمیـد ساخته‌شـده و ویژگـی منحصربه‌فرد آن بالا بـودن ظرفیـت جـذب آب و حفـظ آن اسـت . این مواد پس از استفاده مستمر، در خاک‌کشت هیچ‌گونه تغییری ایجاد نمی‌نماید و گیاهان، ارگانیسم‌های زنده خاک یا آب سطحی را آلوده نمی‌سازند. مطالعات توسط سازمان محیط آلمان و سایر کشورها نشان داده که استفاده از این ماده هیچ‌گونه عوارضی برای انسان، گیاه و خاک و محیط‌زیست ندارد. این مواد تقریبا ۵۰۰ الی ۰۰۰۲ برابر وزن خود آب جذب می‌کنند، در این حال پس از آبگیری دانه‌های خشک، مواد سوپر جاذب ژل دانه به وجود می‌آورند. بـا اسـتفاده از ایـن پلیمـر می‌تـوان دور آبیاری را افزایش داد. این مواد شـامل سـه نوع، کاتیونی، آنیونـی و خنثـی می‌باشـد کـه در کشـاورزی نـوع آنیونـی آن بـا داشـتن بـار منفـی مورد توجـه می‌باشـد. سـوپر جاذبه‌هـای آنیونـی بـا دارا بـودن قابلیـت بالای ظرفیـت کاتیونـی قادرنـد عـلاوه برجـذب مقادیـر قابل‌توجهـی آب، کاتیون‌هـای مؤثـر و مفیـد در رشـد گیاه را در خـود جذب کنند و ضمـن جلوگیـری از هـدر رفتـن آن‌هـا در موقـع لـزوم آن‌هـا را در اختیار گیاه قـرار دهند. این مواد بی‌بـو، بی‌رنـگ و بـدون خاصیـت آلایندگـی خـاک، آب و بافـت گیاهـی می‌باشـند. سـوپر جاذب‌هـا، جایگزیـن کودهـای شـیمیایی و آبیـاری نمی‌باشـند. ایـن مـواد تنهـا قابلیـت نگهـداری آب و برخـی از عناصـر غذایـی موردنیـاز گیـاه را در خاک افزایش می‌دهند و از آبشـویی و هـدر رفتـن عناصـر غـذای ماننـد روی، پتاسـیم، ازت، فسـفر، بـر و آهـن خـاک، جلوگیـری بـه عمـل می‌آورنـد. سـوپر جاذب‌هـا می‌تواننـد بـا کود شـیمیائی، علف‌کش‌هـا و آفت‌کش‌ها مخلوط شـده و بـدون هیچ‌گونـه اثـر متقابـل بـا یکدیگـر به‌کاربـرده شـوند.

ایـن مـواد پـس از ۵ الـی ۲۱سـال در اثـر تجزیـه میکروبـی و تأثیـر نـور خورشـید به‌تدریـج از بیـن می‌رونـد و بـه مـوادی همچـون آب و دی‌اکسـید کربـن و آمونیـوم تبدیـل می‌شـوند؛ و هیـچ آسـیبی بـه طبیعـت وارد نمی‌کننـد.

مزایای استفاده از سوپر جاذبها در کشاورزی:

  • صرفه‌جویی در آب مصرفی و کاهش هدر رفت آب از طریق تبخیر سطحی و به اعماق
  • استفاده بهینه از کودهای شیمیایی و سموم کشاورزی به دلیل حفظ درخاک حاوی سوپرجاذب
  • امکان کشت در مناطق کم آب و بیابانی و استفاده از بارندگی‌های پراکنده
  • جلوگیری از تنش‌های ناشی از نوسانات رطوبتی
  • امکان کشت در سطوح شیب‌دار
  • کاهش فشردگی خاک و امکان تهویه بهتر خاک به دلیل تورم مکرر سوپر جاذب و پسدهی مجدد
  • جلوگیری از هدر رفت آب در زمین‌های کشت‌شده
  • کشت بدون خاک (کشت قارچ)
  • کاهش تلفات در پرورش و جابجایی قلمه و نهال
  • تقویت ریشه‌زایی و بالا بردن درصد جوانه‌زنی
  • صرفه‌جویی در زمان آب دهی (کاهش دفعات آبدهی)
  • نگهـداری عناصـری ماننـد نیترات‌هـا، پتاسـیم، روی، آهـن، فسـفات‌ها و انـواع ویتامین‌هـا در خـود و جلوگیـری از هـدر رفتـن آن‌هـا
  • کاهش هزینه‌ها و افزایش درآمد

میــزان مصــرف و نحــوه اســتفاده:

ســوپر جــاذب بایــد به‌صــورت مــاده خشــک بــا خــاک مخلــوط شــده و در لایــه حداقــل ۵ تــا ۱۰ ســانتیمتری خــاک قــرار گیــرد تــا اشــعه ماوراءبنفــش موجــب شکســته شــدن ســریع ایــن مــواد نشــود. نحــوه اســتفاده از ســوپر جــاذب بــه شــرح زیــر اســت:

درختـان میـوه : ۸۰ تـا ۱۰۰ گـرم بـرای هـر درخـت توصیـه می‌گـردد. روش مصـرف به‌این‌ترتیـب اسـت کـه ۳ تـا ۴ چالـه ۳۰ تـا ۵۰ سـانتیمتری ایجـاد می‌کنیـم و مقـدار لازم سـوپر جـاذب را در کـف چالـه به‌صـورت خشـک ریختـه و روی آن را خـاک می‌ریزیـم و یـا سـوپر جاذب‌هـای خشـک را بـا خـاک مخلـوط کـرده و در تـه چاله‌هـا می‌ریزیـم و روی آن را بـا خـاک پـر می‌کنیـم. چاله‌هـا ترجیحـا در قسـمت سـایه‌انداز درخـت کـه ریشـه‌ها بیشـتر توسـعه می‌یابنـد کنـده شـود و حداقـل ۱۰ سـانتیمتر پایین‌تـر از سـطح زمیـن باشـند.

انتقال نهال: برای استفاده سوپر جاذب در انتقال نهال، ابتدا ریشه نهال را در ظرف حاوی ژل سوپر جاذب فروبرده و به طریقی که ژل‌ها از ریشه جدا نشوند نهال را جابه‌جا می‌کنیم. برای تهیه ژل سوپر جاذب، یک کیلوگرم سوپر جاذب خشک را در یک بشکه ۲۲۰ لیتری آب ریخته و منتظر جذب آب توسط سوپر جاذب‌ها می‌شویم. برای کاشت نهال چاله‌ای مناسب اندازه ریشه حفر کرده و سپس مقداری سوپر جاذب را با خاک مخلوط کرده و در اطراف ریشه که در وسط چاله قرار داده‌شده می‌ریزیم و چاله را با خاک پرکرده و آبیاری می‌کنیم.

چمـن: ۲۰ تـا ۲۵ گـرم سـوپر جـاذب را بـرای هـر مترمربـع و در عمـق ۱٫۵ تـا ۲٫۵ سـانتیمتری خـاک قـرار می‌دهیـم (به‌صـورت دسـت پـاش یا بذرپاش) و سـپس خـاک را برگردانـده و به‌اندازه ۱۰ سانتیمتر خاک روی آن ریخته و غلتک می‌زنیم و بعد عملیات بذرپاشی را انجام می‌دهیم.

گلـدان: سـوپر جـاذب را بـا خـاک مخلوط کرده ( ۲ تا ۳ گرم سـوپر جـاذب برای هر کیلو خاک ) و در قسـمت تحتانـی گلـدان می‌ریزیـم تـا از هـدر رفتـن آب جلوگیـری کنـد و گلـدان را بـا خـاک پر می‌کنیـم. درصورتی‌کـه قصـد تعویـض و یـا تغییـر خـاک گلدان را نداشـته باشـیم سـوراخ‌هایی در گلـدان ایجـاد می‌کنیـم (تـا عمـق دوسـوم گلـدان ) و سـوپر جاذب‌هـا را در آن ریختـه و فشـار داده و سـوراخ‌ها را بـا خـاک پرکـرده و آبیـاری می‌نماییـم.

قـارچ: بـرای اسـتفاده از سـوپر جـاذب در پـرورش قـارچ بـرای هـر مترمکعـب ۲ کیلـو سـوپر جـاذب اختصـاص داده و بـه حـد اشـباع آبیـاری می‌کنیـم.

خزانـه نشـاء: ۵۰ الـی ۱۲۰ گـرم سـوپر جـاذب در هـر مترمربـع و در عمـق ۱۰ الی ۱۵ سـانتیمتری اسـتفاده می‌کنیم.

تکمیل چاله محل کاشت با مواد مختلف:

چالـه محـل کاشـت بایـد بـه طریـق خـاص و طبـق یـک اصـول ویـژه بـه شـرح ذیـل پـر شـود تـا حداکثـر ذخیـره آب را داشـته باشـد. بـرای نمونـه چالـه بـه عمـق ۱۰۰ سـانتی متـر جهـت کاشـت نهـال بـادام توضیـح داد می‌شـود.

ابتـدا مخلوطـی از سـوپر جـاذب بـا آب بـه دسـت می‌آوریـم. در ایـن مخلـوط یـک کیلوگـرم سـوپر جـاذب را در ۴۰ لیتـر آب ریختـه و ۲ دقیقـه صبـر می‌کنیـم تـا بـه حجـم کافـی (حداکثـر نصـف حجـم موردنظـر) برسـد. سـپس بـا یـک پیمانه خاص (سـطل) به نسـبت یک‌به‌دو بـا کود دامی کامـلا پوسیده‌شـده مخلـوط می‌کنیـم (یـک قسـمت سـوپر جـاذب ژل شـده بـا ۲ قسـمت کـود دامـی) سـپس مخلـوط موردنظـر را بـا ۳ الـی ۵ پیمانـه خـاک کامـلا مخلـوط می‌کنیـم. در ابتـدا از عمـق ۹۰ الـی ۱۰۰ سـانتیمتری بـا کـود دامـی پوسـیده یـا کاه و کلـش چالـه را پـر می‌کنیـم. سـپس از عمـق ۴۰ الـی ۹۰ سـانتیمتری بـا مخلـوط به‌دسـت‌آمده از سـوپر جـاذب، کـود دامـی و خـاک چالـه را پرکـرده و نهـال را در ایـن بسـتر می‌کاریـم. در ایـن حالـت سـه روش مختلـف می‌تـوان عملیـات را انجـام داد:

الـف –  روی مخلـوط ریختـه شـده در خـاک حـدود ۵ تـا ۱۰ سـانتیمتر خـاک معمولـی ریخته شـود. (در مناطقـی بـا بارندگـی بالای ۴۰۰ میلی‌متـر و رژیـم منظـم)

ب – روی مخلـوط مذکـور ۵ تـا ۱۰ سـانتیمتر سـنگریزه و خرده‌سـنگ اضافـه شـود. (در مناطقـی با تبخیـر بالا و بارندگـی کمتـر از ۴۰۰ میلی‌متر)

ج – روی مخلـوط مذکـور از خـرده ذره‌هـای چـوب یا مالچ گیاهی (چیپـس) بریزیم. (در مناطقی بـا تبخیـر بالا و بارندگی کمتـر از ۴۰۰ میلی‌متر)

در زمین‌های زراعی با توجه به شرایط اقلیمی و خصوصیات مزرعه به‌ویژه بافت خاک و… حدود ۲۵ تا ۴۰ کیلوگرم سوپر جاذب در هر هکتار خاک استفاده می‌شود و به‌صورت نواری، کودپاش یا دست پاش در سطح مزرعه پخش می‌شود و با ابزار مناسب زیرخاک دفن می‌گردد.

 

  • جلوگیری از تبدیل اراضی: بهمنظور استفاده از سیستمهای مدرن آبیاری
  •  استفاده از تانسیومتر در باغ

لازمـه برنامه‌ریـزی آبیـاری درختـان میـوه، اطـلاع از وضعیـت رطوبتـی خـاك می‌باشـد. ابزارهـای مختلفـی جهـت تعییـن میـزان رطوبـت موجـود در خـاك وجـود دارد. ازجملـه تانسـیومتر، بلـوك گچـی، TDR امـا بـرای تعییـن آب مورداسـتفاده جهـت آبیـاری درختـان میـوه توصیه‌شـده تـا بـر اسـاس محاسـبه ETcrop (تبخیـر و تعـرق میـوه) انجـام پذیـرد.

  • استفاده از کودهای پتاسه

پتاس در ساختمان اندام گیاهان وجود داشته و بیش از سایر مواد اصلی غذائی به‌وسیله گیاهان جذب می‌شود. به همین دلیل دادن کود پتاسه بخصوص به زمین‌هایی که با کمبود پتاس روبرو هستند، باعث افزایش محصول می‌گردد. ضمنا پتاس بروی ازدیاد نشاسته و مواد ذخیره مقاومت به امراض، قابلیت جذب سایر املاح، ازدیاد هیدروکربن‌ها، تولید رنگ و استحکام دم میوه و بالاخره مقاومت در مقابل رطوبت مؤثر است. همچنین در میان کودها، کودهای پتاسیمی مخصوصا سولفات پتاسیم و سولفات‌روی نقش مهم‌تری در تنظیم روزنه‌ها و تعادل یونی در سیستم گیاهی به‌منظور کاهش تنش‌های حاصل از کم‌آبی ایفا می‌نماید؛ بنابراین در کم‌آبیاری مصرف کودها باید متعادل و بهینه بوده و به مصرف کودهای پتاسیمی نیز توجه ویژه‌ای گردد.

  • زمان آبیاری

گیاهان در مراحل مختلف رشد واکنش‌های مختلفی به کم‌آبی دارند. لذا لازم است با شناخت کامل رفتار گیاه، به‌گونه‌ای که تأثیرات منفی به حداقل برسد زمان آبیاری تنظیم گردد. تلفات آب از بخش‌های مختلف گیاه، باعث می‌شود که ایجاد شیب نزولی پتانسیل آب بین ریشه و برگ، عامل اصلی رقابت برای آب بین اندام‌های مختلف گیاهی باشد. البتـه ایـن شـیب نزولـی متغیـر اسـت. چـون تلفـات آب از بخش‌هـای مختلـف گیـاه متفـاوت اسـت و بـه همیـن دلیـل، کمبـود آب در بخش‌هـای مختلـف گیـاه، متفـاوت اسـت. بـرای مثـال آب موردنیـاز برگ‌هـای جـوان و میوه‌هـا از برگ‌هـای مسـن تأمیـن می‌شـود و بـه همیـن دلیـل وقتـی گیـاه در معـرض تنـش قـرار می‌گیـرد، در ابتـدا برگ‌هـای مسـن از بیـن می‌رونـد و یـا این‌کـه در گیاهـی ماننـد گوجه‌فرنگـی، حتـی زمانـی که‌برگ‌هـا پژمـرده شـده‌اند، بـه رشـد و نمـو خـود ادامـه می‌دهـد. بیـن بـرگ و میـوه ازنظـر جـذب آب رقابـت شـدید وجـود دارد. بـه همیـن دلیـل بزرگ شـدن میوه‌ها در سـاعاتی که تعرق شـدید اسـت، شـدیدا کاهش می‌یابد و برعکس، رشـد میوه‌هـا در شـب بیشـتر از روز اسـت. بـه همیـن دلیـل توصیـه کارشناسـان ایـن اسـت کـه آبیـاری درختـان میـوه و گل‌هـای زینتـی در شـب و یـا صبـح زود صـورت پذیـرد.

گرد آوری : اصغر نقشی

مزایای نوار آبیاری

مزایای نوار آبیاری

مقدمه :

باوجود حجم عظیم آب در جهان ،درصد آبهای شیرین رقم ناچیزی است که بیشترآبهای جاری و زیرزمینی و بارندگی ها را شامل می شود .به طوری که هم اکنون کل آبهای شیرین جهان حدود ۳ درصد برآورد می شود. محدودیت منابع آب شیرین قابل دسترس در جهان از یك سو و افزایش جمعیت و نیاز به مواد غذایی از سوی دیگر، ضرورت استفاده بهینه از منابع آب موجود را ایجاب می نماید. باتوجه به کمبود نزولات آسمانی در کشورمان وعدم توزیع مناسب زمانی ومکانی بارشها، همچنین بروز خشکسالی های متعدد در بیست سال اخیر، ضرورت تبدیل روشهای آبیاری سنتی به روشهای نوین آبیاری از جمله آبیاری بارانی و قطره ای بیش از پیش احساس می شود. دستیابی به راندمان آبیاری بارانی تا ۷۰ درصد و راندمان آبیاری قطره ای تا ۹۰ درصد است ، یعنی در سیستم آبیاری بارانی تا ۲۰ درصد و در سیستم آبیاری قطره ای تا ۱۰ درصد آب تلف می شود ، در حالیکه آبیاری مزارع به روش سطحی حتی با انجام هزینه های گزاف و تسطیح اراضی راندمان آ بیاری از ۵۰ درصد تجاوز نمی کند و در وضعیت سنتی که اکثر اراضی کشور به همین ترتیب آبیاری می شود حتی کمتر از ۳۵ درصد می باشد . این بدین معنی است که اگر از روشهای آبیاری بارانی و قطره ای استفاده نکنیم ۶۵ درصد آب مزارع از بین می رود. لذا با استفاده از سیستمهای آ بیاری تحت فشار می توان از تلفات آب جلوگیری کرد و به یك رشد اقتصادی که بر اساس آن میتوان به یك توسعه پایدار اقتصادی ، اجتماعی دست یافت .
آبیاری تحت فشار :
آب توسط لوله و تحت فشاری بیش از فشار اتمسفر در سطح مزرعه توزیع می کنند. مزایای آبیاری تحت فشار :
– افزایش راندمان آبیاری
– عدم تشکیل رواناب سطحی و جلوگیری از فرسایش خاک
– تهویه مناسب خاک و یکنواختی پخش آب در سطح مزرعه و عدم نیاز به زهکشی مزرعه
– افزایش محصول در واحد سطح در مقایسه با آبیاری سنتی
– جلوگیری از سله بستن و حفظ پوکی خاک
-عدم نیاز به ایجاد نهرهای خاکی درون مزرعه و نهرهای زهکشی و استفاده بهینه از کل زمین مزروعی
-امکان انجام آبیاری همراه با کودپاشی و سمپاشی و پخش یکنواخت آنها
– وارد نشدن بذر علفهای هرز به مزرعه به دلیل انتقال آب از طریق لوله ها

انواع سیستم های آبیاری

• آبیاری سطحی
• آبیاری بارانی
• آبیاری قطره ای آبیاری سطحی :
آب از نهر آبیاری در سطح خاک جریان یافته و با نفوذ تدریجی در خاک در اختیار ریشه گیاه قرار می گیرد. آبیاری بارانی :
آب آبیاری را با سرعتی مساوی و یا کمتر از نفوذ پذیری خاک به صورت باران برسطح زمین پخش می نماید.
آبیاری قطره ای :

پخش آهسته آب بر سطح یا زیر خاک به صورت قطرات مجزا ، پیوسته ، جریان باریك یا اسپری ریز از طریق قطره چکا نهایی که در طول خط انتقال آب قرار دارند. آبیاری قطره ای بیشتر در موارد زیر کاربرد دارد:
الف – در وضعیتی که مقدار آب کم یا هزینه تأمین آن زیاد است.
ب – در زمین های شنی و یا وضعیت هایی که نتوان زمین را برای سایر روش های آبیاری آماده کرد.
ج – در مورد گیاهانی که محصول آن را بتوان با قیمت زیاد به فروش رساند.

اجزای سیستم آبیاری تحت فشار :

• پمپ
• استخر
• سیستم کنترل مرکزی
– فیلتر هیدرو سیکلون
– فیلتر شنی
– تانك کود
– فیلتر دیسکی یا توری
• خطوط اصلی پلی اتیلن
• خطوط نیمه اصلی پلی اتیلن
• اتصالات قطره ای
• نوار تیپ

مقایسه آماری آبیاری سطحی و تحت فشار :

با توجه به نیاز آبی گیاهان گندم و پنبه در طول یك فصل زراعی و راندمان کاربرد آب در سیستم های آبیاری ، میزان ناخالص نیاز آبی گیاهان مشخص گردید. شایان ذکر است راندمان کاربرد آب در آبیاری سطحی حدود ۳۳ درصد ، بارانی ۷۰ درصد و قطره ای ۹۰ درصد می باشد. با توجه به جدول یك به منظور آبیاری مزرعه به اندازه نیاز خالص گیاه در سیستم آبیاری سطحی باید تا ۳ برابر سیستم آبیاری قطره ای مصرف آب داشته باشیم که علاوه بر هدررفت حجم قابل توجه آب، مشکلات غرقابی شدن زمین و از بین رفتن ریشه گیاهان حساس را در پی خواهد داشت.

با توجه به جدول ۲ درصورتی که حجم آب در دسترس کشاورزی در طول فصل کشت ۲۰۰ هزار مترمکعب باشد، با سیستم آبیاری قطره ای می توان ۲ برابر آبیاری سطحی زیر کشت برد و طبیعتا میزان برداشت محصول در یك فصل زراعی با توجه به جدول ۳ بالاتر خواهد رفت.

انواع سیستم آبیاری قطره ای :

– آبیاری نواری (تیپ) : پخش آهسته آب برسطح خاک به صورت قطرات مجزا یا پیوسته ، یا جریانهای باریك از حفره های ریز آبیاری نواری نام دارد . عمده ترین سیستم آبیاری که در کشت محصولات زراعی از قبیل : چغندرقند، ذرت ، پنبه ، گوجه فرنگی، محصولات گلخانه ای، هندوانه ، خربزه ، سیب زمینی ، گندم و … مورد استفاده قرار می گیرد.
– آبیاری زیر بستری
– آبیاری فواره ای (بابلر)
– آبیاری اسپری

فاکتور های مهم نوار تیپ :

– فشار کاری تیپ : فشار مورد نیاز جهت خروج آب از نوار تیپ که عمدتا بین ۰٫۸ تا یك اتمسفر می باشد.
– میزان آبدهی نوار تیپ : میزان خروج آب از نوار تیپ که بسته به نوع کشت و محصول از ۰٫۸ تا ۲٫۵ لیتر در ساعت متغییر خواهد بود.

– طول رول : متراژ هر رول تیپ که عمدتا از ۱۰۰۰ تا ۳۰۰۰ متر متغییر است.
– فاصله آبدهی : فاصله خروج آب از نوار تیپ که بسته به نوع محصولات زراعی از ۱۰ تا ۳۰ سانتی متر متغییر است.
.ضخامت نوار تیپ : نوار تیپ موجود در بازار عمدتا ضخامت ۱۵۰ ، ۱۷۵ و ۲۰۰ میکرون دارد
– طول پهن کردن تیپ : فاصله ای که در آن خروج آب از تیپ یکنواخت باشد.
– قطر داخلی : بسته به نوع کشت و محصول زراعی ۱۶ و ۲۲ میلی متر می باشد.
– ضریب یکنواختی پخش آب : میزان تغییرات خروجی آب تیپ در طول مسیر پهن کردن نوار ، هرچه ضریب یکنواختی پخش آب بیشتر باشد امکان تولید محصولات با کیفیت بالاتر می رود.

انواع نوار تیپ موجود :

نوار تیپ پلاک دار: خروج آب از طریق پلاک با یکنواختی بالا ( شکل۳)
نوار تیپ درز دار : خروج آب از طریق روزنه های بغل نوار تیپ ( شکل ۳ و۴)

مقایسه نوار تیپ پلاک دار و درز دار :

به دلیل به کار بردن تکنولوژی روز دنیا در تولید نوار تیپ پلاکدار، ضریب یکنواختی پخش آب بالای ۹۵ درصد بوده و خروجی آب پلاک ها حدود ۳ درصد تغییرات دارد. در صورتیکه یکنواختی پخش آب در نوار تیپ درزدار حدود ۷۰ تا ۷۵ درصد بوده و ضریب تغییرات در طول حداقل ۴ درصد می باشد. تکنولوژی پلاک باعث تنظیم فشار خروجی آب شده که منجر به پهن کردن نوار تیپ در طول ۱۳۰ تا ۱۵۰ متر با یکنواختی پخش آب در پلاک اول و پلاک آخر می شود. در صورتیکه یکنواختی پخش آب در نوار تیپ درزدار فقط تا طول ۶۰ تا ۷۰ متر حفظ شده و در طول پهن کردن بالاتر تغییرات محسوسی خواهد داشت. دو فاکتور بیان شده فوق ، منجر به افزایش ۲۰ تا ۳۰ درصدی تولید محصول با نوار تیپ پلاک دار نسبت به نوار تیپ درزدار را خواهد شد .

کود سوپر فسفات تریپل

کود سوپر فسفات تریپل

تريپل سوپر فسفات (TSP) که به سوپر فسفات تغلیظ شده (CPS) نیز معروف است منحصرا به عنوان کود استفاده می گردد. TSP یک کود فسفاته مغذی جامد مي باشد كه از اسيد فسفريك و سنگ فسفات بدست مي آيد. اين محصول معمولاً شامل ۴۶-۴۴ % انیدرید اسید فسفریک (P205) می باشد که بیش از دو برابر مقدار آن در نرمال سوپر فسفات مي باشد. بجهت سهولت استفاده، تريپل سوپر فسفات عمدتاً بصورت گرانول توليد مي گردد.

(GTSP) نوع پودری فله این ماده (ROP) نیز تولید می شود که بصورت مستقیم قابل استفاده نیوده و منحصرا بصورت مخلوط با کود های دیگر بشکل NP و NPK به مصرف می رسد. مهمترین جز TSP ، مونو کلسیم فسفات مونو هیدرات (CaH4[PO4]2.H2O ) می باشد . که تقریبا ۶۳ تا ۷۳% وزنی TSP را تشکیل می دهد.

یکی از مزایای TSP ، آن است كه بيشترين غلظت فسفات را در بين كودهاي فسفاته دارد بگونه اي كه ميزان P205 در دسترس در آن بین ۴۸-۴۴% و P205 قابل حل در آب آن معادل ۴۵-۴۰% است. مزیت دیگر TSP در این است که بخشی از P2O5 آن از سنگ فسفات بدست مي آيد كه يكي از منابع ارزان فسفات مي باشد. اين مقدار P2O5 بسته به نسبت CaO:P2O5 و ميزان ناخالصي در سنگ فسفات و نيز ناخالصي اسيد فسفريك ( دیگر ماده اولیه تولید TSP) بین ۲۵% تا ۳۰% متغییر است. از سوی دیگر از یک مقدار مشخص از اسید فسفریک ، ميزان TSP قابل توليد بمراتب بيشتر از آمونيوم فسفات است.

تريپل سوپر فسفات(TSP) از اسيدي كردن سنگ فسفات با اسيد فسفريك توليد مي شود. مقدار بسيار كمي از اسيد كلريدريك، اسيد نيتريك و/يا اسيد سولفوريك ممكن بصورت آگاهانه اضافه شده و يا به شكل ناخالصي ( كه بسته به روش توليد اسيد فسفريك دارد) وجود داشته باشد. بلحاظ وجود كمپلكسها و تركيبات گوناگون در سنگ فسفات، واكنش بين اين ماده و اسيد فسفريك را نمي توان بصورت تنها يك واكنش نشان داد. از دو فرايند پايه در توليد TSP استفاده مي گردد. محصول هر دو فرايند از نظر شيميايي مشابه بوده و تنها از نظر شكل فيزيكي متفاوت از يكديگرند. در واقع TSP بدو صورت گرانولي و پودري توليد مي گردد. بجهت امكان استفاده از صرفاً نوع گرانول آن بطور مستقيم بعنوان كود شيميايي فسفاته و بلحاظ افزايش كاربرد آن نسبت به نوع پودري و ساير دلايلي كه در بخشهاي قبل ذكر گرديد، در اين طرح نوع گرانولي تريپل سوپر فسفات ( GTSP ) توليد مي گردد.

در اغلب فرايندهاي توليد تريپل سوپر فسفات، بخش عمده اي از تركيبات فلوئورين موجود در سنگ فسفات و اسيدی و انواع فلئورو سيليكاتها از قبيل فلوئو سيليكات سديم فسفريك در داخل محصول نهايي بصورت كلسيم فلورايد CaF2 باقي مي ماند. بطوريكه طبق آزمايشات، هر تن سنگ فسفات بين ۱۱ تا ۵۰ كيلوگرم فلوئورين بصورت تركيبات مختلف وجود دارد كه بخشي از آن متصاعد شده و حدود ۷۰ تا ۸۰ % آن در محصول نهايي يعني TSP باقي خواهد ماند.

واكنش پذيري سنگ فسفات در توليد تريپل سوپر فسفات اهميت ويژه اي دارد. بعضي از انواع سنگ فسفات بعلت پيچيدگي بافت آپاتيت، واكنش پذيري كمي در مقابل اسيد فسفريك دارد كه در اين صورت مي بايست قبلاً اندازه ذرات سنگ را با صرف هزينه اضافي كاهش داد و يا بر مدت زمان لازم براي تكميل واكنش افزود. جهت بهينه نمودن تماس بين مواد واكنش دهنده، آسياب كردن سنگ فسفات اولين مرحله در هر دو فرايند توليد پودر و گرانول TSP مي باشد.

فرايند توليد TSP از نوع پودري كه به ROP معروف است، مشابه فرايند توليد نرمال سوپر فسفات مي باشد با اين تفاوت كه سنگ فسفات نه با اسيد سولفوريك بلكه با اسيد فسفريك، اسيدي مي گردد. محصول واكنش بشكل پودر مي باشد كه مي تواند در يك عمليات ثانويه طي فرايند آمونياكي شدن، كودهاي شيميايي مخلوط از نوع NP و/يا NPK را توليد نمايد. نوع پودري TSP در مقايسه با نوع گرانولي آن از محبوبيت كمتري برخوردار است و مصرف آن طي سالهاي اخير بطور چشمگيري كاهش يافته است.

فرايند ROP شامل ۵ مرحله اساسي است:

– آسياب كردن: در اين مرحله سنگ فسفات آسياب و پودر مي گردد.

– اختلاط: سنگ فسفات آسياب شده و اسيد فسفريك به درون يك قيف تغذيم مي شوند. از اسيد فسفريك با خلوص تقريباً بالا (۴۶ – ۵۴ % P2O5 ) استفاده مي گردد.

– واكنش: يك جريان دوغابه كه سريعاً جامد مي گردد از قيف اختلاط خارج و از طريق يك تسمه نقاله به داخل محفظه اي تخليه مي گردد كه در آن بر اثر ساطع شدن گاز در طي واكنش محصول جامد بسيار متخلخل تشكيل مي گردد.

– خرد كردن: در انتهاي محفظه فوق الذكر، TSP جامد به داخل يك خردكن تخليه و به ذرات پودري تبديل مي گردد.

– پخت: محصول پودري سپس به داخل سيلوهاي ذخير منتقل و جهت انجام برخي واكنها شيميايي، طي ۲ تا ۵ هفته در محيط سيلو نگهداري مي شود. اين دوره پخت جهت بهينه نمودن نرخ تبديل ضروري است. پس از اين مرحله، TSP پودري اماده مصرف مي باشد. (در برخي موارد پودر TSP در يك واحد مجزاي گرانوله كردن تبديل به گرانولهاي TSP مي گردد.)در فرایند گرانول ، گرانولهاي TSP كه در اختلاط خشك و يا بطور مستقيم بكارمي روند، طي يك فرايند ۵ مرحله اي شامل پخت سريع توليد مي شوند.

– آسياب كردن: در اين مرحله سنگ فسفات آسياب و پودر مي گردد.

– واكنش: سنگ فسفات و اسيد فسفريك به داخل يك يا دو تانك پيش واكنش تغذيه مي شوند. دوغابه سيال حاصل به درام گرانولسازي، پمپ مي گردد.

– خشك كردن و پخت: گرانولهاي TSP بداخل يك خشك كن دوار تخليه مي شود. در اين خشك كن واكنش پخت لزوماً با كاهش رطوبت محصول تا حد نهايي، كامل مي شود. دوره پخت سه تا پنج روز مي باشد.

– غربال: GTSP  خشك شده، غربال و بازيابي مي شوند ( بيم مش ۶ تا ۲۰) گرانولهاي بزرگتر آسياب شده و بهمراه گرانولهاي كوچكتر به مرحله گرانولسازي بازگردانده مي شوند.

برای اولین بار در ایران بذر حقیقی سیر در اراک تولید شد

برای اولین بار در ایران بذر حقیقی سیر در اراک تولید شد

عضو هیات علمی دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه اراک از تولید بذر حقیقی(جنسی) سیر ایرانی در اراک برای اولین بار خبر داد.

به گزارش شبکه اطلاع رسانی دانا به نقل از دیار آفتاب دکتر احمدرضا عباسی فر در نشست خبری با اصحاب رسان ضمن اعلام این خبر افزود:با تولید این نوع بذر ایران به عنوان چهارمین تولیدکننده بذر حقیقی سیر در دنیا شناخته می شود.

وی اظهار داشت:این تحقیق به عنوان رساله دکتری و با همکاری دانشگاه های اراک و همدان انجام شده است.
عضو هیات علمی دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه اراک ادامه داد: این تحقیق با همکاری دکتر احمدرضا عباسی فر عضو هیات علمی دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه اراک و دکتر فرشاد دشتی عضو هیات علمی دانشکده کشاورزی دانشگاه بو علی سیناهمدان و پروفسور عبدالکریم چهرگانی راد عضو هیات علمی دانشکده علوم دانشگاهی بو علی سینای همدان طی ۳.۵ سال انجام شد.
وی خاطر نشان کرد: سیر یکی از قدیمی ترین محصولات باغبانی است که از حدود پنج هزار سال قبل مورد کشت و کار قرار گرفته است و در تمام مناطق معتدله، نیمه گرمسیری و کوهستان های مناطق گرمسیری دنیا به عنوان یک سبزی ، ادویه مهم و گیاه داروی کشت و کار می شود.

 

 

 

عباسی فر با اشاره به اینکه تولید جهانی سیر پیوسته در حال افزایش است بیان کرد این گیاه با تولید جهلنی حدود ۲۴ میلیون تن در سال به عنوان یک محصول مهم اقتصادی محسوب می شود و کشورهای چین و هند با تولید تقریبا ۸۵ درصد این محصول بزرگترین تولید کنند این محصول در جهان هستند.
وی ادامه داد: بر اساس آخرین آمار منتشر شده توسط سازمان جهانی خوار بار (فائو) ایران با تولید بیش از ۹۰ هزار تن سیر از جمله کشورهای مطرح دنیا در تولید این محصول می باشد.
عضو هیات علمی دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه اراک اظهار داشت: سطح زیر کشت سیر در ایران حدود ۱۰ هزار هکتار است و میانگین برداشت آن در هکتار ۱۰ تن در هکتار است.
وی با اشاره به اینکه فلات ایران از مهمترین مراکز تنوع گیاهی برای خانواده پیاز ی ها و به ویژه سیر محسوب می شود یادآور شد: به دلیل نزدیکی ایران به مراکز اصلی پیداش سیر و دارا بودن ژرم پلاسم متنوع و غنی می توان انتظار داشت که با انجام آزمایش های پایه ای و با یک برنامه چند ساله موفق به تولید بذر سیر ایرانی شد.
عباسی فر با بیان اینکه سیر گیاهی کاملا عقیم است و روش تکثیر آن به صورت غیر جنسی (رویشی) و از طریق حبه های آن می باشد بیان کرد: روش تکثیر غیر جنسی در سیر دارای معایب متعددی از جمله ضریب تکثیر پایین، هزینه و تلفات بالای انبارداری، ماندگار شدن و پراکنش آفات و بیماری ها و همچنین هزینه بالای تولید می باشد.
وی ادامه داد: در روش ازدیاد رویشی، آلودگی به ویروس و دیگر عوامل بیماری زا، میزان محصول سیر را ممکن است تا ۷۰ درصد کاهش دهند.
وی خاطر نشان کرد: تا کنون کشورهای آمریکا، فلسطین اشغالی و ژاپن توانسته اند از ژنوتیپ های محدودی که از آسیای مرکزی و قفقاز منشاء گرفته اند، بذر تولید نمایند.
عضو هیات علمی دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه اراک ادامه داد: این تحقیق گام اول برای شروع تولید بذر جنسی در سیر های ایرانی بود و با هدف شناسایی همگروه های سیر گلده ایرانی و بررسی مراحل متخلف تکوین گل و گل آذین، بساک، دانه گرده، تخمک و رویان در همگرو های مختلف سیر ایرانی و بررسی امکان تولید بذر از این همگروه ها در سه گام و در مدت ۳.۵ سال انجام شده است.

 

وی گفت: در گام اول شناسایی همگروه های گلدهند، زنده و بارور بودن دانه های گرده و امکان تولید بذر در ۶۸ همگروه سیر ایرانی مد نظر بود که در سال های زراعی ۸۹-۹۰ تا ۹۰- ۹۱ انجام گرفت.
وی یاداور شد: نتایج  این دو سال نشان داد که در سال زراعی ۸۹-۹۰ از ۴۰ همگروه کاشته شده فقط ۱۷ گروه گلده و ۲۳ همگروه غیر گلده بودندو در سال ۹۰-۹۱ از ۴۰ همگروه منتخب کاشته شده فقط ۳ همگروه غیر گلده بودند.
وی ادامه داد: نتایج بدست آماده از آزمون مختلف گام اول همگی پایین بودن میزان باروری گرده را در همگروه های سیر ایرانی تایید کرد .
عباسی فر بیان کرد: می توان از همگروه های سیر شناسایی شده نر عقیم ، در صورت ماده بارور بودن به عنوان لاین مادری و با نتقال گرده بارور به آنها بذر تولید نمود.
وی با اشاره به اینکه  در گام دوم ارتباط صفات مورفولوژیک با صفت گلدهی در ۳۰ همگروه سیر ایرانی مورد بررسی قرار گرفت افزود: هدف اصلی این بخش از پژوهش تعیین ارتباط صفات مورفولوژیکی با صفت گلدهی برای دستیابی به نشانگر یا نشانگرهای بود که بتوانند در انتخاب همگروه هادی گلده مفید واقع شوند.
وی ادامه داد: نتیجه این بخش از پژوهش نشان داد که از همگروه مورد آزمایش فقط  گروه که عمدتا در مناطق شمال شرق، شمال، شمال غرب و شرق ایران جمع اوری شده بودند و به ناحیه آسیای مرکزی نزدیک بودند ساقه گلدهنده و گل آذین تولید کردند.
عضو هیات علمی دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه اراک خاطرنشان کرد: در گام سوم مرحل تکوین اندام های زایشی  همگروه گلده سیر ایرانی مورد بررسی قرار گرفت و برای اولین بار در فرآیند زایشی سیرهای ایران در این تحقیق مورد مطالعه قرار گرفت.
وی ادامه داد: نتایج این بخش از پژوهش نشان داد که در مرحله نمو گل و گل آذین ۱۸ نوع ناهنجاری وجود دارد که مهمترین آن تبدیل اندام های زایشی به رویان غیر جنسی بود.
وی گفت: در بررسی مراحل تکوین بساک و دانه گرده انواع مختلفی از نر عقیم ودر مجموع ۱۳ نوع ناهنجاری تشخیص داده شد که مهمترین ان توقف نمو دانه های گرده بود.
عباسی فر خاطر نشان کرد: مراحل تکوین تخمک نیز ۹ نوع ناهنجاری را نشان دادکه مهمترین پریموردیم تخمکی غیر عادی بود و در بررسی مراحل تکوین کیسه رویانی نیز ۴ نوع ناهنجاری شناسایی شد که مهمترین آن عدم تشکیل کیسه رویانی ودر تخمک و همچنین توقف تقسیمات کیسه رویانی در مراحل مختلف نمو بود که در نهایت سقط کیسه رویایی و تخمک را به دنبال داشت.
وی در پایان خاطر نشان کرزد:در مجموع علیرغم وجود مجموعه ای از انواع نر و ماده عقیمی که مانع از تشکیل بذر در همگروهای سیر ایرانی می شود مقداری بذر حقیقی سیر از همگروه های گلده به دست آمد.

مقایسه نیاز آبی پسته در ایران و آمریکا

امروزه با فراگیر شدن کاشت و تولید پسته در سایر کشورهایی که شرایط مناسب کاشت آن را دارند، رقابت در افزایش کمی و کیفی تولید این محصول هر روز جدی تر از روز قبل می شود. در حال حاضر جدی ترین کشور رقیب ایران در تولید پسته، کشور آمریکا می باشد که با وجود حدود ۳۵ سال تاریخچه کاشت پسته، از نظر میزان تولید سالانه اخیرا از کشور ما پیشی گرفته است زیرا از نظر تحقیقات علمی بر روی این محصول فعالیت های زیادی انجام داده و می توان گفت پسته آمریکا بصورت کاملا علمی و مکانیزه کاشته شده، آبیاری شده و سایر عملیات داشت و برداشت و فرآوری آن نیز انجام می شود.

یکی از مهمترین جنبه های مقایسه پسته ایران و آمریکا، مقایسه میزان تولید ماده خشک بر اساس میزان آب مصرفی است که در این مقاله سعی شده به این موضوع پرداخته شود. قبل از ورود به بحث لازم است به نکات زیر توجه گردد:

در این مقاله میزان محصول پسته ایران (شهرستان رفسنجان در استان کرمان) و کشور آمریکا (منطقه ترابلا در ایالت کالیفرنیا) در یک خاک متوسط مقایسه گردیده است.

چون تاکنون در ایران تفاوت بین نیاز آبی رقم ها اندازه گیری نشده بنابراین از انتخاب رقم خاص صرف نظر شده و بررسی کلی بین پسته ایران و آمریکا انجام شده است. البته در هر صورت رقم پسته آمریکا از نوع رقم کرمان بوده که تا حد زیادی به رقم فندقی شباهت دارد لذا در ایران نیز از رقم فندقی استفاده شده است.

از نظر جغرافیایی شهرستان رفسنجان در طول جغرافیایی ۵۹,۵۹,۵۵ شرقی و عرض جغرافیایی  ۲۹,۲۴,۳۰ شمالی قرار داشته و دارای ۱۵۱۸ متر ارتفاع از سطح دریا می باشد. منطقه ترابلا دارای طول جغرافیایی ۴۸, ۰۲,۱۱۹ غربی و عرض جغرافیایی ۴۶,۵۷,۳۵ شمالی بوده و دارای ارتفاع ۱۴۶ متر از سطح دریا می باشد.

از نظر اقلیمی و هواشناسی شهرستان رفسنجان دارای متوسط حداکثر درجه حرارت ۳۹ درجه در تابستان در ماه مرداد و متوسط حداقل درجه حرارت ۵-   درجه در زمستان در ماه دی می باشد. منطقه ترابلا دارای متوسط درجه حرارت حداکثر ۳۹ درجه در ماه مرداد و متوسط درجه حرارت حداقل ۳+ درجه در زمستان در دیماه می باشد.

تعداد اصله نهال یا درخت در هکتار برای کشت پسته در رفسنجان با ابعاد کاشت متوسط ۶ متر فاصله ردیف و ۲ متر فاصله درخت تقریبا ۸۳۰ اصله می باشد. تعداد اصله نهال در منطقه ترابلا کالیفرنیا با ابعاد کاشت ۵×۵ برابر ۴۰۰ اصله است. توضیح اینکه در این منطقه ابعاد کاشت ۱۰×۵ و همچنین ۶×۶ نیز وجود دارد که بیشتر مربوط به گذشته بوده و ابعاد کاشت رایج بیشتر ۵×۵ متر یا ۱۷×۱۷ فوت می باشد.

سطح مربوط به هر درخت در رفسنجان ۱۲ متر مربع و با در نظر گرفتن ضریب سایه انداز ۷۰درصد در زمان حداکثر رشد سطح سایه انداز درخت (که برای براورد نیاز آبی کاربرد دارد) ۸٫۴ متر مربع خواهد شد و همچنین برای پسته کالیفرنیا با ۲۵ متر مربع و سطح سایه انداز ۷۰ درصد تقریبا برابر ۱۷٫۵ متر مربع خواهد شد.

علیرغم اینکه در کالیفرنیا روش آبیاری سطحی برای پسته کمتر وجود دارد ولی مقایسه آماری نیاز آبی پسته در هر دو منطقه برای روشهای آبیاری سطحی بوده و محاسبات اخذ شده و اطلاعات تهیه شده بر پایه روش آبیاری سطحی مبنی بر خیس شدن کل سطح تحت پوشش گیاه می باشد. چنانچه روش آبیاری قطره ای مد نظر باشد بر اساس میزان کاهش سطح خیس شده میزان نیاز آبی نیز کاهش داده می شود. لازم است بدانیم روش آبیاری در منطقه ترابلا –کالیفرنیا از نوع قطره ای با دو لاین بوده و آبیاری تکمیلی از نوع میکرو آبپاش (MICRO SPRINKLER) نیز موجود می باشد که جهت آبیاری تکمیلی در بعضی از باغات کاربرد داشته و بیشتر برای آبشویی زمستانه استفاده می شود و فقط در مواقعی که آب به وفور وجود داشته باشد در تابستان از این سیستم بصورت پاره وقت استفاده می شود. همچنین دور آبیاری در آن منطقه برای پسته ۴ روز پیش بینی شده اما در مناطقی که خاک سنگین تر بوده و احتمال کمبود اکسیژن برای ریشه با دور آبیاری ۴ روز وجود دارد اصولا در هر نوبت آبیاری یک لاین یا یک خط در یک طرف درخت آبیاری شده و طرف دیگر خشک نگه داشته شده تا مشکل خفگی ریشه پیش نیاید و در نوبت آبیاری بعدی طرف دیگر آبیاری خواهد شد. بنابراین در این سیستم برای هر طرف درخت لوله پخش کننده جداگانه نیز نصب شده و تمامی شیر فلکه ها اتوماتیک بوده و سیستم کاملا مکانیزه می باشد.

اما در سیستم های آبیاری قطره ای در رفسنجان یا کرمان هر دو طرف درخت هم زمان با هم آبیاری می شوند و امکان جدا کردن هر خط به راحتی وجود ندارد.

همچنین زمان آبیاری بستگی به نیاز آبی در ماه موردنظر، سن درخت و همچنین تعداد قطره چکانها و فاصله آنها دارد و عموما بین ۸ تا ۳۶ ساعت متغیر می باشد.

اما در مورد پسته ایران در منطقه رفسنجان بیشتر آبیاری از نوع سنتی بصورت کرتی یا نواری بوده و تمامی سطح تحت پوشش یک درخت خیس می شود ولی در مورد آبیاری قطره ای نیز که اخیرا در حال گسترش و جایگزینی روشهای سنتی می باشد عموما بصورت دو خطه و نوار مرطوب پیوسته می باشد.

دور آبیاری بهینه برای این سیستم در باغات پسته رفسنجان در مناطقی که بافت خاک سبک بوده حدود ۷ روز یک بار و در مناطقی با خاک متوسط حدود ۱۰ تا ۱۲ روز یکبار و در مناطق با بافت خاک سنگین تا ۱۸ روز یک بار نیز می رسد.

زمانهای آبیاری نیز بسته به نوع سیستم بین ۱۸ تا ۳۶ ساعت متغیر می باشند.

بر این اساس آب مورد نیاز پسته در دو منطقه با در نظر گرفتن روابط و پارامترهای مورد نیاز بررسی و نیاز آبی بصورت جدول جداگانه هم برای پسته ایران و هم برای پسته کالیفرنیا بشرح صفحه مقابل مقایسه می گردد:

b

همانگونه که در این دو جدول ملاحظه می گردد میزان آب مورد نیاز یک درخت پسته در کالیفر نیا در طول فصل رشد برابر با ۲۸۷۲۶٫۵ لیتر یا ۲۸٫۷ متر مکعب می باشد و چنانچه ابعاد کاشت ۵×۵ متر باشد تعداد درخت در یک هکتار ۴۰۰ اصله و میزان آب مورد نیاز در فصل رشد برای یک هکتار باغ پسته کالیفرنیا برابر با ۱۱۴۸۰ متر مکعب خواهد بود که البته بدون احتساب نیاز آبشویی و آبیاری زمستانه می باشد و چنانچه برای آبیاری زمستانه نیز ۵۰۰۰ متر مکعب مصرف شود جمعا ۱۶۴۸۰ متر مکعب در سال برای یک هکتار باغ پسته آب مورد نیاز می باشد. اما معیار مقایسه ما همان فصل رشد و همان ۱۱۴۸۰ متر مکعب خواهد بود.

علاوه برآن میزان آب مورد نیاز یک درخت پسته در رفسنجان ۴۸۴۴ لیتر یا ۴٫۸۴ متر مکعب برای یک درخت بوده و براساس ابعاد کاشت ۶×۲ تعداد ۸۳۳ درخت در هر هکتار موجود بوده و بنابراین نیاز آبی یک هکتار باغ پسته در رفسنجان بصورت حجمی در طول فصل رشد برابر با ۴۰۳۲ متر مکعب خوهد بود.

مقایسه میزان عملکرد یا میزان محصول در واحد سطح

بنابر گزارشات مستند و همچنین اطلاعات منتشر شده، عملکرد متوسط پسته در منطقه ترابلا حدود ۴۵۰۰ کیلوگرم در هکتار برای پسته رقم کرمان می باشد. پسته رقم کرمان مثل پسته فندقی کشور ما ولی درشت تر می باشد. البته این عدد متوسط بین سالهای کم محصول و پر محصول بوده و حداکثر برداشت نمی باشد زیرا در آن منطقه حداکثر برداشت تا ۶ تن در هکتار نیز گزارش شده است.

در کشور ما و منطقه رفسنجان متوسط برداشت از درختان مثمر در سالهای پرمحصول حدود ۱٫۱ تن در هکتار و در سالهای کم محصول حدود ۴۰۰ کیلو گرم در هکتار می باشد که بطور متوسط حدود ۷۵۰ کیلو گرم در هکتار می شود که البته با توجه به آمار رسمی سازمان جهاد کشاورزی و همچنین انجمن پسته ایران در سالهای اخیر به ۷۰۰ کیلو گرم در سال برای یک هکتار و حتی کمتر از آن تقلیل یافته است و با مطالعه آمار چند ساله اخیر به این نکته پی می بریم که تولید پسته در واحد سطح در کشور ما در حال کاهش است. بر اساس تخمین انجمن پسته ایران، عملکرد در واحد سطح پسته در رفسنجان در سالهای محصولی ۹۱-۹۰ و ۹۲-۹۱ بترتیب برابر با ۴۵۵ و ۵۵۵ کیلوگرم بوده است. با این وجود در این مقاله عملکرد در واحد سطح در رفسنجان معادل ۷۰۰ کیلوگرم در نظر گرفته شده است.

بر این اساس میزان آب مصرفی برای تولید یک کیلو گرم محصول یا ماده خشک برای دو منطقه بشرح زیر می باشد:

متر مکعب آب مصرف شده برای یک کیلو گرم پسته در کالیفرنیا آمریکا           ۵۵/۲   = ۴۵۰۰ ÷ ۱۱۴۸۰

متر مکعب آب مصرف شده برای یک کیلو گرم پسته در ایران                           ۷۶/۵ = ۷۰۰ ÷ ۴۰۳۲ 

مقایسه و نتیجه گیری

علیرغم آنکه تعداد نهال درخت پسته در هکتار برای باغات ایران بیش از دو برابر آمریکا است و حتی در برخی باغات و مناطق به سه برابر می رسد و با وجود آنکه میزان خشکی هوا در منطقه رفسنجان بیش از منطقه ترابلا کالیفرنیا می باشد و بطور مثال تبخیر و تعرق در ماه پیک گرما در رفسنجان ۸٫۱ میلیمتر بر روز و در منطقه ترابلا ۶٫۸ میلیمتر بر روز می باشد، اما متوسط میزان مصرف آب در هر هکتار باغ پسته در کالیفرنیا بیش از ۲٫۸ برابر ایران است. این در حالی است که متوسط آب مصرفی در ایران برای تولید هر کیلوگرم پسته خشک ۵٫۷۶ مترمکعب و در کالیفرنیا ۲٫۵۵ مترمکعب است یعنی در ایران بیش از ۲٫۲ برابر آمریکا. بعبارتی در باغات آمریکا با مصرف آب بیشتر در هکتار و با تعداد درخت کمتر از ایران مقدار محصول بیشتری تولید کرده و کارایی آب مصرفی آنها در تولید هر کیلو محصول خشک بسیار بیشتر از ایران است و در واقع میزان آب کمتری برای تولید هر کیلو محصول مصرف کرده اند.

همانگونه که ملاحظه می گردد افزایش تعداد درخت در هکتار (واحد سطح) نه تنها تاثیری در بالابردن تولید محصول در واحد سطح نداشته بلکه موجبات کاهش محصول را نیز بدلیل تراکم زیاد بدنبال داشته است. نکته حائز اهمیت، تامین و مصرف آب کافی در هکتار و به ازاء هر درخت می باشد در حالی که در سه دهه گذشته باغداران ایرانی عملا وجه همت خود را بر توسعه سطح زیر کشت بدون توجه به آب در دسترس گذاشتند و با مصرف آب کمتر در هر هکتار و توسعه سطح سعی در افزایش تولید داشتند. حتی در مواردی برخی باغداران تصور می کردند که با اجرای آبیاری تحت فشار و صرفه جویی در مصرف آب راه برای توسعه سطح فراهم می شود. ملاحظه می گردد که این رویکرد نه تنها هدف اصلی خود یعنی افزایش تولید را محقق نکرد بلکه با نابودی منابع آب، موجودیت جمعی پسته ایران را نیز در معرض نابودی قرار داده است. این رویکرد شاید تنها توانست عطش سنتی کشاورز ایرانی را برای مالکیت اراضی بیشتر بطور موقت برطرف کند.

با توجه به روند توسعه باغات پسته در دیگر استانهای کشور و بویژه در مناطق جدید، یکی از مهمترین موضوعات مورد توجه باغداران بایستی تناسب بین آب در دسترس و سطح زیر کشت باشد و در بررسی این تناسب باید به آب تابستانه توجه کرد و نه آب زمستانه. این موضوع در مناطقی که تغییر الگوی کشت از غلات به پسته اتفاق می افتد باید مورد توجه جدی قرار گیرد.

باید توجه نمود که با افزایش میزان آب مصرفی، میزان محصول و رشد رویشی درخت تواما افزایش

می یاید. پیدا کردن این نقطه عطف یعنی جایی که منحنی افزایش محصول در مقابل آب مصرفی از شیب صعودی تغییر جهت داده و به سمت نزولی می رود برای ما مهمترین ملاک برآورد نیاز آبی پسته خواهد بود زیرا در این نقطه با مصرف آب بهینه، بیشترین محصول را خواهیم داشت.

منابع:

-Themis J. Michailides and David P. Morgan, U.C. Davis, Plant Pathology
-David A. Goldhamer, U.C. Davis, Land, Air and Water Resources, Kearney Agricultural Center, 9240 5. Riverbend Ave., Parlier 93648
– TREE WATER REQUIREMENTS & REGULATED DEFICIT IRRIGATION / David.A.Goldhamer

احمد یعقوبی

نماتد مولد غده ریشه پسته

نماتد مولد غده ریشه پسته

           ّپسته یکی از مهمترین محصولات وارقام صادراتی کشور می باشد که با رعایت شرایط بهداشتی باغات می تواند تاثیر عمده ای در افزایش کیفیت ومیزان تولید محصول وهم در سالم سازی باغات به منظور کاهش خسارت آفات نقش مؤثری داشته باشد.

پسته یکی ازگیاهان حساس به گونه های مختلف نماتد مولد غده(     p (meloidogynesp می باشد .

بافت سبک(شنی) تانیمه سبک خاک باغات پسته فعالیت نماتد را سرعت می بخشد.

نماتد با تغذیه از محتویات ریشه و ایجاد زخم وغده باعث خسارت به گیاه می شوند. نماتدها در خاکهای سبک در

عمق ۱۰-۵۰ سانتی متری فعالیت دارند.

علایم خسارت نماتد مولد غده در ریشه پسته:

۱- توقف رشد درختان پسته.

۲- ضعف وبی حالی کلی درخت.

۳- زردی حاشیه برگها.

۴- قاشقی شدن و ریزش برگهای سرشاخه های درخت .

۵- خشک وبی برگ شدن سر شاخه های درخت.

۶- گره گره وغده ای شدن ریشه درخت همراه با پوسید گی ریشه.

۷- دیر سبز شدن درخت در اوایل فصل بهار نسبت به سایر درختان پسته در باغ.

بیشترین خسارت نماتدهای پسته در باغات جوان با بافت ماسه ای وشنی مشاهده می شود.

راههای شیوع وانتقال نماتد درباغات:

نماتد توسط نهال های منتقل شده از خزانه آلوده به نماتد وجابجایی خاک آلوده وگل ولای چسبیده به لاستیک تراکتور وگاوآهن وکولتیواتور و ادوات کشاورزی و باغبانی از نقطه ای به نقطه دیگر منتقل می شود.

راههای کنترل و مبارزه با نماتد مولد غده:

الف- استفاده از ارقام محلی مقاوم.

ب- افزایش عمق ریشه درخاک: اگر در سالهای اولیه رشد شرایط رشد ریشه درزمین فراهم باشد به نحوی که از منطقه فعالیت نماتد(۱۰تا۵۰ سانتیمتر)ریشه نفوذ نماید میزان تحمل گیاه افزایش می یابد و باعث نجات گیاه می شود.

ج- استفاده از چالکود :در خاکهای فقیر استفاده از چالکود و استفاده از کودهای پتاسه کمک مؤثری به استقامت گیاه در مقابل نماتد می نماید همچنین هجوم ریشه ها به منطقه چالکود با عث گسترش ریشه زایی و مقاومت گیاه به نماتد می شود.

د- استفاده از سموم نماتد کش : در مواقع بحرانی و افزایش جمعیت نماتد می توان با نظر کارشناسان حفظ نباتات از سم نماتد کش راگبی به نسبت ۳۰تا ۵۰ گرم در سایه انداز هردرخت استفاده کرد زمان استفاده از سم نماتد کش راگبی در دو نوبت شهریورماه و اسفند ماه می باشد .

ه- انجام عملیات هرس: با هجوم زیاد نماتد به ریشه گیاه جهت نجات گیاه از خشک شدن انجام هرس شدید وحفظ تعادل ریشه و اندام هوایی کمک مؤثری در زنده نگهداشن گیاه و مقاومت نسبت به نماتد می نماید.

و-رعایت اصول بهداشتی: شستشوی وسایل وادوات کشاورزی پس از پایان کار در زمین وباغات آلوده از گسترش نماتد به سایر باغات جلوگیری می نماید.

 

ز- استفاده از خاک رس: اگر خاک زمین زراعی یا باغ شما شنی وآلوده به نماتد می باشد . قبل از هر اقدامی در جهت احداث باغ خاک را با رس ترکیب نموده یا با آب گل آلود(رس دار) آبیاری نمایید چرا که نماتد در خاکهای رسی قادر به فعالیت و جابجایی نمی باشد.

در پایان با توجه به گسترش نماتد ها به درختان در باغات شهرستان فردوس توصیه می گردد کلیه باغداران نسبت به پیشگیری وتقویت درختان خود اقدام نمایند.

ریشه آلوده به نماتد

تدخین خاک :
برای استفاده از متام سدیم خاک باید مرطوب باشد ( برعکس متیل بروماید ) به همین دلیل، برای بدست آوردن نتیجه مناسب، خاک را از آب اشباع کنید ( نه غرقاب ) . در ضمن به آبی که در طول مبارزه به زمین می دهید حتمآ مقداری متام سدیم اضافه کنید، طوری که غلظت سم در تمام آّب آبیاری یکنواخت باشد.
بعد از کاربرد سم در خاکهایی که بافت سبک دارند، به آسانی زهکشی می شوند و گرم هستند، به مدت ۲۱ – ۱۴ روز از کشت خودداری کنید. وقتی خاک سرد است و بافت ریزی دارد یا مقدار آلودگی در آن بالا است، ۶۰ – ۳۰ روز از کشت کردن خودداری کنید.این روش ( استفاده از متام سدیم در آب آبیاری ) به ندرت  اعماق بیش از یک متر را ضدعفونی می کند. این ماده کمتر از متیل بروماید که تحت شرایط خشک به کار می رود موثر است اما  در نقاطی که خاک بیش از اندازه برای استفاده از متیل بروماید مرطوب است ،می توان از متام سدیم استفاده کرد.
برای ضد عفونی خاک باید زمین را به عمق ۲۰ – ۱۵ سانتیمتر شخم زد و تسطیح نمود و سپس سم را به نسبت ۶ – ۵ درصد با آب مخلوط کرد . ۱۵۰ لیتر از این محلول برای سمپاشی ۱۰۰ متر مربع کافی است. بعد از آن زمین را باید آبیاری کرد تا رطوبت به عمق ۱۵ سانتیمتری برسد.
از متام سدیم ( واپام ) همیشه قبل از کشت استفاده می کنیم و این سم در زمانی که گیاه در مزرعه وجود دارد یا در زمین های مجاور قطعات کشت شده یا باغها قابل استفاده نیست.در ضمن  متام سدیم در خاکهایی که حرارتی کمتر از ۱۵ درجه دارند، تبخیر نمی شود و ضدعفونی بی فایده خواهد بود.
اگر بخواهیم محل درخت آلوده را ضدعفونی کنیم، درخت آلوده و تمام بقایای آن را خارج می کنیم . حفره ای به قطر ۳ متر در محل حفر کرده و با ۵/۰ لیتر متام سدیم ( که دارای ۳۱ درصد سم خالص است ) حفره را ضدعفونی کرده محل را آبیاری می نماییم.

مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان فردوس

ته

علتهای اصلی تنک شدن خوشه در درختان پسته

ادی:۱- ناهمگونی اندازه دانه ها در خوشه- حالت شتر گربه ای

۲-بادزدگی و تگرگ و…

۳-آفاتی مانند سنکها و زنجره ها

۴- عدم تامین مناسب نیاز سرمایی

۵-نوسانات دمایی زمستان و بهار

۶-کمبود عناصری که در گرده افشانی و تلقیح موثر هستند مانند Zn، B

۷-کمبود کلسیمCa

۸-آبیاری سنگین بی موقع در بهار

۹-سرمازدگی

۱۰-اختلالات هورمونی و فیزیولوژیک

۱۱-تغذیه نامناسب و استفاده بی رویه از کودهای نیتروژنه در اول فصل

۱۲-گرده افشانی نامناسب یا اختلال در گرده افشانی

۱۳-خسارت محلولپاشی های ناصحیح

کشاورزی ارگانیک؛ بایدها و نبایدها…

از دیدگاه کشاورزی پایدار، محصولات کشاورزی به چهار دسته زیر تقسیم می شوند:
۱- محصول طبیعی
۲- محصول ارگانیک
۳- محصول سالم
۴- محصول گواهی شده

? محصول طبیعی:
این محصولات حاصل تولید و رشد در مناطق وحشی، طبیعی و دست‌نخورده می باشند. انسان در روند تولید آن هیچ گونه دخالتی ندارد و صرفا جمع آوری آن را عهده دار می‌باشد.

? محصول ارگانیک:
محصول ارگانیک با تکیه بر مدیریت اکوسیستم، حفظ سلامت آب، خاک، گیاه و انسان بدون استفاده از مواد شیمیایی مصنوعی تولید می گردد. تمام فرآیند تولید، فرآوری، بسته بندی، نگهداری، حمل و نقل، شرایط کاری، شرایط اجتماعی، عرضه و برچسب گذاری اين محصولات تحت كنترل و پايش یک نظام گواهی و استاندارد معتبر ارگانيك می‌باشد.

? محصول سالم:
مبنای تولید این دسته از محصولات عدم استفاده از نهاده‌های شیمیایی می‌باشد و در صورت استفاده، حد مجازها رعایت شده و تولید مطابق با استانداردهای مربوطه (G.A.P ، استاندارد تشویقی) و برنامه های مديريتي بر اساس معیارهای مشخصی صورت می پذیرد.
این محصولات دارای حد مجاز باقیمانده سموم، آفت کش ها، کودها و فلزات سنگین می باشند.

? محصول گواهی شده:
محصول به صورت موردی ( به طور مثال عدم وجود نیترات و نیتریت، سرب، آنتی بیوتیک و…) تحت بررسی و آزمایش قرار می گیرد و فقط در رابطه با آن مورد خاص گواهی دریافت می نماید.